Sosyolojiye Giriş 2024-2025 Final Soruları (Bahar)

I. Sosyolojinin Kurucuları ve Temel Kuramlar

Sosyoloji, toplumu ve toplumsal ilişkileri bilimsel olarak inceler. Kurucu düşünürler, toplumun yapısı ve değişimi üzerine çeşitli teoriler geliştirmiştir.

• Auguste Comte: Üç Hal Kanunu’na göre toplumlar üç aşamadan geçer. Toplumda doğaüstü güçler ve dinî figürlerin her şeyin temelini oluşturduğu inancının ön planda olduğu aşama teolojik aşamadır.
• Emile Durkheim: Din üzerine yaptığı çalışmalarda, kutsalın kaynağının birey veya doğaüstü güçler değil, toplumun kendisi olduğunu savunmuştur.
• Max Weber: İktidarı, insanları itaat etmeye ve arzu etmedikleri şeyleri yapmaya zorlayabilme yeteneği olarak tanımlar. Weber’e göre, karizmatik liderler genellikle toplumsal krizler ve umutsuzluk dönemlerinde ortaya çıkar.
• Karl Marx: Dinsel dünyanın, gerçek (maddi) dünyanın bir yansımasından başka bir şey olmadığını düşünür. Toplumsal sınıfların temelinin üretim araçlarının mülkiyetiyle ilgili olduğunu belirtir. Marx ve diğer çatışmacı kuramcılar, serbest piyasanın sınıf çatışmasına ve iş gücünün sömürülmesine yol açtığına inanırlar.

II. Toplumsal Yapı ve Tabakalaşma

Toplumsal yapı, statü, grup ve kurumlar gibi unsurlardan oluşur.

• Statü: Geleneksel toplumlarda, bireylerin pozisyonları genellikle doğuştan gelen statüler ile belirlenir. Bu, modern toplumlardaki sonradan kazanılan statülerden farklıdır.
• Gruplar: Gruplar, birincil ve ikincil olarak ayrılabilir. İkincil gruplar, kişisel olmayan bir tarzda etkileşimde bulunan insan topluluklarıdır. Bu gruplarda etkileşim sınırlı ve kurallar önemlidir; yüz yüze etkileşimin imkânsız olduğu bütün büyük grupları kapsar. İkincil grupların amaçlarının belirsiz ve üye sayılarının az olduğu bilgisi yanlıştır; genellikle belirli amaçlar etrafında oluşurlar ve büyük olabilirler.
• Tabakalaşma Sistemleri: Feodal zümre sistemi ile kast sistemi arasındaki temel fark, feodal sistemde bireylere nadiren de olsa toplumsal statülerini değiştirebilme imkânı tanınırken, kast sisteminin tamamen kapalı bir yapıya sahip olmasıdır.

III. Toplumsal Kurumlar

Aile, eğitim, din ve ekonomi gibi kurumlar toplumun işleyişinde merkezi rol oynar.

• Aile: Stinnett’in araştırmasında mutlu çiftlerin özellikleri arasında birlikte zaman geçirme, eşinin huzurlu olmasını sağlamaya çabalama, dinî inançlara sahip olma ve takdirlerini hemen ifade etme yer alır. Bu araştırmada ayrı hobileri paylaşmak bir özellik olarak belirtilmemiştir. Türkiye’de çekirdek aile yapısındaki değişimle ilgili olarak, üç ve daha fazla çocuklu ailelerin sayısının azalırken, iki ve daha az çocuklu çekirdek ailelerin sayısının arttığı gözlemlenmektedir.
• Eğitim: Sosyolojide eğitime farklı yaklaşımlar vardır. Fonksiyonalistler eğitim sistemini topluma vasıflı işgücü hazırlayan bir kurum olarak değerlendirirken, çatışmacı kuramcılar eğitim sistemini mevcut güç yapılarını sürdüren ve işgücünü uysallaştıran bir araç olarak görürler. Eğitimin açık fonksiyonlarının (bilgi aktarımı, sosyalleşme vb.) yanı sıra gizil fonksiyonları da vardır. Bireylerin okul ortamında gelecekteki eşlerini seçmeleri, eğitimin gizil fonksiyonlarından biridir.

IV. Kültür, Normlar ve Sapma

• Değerler: Değerlerin genel işlevlerinden biri, bireyin çevresindekilerin gözünde “nerede olduğunu” bilmesine ve toplumsal konumunu anlamasına yardım etmeleridir.
• Anomi: Robert Merton’un anomi teorisine göre anomi durumu, kültürel norm ve amaçlar ile bireyleri bunlara uygun davranmaya zorlayan toplumsal yapı arasındaki kopma olarak ifade edilir. Bu, kuralsızlık veya normların zayıflaması durumudur.

V. Sosyal Değişme ve Modernleşme

• Kavramlar: İlk dönem sosyoloji teorilerinde gelişme ve ilerleme kavramları zaman zaman karıştırılmış veya birbirlerinin yerine kullanılmıştır.
• Örgütler ve Yönetim: Taylorist Bilimsel Yönetim Anlayışı’nın temel amacı, iş süreçlerini rasyonelleştirerek iş birliğini ve uyumu sağlamaktır.
• Küreselleşme: Küreselleşmeye farklı bakış açıları vardır. Kuşkucuların görüşlerine göre, dünya ekonomisi geçmişte olduğundan daha az bütünleşmiştir.

VI. Sosyolojik Araştırma Yöntemleri

Nitel araştırma yöntemleri, istatistiksel verilerden ziyade, insanların toplumsal eylemlerini, deneyimlerini ve düşüncelerini derinlemesine incelemeye yöneliktir.

1- Üç hal kanununa göre aşağıdakilerden hangisinde “toplumda doğaüstü güçler ve dinî figürlerin her şeyin temelini oluşturduğu”na yönelik inanç ön plana geçmiştir?

A) Doğa ötesi aşama
B) Post modernist aşama
C) Metafizik aşama
D) Teolojik aşama
E) Pozitivist aşama

Cevap : D) Teolojik aşama

Açıklama : Comte’un Üç Hal Kanunu’na göre, teolojik aşamada insanlar doğaüstü güçler ve dinî figürlerin her şeyin temelini oluşturduğuna inanır.

2- Robert Merton’un anomi teorisine göre, anomi durumu en doğru şekilde aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

A) Bireyin benliğinin güçlenmesi
B) Toplumsal normlar ve değerlerin pekişmesi
C) Ahlaki değerlerin yok olması ve bunun yerine hukukun geçmesi
D) İnsanların doğruyu yanlıştan ayırabilir hale gelmesi
E) Kültürel norm ve amaçlar ile bireyleri bunlara uygun davranmaya zorlayan toplumsal yapı arasındaki kopma

Cevap : E) Kültürel norm ve amaçlar ile bireyleri bunlara uygun davranmaya zorlayan toplumsal yapı arasındaki kopma

Açıklama : Robert Merton’un anomi teorisine göre, anomi durumu, kültürel normlar ve amaçlar ile bireyleri bunlara uygun davranmaya zorlayan toplumsal yapı arasındaki kopma olarak ifade edilir.

3- İlk dönem sosyoloji teorilerinde hangi kavramlar zaman zaman karıştırılmış veya birbirlerinin yerine kullanılmıştır?

A) Çağdaşlaşma ve yozlaşma
B) Gelişme ve evrim
C) Yabancılaşma ve yozlaşma
D) Gelişme ve ilerleme
E) Evrim ve yabancılaşma

Cevap : D) Gelişme ve ilerleme

Açıklama :

4- Stinnett’in araştırmasında mutlu çiftlerin hangi özellikleri belirtilmemiştir?

A) Ayrı hobileri paylaşırlar.
B) Birlikte zaman geçirirler.
C) Eşinin huzurlu olmasını sağlamaya çaba gösterirler.
D) Dinî inançları mevcuttur.
E) Takdirlerini hemen ifade ederler.

Cevap : A) Ayrı hobileri paylaşırlar.

Açıklama : Stinnett’in araştırmasında mutlu çiftlerin özellikleri arasında birlikte zaman geçirme, eşinin huzurunu sağlamaya çabalama, dini inançlara sahip olma ve takdirlerini hemen ifade etme yer alırken, “ayrı hobileri paylaşma” belirtilmemiştir.

5- Geleneksel toplumlarda aşağıdakilerden hangisi daha yaygındır?

A) Yeterince statünün yokluğu
B) Üretilen statüler
C) Sonradan kazanılan statüler
D) Doğuştan statüler
E) Yazılı statüler

Cevap : D) Doğuştan statüler

Açıklama : Geleneksel toplumlarda, kişinin statüsü genellikle doğumla birlikte gelen “doğuştan statüler” aracılığıyla belirlenir ve bu tür statüler daha yaygındır.

6- Max Weber, iktidarı en doğru şekilde aşağıdakilerden hangisiyle tanımlamaktadır?

A) İnsanları itaat etmeye ve arzu etmedikleri şeyleri yapmaya zorlayabilme
B) İnsanların toplumsal yaşama katılımını artırmak
C) Özgürlüğü tesis etme gücü
D) İnsanların sosyal hizmetlere erişimini sağlamak
E) İnsanların eğitim ve bilgi düzeyini yükseltmek

Cevap : A) İnsanları itaat etmeye ve arzu etmedikleri şeyleri yapmaya zorlayabilme

Açıklama : Max Weber, iktidarı “insanları itaat etmeye ve arzu etmedikleri şeyleri yapmaya zorlayabilme” yeteneği olarak tanımlamaktadır.

7- Çatışmacı teori ve fonksiyonalist teori arasındaki farklardan biri hangisidir?

A) Fonksiyonalistler eğitim sistemini adaletsiz ve eşitsiz olarak görürken, çatışmacılar eşit şanslar sunan bir kurum olarak değerlendirirler.
B) Her iki teori de eğitimin toplumsal cinsiyet faktörünü dikkate alır.
C) Her iki teori de eğitimin ekonomik gereksinimlere hizmet ettiğini kabul eder.
D) Fonksiyonalistler eğitim sistemini vasıflı işgücü hazırlayan kurum olarak değerlendirirken, çatışmacılar işgücünü uysallaştıran bir araç olarak görürler.
E) Her iki teori de eğitimin sınıf içi etkileşimin önemini vurgular.

Cevap : D) Fonksiyonalistler eğitim sistemini vasıflı işgücü hazırlayan kurum olarak değerlendirirken, çatışmacılar işgücünü uysallaştıran bir araç olarak görürler.

Açıklama : Fonksiyonalist teori, eğitim sistemini vasıflı işgücü hazırlayan bir kurum olarak değerlendirirken, çatışmacı teori ise eğitim sistemini işgücünü uysallaştıran bir araç olarak görür.

8- Feodal zümre sistemi ile kast sistemi arasındaki temel fark nedir?

A) Feodal sistemde bireylere nadiren de olsa toplumsal statülerini değiştirebilme imkânı tanınırken, kast sistemi tamamen kapalıdır.
B) Kast sistemi, toplumsal sıralamada en önemli belirleyici olarak toprağı kabul ederken, feodal sistemde bu belirleyici eğitim seviyesidir.
C) Feodal sistemde din, tabakalaşmayı belirlerken, kast sistemi dini unsurları dikkate almaz.
D) Kast sistemi, toplumsal hareketliliği sağlarken, feodal zümre sistemi hareketliliği engeller.
E) Feodal sistemde toplumsal statü veraset yoluyla kazanılırken, kast sisteminde kazanılmaz.

Cevap : A) Feodal sistemde bireylere nadiren de olsa toplumsal statülerini değiştirebilme imkânı tanılırken, kast sistemi tamamen kapalıdır.

Açıklama : Feodal zümre sistemi ile kast sistemi arasındaki temel fark, feodal sistemde bireylere nadiren de olsa toplumsal statülerini değiştirebilme imkânı tanınırken, kast sisteminin tamamen kapalı olmasıdır.

9- Türkiye’de çekirdek aile yapısındaki değişimle ilgili hangi eğitim gözlemlenmektedir?

A) Çekirdek aile sayısı azalmaktadır.
B) Üç ve daha fazla çocuklu aileler azalırken iki ve daha az çocuklu çekirdek aileler artmaktadır.
C) Çekirdek aile yapısı değişmemektedir.
D) Geniş aile sayısı artmaktadır.
E) Üç ve daha fazla çocuklu aileler artarken iki ve daha az çocuklu çekirdek aileler azalmaktadır.

Cevap : B) Üç ve daha fazla çocuklu aileler azalırken iki ve daha az çocuklu çekirdek aileler artmaktadır.

Açıklama : Türkiye’de çekirdek aile yapısındaki değişimle ilgili olarak, üç ve daha fazla çocuklu ailelerin azalırken, iki ve daha az çocuklu çekirdek ailelerin arttığı gözlemlenmektedir.

10- Durkheim’in teorisine göre kutsalın kaynağı nedir?

A) Tanrı
B) İnsanların bilinçdışı düşünceleri
C) Toplum
D) İnsanların doğal dürtüleri
E) Doğal olayların etkisi

Cevap : C) Toplum

Açıklama : Durkheim’in teorisine göre kutsalın kaynağı “toplum”dur.

11- Marks’ın dinsel dünya hakkındaki düşüncesi nedir?

A) Evrenin sırlarını açıklamaya çalışan bir çabadır.
B) İnsanları bir araya getiren bir yapıdır.
C) Gerçek bir dünyanın yansımasından başka bir şey değildir.
D) İnsanların gündelik hayatını düzenleyen bir sistemdir.
E) Toplumsal bütünleşmeyi sağlayan bir güçtür.

Cevap : C) Gerçek bir dünyanın yansımasından başka bir şey değildir.

Açıklama : Karl Marx’ın dinsel dünya hakkındaki düşüncesi, dinin gerçek bir dünyanın yansımasından başka bir şey olmadığı yönündedir.

12- Nitel araştırma yöntemleri hangi alanı incelemeye yöneliktir?

A) Biyolojik süreçler ve organizmaların evrimi
B) İstatistiksel veriler ve sayısal analizler
C) Doğal dünya ve fiziksel süreçler
D) Matematiksel problemler ve mantıksal çözümlemeler
E) İnsanların toplumsal eylemleri ve düşünceleri

Cevap : E) İnsanların toplumsal eylemleri ve düşünceleri

Açıklama : Nitel araştırma yöntemleri, genellikle insanların toplumsal eylemleri, düşünceleri, deneyimleri ve anlamlandırma süreçlerini derinlemesine incelemeye yöneliktir.

13- Aşağıdakilerden hangisi değerlerin genel işlevleri arasında yer alır?

A) Modern toplumlarda yazılı hukuk kurallarının yerine geçer.
B) Bireyin çevresindekilerin gözünde “nerede olduğunu” bilmesine yardım ederler.
C) Her zaman ekonomik büyümeyi teşvik eder.
D) Her zaman bilimsel gelişmeyi engeller.
E) Paranın satın alma gücü ölçer.

Cevap : B) Bireyin çevresindekilerin gözünde “nerede olduğunu” bilmesine yardım ederler.

Açıklama : Değerler, bireyin çevresindekilerin gözünde kişinin yerini ve statüsünü belirlemesine yardımcı olan genel işlevler arasında yer alır.

14- Kuşkucuların görüşlerine göre, dünya ekonomisi geçmişte olduğundan ….. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) daha az bütünleşmiştir.
B) daha eşitlikçidir.
C) daha bütünleşmiştir.
D) daha adildir.
E) daha rekabetçidir.

Cevap : A) daha az bütünleşmiştir.

Açıklama : Kuşkucuların görüşlerine göre, dünya ekonomisi geçmişte olduğundan “daha az bütünleşmiştir”.

15- İkincil gruplar ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İkincil ilişkilerde etkileşim sınırlı ve kurallar önemlidir
B) İkincil gruplar, amaçları belirsiz ve üye sayıları az olan gruplardır.
C) İkincil gruplar, yüz yüze etkileşimin imkânsız olduğu bütün büyük grupları kapsar.
D) İkincil gruplar, kişisel olmayan bir tarzda etkileşimde bulunan insanlar topluluğudur.
E) İnsanlar ikincil gruplarda doğal değildirler.

Cevap : B) İkincil gruplar, amaçları belirsiz ve üye sayıları az olan gruplardır.

Açıklama : İkincil gruplar, belirli amaçları olan ve genellikle daha fazla üyeye sahip olan gruplardır, amaçları belirsiz ve üye sayıları az olan gruplar değildir.

16- Karizmatik liderler hangi durumlarda ortaya çıkar ve nasıl seçerler?

A) Ekonomik refah dönemlerinde; bağılık derecesine göre
B) Ekonomik refah dönemlerinde; uzmanlık ve sosyal statüye göre
C) Toplumsal krizler ve umutsuzluk dönemlerinde; bağlılık derecesine göre
D) Sosyal istikrar dönemlerinde; uzmanlık ve sosyal statüye göre
E) Sosyal istikrar dönemlerinde; bağlılık derecesine göre

Cevap : C) Toplumsal krizler ve umutsuzluk dönemlerinde; bağlılık derecesine göre

Açıklama : Karizmatik liderler genellikle toplumsal krizler ve umutsuzluk dönemlerinde ortaya çıkar.

17- Taylorist Bilimsel Yönetim Anlayışı’nın temel amacı nedir?

A) Örgütsel hiyerarşiyi ortadan kaldırmak
B) İşçilerin haklarını korumak
C) İş süreçlerini yavaşlatmak
D) İşçi ve işveren arasındaki etkileşimi arttırmak
E) İş birliğini ve uyumu sağlamak

Cevap : E) İş birliğini ve uyumu sağlamak

Açıklama :

18- Marks’a göre toplumsal sınıfların temeli nelerle ilgilidir?

A) Kast ve feodal zümre sistemi
B) Toplumsal köken
C) Üretim araçlarının mülkiyeti
D) Eğitim ve uzmanlık bilgisi
E) Statü

Cevap : C) Üretim araçlarının mülkiyeti

Açıklama : Karl Marx’a göre toplumsal sınıfların temeli, üretim araçlarının mülkiyetiyle ilgilidir.

19- Eğitimin gizil fonksiyonlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Statü kazandırma
B) Gelecekteki eş seçimi
C) Sosyalleşme
D) Toplumsal kontrol
E) Bilgi aktarımı

Cevap : B) Gelecekteki eş seçimi

Açıklama : Eğitimin gizil fonksiyonlarından biri, bireylerin gelecekteki eş seçimini etkilemesidir.

20- Karl Marx ve diğer çatışmacı kuramcılar, serbest piyasanın hangi olumsuz duruma yol açtığına inanırlar?

A) Siyasi bağlantıların önem kazanması
B) Küresel ısınma ve çevre sorunları
C) Kültürel çeşitlilik ve hoşgörü
D) Teknolojik bağımlılık ve iletişim sorunları
E) Sınıf çatışması ve iş gücünün sömürülmesi

Cevap : E) Sınıf çatışması ve iş gücünün sömürülmesi

Açıklama : Karl Marx ve diğer çatışmacı kuramcılar, serbest piyasanın sınıf çatışması ve iş gücünün sömürülmesine yol açtığına inanırlar.