Uluslararası İlişkilere Giriş 2024-2025 Final Soruları

I. Uluslararası İlişkiler Kuramları ve Kavramları

Uluslararası ilişkiler alanında farklı teorik yaklaşımlar bulunmaktadır. Karşılıklı-bağımlılık olgusuna özellikle vurgu yapan yaklaşım çoğulculuktur. 1871-1918 tarihleri arasında uluslararası hukukun oluşturulması açısından ise Rıza Doktrini esas alınmıştır.

II. Uluslararası Örgütler ve Kurumlar

Uluslararası örgütler, devletler arası ilişkilerin düzenlenmesinde önemli rol oynar.

• Milletler Cemiyeti: Bu örgütün başlıca organları Genel Kurul, Konsey ve Sekretarya’dan oluşmaktaydı.
• Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT): Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK), 1990 yılında kabul edilen Paris Şartı ile sürekli bir kurum hâline dönüştürülmesinin temeli atıldıktan sonra, 1999 İstanbul Zirvesi ile resmiyet kazanarak AGİT adını almıştır.
• Avrupa Birliği (AB): Avrupa Birliği’nin hükümet gibi çalışan, Bakanlar Konseyi’nin incelemesine sunulacak direktif ve yasa önerilerini hazırlayarak birlik politikalarını oluşturan temel organı Avrupa Komisyonu’dur.
• Birleşmiş Milletler (BM) ve Bağlı Kuruluşlar: BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin kısa adı UNHCR’dir. BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın kısaltılmış biçimi ise UNCTAD’dır.

III. Uluslararası Sistem, Güvenlik ve Tarihsel Olaylar

Uluslararası sistemin yapısı ve güvenliği zaman içinde değişiklik göstermiştir.

• Günümüz Uluslararası Sistemi: Günümüz uluslararası sistemi, hiyerarşik ve çok merkezli ilişki kalıplarının iç içe geçtiği bir yapıdır. Temel karakteri “çok-merkezlilik” ve “çok-kutupluluk”tur. Askerî-stratejik, siyasal ve ekonomik açılardan tek düzeyde ele alınması zordur. Sistem, ABD’nin “yönlendirici liderliği” altındaki bir güçlü devletler oligarşisi tarafından belirlenmekte ya da denetlenmektedir. Dünyanın en güçlü devleti olan ABD’nin, uluslararası sistemde her düzeyde hiyerarşik bir yapı oluşturabildiği bilgisi geçerli değildir.
• Silahsızlanma: ABD ile SSCB arasındaki nükleer anlamda silahsızlanma ve silahların denetimi çabaları, esas olarak Küba krizinin ardından belirgin bir görünüm kazanmıştır. ABD ve Rusya Federasyonu arasında stratejik saldırı silahlarının indirimini ilerleten START II antlaşması 2000 yılında yürürlüğe girmiştir.
• Tarihsel Olaylar ve Politikalar: Helsinki Nihai Senedi 1975 yılında imzalanmıştır. Avustralya’nın Asyalı göçmenlerin topraklarına girişini 1885 yılında yasaklamaya başlamasıyla yürüttüğü politikanın adı “Beyaz Avustralya” politikasıdır.
• Renkli Devrimler: Bu devrimler sonucunda iktidardan uzaklaşan liderler arasında Şevardnadze, Miloseviç, Akayev ve Yanukoviç bulunur. Saddam Hüseyin bu liderler arasında gösterilemez.

IV. Uluslararası Çatışmalar ve Bölgesel Sorunlar

Dünyanın farklı bölgelerinde çeşitli uluslararası sorunlar ve çatışmalar yaşanmaktadır.

• Kafkasya: Güney Osetya sorunu Kafkasya bölgesindeki sorunlardandır.
• Balkanlar: Kosova Kurtuluş Ordusu’nun kısa adı UÇK’dır.
• Kıbrıs Sorunu: Sorunun çözümüne yönelik olarak geliştirilen ve her iki toplumda da referanduma sunularak Türk tarafından olumlu, Rum tarafından olumsuz oy alan planı hazırlayan BM Genel Sekreteri Kofi Annan’dır.
• Filistin Sorunu: 4 Mayıs 1994’te Kahire’de imzalanan Gazze-Eriha Antlaşması’yla Filistin Yönetimi resmen kurulmuştur. 1987’de başlatılan intifada hareketi sorunun derinleşmesine yol açmıştır. FKÖ lideri Yaser Arafat ile Ürdün Kralı Hüseyin, 1985 yılında İsrail ile barış görüşmelerine başlama kararı almıştır. 2003’te ABD, Rusya, AB ve BM’den oluşan “dörtlü”nün taraflara önerdiği yol haritası, Irak’ın işgalinden sonra rafa kalkmıştır. Yaser Arafat’ın 25 Eylül 2008’de ölümüne kadar görev yaptığı bilgisi yanlıştır; kendisi 11 Kasım 2004’te vefat etmiştir.
• Afganistan: 2001 yılında BM tarafından oluşturulan beş bin kişilik Barış Gücü’nün adı ISAF’tır.
• Ukrayna: 2013 Kasım ayında Ukrayna, Avrupa Birliği ile yürüttüğü ortaklık sözleşmesi görüşmelerinden çekildiğini açıklayarak ülkede karışıklık çıkmasına sebep olmuştur.

V. Geleceğe Yönelik Beklentiler

Geleceğin dünyası düşünüldüğünde, toplumlar arası ilişkilerin, ülkeler arasında ekonomik ilişkilerin, karşılıklı bağımlılık olgusunun ve güvenlik sorunlarının artabileceği öngörülmektedir. İletişim teknolojisindeki gelişmelerin azalacağı yönündeki bir düşünce ise yanlıştır.

1- Güney Osetya sorunu hangi bölgedeki sorunlardandır?

A) Avrupa
B) Ortadoğu
C) Orta Asya
D) Kafkasya
E) Balkanlar

Cevap : D) Kafkasya

Açıklama : Güney Osetya sorunu, coğrafi olarak “Kafkasya” bölgesinde yer alan bir sorundur.

2- 1990 yılında kabul edilen Paris Şartı ile sürekli bir kurum hâline dönüştürülmesinin temeli atılan AGİK, 1999 İstanbul Zirvesi ile resmiyet kazanarak hangi adı almıştır?

A) AGSK
B) AGİT
C) AP
D) AKKA
E) AB

Cevap : B) AGİT

Açıklama : 1990 Paris Şartı ile temeli atılan ve 1999 İstanbul Zirvesi ile resmiyet kazanan AGİK (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı) “AGİT” (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) adını almıştır.

3- Aşağıdakilerden hangisi gerçekleşen “renkli devrimler” sonucunda iktidardan uzaklaşmak durumunda kalan liderler arasında gösterilemez?

A) Şevardnadze
B) Miloseviç
C) Akayev
D) Yanukoviç
E) Saddam Hüseyin

Cevap : E) Saddam Hüseyin

Açıklama : Renkli devrimler sonucunda iktidardan uzaklaşan liderler arasında Şevardnadze, Miloseviç, Akayev ve Yanukoviç yer alırken, Saddam Hüseyin bu liderler arasında gösterilemez.

4- 1871-1918 tarihleri arasında uluslararası hukukun oluşturulması açısından hangi doktrin esas alınmıştır?

A) Rıza Doktrini
B) Monroe Doktrini
C) Oydaşma Doktrini
D) Truman Doktrini
E) Barış Doktrini

Cevap : A) Rıza Doktrini

Açıklama : 1871-1918 tarihleri arasında uluslararası hukukun oluşturulmasında “Rıza Doktrini” esas alınmıştır.

5- Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi karşılıklı-bağımlılık olgusuna özellikle vurgu yapmaktadır?

A) Merkez-Çevre yaklaşımı
B) Davranışçılık
C) Çoğulculuk
D) Liberalizm
E) Gerçekçilik

Cevap : C) Çoğulculuk

Açıklama :

6- Avustralya’nın Asyalı göçmenlerin topraklarına girişini 1885 yılında yasaklamaya başlamasıyla yürüttüğü politikanın adı nedir?

A) Avusturalya’da Birlik
B) Beyaz Avustralya
C) Avusturalya Tek
D) Sarı Avusturalya
E) Tek Avusturalya

Cevap : B) Beyaz Avustralya

Açıklama : Avustralya’nın Asyalı göçmenlerin ülkeye girişini yasaklamasıyla yürüttüğü politikanın adı “Beyaz Avustralya” politikasıdır.

7- Geleceğin dünyası düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisinin yanlış olduğu söylenebilir?

A) İletişim teknolojisindeki gelişmeler azalacaktır.
B) Toplumlar arası ilişkiler artacaktır.
C) Güvenlik sorunları artabilecektir.
D) Ülkeler arasında ekonomik ilişkiler artacaktır.
E) Karşılıklı bağımlılık olgusu artacaktır.

Cevap : A) İletişim teknolojisindeki gelişmeler azalacaktır.

Açıklama : Geleceğin dünyasında iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin azalacağı değil, artacağı düşünülmektedir. Toplumlar arası ilişkilerin, güvenlik sorunlarının, ekonomik ilişkilerin ve karşılıklı bağımlılığın artacağı düşünülmektedir.

8- BM Mülteciler Yüksek Komiserliğinin kısa adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) UNHCR
B) UNDP
C) UNESCO
D) UNIDO
E) UNICEF

Cevap : A) UNHCR

Açıklama : BM Mülteciler Yüksek Komiserliğinin kısa adı “UNHCR”dir.

9- Helsinki Nihai Senedi hangi yıl imzalanmıştır?

A) 1953
B) 1966
C) 1948
D) 1975
E) 1991

Cevap : D) 1975

Açıklama : Helsinki Nihai Senedi, 1975 yılında imzalanmıştır.

10- Kosova Kurtuluş Ordusu’nun kısa adı nedir?

A) KFOR
B) UÇK
C) IRA
D) IFOR
E) ETA

Cevap : B) UÇK

Açıklama : Kosova Kurtuluş Ordusu’nun kısa adı “UÇK”dır.

11- Aşağıdakilerden hangisinde Milletler Cemiyeti’nin başlıca organları doğru sıralanmıştır?

A) Genel Kurul – Konsey – Sekretarya
B) Güvenlik Konseyi – Genel Kurul – Adalet Divanı
C) Güvenlik Konseyi – Adalet Divanı – Sekretarya
D) Genel Konsey – Adalet Divanı – Güvenlik Komisyonu
E) Genel Kurul – Güvenlik Kurulu – Sekretarya

Cevap : A) Genel Kurul – Konsey – Sekretarya

Açıklama : Milletler Cemiyeti’nin başlıca organları Genel Kurul, Konsey ve Sekretarya’dır.

12- ABD ile SSCB arasındaki nükleer anlamda silahsızlanma ve silahların denetimi çabalarının, esas olarak hangi krizin ardından belirgin bir görünüm kazandığı söylenebilir?

A) Kosova krizi
B) Küba krizi
C) Vietnam krizi
D) Petrol krizi
E) Orta Doğu krizi

Cevap : B) Küba krizi

Açıklama : ABD ile SSCB arasındaki nükleer anlamda silahsızlanma ve silahların denetimi çabaları, esas olarak “Küba krizi”nin ardından belirgin bir görünüm kazanmıştır.

13- Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik olarak geliştirilen ve her iki toplumda da referanduma sunularak Türk tarafından olumlu, Rum tarafından olumsuz oy alan planı hazırlayan BM Genel Sekreteri kimdir?

A) Butros Butros Gali
B) Ban Ki-moon
C) Rauf Denktaş
D) Kofi Annan
E) Makarios

Cevap : D) Kofi Annan

Açıklama : Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik planı hazırlayan BM Genel Sekreteri “Kofi Annan”dır.

14- Afganistan’da 2001 yılında BM tarafından oluşturulan beş bin kişilik Barış Gücü’nün adı nedir?

A) UNSF
B) UNFICYP
C) ISAF
D) KFOR
E) UNMIK

Cevap : C) ISAF

Açıklama : Afganistan’da 2001 yılında BM tarafından oluşturulan beş bin kişilik Barış Gücü’nün adı “ISAF”tır.

15- BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın kısaltılmış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) UNHCR
B) UNPROFOR
C) UNCTAD
D) UNICEF
E) PNUD

Cevap : C) UNCTAD

Açıklama : BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın kısaltılmış biçimi “UNCTAD”dır.

16- Avrupa Birliği’nin hükümet gibi çalışan, Bakanlar Konseyi’nin incelemesine sunulacak direktif ve yasa önerilerini hazırlayarak birlik politikalarını oluşturan temel organı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bakanlar Konseyi
B) Adalet Divanı
C) Avrupa Konseyi
D) Avrupa Parlamentosu
E) Avrupa Komisyonu

Cevap : E) Avrupa Komisyonu

Açıklama : Avrupa Birliği’nin hükümet gibi çalışan, direktif ve yasa önerilerini hazırlayarak birlik politikalarını oluşturan temel organı “Avrupa Komisyonu”dur.

17- Aşağıdakilerden hangisi Filistin sorununa ilişkin olarak yanlıştır bir bilgidir?

A) 4 Mayıs 1994’te Kahire’de imzalanan Gazze-Eriha Antlaşması’yla Filistin Yönetimi resmen kurulmuştur.
B) 2003’te ABD, Rusya, AB ve BM’den oluşan dörtlünün taraflara önerdiği yol haritası, Irak’ın işgalinden sonra rafa kalkmıştır.
C) Yaser Arafat, 25 Eylül 2008’de ölümüne kadar Filistin Devlet Başkanlığı görevini yürütmüştür.
D) FKÖ’nün lideri Yaser Arafat ile Ürdün Kralı Hüseyin, 1985 yılında İsrail ile barış görüşmelerine başlama kararı almışlardır.
E) 1987’de başlatılan intifada hareketi İsrail’in şiddet uygulamalarını artırmasına ve sorunun derinleşmesine yol açmıştır.

Cevap : C) Yaser Arafat, 25 Eylül 2008’de ölümüne kadar Filistin Devlet Başkanlığı görevini yürütmüştür.

Açıklama : Yaser Arafat, 25 Eylül 2008’de değil, 11 Kasım 2004’te ölmüştür, dolayısıyla bu bilgi yanlıştır. Diğer seçenekler, Filistin sorununa ilişkin doğru bilgilerdir.

18- ABD ve Rusya Federasyonu arasında stratejik saldırı silahlarının indirimini ilerleten START II antlaşması ne zaman yürürlüğe girmiştir?

A) 1993
B) 1991
C) 1996
D) 1994
E) 2000

Cevap : E) 2000

Açıklama :

19- Aşağıdakilerden hangisi günümüz uluslararası sisteminin yapısı için geçerli değildir?

A) ABD’nin “yönlendirici liderliği” altındaki bir güçlü devletler oligarşisi tarafından belirlenmekte ya da denetlenmektedir.
B) Hiyerarşik ve çok merkezli ilişki kalıplarının iç içe geçtiği bir yapıdır.
C) Günümüzde uluslararası sistemi askerî-stratejik, siyasal, ekonomik açılardan tek düzeyde ele almak zordur.
D) Uluslararası sistemin temel karakteri “çok-merkezlilik” ve “çok-kutupluluk”tur.
E) Dünyanın en güçlü devleti unvanına sahip ABD, uluslararası sistemde her düzeyde hiyerarşik bir yapı oluşturabilmektedir.

Cevap : E) Dünyanın en güçlü devleti unvanına sahip ABD, uluslararası sistemde her düzeyde hiyerarşik bir yapı oluşturabilmektedir.

Açıklama :

20- 2013 Kasım ayında Ukrayna, aşağıdaki örgütlerden hangisi ile yürüttüğü ortaklık sözleşmesi görüşmelerinden çekildiğini açıklayarak ülkenin Rusya ve AB yanlıları arasında bölünmesine ve karışıklık çıkmasına sebep olmuştur?

A) Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü
B) AGİT
C) Avrasya Birliği
D) Avrupa Birliği
E) Bağımsız Devletler Topluluğu

Cevap : D) Avrupa Birliği

Açıklama : 2013 Kasım ayında Ukrayna’nın ortaklık sözleşmesi görüşmelerinden çekildiği örgüt “Avrupa Birliği”dir. Bu durum ülkenin Rusya ve AB yanlıları arasında bölünmesine ve karışıklığa sebep olmuştur.