Çevre Politikası ve Hukuku 2024-2025 Vize Soruları

Çevre Sorunlarının Tanımı ve Kökenleri

Çevre sorunlarının doğmasına neden olan düşüncelerden biri, insanın diğer canlılardan üstün olduğu ve dünyanın sonsuz kaynaklarını kullanabileceği fikrini işleyen Egemen Batı düşüncesidir. Bu düşünce, kaynakların aşırı tüketimine ve kirliliğe zemin hazırlamıştır.

Çevre sorunları çeşitli başlıklar altında incelenir. Bolluk Kirlenmesi; elektronik atıklar, tehlikeli atıklar, hurda araç atıkları ve plastik atıkların artışını kapsar. Gıda atıkları bu tanımın dışında tutulmuştur. Okyanus yataklarının kirlenmesinde ise okyanus yatağının işletilmesi, hidrokarbon kirliliği, radyoaktif maddelerin karışması ve kara kökenli evsel atıklar etken rol oynar. Serbest geçiş hakkı, doğrudan bir kirlilik faaliyeti değildir. Beş yıldızlı otel yapımı, ilaç, kozmetik ve boya üretimi gibi faaliyetler çevre kirliliğine neden olabilirken, elektrikli otomobil üretimi çevreye daha az zararlı bir faaliyet olarak kabul edilir.

Tarihsel Çevre Kirliliği Olayları

Tarihte büyük etki yaratan çevre felaketleri yaşanmıştır. Bilinen en kirletici deniz kazası, Amaco Cadis deniz kazasıdır. Bölgesel çevre kirlenmesinin önemli bir örneği ise, kümülatif (birikimli) kirlenmelere ve cıva ile zehirlenmeye yol açan Japonya’daki Minimata olayıdır.

Çevre Düşüncesi ve Hareketleri

Çevre bilincinin gelişmesinde önemli düşünürler, eserler, dernekler ve raporlar rol oynamıştır.

• Bilimsel Temeller: Ekoloji bilim dalının kurucusu olarak Alman biyolog Ernst Haeckel kabul edilir.
• Öncü Eserler: Rachel Carson tarafından yazılan “Sessiz Bahar” adlı kitap, pestisitlerin yarattığı çevre kirliliğine dikkat çekerek radikal çevre hareketlerinin başlamasına yol açmıştır. “İktisadi Büyümenin Sınırları” isimli rapor ise 1972 yılında Roma Kulübü tarafından hazırlatılmıştır.
• Çevre Dernekleri: 19. yüzyılda kurulan romantik dernekler arasında Açık Alanları Koruma Derneği, Audubon Derneği, Alpçilik Kulübü ve Sierra Kulüp yer alır. 20. yüzyılın önemli çevre dernekleri arasında ise WWF (Dünya Doğayı Koruma Vakfı), Earth-watch ve Greenpeace bulunur. Sierra Kulüp 19. yüzyılda kurulduğu için 20. yüzyıl dernekleri arasında sayılmaz.
• Türkiye’deki Hareketler: Türkiye’de 70’li yıllardan sonra ortaya çıkan çevresel hareketlerin arkasındaki itici gücü köylüler oluşturmaktadır.

Çevre Politikası İlkeleri ve Araçları

Çevre sorunlarıyla mücadelede çeşitli politika ilkeleri ve araçları kullanılır.

• Politika İlkeleri: Çevresel kirliliği gidermede en son tercih edilmesi gereken ilke “kirleten öder ilkesi”dir, çünkü öncelik kirliliği önlemektir. Çevresel kararların demokratik meşruiyetini sağlamak ve halka denetim imkanı vermek bakımından en etkili ilkeler arasında sürdürülebilir kalkınma, entegrasyon, önleme ve bilgi edinme ile katılım ilkesi bulunur. “Kullanan öder ilkesi” ise bu bağlamda daha az etkilidir.
• Politika Türleri ve Araçları: Onarıcı çevre politikasının mücadele araçları arasında eski hale iade ettirme, tazminat ödetme, kirliliği temizlettirme ve idari cezalar kesme yer alır. Otomobillere katalitik konvertör takmak ve termik santrallere elektro filtre takmak da bu politikanın uygulama örnekleridir. İşaretleme yükümlülüğü koyma ise onarıcı değil, önleyici bir politikadır. Otomobiller için elektrik şarj istasyonları kurmak da onarıcı değil, önleyici veya alternatif geliştirici bir faaliyettir.

Türkiye’de Çevre Yönetimi ve Hukuku

Türkiye’de çevrenin korunması konusunda politika üretmek ve denetlemekle merkezi olarak sorumlu olan kamusal makam Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’dır. Çevre politikalarının uygulanmasında çeşitli araçlar kullanılır. Destekleyici araçlar içerisinde liselere zorunlu çevre sorunları dersi koyma gibi eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri bulunur. Türkiye’de uygulanan Sıfır Atık Politikası ile ise çevre politikası araçlarından “Kirliliği Önleme Payı Alma” ilkesine öncelik verilmektedir.

1- Bolluk Kirlenmesi deyince ne anlaşılmaz?

A) Elektronik atıkların artışı
B) Tehlikeli atıkların artışı
C) Gıda atıklarının artışı
D) Hurda Araç atıklarının artışı
E) Plastik atıkların artışı

Cevap : C) Gıda atıklarının artışı

Açıklama :

2- Okyanus yataklarının kirlenmesinde aşağıdaki faaliyetlerden hangisi etken değildir?

A) Okyanus yatağının işletilmesi
B) Okyanusların hidrokarbonlar yoluyla kirletilmesi
C) Radyoaktif maddelerin okyanuslara karışması
D) Kara kökenli evsel atıkların suya karışması
E) Serbest geçiş hakkı

Cevap : E) Serbest geçiş hakkı

Açıklama : Okyanus yataklarının kirlenmesinde okyanus yatağının işletilmesi, hidrokarbon kirliliği, radyoaktif maddelerin karışması ve kara kökenli evsel atıkların suya karışması gibi faaliyetler etkendir. Ancak “serbest geçiş hakkı” doğrudan okyanus kirliliğine neden olan bir faaliyet değildir.

3- Tarihte bilinen en kirletici deniz kazası aşağıdakilerden hangisidir?

A) Exxon Valdes deniz kazası
B) Erica deniz kazası
C) Independenta deniz kazası
D) Amaco Cadis deniz kazası
E) Deepwater Horizon deniz kazası

Cevap : D) Amaco Cadis deniz kazası

Açıklama :

4- Aşağıdakilerden hangisi 19. Yüzyılın romantik dernekleri arasında yer almaz?

A) Açık Alanları Koruma Derneği
B) WWF
C) Audubon Derneği
D) Alpçilik Külübü
E) Sierra Kulüp

Cevap : B) WWF

Açıklama : Açık Alanları Koruma Derneği, Audubon Derneği, Alpçilik Kulübü ve Sierra Kulüp gibi oluşumlar 19. yüzyılın romantik dernekleri arasında yer alırken, WWF (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) 20. yüzyılda kurulmuştur ve bu dernekler arasında yer almaz.

5- Aşağıdakilerden hangisi ekoloji bilim dalının kurucusudur?

A) Barry Commoner
B) Garett Hardin
C) Rudolf Bahro
D) Ernst Haeckel
E) Jonathan Porritt

Cevap : D) Ernst Haeckel

Açıklama : Ekoloji bilim dalının kurucusu olarak Alman biyolog “Ernst Haeckel” kabul edilir. Haeckel, 1866 yılında “ekoloji” terimini kullanmıştır.

6- Onarıcı çevre politikasının mücadele araçları tazminat, kirlilik denetimi ve ek çevre teknolojileridir. Aşağıdaki iktisadi faaliyetlerden hangisi bu modelin kurduğu sistemin dışındadır?

A) Otomobillere katalitik konvertör takmak
B) Fabrika atıklarını dereye boşaltan sürücüye hapis cezası vermek
C) Termik santrallere elektro filtre takmak
D) Otomobiller için elektrik şarj istasyonları kurmak
E) Egzos emisyon ölçümü sonrası idari para cezası kesmek

Cevap : D) Otomobiller için elektrik şarj istasyonları kurmak

Açıklama :

7- Aşağıdaki iktisadi faaliyetlerden hangisi çevre kirlenmesine neden olmaz?

A) Beş yıldızlı turistik otel yapımı
B) İlaç üretimi
C) Kozmetik üretimi
D) Boya üretimi
E) Elektrikli otomobil üretimi

Cevap : E) Elektrikli otomobil üretimi

Açıklama : Beş yıldızlı turistik otel yapımı, ilaç, kozmetik ve boya üretimi gibi faaliyetler genellikle çevre kirliliğine neden olabilir. Ancak “elektrikli otomobil üretimi”, özellikle egzoz emisyonu açısından, çevre kirliliğine neden olmayan veya daha az neden olan bir faaliyettir.

8- Aşağıdakilerden hangisi onarımcı çevre politikası araçlarından değildir?

A) Eski hale iade ettirme
B) Tazminat ödetme
C) Kirliliği temizlettirme
D) İdari cezalar kesme
E) İşaretleme yükümlülüğü koyma

Cevap : E) İşaretleme yükümlülüğü koyma

Açıklama : Onarımcı çevre politikası araçları arasında eski hale iade ettirme, tazminat ödetme, kirliliği temizlettirme ve idari cezalar kesme yer alırken, “işaretleme yükümlülüğü koyma” (örneğin ürün etiketleme) daha çok önleyici politikalara ait bir araçtır.

9- Sessiz Bahar adlı kitabıyla Dünya’da pestisitlerin yarattığı çevre kirliliğine dikkat çekerek radikal çevre hareketlerinin başlamasına yol açan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rachel Carson
B) Rudolf Bahro
C) John Muir
D) Paul Ehrlich
E) Petra Kelly

Cevap : A) Rachel Carson

Açıklama : “Sessiz Bahar” adlı kitabıyla Dünya’da pestisitlerin yarattığı çevre kirliliğine dikkat çekerek radikal çevre hareketlerinin başlamasına yol açan yazar “Rachel Carson”dır.

10- Günümüzde artan orman yangınları ve hasarları birçok ekonomik ve sosyal sorun yanında ekolojik sorunları da beraberinde getirmektedir. Orman yangınları ile mücadelede küresel çapta önerilen çözümler arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Orman yangınlarıyla mücadele ekiplerinin sayısının artırılması ve işbirliği yöntemlerinin geliştirilmesi
B) Kentleşme politikalarının değiştirilmesi
C) Yangın söndürme uçakları satın alınması
D) İklim değişikliği ile mücadele edilmesi
E) Orman yangınlarını uzaktan izleme yöntemi

Cevap : B) Kentleşme politikalarının değiştirilmesi

Açıklama : Orman yangınlarıyla mücadelede küresel çapta önerilen çözümler arasında yangın söndürme ekiplerinin ve uçaklarının artırılması, iklim değişikliğiyle mücadele ve uzaktan izleme yöntemleri yer alırken, “kentleşme politikalarının değiştirilmesi” doğrudan orman yangınlarıyla mücadelede küresel çapta önerilen bir çözüm değildir.

11- Çevresel kararların demokratik meşruiyetini sağlamak, etkinliğini artırmak ve halka idareyi denetleme imkanı vermek bakımından en etkili ilke aşağıdakilerden hangisi olamaz?

A) Sürdürülebilir kalkınma ilkesi
B) Entegrasyon ilkesi
C) Kullanan öder ilkesi
D) Önleme ilkesi
E) Bilgi edinme ve katılım ilkesi

Cevap : C) Kullanan öder ilkesi

Açıklama : Çevresel kararların demokratik meşruiyetini sağlamak, etkinliğini artırmak ve halka idareyi denetleme imkanı vermek bakımından en etkili ilkeler arasında sürdürülebilir kalkınma, entegrasyon, önleme ve bilgi edinme ile katılım ilkesi yer alır. “Kullanan öder ilkesi” daha çok ekonomik bir prensip olup, doğrudan demokratik meşruiyet ve halkın denetimiyle ilgili değildir.

12- Aşağıdakilerden hangisi çevresel kirliliği gidermede en son tercih edilmesi gereken çevre politikası ilkesidir?

A) Katılım ilkesi
B) Kirleten öder ilkesi
C) Önleme ilkesi
D) İhtiyat ilkesi
E) Entegrasyon ilkesi

Cevap : B) Kirleten öder ilkesi

Açıklama : Çevresel kirliliği gidermede en son tercih edilmesi gereken çevre politikası ilkesi “kirleten öder ilkesi”dir. En başta kirliliğin önlenmesi hedeflenir, mümkün değilse entegrasyon ve ihtiyat gibi ilkeler uygulanır.

13- Türkiye’de 70’li yıllardan sonra ortaya çıkan çevresel hareketlerin arkasında yatan itici gücü hangi unsurlar oluşturmaktadır?

A) Liberal kanat
B) Meslek grupları
C) Köylüler
D) Eski bürokratlar
E) Osmanlı aristokratları

Cevap : C) Köylüler

Açıklama :

14- Türkiye’de Sıfır Atık Politikası ile çevre politikası araçlarından hangisine öncelik verilmektedir?

A) Depozito Ödetme
B) Tazminat Ödetme
C) Kirliliği Önleme Payı Alma
D) Kirliliği Uzaklaştırma Payı Alma
E) Ayrıştırmayı Özendirme

Cevap : C) Kirliliği Önleme Payı Alma

Açıklama :

15- “İktisadi Büyümenin Sınırları” isimli raporu kim hazırlattırmıştır?

A) Birleşmiş Milletler
B) İstanbul Üniversitesi
C) ABD Başkanı
D) Roma Kulübü
E) Avrupa Birliği

Cevap : D) Roma Kulübü

Açıklama : “İktisadi Büyümenin Sınırları” isimli raporu, 1972 yılında “Roma Kulübü” tarafından hazırlattırılmıştır. Bu rapor, kaynakların sınırlılığı ve çevresel bozulma nedeniyle sürekli ekonomik büyümenin mümkün olmadığını savunmuştur.

16- 20. yüzyılın çevre dernekleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Sierra Kulüp
B) WWF
C) Earth-watch
D) Climate Actions
E) Greenpeace

Cevap : A) Sierra Kulüp

Açıklama : Sierra Kulüp, WWF (Dünya Doğayı Koruma Vakfı), Earth-watch ve Greenpeace gibi oluşumlar 20. yüzyılın çevre dernekleri arasında yer alırken, “Climate Actions” (İklim Eylemleri) daha modern bir kavram olup 20. yüzyılın çevre dernekleri arasında doğrudan yer almaz.

17- “İnsanların diğer canlılardan üstün, insanın kendi kaderini kendi belirleyebilme kapasitesine haiz, dünyanın sonsuz kaynaklarını bulup çıkartabilecek yetenekleri olan bir varlık” olduğu fikrini işleyerek çevresel sorunların doğmasına neden olan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyalist düşünce
B) Egemen Batı düşüncesi
C) Ekolojist düşünce
D) Sürdürülebilir kalkınma düşüncesi
E) Liberal düşünce

Cevap : B) Egemen Batı düşüncesi

Açıklama : “İnsanların diğer canlılardan üstün, kendi kaderini belirleyebilme ve dünyanın sonsuz kaynaklarını bulup çıkartabilecek yetenekleri olan bir varlık” olduğu fikrini işleyerek çevresel sorunların doğmasına neden olan düşünce, “Egemen Batı düşüncesi”dir. Bu düşünce, insan merkezli ve doğal kaynakların sınırsız olduğu varsayımına dayanır.

18- Destekleyici araçlar içerisinde aşağıdakilerden hangisi vardır?

A) Liselere zorunlu çevre sorunları dersi koyma
B) Dava açma olanağı getirme
C) Ruhsatlandırma
D) Yönetmelik çıkartma
E) Çevresel standartlar getirme

Cevap : A) Liselere zorunlu çevre sorunları dersi koyma

Açıklama :

19- Aşağıdakilerden hangi kamusal makam, çevrenin korunması konusunda politika üretmek ve denetlemek konusunda merkezi olarak sorumludur?

A) Köy Muhtarları
B) Maliye Bakanlığı
C) Çevre İl Müdürlükleri
D) Büyükşehir Belediyeleri
E) Çevre ve Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Cevap : E) Çevre ve Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Açıklama : Çevrenin korunması konusunda politika üretmek ve denetlemek konusunda merkezi olarak sorumlu olan kamusal makam “Çevre ve Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı”dır.

20- Kümülatif (birikimli) kirlenmelere ve cıvayla zehirlemek suretiyle ölümlere yol açarak çevre literatürüne giren ve bölgesel çevre kirlenmesi örneklerinden birini oluşturan olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) Japonya’da Minimata olayı
B) Almanya’da asit yağmurları olayı
C) Meksika Körfezi Deepwater Horizon olayı
D) Ukrayna’da Chernobil olayı
E) Hindistan’da Bhophal olayı

Cevap : A) Japonya’da Minimata olayı

Açıklama : Kümülatif (birikimli) kirlenmelere ve cıvayla zehirlenmek suretiyle ölümlere yol açarak çevre literatürüne giren ve bölgesel çevre kirlenmesi örneklerinden birini oluşturan olay “Japonya’da Minimata olayı”dır. Bu olayda, endüstriyel atıklarla cıva kirliliği meydana gelmiş ve ciddi sağlık sorunlarına yol açmıştır.