Devlet Kuramları 2024-2025 Final Soruları

Devletin Kökeni ve Temel Nitelikleri

Devlet, belirli bir toprak üzerinde egemenliğe dayanan siyasi bir örgütlenmedir. Devletin oluşması için egemenlik unsurunun eksik olmaması gerekir. Devlet öncesi siyasi örgütlenme biçimleri arasında klan, şeflik, zümre ve aşiret bulunur. Federasyon ise bir devlet örgütlenme biçimidir, devlet öncesi bir yapı değildir.

Devlet tiplerinden biri olan despotik devlet, kuvvetler birliği ilkesine dayanır, yöneticiler yönetenlerle etkileşime girme gereği duymaz ve toplumsal iktidar devletin baskıcı karakterine vurgu yapar. Bu devlet tipinin altyapı yatırımlarıyla toplumsal refahı artırmayı amaçladığı söylenemez.

Devlet Kuramlarına Genel Bakış

Devleti ve toplumu açıklayan çeşitli kuramlar bulunmaktadır. Her kuramın kendine özgü varsayımları ve analiz yöntemleri vardır.

• Liberal Kuram: Kökenlerini Aydınlanma düşüncesine dayandıran liberal kuram, temel olarak özgürleşmiş birey kavramı üzerine kuruludur.
• Çoğulcu Kuram: Bu kurama göre çıkar gruplarının siyasete olan etkisi önemlidir. Bu etkiyi belirleyen faktörler arasında grubun büyüklüğü, grup üyelerinin ne ölçüde aktif olduğu ve taleplerinde ne kadar ısrarcı oldukları yer alır. Grubun kendi iç siyasalarını nasıl oluşturduğu, dış siyasi etkiyi belirleyen bir faktör olarak görülmez.
• Seçkinci Kuramlar (Elitizm): Bu kuramlar açısından insan varoluşunun temel özelliği iktidar istencidir. Seçkinci kuramcılar, toplumu daha iyi anlamak için genellikle gözleme dayalı yöntemlere başvururlar. Robert Michels’in “örgüt” dinamiği, toplumsal kurumların zamanla gelişen oligarşik yapısını (Oligarşinin Tunç Yasası) açıklar.

Sistem Kuramları ve Kriz Analizleri

Luhmann’ın Sistem Kuramı: Bu kurama göre gerçek dünya karmaşık olduğu için sistemin cevap verme kapasitesini aşar. Bu nedenle gerçek dünyanın karmaşık yapılarının basitleştirilmesinin yolları aranmalıdır. İleri sanayi toplumlarının ayırıcı özelliği, teknolojik gelişmeyi sağlayan toplumsal teşkilatlanmadır. Luhmann’a göre devlet, sistemin tek belirleyicisi değildir; toplumsal teşkilatlanma, devletten bağımsız alt sistemlerin dinamikleriyle oluşur.

Habermas’ın Kriz Kuramı: Jürgen Habermas, geç kapitalist toplumların karşılaşabileceği dört çeşit kriz formüle etmiştir. Bunlar; iktisadi krizler, rasyonelleşme krizi, meşruiyet krizi ve motivasyon krizidir. Bürokrasi krizi bu dört kriz türünden biri değildir.

Devlet ve Ekonomi İlişkisi

Devlet ve ekonomi arasındaki ilişki, farklı iktisadi kuramlarca ele alınır.

• Toplumsal Piyasa Ekonomisi: Bu model, kusursuz rekabetin toplumsal açıdan faydalı olduğunu, tüketici tercihleri doğrultusunda geliştiğini ve tüketim demokrasisi ile yakından ilişkili olduğunu savunur. Bu model, liberal piyasa ekonomisinin karşısında değil, onun bir türü veya uzantısıdır.
• Piyasanın Düzenleme İşlevi: Piyasaya giriş ve çıkışların serbest olması, piyasanın düzenleme işlevini güçlendirir ve onu önemsizleştirmez. Piyasanın derinliğinin düşük olması, haber akışının tekelleşmesi, iktisadi faaliyete katılanların azlığı ve gelecekteki fiyat belirsizlikleri ise piyasanın işleyişini bozan ve düzenlemeyi gerektiren koşullardır.
• Neo-liberalizm: Bu düşünceye göre, yaşanan krizler liberalizmin kendisinden değil, müdahaleci politikalardan kaynaklanmıştır. Fiyat mekanizmasının serbest bırakılmasıyla ekonomik sorunların çözüleceği ve politik müdahalelerin ekonomiyi kolektifleştirerek totaliter rejimlere yol açtığı savunulur. Neo-liberaller, krizin liberalizmin sonunu getirdiğini ve onu çökerttiğini kabul etmezler.
• Avusturya Okulu: Pozitivist iktisatçılara yönelik eleştiriler getirir. Bu eleştirilere göre sosyal bilimler ciddi belirsizlikler zemininde işler, sosyal olgularda laboratuvar kesinliğinde sonuca ulaşmak imkânsızdır, sosyal olgular özneldir ve değişkenleri belirlemek zordur. Bu okul, sosyal bilimlerde bilimsel sonuç elde etmenin imkânsız olduğunu savunmaz, sadece metodolojinin farklı olması gerektiğini belirtir.

Eleştirel Devlet Kuramları ve Tarihsel Analizler

Devlet Tekeli Kapitalizmi Kuramı, çağdaş liberal demokrasilerde devletin rolünü anlamak için başta SSCB, Doğu Bloğu ve Avrupa komünist partilerinin kullandığı bir kuramdır. Bu kurama göre, kapitalist bir ekonominin gelişmesi için tekel konumundaki şirketler ile devlet birlikte hareket etmelidir ve bu durum emperyalist aşamaya geçişle küresel tahakküme yol açmıştır. Bu kuram, devlet ve tekelci şirketlerin hareketinin küreselde barış ortamı tesis ettiğini savunmaz.

II. Enternasyonel toplantılarına damgasını vuran konular arasında seçimler yoluyla burjuva partileriyle koalisyonun mümkün olup olmadığı, sosyalizmin demokratik yolla gerçekleşip gerçekleşemeyeceği gibi tartışmalar yer alır. Bu tartışmalar sonucunda Kautsky ve Lenin çevresinde revizyonist ve devrim taraflısı iki grup oluşmuştur. Bu toplantılarda tartışılan tüm konular hakkında ortak bir sonuç bildirgesi imzalandığı bilgisi doğru değildir.

Teorinin Doğası ve Değerler

Bir kuramın nitelikleri arasında, açıkladığı olguları sistematikleştirmesi, ayrıntılı açıklama sağlaması, tutarlılık sunması ve genellemeler yapması bulunur. Kuramlar genellikle soyut düzeyde işlev gördükleri için “somut ifade eder” demek doğru değildir. Kayda değer bir kuramdan beklenen, açıklamaya çalıştığı konuyu yeniden ifade edebilmesi ve yeni sonuçlar önerebilmesidir.

Değerler ise büyük ölçüde inanç, kanaat ve tercihlerin ifadesidir. Bu nedenle değerler, akılcı muhakemenin konusu olamazlar ve ampirik kanıtlarla desteklenme zorunlulukları yoktur.

1- “Sistem uyumlu toplumsal kuram” çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi Luhmann’ın görüşlerinden değildir?

A) Kişiler bilgi üretebilecek ve edinilen malumatı kullanabilecek şekilde teşkilatlanmalıdır.
B) Gerçek dünyanın karmaşık yapıların basitleştirmesinin yolları aranmalıdır.
C) Sistemin tek belirleyicisi olarak devlet toplumsal teşkilatlanmayı bireylerden bağımsız olarak oluşturur.
D) İleri sanayi toplumlarının ayırıcı özelliği teknolojik gelişmeyi sağlayan toplumsal teşkilatlanmadır.
E) Gerçek dünya karmaşık olduğu için sistemin cevap verme kapasitesini aşar.

Cevap : C) Sistemin tek belirleyicisi olarak devlet toplumsal teşkilatlanmayı bireylerden bağımsız olarak oluşturur.

Açıklama : Luhmann’a göre toplumsal teşkilatlanma, devletten bağımsız olarak, çeşitli alt sistemlerin (ekonomi, hukuk, siyaset vb.) kendi iç dinamikleriyle işlediği karmaşık bir yapıdır. Bu nedenle “Sistemin tek belirleyicisi olarak devlet toplumsal teşkilatlanmayı bireylerden bağımsız olarak oluşturur” ifadesi Luhmann’ın görüşlerinden biri değildir.

2- “Değerler, büyük ölçüde inanç, kanaat ve tercihlerin ifadesidir. Bu nedenle ”
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) tutarh olmak zorundadırlar.
B) devlet kuramlarında geçerli değillerdir.
C) bir durum farklı açıdan ele alınsa da sonuç aynı çıkar.
D) akılcı muhakemenin konusu olamazlar.
E) ampirik kanıtlarla desteklenmelidirler.

Cevap : D) akılcı muhakemenin konusu olamazlar.

Açıklama : Değerler, büyük ölçüde inanç, kanaat ve tercihlerin ifadesi olduğu için genellikle “akılcı muhakemenin konusu olamazlar”. Değerler, bilimsel veya ampirik kanıtlarla doğrudan ispatlanamaz, kişisel veya toplumsal inançlara dayalıdır.

3- “Çoğulculara göre çıkar gruplarının siyasete olan etkisi demokratik kaygılarla yakından ilgilidir.”
Verilen öncülle ilişkili olarak aşağıdakilerden hangisi çıkar gruplarının siyasete etkilerini belirleyen faktörlerden biri değildir?

A) Grubun ne ölçüde büyük olduğu
B) Grup üyelerinin ısrarını nasıl dile getirdiği
C) Grubun siyasalarını nasıl oluşturduğu
D) Grup üyelerinin ne ölçüde aktif olduğu
E) Grup üyelerinin taleplerinde ne kadar ısrarcı olduğu

Cevap : C) Grubun siyasalarını nasıl oluşturduğu

Açıklama : Çoğulcu teoriye göre çıkar gruplarının siyasete olan etkisini belirleyen faktörler arasında grubun büyüklüğü, üyelerin ısrarcılığı, üyelerin aktifliği ve taleplerindeki ısrarcılık yer alır. Ancak “grubun siyasalarını nasıl oluşturduğu” doğrudan siyasi etkiyi belirleyen bir faktör değildir.

4- Aşağıdakilerden hangisi, yeni-çoğulcuların öngördüğü, yeni toplumsal gerçekliklerden biri değildir?

A) Refah devleti ve karma ekonomi olguları
B) Sanayinin yerini hizmetler sektörü ve ticaretin alması
C) Bilgi teknolojilerinin öne çıkması
D) Piyasanın çok uluslu şirketlerin denetimine girmesi
E) Milli sanayilerin önem kazanması

Cevap : E) Milli sanayilerin önem kazanması

Açıklama : Yeni-çoğulcuların öngördüğü yeni toplumsal gerçeklikler arasında refah devleti ve karma ekonomi, sanayinin yerini hizmetler sektörünün alması, bilgi teknolojilerinin öne çıkması ve piyasanın çok uluslu şirketlerin denetimine girmesi yer alır. Ancak “milli sanayilerin önem kazanması” yeni-çoğulcuların öngördüğü bir gerçeklik değildir, aksine küreselleşmeyle birlikte milli sanayilerin uluslararası şirketler karşısında daha zayıf konuma gelmesi söz konusudur.

5- Aşağıdakilerden hangisi devlet öncesi siyasi örgütlenme biçimlerinden biri değildir?

A) Klan
B) Federasyon
C) Şeflik
D) Zümre
E) Aşiret

Cevap : B) Federasyon

Açıklama : Klan, şeflik ve aşiret gibi yapılar devlet öncesi siyasi örgütlenme biçimleridir. Federasyon ise devletin varlığında, farklı siyasal birimlerin bir araya gelerek merkezi bir otoriteye bağlı olduğu bir örgütlenme biçimidir, devlet öncesi değildir.

6- Kayda değer bir kuramdan beklenen, açıklamaya çalıştığı konuya önerebilmelidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) yeniden ifade edebilmeli ve yeni sonuçlar
B) dikkate almamalı ve kendi bulgularını
C) sorgulamamalı ve kabul edilmesini
D) geçersizliğini kabul etmeli ve kanıta dayandırarak
E) araştırıp bulmalı ve diğer araştırmacılara

Cevap : A) yeniden ifade edebilmeli ve yeni sonuçlar

Açıklama : Kayda değer bir kuramdan beklenen, açıklamaya çalıştığı konuya dair bilgileri “yeniden ifade edebilmeli ve yeni sonuçlar” önerebilmelidir. Bu, kuramın sadece açıklamakla kalmayıp, yeni perspektifler sunabilme yeteneğini vurgular.

7- “Toplumsal piyasa ekonomisi” kavramı için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kusursuz rekabet toplumsal açıdan faydalıdır.
B) Tüketici tercihleri doğrultusunda gelişir.
C) Liberal piyasa ekonomisinin karşısındadır.
D) Tüketim demokrasisi ile yakından ilişkilidir.
E) İşletmeler ve çalışanlar üzerinde baskı gereklidir.

Cevap : C) Liberal piyasa ekonomisinin karşısındadır.

Açıklama : “Toplumsal piyasa ekonomisi”, kusursuz rekabetin toplumsal faydasını savunan, tüketici tercihleri doğrultusunda gelişen ve tüketim demokrasisi ile yakından ilişkili olan bir modeldir. Bu model, liberal piyasa ekonomisinin bir uzantısıdır, karşısında değildir.

8- Aşağıdakilerden hangisi düzenleme işlevi açısından piyasayı önemsizleştiren koşullar arasında gösterilemez?

A) Piyasaya giriş çıkışların serbest olması
B) Piyasanın derinliğinin düşük olması
C) Haber akışının tekelleşmesi
D) İktisadi değişim faaliyetine katılanların azlığı
E) Mal ve hizmetlerin gelecekteki muhtemel fiyatlarının belirsizliği

Cevap : A) Piyasaya giriş çıkışların serbest olması

Açıklama : Piyasaya giriş çıkışların serbest olması, piyasanın etkinliğini artıran ve rekabeti destekleyen bir durumdur, dolayısıyla piyasayı “önemsizleştiren” bir koşul değildir. Diğer seçenekler ise piyasayı olumsuz etkileyen ve düzenleme işlevini gerektiren koşullar arasındadır.

9- Neo-liberalizmin kaynağını oluşturan düşüncelerle ile ilgili aşağıdakilerden söylenemez?

A) Liberalizmin kural koyucu bir işlevinden dolayı değişen şartlara göre kurallar yenilenmelidir.
B) Fiyat mekanizması serbest bırakılınca ekonomik faillerin koordinasyonu ile ilgili sorunlar çözülecektir.
C) Politik müdahaleler ekonomiyi kolektifleştirerek totaliter polis rejimine götürmüştür.
D) Kriz liberalizmin kendisinden değil müdahaleci politikalardan kaynaklanmıştır.
E) Ortaya çıkan kriz liberalizmin sonunu getirerek onu çökertmiştir.

Cevap : E) Ortaya çıkan kriz liberalizmin sonunu getirerek onu çökertmiştir.

Açıklama :

10- Robert Michels’in “örgüt” dinamiği aşağıdakilerden hangi olguyu açıklar?

A) Toplumsal kurumların oligarşik yapısı
B) Demokratik yönetimin zaafiyeti
C) Siyasi iktidarın doğası
D) Çok partili sistemin işleyişi
E) Uluslararası sistem

Cevap : A) Toplumsal kurumların oligarşik yapısı

Açıklama : Robert Michels’in “örgüt” dinamiği, demokratik örgütlenmelerde bile zamanla bir elitin (oligarşinin) oluştuğunu ve gücün az sayıda kişinin elinde toplandığını, yani “toplumsal kurumların oligarşik yapısını” açıklar. Bu, onun “Oligarşinin Tunç Yasası” olarak bilinen teorisidir.

11- “Devlet Tekeli Kapitalizmi Kuramı” ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Devlet ve tekelci şirketlerin birlikte hareketi küreselde büyük işbirliği ve barış ortamı tesis etmektedir.
B) Çağdaş liberal demokrasilerde devletin rolünü anlamak için başta SSCB, Doğu Bloğu ve Avrupa komünist partilerinin kullandığı bir kuramdır.
C) Kapitalizmin tekelci aşamasından emperyalist aşamasına geçiş tahakkümü küresele taşımıştır.
D) Kuram bağlamında küresel şirketlerin ortaya çıkışı ile ulus-ötesi siyasi birliklerin oluşumu ilişkilendirilebilir.
E) Kapitalist bir ekonominin gelişmesi için tekel konumundaki şirketler ile devlet birlikte hareket etmelidirler.

Cevap : A) Devlet ve tekelci şirketlerin birlikte hareketi küreselde büyük işbirliği ve barış ortamı tesis etmektedir.

Açıklama : “Devlet Tekeli Kapitalizmi Kuramı”, genellikle kapitalizmin tekelci aşamasında devletin ve büyük şirketlerin işbirliğini eleştirel bir perspektifle inceler ve bu işbirliğinin küreselde büyük işbirliği ve barış ortamı tesis ettiğini savunmaz. Aksine, bu tür işbirliğinin emperyalizm ve tahakkümle sonuçlandığını iddia eder.

12- Aşağıdakilerden hangisinin eksikliğinde devlet oluşmaz?

A) Ekonomi
B) Güvenlik kuvvetleri
C) Hiyerarşi
D) Ortak dil
E) Egemenlik

Cevap : E) Egemenlik

Açıklama : Devletin temel unsurları arasında “egemenlik” (belirli bir toprak parçası üzerinde mutlak ve bağımsız güç), toprak, halk ve hükümet yer alır. Egemenliğin eksikliğinde devlet oluşmaz.

13- Habermas kapitalist toplumların karşı karşıya kalması muhtemel dört çeşit kriz formüle etmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu dört çeşit krizden biri değildir?

A) Rasyonelleşme krizi
B) İktisadi krizler
C) Meşruiyet krizi
D) Bürokrasi krizi
E) Motivasyon krizi

Cevap : D) Bürokrasi krizi

Açıklama : Jürgen Habermas, kapitalist toplumların karşı karşıya kalması muhtemel dört çeşit krizi “iktisadi kriz”, “rasyonelleşme krizi”, “meşruiyet krizi” ve “motivasyon krizi” olarak formüle etmiştir. “Bürokrasi krizi” bu dört kriz türünden biri değildir.

14- Aşağıdakilerden hangisi Avusturya Okulu’nun pozitivist iktisatçılara yönelttiği eleştiriler arasında yer almaz?

A) Sosyal bilimler ciddi belirsizlikler zemininde işleyişini sürdürür.
B) Sosyal bilimlerde bilimsel sonuç elde etmek mümkün değildir.
C) Sosyal bilimlerde laboratuvar kesinliğinde sonuca ulaşmak imkansızdır.
D) Sosyal olgular doğa bilimlerindeki gibi genel değil, özneldir.
E) Sosyal bilimlerde değişkenleri belirlemek oldukça zordur.

Cevap : B) Sosyal bilimlerde bilimsel sonuç elde etmek mümkün değildir.

Açıklama : Avusturya Okulu’nun pozitivist iktisatçılara yönelttiği eleştiriler arasında sosyal bilimlerin belirsizlikler zemininde işleyişi, laboratuvar kesinliğinde sonuca ulaşmanın imkansızlığı, sosyal olguların öznel oluşu ve değişkenleri belirlemenin zorluğu yer alır. Ancak “Sosyal bilimlerde bilimsel sonuç elde etmek mümkün değildir” ifadesi, Avusturya Okulu’nun eleştirilerinden biri değildir, aksine sosyal bilimlerde bilimsel sonuçlara ulaşılabileceğini ancak bunun farklı bir metodoloji gerektirdiğini savunurlar.

15- Aşağıdakilerden hangisi kuramın niteliklerinden biri değildir?

A) Sistematikleştirir.
B) Ayrıntılı açıklama sağlar.
C) Tutarlılık sağlar.
D) Somut ifade eder.
E) Genelleme yapar.

Cevap : D) Somut ifade eder.

Açıklama : Kuramlar genellikle soyut kavramları ve ilişkileri açıklayarak, olguları sistematikleştirir, ayrıntılı açıklamalar sunar, tutarlılık sağlar ve genellemeler yapma özelliğine sahiptir. “Somut ifade eder” ifadesi, kuramların niteliklerinden biri değildir, aksine kuramlar daha çok soyut düzeyde işlev görürler.

16- Aşağıdakilerden hangisi “Despotik Devlet”in özelliklerinden biri değildir?

A) Toplumsal iktidar devletin baskıcı karakterine vurgu yapar.
B) Kuvvetler birliği ilkesine dayanır.
C) Altyapı yatırımlarıyla toplumsal refahı artırmayı amaçlar.
D) Yöneticiler yönetenlerle etkileşime girme gereği duymaz.
E) Devletin politika oluşturma ve yürürlüğe koyma kapasitesini her durumda geliştirir.

Cevap : C) Altyapı yatırımlarıyla toplumsal refahı artırmayı amaçlar.

Açıklama :

17- “Seçkinci kuramlar açısından insan varoluşunun temel özelliği….”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) iyi yaşam beklentisidir.
B) düzen arzusudur.
C) mutluluk arayışıdır.
D) çatışma eğilimidir.
E) iktidar istencidir.

Cevap : E) iktidar istencidir.

Açıklama : Seçkinci kuramlar (elitizm), genellikle insan varoluşunun temel özelliğini “iktidar istenci” veya güce duyulan arzu olarak görür. Bu kuramlara göre, toplumda iktidar her zaman azınlık bir elitin elinde toplanır.

18- Liberal kuramın köklerine atfen, liberalizmin dayandığı kavram aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) Özel alanın imkansızlığı
B) İnsan doğasının kötülüğü
C) Toplumsal çıkar
D) Özgürleşmiş birey
E) Kimliğin toplumsal inşası

Cevap : D) Özgürleşmiş birey

Açıklama : Liberal kuramın kökleri, Aydınlanma düşüncesine ve bireyciliğe dayanır. Liberalizm, temel olarak “özgürleşmiş birey”in hak ve özgürlüklerini, akılcı kapasitesini ve özerkliğini merkeze alır.

19- II. Enternasyonel toplantısına damgasını vuran konular hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

A) Seçimler yoluyla burjuva partileriyle koalisyon mümkün müdür?
B) Tartışılan konular hakkında ortak bir sonuç bildirgesi İmzalandı.
C) Kautsky ve Lenin çevresinde revizyonist ve devrim taraflısı iki grup oluştu.
D) Sosyalizm demokratik yolla gerçekleşebilir mi?
E) Dünya çapında devrimleri tetikleyecek dinamik nedir?

Cevap : B) Tartışılan konular hakkında ortak bir sonuç bildirgesi İmzalandı.

Açıklama : II. Enternasyonel toplantısı, sosyalist hareket içindeki farklı görüşlerin (revizyonizm ve devrimcilik) tartışıldığı bir platformdu. Bu toplantılarda genellikle tüm tartışmalı konularda ortak bir sonuç bildirgesi imzalanmamış, aksine farklılaşmalar ve bölünmeler ortaya çıkmıştır. Diğer seçenekler, II. Enternasyonel toplantısına damgasını vuran konuları doğru bir şekilde yansıtmaktadır.

20- “Seçkinciler, toplumu daha iyi anlamak için…” Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) üretim biçimi ve üretim araçlarına odaklanırlar.
B) gözleme dayalı yönteme başvururlar.
C) spekülatif kuramlara başvururlar.
D) herhangi bir uğraşı vermezler.
E) Marksist analiz yöntemini kullanırlar.

Cevap : B) gözleme dayalı yönteme başvururlar.

Açıklama : Seçkinciler (elit teorisyenleri), toplumu daha iyi anlamak için genellikle siyasal davranışları, liderlik yapılarını ve güç ilişkilerini “gözleme dayalı yöntemlere” başvurarak incelerler. Bu, onların ampirik verilere ve somut durumlara odaklandığını gösterir.