Finansal Piyasalar Ve Kurumlar 2024-2025 Final Soruları

Finansal Piyasaların Yapısı ve Türleri

Finansal piyasalar, fonların arz ve talep edenler arasında el değiştirdiği ortamlardır. Vadeli piyasalar bu piyasaların önemli bir parçasını oluşturur. Vadeli sözleşmelerde kalite, teslim yeri, miktar ve vade gibi unsurlar standartken, değişken olan unsur fiyattır. Bu piyasaların faydaları arasında tahvil portföylerini faiz dalgalanmalarına karşı korumak, kambiyo işlemleri riskinden korunmak ve genel olarak faiz oranı riskinden korunma (hedging) bulunur. Gelecekte alınması planlanan bir borcun gelecekteki faiz oranına bağlanması, vadeli sözleşmelerin beklenen faydalarından biri değildir.

Vadeli piyasalardaki emir tipleri arasında günlük veya iptal edilene kadar geçerli emirler, zarar durdurmalı emirler, piyasa emirleri, fiyat limitli emirler ve zaman sınırlı emirler yer alır. “Biri diğerini gerektiren emir” ve “Hepsi ve Hiçbiri Emirleri” gibi ifadeler, bu piyasalardaki standart emir tiplerinden değildir. Bugünkü anlamda organize borsalarda işlem gören vadeli işlem sözleşmelerine (futures) benzer ilk uygulama Japonya’da görülmüştür.

Finansal Araçlar

Piyasalarda çeşitli finansal araçlar işlem görür.

• Tahvil: Anonim şirketlerin ödünç para bulmak için itibari kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları borç senetleridir. Tahvil ve sermaye piyasası aracı niteliğindeki diğer borçlanma senedi ihraç yetkisi şirketin genel kuruluna aittir.
• Hisse Senedi: Şirketlerin Oydan Yoksun Hisse Senedi (OYHS) ihraç edebilmeleri için esas sözleşmelerinde buna ilişkin bir hüküm bulunması ve yetkili organ tarafından karar alınması gerekir. Ayrıca esas sözleşmede OYHS’ye kâr payında imtiyaz oranı gösterilmeli ve istendiğinde tasfiye bakiyesinden de imtiyaz tanınmalıdır. OYHS’ye kâr payından imtiyaz tanınmaması gerektiği bilgisi doğru değildir.
• Finansman Bonosu: Türleri arasında garanti kaydı taşımayan, Hazine garantisi taşıyan, bir banka garantisi taşıyan ve bir anonim ortaklığın müşterek borçlu ve müteselsil kefil sıfatıyla ödeme vaadini içeren bonolar bulunur. “İhraççıya karşı taahhüt edilmemiş finansman bonoları” adında bir tür yoktur.
• DİBS (Devlet İç Borçlanma Senetleri): İhraç yöntemleri arasında ihale, TAP (halk arasında talep toplama olarak bilinen yöntem) ve halka arz bulunur. Dolaylı satış, DİBS ihraç yöntemlerinden biri değildir.

Finansal Kurumlar ve Düzenleyici Otoriteler

Finansal sistem, bankalar, aracı kurumlar ve düzenleyici otoritelerden oluşur.

• Ticari Bankalar: Bankaların mevduat hesapları aracılığıyla yarattığı paraya kaydi para denir.
• Sermaye Piyasası Kurulu (SPK): Şirket hisse senetlerinin Borsa’da işlem görüp göremeyeceği hususunda, izahnameye konulmak üzere Borsa’dan görüş talep eden kurumdur. Halka arzlarda hisse senetlerinin kayıt altına alınması için aracı kuruluşlar SPK’ya başvurur.
• Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF): Görevleri arasında mevduatın ve katılım fonlarının sigorta edilmesi, fon varlık ve kaynaklarının idare edilmesi, fon bankalarının yönetilmesi, yeniden yapılandırılması ve tasfiyesi ile fon alacaklarının izlenmesi bulunur. Mevduat bankalarının denetlenmesi TMSF’nin değil, BDDK’nın görevidir.
• Piyasa Yapıcı Bankalar: 2014 yılı için belirlenen piyasa yapıcı bankalar arasında ING Bank, HSBC Bank, Deniz Bank ve Finans Bank yer almıştır. Tekstil Bank bu bankalar arasında değildir.

Uluslararası Finansal Piyasalar ve Kurumlar

Finansal piyasalar küresel bir nitelik taşır. Coğrafi dağılım açısından ortaya çıkan Euromerkezler arasında Uzak Doğu, Asya, Avrupa, ABD, Kuzey Amerika ve Ortadoğu’daki finans merkezleri yer alır. Afrika bu merkezlerden biri olarak sayılmamaktadır.

Gerçek anlamda ilk “global tahvil-global bond” ihracı, 1989 Eylül ayında Dünya Bankası tarafından gerçekleştirilmiştir.

Bankacılık, Sigortacılık ve Diğer Finansal Hizmetler

• Basel II: Bankacılıkta sermaye yeterliliği düzenlemeleridir. Basel II, sermaye hesaplanmasına kredi ve piyasa risklerine ek olarak faaliyet (operasyonel) riskini de dahil etmiştir.
• Faktoring: Günümüzdeki tanımı çerçevesinde ilk olarak tekstil sektöründe kullanılmıştır.
• Sigortacılık: Sigorta yoğunluğu (kişi başına prim) bakımından verilen ülkeler arasında İsveç daha ileri bir durumdadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi Basel II’de sermaye hesaplanmasına ilave edilen risk türüdür?

A) Döviz riski
B) Piyasa riski
C) Kredi riski
D) Faaliyet riski
E) Faiz riski

Cevap : D) Faaliyet riski

Açıklama : Basel II düzenlemeleri, bankaların sermaye yeterliliklerini hesaplarken kredi riski, piyasa riski ve operasyonel (faaliyet) risklerini dikkate almalarını gerektirir. Faaliyet riski, Basel II’de sermaye hesaplanmasına ilave edilen risk türüdür.

2- Günümüzdeki tanımı çerçevesinde faktoring ilk olarak hangi sektörde kullanılmıştır?

A) Madencilik
B) Otomobil
C) Hizmet
D) Tekstil
E) Tarım

Cevap : D) Tekstil

Açıklama : Faktoring, günümüzdeki tanımı çerçevesinde alacakların vadesinden önce finansman sağlandığı bir yöntem olup, tarihsel olarak ilk kez “tekstil” sektöründe yaygın olarak kullanılmıştır.

3- Gerçek anlamda ilk “global tahvil-global bond” ihracı 1989 Eylül ayında aşağıdakilerden hangisi tarafından gerçekleştirilmiştir?

A) Avrupa Merkez Bankası
B) IMF
C) Avrupa Yatırım ve Kalkınma Bankası
D) FED
E) Dünya Bankası

Cevap : E) Dünya Bankası

Açıklama : Gerçek anlamda ilk “global tahvil-global bond” ihracı, 1989 Eylül ayında “Dünya Bankası” tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu, uluslararası finans piyasalarında önemli bir gelişmeydi.

4- Aşağıdakilerden hangisi coğrafi dağılım açısından ortaya çıkan Euromerkezlerden biri değildir?

A) Uzak Doğu ve Asya
B) Afrika
C) Avrupa
D) ABD ve Kuzey Amerika
E) Ortadoğu

Cevap : B) Afrika

Açıklama : Euromerkezler, Avrupa’da finansal piyasaların yoğunlaştığı şehirleri ifade eder. Coğrafi dağılım açısından ortaya çıkan Euromerkezler arasında Uzak Doğu ve Asya (Tokyo, Singapur), Avrupa (Londra, Frankfurt), ABD ve Kuzey Amerika (New York, Toronto) ve Ortadoğu (Dubai) yer alırken, “Afrika” kıtası bir Euromerkez değildir.

5- Anonim şirketlerin ödünç para bulmak için itibari kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olmak üzere çıkardıkları borç senetlerine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) VDMK
B) Çek
C) Senet
D) Tahvil
E) Hisse senedi

Cevap : D) Tahvil

Açıklama : Anonim şirketlerin ödünç para bulmak için çıkardıkları, itibari kıymetleri eşit ve ibareleri aynı olan borç senetlerine “tahvil” denir. Tahvil, şirketin borçlandığını gösteren bir menkul kıymettir.

6- Aşağıdakilerden hangisi vadeli piyasalardaki emir tiplerinden biri değildir?

A) Günlük veya iptal edilene kadar geçerli emir
B) Zarar durdurmalı emir
C) Piyasa emri
D) Fiyat limitli emir
E) Biri diğerini gerektiren emir

Cevap : E) Biri diğerini gerektiren emir

Açıklama : Vadeli piyasalardaki emir tipleri arasında günlük veya iptal edilene kadar geçerli emirler, zarar durdurmalı emirler, piyasa emirleri ve fiyat limitli emirler yer alır. “Biri diğerini gerektiren emir” genel bir tanımlama olup, belirli bir emir tipi değildir.

7- Şirket hisse senetlerinin Borsa’da işlem görüp göremeyeceği, işlem görecek ise Borsa pazarlarından hangisinde işlem görebileceği hususunda, izahnameye konulmak üzere yazılı olarak Borsa’dan görüş talep eden kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF)
B) Hazine ve Maliye Bakanlığı
C) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK)
D) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)
E) Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)

Cevap : E) Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)

Açıklama : Şirket hisse senetlerinin Borsa’da işlem görüp göremeyeceği ve hangi pazarda işlem göreceği hususunda, izahnameye konulmak üzere Borsa’dan görüş talep eden kurum “Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)”dır. SPK, sermaye piyasalarının düzenlenmesi ve denetlenmesinden sorumludur.

8- Aşağıdaki ülkelerden hangisi sigorta yoğunluğu (kişi başına prim) bakımından diğer ülkelerle karşılaştırıldığında daha ileri durumdadır?

A) İsveç
B) İspanya
C) Kanada
D) İtalya
E) Türkiye

Cevap : A) İsveç

Açıklama : Sigorta yoğunluğu (kişi başına prim) bakımından diğer ülkelere göre “İsveç”, daha ileri durumdadır. Bu, ülkedeki sigorta sektörünün gelişmişliğini ve yaygınlığını gösterir.

9- Aşağıdakilerden hangisi ortaklıkların OYHS (Oydan Yoksun Hisse Senedi) ihraç edebilmeleri için gerekli şartlardan biri değildir?

A) OYHS ihracı için ortaklık yetkili organı tarafından karar alınması
B) Esas sözleşmelerinde OYHS ihracına ilişkin hüküm bulunması
C) Esas sözleşmede OYHS’ye kâr payından imtiyaz tanınmaması
D) Kâr payında imtiyaz oranının gösterilmesi
E) Esas sözleşmede OYHS’ye istendiğinde tasfiye bakiyesinden imtiyaz tanınması

Cevap : C) Esas sözleşmede OYHS’ye kâr payından imtiyaz tanınmaması

Açıklama : Ortaklıkların OYHS (Oydan Yoksun Hisse Senedi) ihraç edebilmeleri için, OYHS ihracı için yetkili organ tarafından karar alınması, esas sözleşmelerinde OYHS ihracına ilişkin hüküm bulunması, kâr payında imtiyaz oranının gösterilmesi ve istendiğinde tasfiye bakiyesinden imtiyaz tanınması gibi şartlar gereklidir. “Esas sözleşmede OYHS’ye kâr payından imtiyaz tanınmaması” ise gerekli şartlardan biri değildir; aksine kâr payından imtiyaz tanınabilir.

10- Aşağıdakilerden hangisi vadeli piyasalardaki emir tiplerinden biri değildir?

A) Hepsi ve Hiçbiri Emirleri
B) Zaman Sınırlı Emirler
C) İptaline Kadar Geçerli Emirler
D) Fiyat Limitli Pozisyon Açma Emirleri
E) Zarar Durdurmalı Emirler

Cevap : A) Hepsi ve Hiçbiri Emirleri

Açıklama : Vadeli piyasalardaki emir tipleri arasında Zaman Sınırlı Emirler, İptaline Kadar Geçerli Emirler, Fiyat Limitli Pozisyon Açma Emirleri ve Zarar Durdurmalı Emirler yer alır. “Hepsi ve Hiçbiri Emirleri” vadeli piyasalardaki emir tiplerinden biri değildir.

11- Aşağıdakilerden hangisi 2014 yılı için belirlenen piyasa yapıcı bankalardan değildir?

A) ING bank
B) Tekstil Bank
C) HSBC Bank
D) Deniz Bank
E) Finans Bank

Cevap : B) Tekstil Bank

Açıklama : 2014 yılı için belirlenen piyasa yapıcı bankalar arasında ING Bank, HSBC Bank, Deniz Bank ve Finans Bank yer alırken, “Tekstil Bank” bu bankalar arasında değildir.

12- Aşağıdakilerden hangisi finansman bonosu türlerinden biri değildir?

A) Garanti kaydı taşımayan finansman bonoları
B) Hazine garantisi taşıyan finanman bonoları
C) Bir anonim ortaklığın müşterek borçlu ve müteselsil kefil sıfatıyla ödeme vaadini ihtiva eden finansman bonoları
D) İhraçcıya karşı taahhüt edilmemiş finansman bonoları
E) Banka garantisi taşıyan finansman bonoları

Cevap : D) İhraçcıya karşı taahhüt edilmemiş finansman bonoları

Açıklama : Finansman bonosu türleri arasında garanti kaydı taşımayan, Hazine garantisi taşıyan, anonim ortaklığın müşterek borçlu ve müteselsil kefil sıfatıyla ödeme vaadini ihtiva eden ve banka garantisi taşıyan bonolar yer alır. “İhraçcıya karşı taahhüt edilmemiş finansman bonoları” finansman bonosu türlerinden biri değildir.

13- Aşağıdakilerden hangisi vadeli sözleşmelerde değişken unsurdur?

A) Kalite
B) Fiyat
C) Teslim yeri
D) Miktar
E) Vade

Cevap : B) Fiyat

Açıklama : Vadeli sözleşmelerde değişken unsur “fiyat”tır. Sözleşmenin yapıldığı an ile gelecekteki teslim tarihi arasındaki fiyat değişimleri, vadeli sözleşmelerin temelini oluşturur.

14- Aşağıdakilerden hangisi vadeli sözleşmelerden beklenen faydalardan değildir?

A) Tahvil portföylerinin, faiz oranlarında oluşabilecek dalgalanmalara karşı korunması
B) Kambiyo işlemleri riskinden korunma
C) Finansal piyasalarda faiz oranı riskinden korunma (hedging)
D) Faiz oranı dalgalanmalarına karşı sigorta sağlanması
E) Gelecekte alınması planlanan borcun, gelecekteki faiz oranına bağlanması

Cevap : E) Gelecekte alınması planlanan borcun, gelecekteki faiz oranına bağlanması

Açıklama :

15- Halka arzlarda hisse senetlerinin kayıt altına alınması için, aracı kuruluş aşağıdakilerden hangisine başvurur?

A) SPK
B) TMSF
C) Hazine
D) TCMB
E) BDDK

Cevap : A) SPK

Açıklama : Halka arzlarda hisse senetlerinin kayıt altına alınması için, aracı kuruluş “Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)”na başvurur. SPK, sermaye piyasalarında ihraç edilecek menkul kıymetlerin kaydından ve denetiminden sorumludur.

16- Bugünkü anlamda, organize borsalarda işlem gören vadeli işlem sözleşmelerine (futures) benzer ilk uygulama hangi ülkede görülmüştür?

A) Japonya
B) İtalya
C) İngiltere
D) ABD
E) Almanya

Cevap : A) Japonya

Açıklama : Bugünkü anlamda, organize borsalarda işlem gören vadeli işlem sözleşmelerine (futures) benzer ilk uygulama “Japonya”da görülmüştür.

17- Tahvil ve sermaye piyasası aracı niteliğindeki diğer borçlanma senedi ihraç yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Denetim kurulu
B) Yönetim kurulu
C) Genel kurul
D) Kredi kurulu
E) İcra kurulu

Cevap : C) Genel kurul

Açıklama : Tahvil ve sermaye piyasası aracı niteliğindeki diğer borçlanma senedi ihraç yetkisi, genellikle şirketin “genel kurul”una aittir. Genel kurul, şirketin en yetkili organıdır ve önemli kararlar alır.

18- Aşağıdakilerden hangisi TMSF’nin görev ve yetkilerinden biri değildir?

A) Fon alacaklarının yakından izlenmesi ve toplanması işlemlerinin yürütülmesi ve sonuçlandırılması
B) Mevduat bankalarının denetlenmesi
C) Mevduatın ve katılım fonlarının sigorta edilmesi
D) Fon varlıklarının ve kaynaklarının idare edilmesi
E) Fon bankalarının yönetilmesi, mali bünyelerinin güçlendirilmesi, yeniden yapılandırılması, devri, birleştirilmesi, satışı ve tasfiyesi işlemlerinin gerçekleştirilmesi

Cevap : B) Mevduat bankalarının denetlenmesi

Açıklama : TMSF (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu)’nin görev ve yetkileri arasında fon alacaklarının izlenmesi/toplanması, mevduatın/katılım fonlarının sigorta edilmesi, fon varlıklarının/kaynaklarının idare edilmesi ve fon bankalarının yönetimi/yeniden yapılandırılması yer alır. Ancak “mevduat bankalarının denetlenmesi” görevi BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu)’ya aittir.

19- Aşağıdakilerden hangisi ticari bankaların yarattığı paraya verilen isimdir?

A) Kağıt para
B) Asli para
C) Kaydi para
D) Kripto para
E) Madeni para

Cevap : C) Kaydi para

Açıklama : Ticari bankaların yarattığı paraya, mevduat hesapları aracılığıyla oluşturulan ve nakit olmayan para türü olan “kaydi para” denir.

20- Aşağıdakilerden hangisi DİBS ihraç yöntemlerinden biri değildir?

A) İhale
B) TAP
C) Dolaylı satış
D) Halka arz
E) Doğrudan satış

Cevap : C) Dolaylı satış

Açıklama : DİBS (Devlet İç Borçlanma Senetleri) ihraç yöntemleri arasında ihale, TAP (Doğrudan Teklif Yöntemi) ve halka arz yer alırken, “dolaylı satış” DİBS ihraç yöntemlerinden biri değildir. Doğrudan satış ise bir yöntemdir.