İktisadi Düşünce Tarihi 2024-2025 Final Soruları (Bahar)

Klasik ve Neoklasik İktisat

Modern iktisadın temelleri Klasik okul ile atılmıştır. İktisadın bir bilim hüviyeti kazanmasında önemli rol oynayan Adam Smith’in meşhur eseri “Ulusların Zenginliği”dir. Klasik okulun temel varsayımları arasında, büyümenin motorunun tasarruflar olması, emek-değer teorisinin geçerliliği, uzmanlaşmanın verimliliği artırması ve piyasayı düzenleyen bir “görünmez el”in varlığı bulunur. Klasiklere göre para yansızdır; yani para arzındaki değişiklikler reel değişkenleri etkilemez. Faiz ise yatırım ve tasarruf eşitliğinin sağlandığı denge noktasında meydana gelir. Bu görüşe göre yatırım, beklentilere değil faiz oranlarına bağlıdır.

Neoklasik İktisadın öne çıkan yaklaşımı ise, değerin kaynağını emekte değil, marjinal faydada gören Fayda-Değer teorisidir.

Keynesyen Devrim ve Sonrası

Keynesyen iktisat, Klasik okulun varsayımlarına önemli eleştiriler getirmiştir. Keynes’e göre faiz, tasarrufun değil, likiditeden vazgeçmenin bedelidir. Toplam arz eğrisinin Keynesyen bölgesinde (yatay kısmında) ekonomi eksik istihdamdadır. Bu bölgede devlet müdahalesi etkindir, ücret ve fiyatlar rijittir (yapışkandır) ve enflasyon problemi yoktur. Bu nedenle toplam talebi genişletici bir politikanın fiyatları artıracağı bilgisi yanlıştır; sadece üretimi artırır.

Post Keynesyen okul ise Keynes’in görüşlerini daha da ileri taşır. Bu okulun temel görüşleri arasında devlet müdahalesinin etkin olması, para arzının içsel olarak (bankacılık sistemi tarafından) belirlenmesi ve yatırımların kaynağının kârlar olması yer alır. Post Keynesyenlere göre enflasyonun temel nedeni, para arzı artışlarından çok, farklı grupların gelir dağılımından daha fazla pay alma mücadelesidir (maliyet enflasyonu).

Yeni Keynesyenler ise rasyonel beklentiler varsayımını, ücretlerin ve fiyatların yapışkan olmasını ve makro meselelerin mikro temellerle incelenmesini benimser. Piyasanın her zaman kendiliğinden dengeye geleceği şeklindeki “doğal düzen fikri” ise bu okulun değil, Klasik okulun bir varsayımıdır.

Monetarist ve Arz Yanlı Yaklaşımlar

Monetaristler, para arzının önemini vurgular. Bu akımın ünlü sözü, “Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur.” şeklindedir. Monetaristlere göre para, lüks bir maldır. Uzun dönemde bütçe açıklarının borçlanarak finanse edilmesinin, para basımıyla finansmanına göre daha enflasyonist olduğunu ileri süren kavram ise “hoş olmayan monetarist aritmetik” olarak bilinir.

Arz Yanlı İktisat, vergilerin ekonomik aktivite üzerindeki etkisine odaklanır. Laffer eğrisi, optimum bir noktadan sonra vergi oranları ile vergi hasılatı arasında negatif bir ilişki olduğunu açıklar. Bu eğrinin geçerli olduğu durumda, vergilerin düşürülmesi sonucunda ekonomik aktivitenin canlanmasıyla vergi hasılatı artar.

Yeni Klasik İktisat ve Rasyonel Beklentiler

Yeni Klasik iktisat, rasyonel beklentiler ve piyasaların temizlenmesi varsayımlarına dayanır.

• Reel Konjonktür Modeli: Bu model arz yanlıdır ve ekonomik dalgalanmaların teknoloji gibi reel şoklardan kaynaklandığını savunur. Bu modelde para yansızdır ve para arzı içsel bir değişkendir.
• Lucas Arz Fonksiyonu: Bu görüşe göre, para politikası ile milli geliri artırmanın tek yolu şok (beklenmedik) politika uygulamaktır.
• Yeni Klasikler ve Yeni Keynesyenler Ortak Görüşü: Her iki okul da rasyonel beklentiler çerçevesinde, öngörülemeyen, yani sürpriz politikaların çıktı üzerinde bir etkiye sahip olabileceğini kabul eder.

Kamu Tercihi Teorisi

Kamu Tercihi Teorisi, iktisat biliminin yöntemlerini siyaset bilimine uygular ve kamu ekonomisinin başarısızlığı ilkesine dayanır. Bu teorisyenlerin temel varsayımları arasında katalaksi (piyasa düzeni), homoeconomicus (rasyonel birey), metodolojik bireycilik ve devletin başarısızlığı bulunur. Maliye politikasının her zaman etkin olduğu varsayımı ise bu teorinin temel varsayımları arasında yer almaz.

1- Aşağıdakilerden hangisi kamu tercihi teorisyenlerinin temel varsayımları arasında yer almaz?

A) Katalaksi
B) Homoeconomicus
C) Maliye politikasının etkin olması
D) Metodolojik bireycilik
E) Devletin başarısızlığı

Cevap : C) Maliye politikasının etkin olması

Açıklama : Kamu tercihi teorisyenleri, bireysel çıkarların ve metodolojik bireyciliğin kamu sektöründeki davranışları açıkladığını varsayar. Bu teoriye göre devlet, piyasa başarısızlıklarını etkin bir şekilde düzeltmekte her zaman başarılı değildir, dolayısıyla “maliye politikasının etkin olması” bu teorinin temel varsayımları arasında yer almaz.

2- Reel konjonktür modelinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Talep yanlıdır.
B) Para sadece spekülatif amaçla talep edilir.
C) Enflasyon problemi söz konusu değildir.
D) Para yansızdır.
E) İhtiyat güdüsüyle para talebi gelirin artan fonksiyonudur.

Cevap : D) Para yansızdır.

Açıklama : Reel konjonktür teorileri, ekonomik dalgalanmaların temelinde reel (arz yanlı) şokların olduğunu ve para politikasının reel değişkenleri (üretim, istihdam gibi) uzun dönemde etkilemediğini, yani “para yansızdır” varsayımını savunur.

3- Kamu Tercihi Teorisi aşağıdakilerden hangisine dayanmaktadır?

A) Kamu ekonomisinin başarısızlığı ilkesi
B) Kurala dayalı para politikası
C) Piyasanın başarısızlığı ilkesi
D) Bütçe denkliği politikası
E) Açık bütçe politikası

Cevap : A) Kamu ekonomisinin başarısızlığı ilkesi

Açıklama : Kamu Tercihi Teorisi, “kamu ekonomisinin başarısızlığı” ilkesine dayanır. Bu teori, kamu sektöründeki karar alıcıların (politikacılar, bürokratlar) kendi çıkarlarını maximize etme eğiliminde olduğunu ve bu durumun kamu hizmetlerinin etkinliğini azaltabileceğini savunur. Bu nedenle piyasa başarısızlıkları yerine kamu başarısızlıklarını vurgular.

4- “Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur.” diyerek enflasyonu para arzındaki artışlara bağlayan iktisadi düşünce akımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Monetaristler
B) Yeni klasikler
C) Neoklasikler
D) Klasikler
E) Keynesyenler

Cevap : A) Monetaristler

Açıklama : “Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur.” ifadesi, enflasyonun temel nedeninin para arzındaki aşırı artış olduğunu savunan “Monetaristler”in temel görüşüdür. Milton Friedman bu akımın önde gelen temsilcisidir.

5- Aşağıdakilerden hangisi Reel Konjonktür Yaklaşımı ile ilgili doğru bir bilgidir?

A) Ekonomi, likidite tuzağında olabilir.
B) Spekülasyon amacı ile para talebi vurgulanmıştır.
C) Para arzı içsel bir değişkendir
D) Ekonomik istikrarsızlığın nedeni, talep şoklarıdır.
E) Tasarruf paradoksu söz konusudur.

Cevap : C) Para arzı içsel bir değişkendir

Açıklama :

6- Aşağıdaki ifadelerden hangisi Keynesyen İktisadın faiz yaklaşımı ile ilgilidir?

A) Faiz tasarruf ile yatırımın kesiştiği noktada oluşur.
B) Faiz tüketimden vazgeçmenin bedelidir.
C) Faiz likiditeden vazgeçmenin bedelidir.
D) Para arz ve talebi faiz oranlarını etkilemez.
E) Faiz mal piyasasında oluşur.

Cevap : C) Faiz likiditeden vazgeçmenin bedelidir.

Açıklama : Keynesyen iktisatta faiz, tasarruf ve yatırımın kesiştiği nokta olarak değil, parayı elde tutma (likidite) tercihinden vazgeçmenin bedeli olarak görülür. Bu, Keynes’in likidite tercihi teorisinin bir parçasıdır.

7- Toplam arz eğrisinin Keynesyen bölgesiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Çarpan mekanizması etkin bir şekilde işler.
B) Devlet müdahalesi etkindir.
C) Ücret ve fiyatlar rijittir.
D) Enflasyon problemi yoktur.
E) Toplam talebi genişletici politika fiyatları artırır.

Cevap : E) Toplam talebi genişletici politika fiyatları artırır.

Açıklama : Keynesyen bölgede (toplam arz eğrisinin yatay kısmı), ekonomi tam istihdama ulaşmadığı için toplam talebi genişletici politikalar uygulandığında, üretim ve istihdam artar ancak “fiyatlar artmaz” (enflasyon problemi yoktur) çünkü atıl kapasite vardır. Dolayısıyla fiyatların artacağını söylemek yanlıştır.

8- I. Devlet müdahalesinin etkindir.
II. Para arzı içsel olarak belirlenmektedir.
III. Yatırımların kaynağı karlardır.
Yukarıda belirtilen ifadeler, aşağıdaki iktisadi okullarından hangisi ile ilgilidir?

A) Post Keynesyen okul
B) Klasik okul
C) Arz yanlı okul
D) Merkantilizm
E) Monetarist Okul

Cevap : A) Post Keynesyen okul

Açıklama : “Devlet müdahalesinin etkin olması”, “para arzının içsel olarak belirlenmesi” (yani para arzının ekonomi içindeki bankaların ve borçluların kararlarıyla belirlenmesi) ve “yatırımların kaynağının karlar olması” gibi ifadeler, “Post Keynesyen okul”un temel görüşleriyle ilgilidir.

9- “Optimum noktadan sonra vergi oranlarıyla vergi hasılatı arasında negatif ilişki vardır.” görüşü aşağıdakilerden hangisini açıklamaktadır?

A) Arz eğrisi
B) Üretim olanakları eğrisi
C) Laffer eğrisi
D) Tersine dönen emek arz eğrisi
E) Phillips eğrisi

Cevap : C) Laffer eğrisi

Açıklama : “Optimum noktadan sonra vergi oranlarıyla vergi hasılatı arasında negatif ilişki vardır.” görüşü, yüksek vergi oranlarının ekonomik aktiviteyi ve dolayısıyla vergi gelirlerini düşüreceğini savunan “Laffer eğrisi”ni açıklamaktadır.

10- Aşağıdakilerden hangisi hem Yeni Klasikler hem de Yeni Keynesyenler için geçerlidir?

A) Öngörülen politikanın çıktıya etkisi
B) Sürpriz politikanın çıktıya etkisi
C) Politika ilintisizliği
D) Temiz olmayan piyasa modeli
E) Piyasaların temizlenmesi

Cevap : B) Sürpriz politikanın çıktıya etkisi

Açıklama : Hem Yeni Klasikler hem de Yeni Keynesyenler, rasyonel beklentiler varsayımını kullanırlar. Bu varsayıma göre, beklenmedik (sürpriz) politikalar reel değişkenler üzerinde etki yaratabilirken, öngörülen politikalar nötrdür. Dolayısıyla “sürpriz politikanın çıktıya etkisi” her iki okul için de geçerlidir.

11- Aşağıdakilerden hangisi Yeni Keynesyenlerin temel varsayımlarından biri değildir?

A) Rasyonel beklentiler
B) Ücretlerin yapışkan olması
C) Makro meselelerin mikro bakış açısıyla incelemesi
D) Fiyatların yapışkan olması
E) Doğal düzen fikri

Cevap : E) Doğal düzen fikri

Açıklama : Yeni Keynesyenler, rasyonel beklentiler, ücret ve fiyat yapışkanlıkları ile makro meselelerin mikro temellerle incelenmesi gibi varsayımları benimser. Ancak “doğal düzen fikri” (piyasaların kendiliğinden her zaman en iyiye ulaşacağı görüşü), Klasik ve Yeni Klasik okulun temel varsayımlarındandır, Yeni Keynesyenlerin değil.

12- “Para politikası ile milli geliri artırmanın tek yolu şok politika uygulamaktır.” Yukarıda verilen görüş aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

A) Lucas kritiği
B) Hoş olmayan monetarist aritmetik
C) Piyasaların temizlenmesi
D) Lucas arz fonksiyonu
E) Politika etkinsizliği

Cevap : D) Lucas arz fonksiyonu

Açıklama :

13- Laffer etkisinin geçerli olduğu durumda vergilerin düşürülmesi sonucunda vergi hasılatı hangi yönde değişir?

A) Belirsizdir.
B) Azalır.
C) Değişmez.
D) Artar.
E) Önce azalır, sonra artar.

Cevap : D) Artar.

Açıklama : Laffer etkisinin geçerli olduğu durumda, vergi oranlarının düşürülmesi, ekonomik aktiviteyi canlandırarak vergi tabanını genişletir ve dolayısıyla “vergi hasılatı artar”.

14- İktisadın bir bilim hüviyeti kazanmasında önemli rol oynadığı düşünülen Adam Smith’in meşhur eseri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Genel Denge
B) Ulusların Yükselişi
C) Ulusların Düşüşü
D) Genel Teori
E) Ulusların Zenginliği

Cevap : E) Ulusların Zenginliği

Açıklama : Adam Smith’in “Ulusların Zenginliği” (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) adlı eseri, iktisadın ayrı bir bilim disiplini olarak ortaya çıkmasında ve modern iktisadi düşüncenin temellerinin atılmasında önemli bir rol oynamıştır.

15- Aşağıdakilerden hangisi Klasik okulun temel varsayımlarından biri değildir?

A) Büyümenin motoru tasarruflardır.
B) Emek değer teorisi geçerlidir.
C) Uzmanlaşma verimliliği arttırır.
D) Görünmez el düzenler.
E) Para yanlıdır.

Cevap : E) Para yanlıdır.

Açıklama : Klasik okul, para arzındaki değişikliklerin sadece fiyatları etkilediğini, reel değişkenler üzerinde uzun dönemde bir etki yaratmadığını (para yansızlığı) savunur. Dolayısıyla “para yanlıdır” ifadesi Klasik okulun temel varsayımlarından biri değildir.

16- Monetaristlere göre para ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Para, kamu harcamasından sonra ekonomideki en önemli faktördür.
B) Para talebinin gelir esnekliği birden küçüktür.
C) Para arzı içsel bir değişkendir.
D) Para lüks bir maldır.
E) Para reel işlemleri kısa dönemde bile etkilemez.

Cevap : D) Para lüks bir maldır.

Açıklama :

17- Aşağıdakilerden hangisi Neoklasik İktisadın önce çıkan bir yaklaşımıdır?

A) Altın sevgisi
B) Fayda-Değer teorisi
C) Açık bütçe anlayışı
D) Emek-değer teorisi
E) Doğal düzen fikri

Cevap : B) Fayda-Değer teorisi

Açıklama : Neoklasik İktisat, değerin objektif emek miktarından ziyade sübjektif faydaya (tüketici tercihlerine) dayandığını savunan “Fayda-Değer teorisi”ni önce çıkarmıştır. Bu, Klasik iktisattan temel bir ayrımı temsil eder.

18- Uzun dönemde bütçe açıklarının borçlanarak finanse edilmesinin, para basımıyla finansmanına göre daha enflasyonist olduğunu ileri süren kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ricardo – Barro hipotezi
B) Hoş olmayan monetarist aritmetik
C) Politika etkinsizliği teoremi
D) Rasyonel beklentiler teoremi
E) Lucas kritiği

Cevap : B) Hoş olmayan monetarist aritmetik

Açıklama :

19- Klasiklere göre faizle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Klasiklere göre yatırım beklentilere bağlıdır.
B) Klasiklere göre faiz, yatırım tasarruf eşitliğinin sağlandığı denge noktasında meydana gelir.
C) Klasiklere göre tasarruf faizin artan fonksiyonudur.
D) Klasiklere göre tüketim faizin azalan fonksiyonudur.
E) Klasiklere göre yatırım faizin azalan fonksiyonudur.

Cevap : A) Klasiklere göre yatırım beklentilere bağlıdır.

Açıklama :

20- Post Keynesyen iktisada göre enflasyonun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Para arzı artışları
B) Gelir dağılımından daha fazla pay alma mücadelesi
C) Ekonominin tam istihdama ulaşması
D) Sürpriz para politikaları
E) Ücretlerin ve fiyatların yapışkan olması

Cevap : B) Gelir dağılımından daha fazla pay alma mücadelesi

Açıklama : Post Keynesyen iktisada göre enflasyonun temel nedeni, genellikle “gelir dağılımından daha fazla pay alma mücadelesi” veya “maliyet enflasyonu” gibi arz yanlı faktörlerdir. Bu teori, para arzının artışı veya tam istihdam gibi faktörlerin enflasyonun birincil nedeni olmadığını savunur.