Kamu Maliyesi 2024-2025 Final Soruları

Kamu Maliyesine İlişkin Düşünce Akımları ve Yaklaşımlar

Kamu maliyesi alanında devletin ekonomideki rolüne ilişkin farklı düşünce okulları bulunmaktadır. Müdahaleci devlet anlayışı, Keynesyen yaklaşım ile başlamıştır. Kamu harcamalarındaki artış olgusunu politik süreç, seçmen tercihleri ve çıkar grupları ile açıklayan yaklaşım ise Kamusal tercihler yaklaşımıdır. Devletin ekonomik alandaki güç ve yetkilerinin anayasal kurallarla nasıl sınırlandırılabileceğini inceleyen disiplin Anayasal iktisat’tır.

Kamu Harcamaları ve Gelirleri

Kamu harcamaları arasında yer alan transfer harcamaları, bir mal veya hizmet alımı karşılığı yapılmadığı için milli geliri doğrudan etkilemez.

Devletin egemenlik hakkı kriteri esas alındığında, devletin kendi mülk ve teşebbüslerinden elde ettiği gelirler; vergi, harç, resim gibi cebri nitelikteki gelirlerden farklılık arz eder.

Kamu gelirleri arasında vergilerin yanı sıra harçlar ve resimler de bulunur. Belirli bir işin veya hizmetin görülmesi için yetkili makamlardan alınan izin karşılığı ödenen paralara resim denir.

Verginin Temel Kavramları ve İlkeleri

Modern anlamda verginin temel özellikleri vardır. Vergi, mali, ekonomik ve sosyal amaçlarla alınır; kanunilik ilkesine tabidir; yükümlülerin mali güçlerine göre alınır ve karşılıksız bir ödemedir. Modern vergiler para (nakdi) olarak ödenir, ayni olarak ödenmesi modern verginin bir özelliği değildir.

• Verginin Unsurları: Verginin üzerine konulduğu, doğrudan veya dolaylı olarak verginin kaynağını oluşturan iktisadi unsur verginin konusu olarak ifade edilir. Verginin konusu ile matrahının aynı olduğu vergi türüne örnek olarak baş vergisi verilebilir.
• Vergi Sınıflandırması: Vergilerin, mükelleflerin kişisel ve ailevi özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılması subjektif ve objektif vergiler ayrımı ile ifade edilir.
• Vergi Oranları: Artan oranlılığın en yaygın kullanıldığı vergi türü gelir vergisidir.
• Vergi Yansıması: Talebin fiyat esnekliği yüksek bir mal üzerine konan bir verginin, talebin fiyat esnekliği düşük bir malın fiyatına eklenerek yansıtılmasına çapraz yansıma denir.

Devlet Borçlanması

Devletin borçlanma nedenleri arasında bütçe açıkları, kalkınmanın finansmanı, olağanüstü giderlerin finansmanı ve mevcut borçların geri ödenebilmesi için yeniden borçlanılması yer alır. Gelir dağılımında adaletin sağlanması, doğrudan bir borçlanma nedeni değildir. Bir devletin borçlarını ödeyemeyeceğini ilan etmesine moratoryum denir. Türkiye, 1958 yılında moratoryum ilan etmiştir.

Bütçe Süreci ve Denetimi

Bütçe, devletin belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerini gösteren bir belgedir. Bütçe hesaplarının kapatılmasında kullanılan egzersiz yönteminin bazı sakıncaları bulunur. Bunlar arasında savurganlığa neden olması, hesapların birbirine karışmasına yol açması, bütçe denetimini geciktirmesi ve bütçenin yıllık olma ilkesine ters düşmesi sayılabilir. Bu yöntemin ödenekten fazla harcama yapılmasına neden olması ise sakıncalarından biri değildir.

Türkiye’de bütçe üzerindeki dış denetimi, TBMM adına Sayıştay yapar.

Kamu Ekonomisi ve Maliye Politikası Araçları

Dışsallıklar, bir ekonomik birimin eylemlerinin diğer birimleri olumlu veya olumsuz etkilemesidir. Devletin dışsallıklara müdahale yöntemleri arasında mülkiyet haklarını düzenleme, miktar kısıtlamaları, sübvansiyonlar ve vergileme bulunur. İstisnalar, bu müdahale yöntemleri arasında yer almaz.

Kamusal mallar, faydasından kimsenin dışlanamadığı ve tüketiminde rekabetin olmadığı mallardır. Toplumda yaşayan bireylerin, kamusal malın sunumuna katılmamalarına rağmen söz konusu maldan yararlanmalarını ifade eden kavram bedavacılık (free-riding) olarak adlandırılır.

Merkezi ve Yerel Yönetim Maliyesi

Kamu hizmetlerinin ve gelir kaynaklarının merkezi yönetimde toplanması merkezileşme olarak ifade edilir. Yerel yönetim birimleri arasında ise doğal kaynaklar, nüfus, beşerî sermaye ve vergi potansiyeli gibi konularda farklılıklar ortaya çıkabilir. Milli gelir, ülke genelini ilgilendiren bir kavram olup yerel yönetimler arası bir farklılık unsuru olarak değerlendirilmez.

1- Müdahaleci devlet anlayışı aşağıdaki düşünce okullarından hangisi ile başlamıştır?

A) Monetarist düşünce akımı
B) Kamusal tercihler okulu
C) Fizyokratlar
D) Klasik yaklaşım
E) Keynesyen yaklaşım

Cevap : E) Keynesyen yaklaşım

Açıklama : Müdahaleci devlet anlayışı, özellikle 1929 Büyük Buhranı sonrası ekonomideki dalgalanmaları düzeltmek amacıyla devletin ekonomiye müdahalesini savunan “Keynesyen yaklaşım” ile başlamıştır.

2- Aşağıdaki kavramlardan hangisi merkezi yönetimin giderek daha fazla hizmeti ve geliri kendisinde topladığını ifade eder?

A) Yerinden yönetim
B) Yerelleşme
C) Merkezileşme
D) Ademi merkeziyet
E) Siyasallaşma

Cevap : C) Merkezileşme

Açıklama : “Merkezileşme”, kamu hizmetlerinin ve gelir kaynaklarının merkezi yönetimde toplanmasını ifade eden bir kavramdır.

3- Aşağıdakilerden hangisi modern anlamda verginin özellikleri arasında yer almaz?

A) Vergi, mali, ekonomik ve sosyal amaçlarla alınır.
B) Vergide kanunilik ilkesi geçerlidir.
C) Vergi, yükümlülerin mali güçlerine göre alınır.
D) Vergi karşılıksız yapılan bir ödemedir.
E) Vergi, ayni olarak ödenir.

Cevap : E) Vergi, ayni olarak ödenir.

Açıklama : Modern vergilendirmede vergiler genellikle para (nakdi) olarak ödenir. “Ayni olarak ödenmesi” modern verginin bir özelliği değildir. Vergiler mali, ekonomik ve sosyal amaçlarla alınır, kanunilik ilkesi geçerlidir, yükümlülerin mali güçlerine göre alınır ve karşılıksız yapılan bir ödemedir.

4- Devletin ekonomik alandaki güç ve yetkilerinin nasıl sınırlandırılabileceğini gösteren disiplin aşağıdakilerden hangisidir?

A) Klasik iktisat
B) Monetarist iktisat
C) Anayasal iktisat
D) Kurumsal iktisat
E) Keynezyen iktisat

Cevap : C) Anayasal iktisat

Açıklama : Devletin ekonomik alandaki güç ve yetkilerinin nasıl sınırlandırılabileceğini gösteren disiplin “Anayasal iktisat”tır. Bu disiplin, anayasal düzenlemelerin ekonomik kararları ve devletin yetkilerini nasıl etkilediğini inceler.

5- Türkiye hangi yılda moratoryuma gitmiştir?

A) 2001
B) 1958
C) 1948
D) 1994
E) 1960

Cevap : B) 1958

Açıklama : Türkiye, 1958 yılında dış borçlarının ödenmesinde geçici olarak duraksama kararı alarak “moratoryum” ilan etmiştir.

6- Aşağıdakilerden hangisi bütçe hesaplarının kapatılmasında kullanılan egzersiz yönteminin sakıncalarından biri değildir?

A) Savurganlığa neden olması
B) Hesapların birbirine karışmasına yol açması
C) Bütçe denetimini, kapatma süresine kadar geciktirmesi
D) Ödenekten fazla harcama yapılmasına neden olması
E) Bütçenin yıllık olma ilkesine ters düşmesi

Cevap : D) Ödenekten fazla harcama yapılmasına neden olması

Açıklama :

7- Talebin fiyat esnekliği yüksek bir mal üzerine konan bir verginin, talebin fiyat esnekliği düşük bir malın fiyatına eklenerek yansıtılmasına ne ad verilir?

A) Diferansiyel yansıma
B) Çapraz yansıma
C) Geriye yansıma
D) Algoritmik yansıma
E) İleriye yansıma

Cevap : B) Çapraz yansıma

Açıklama :

8- Milli geliri doğrudan etkilemeyen kamu harcaması türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Cari harcamalar
B) Personel harcamaları
C) Transfer harcamaları
D) Altyapı harcamaları
E) Kamusal tüketim harcamaları

Cevap : C) Transfer harcamaları

Açıklama : Transfer harcamaları (örneğin sosyal yardımlar, sübvansiyonlar), doğrudan mal ve hizmet üretimi karşılığı yapılmadığı için milli geliri doğrudan etkilemeyen kamu harcaması türüdür.

9- Kamu harcamalarındaki artış olgusunu politik süreç ile açıklayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Neo-klasik yaklaşım
B) Keynesyen yaklaşım
C) Klasik yaklaşım
D) Kamusal tercihler yaklaşımı
E) Monetarist yaklaşım

Cevap : D) Kamusal tercihler yaklaşımı

Açıklama : Kamu harcamalarındaki artış olgusunu politik süreç, seçmen tercihleri, bürokrasi ve çıkar gruplarının etkisiyle açıklayan yaklaşım “Kamusal tercihler yaklaşımı”dır.

10- Aşağıdakilerden hangisi, dışsallıklar söz konusu olduğunda devletin müdahale yöntemleri arasında yer almaz?

A) İstisnalar
B) Mülkiyet haklarını düzenleme
C) Miktar kısıtlamaları
D) Sübvansiyonlar
E) Vergileme

Cevap : A) İstisnalar

Açıklama : Dışsallıklar söz konusu olduğunda devletin müdahale yöntemleri arasında mülkiyet haklarını düzenleme, miktar kısıtlamaları (kotalar), sübvansiyonlar (destekler) ve vergileme yer alır. “İstisnalar” doğrudan bir müdahale yöntemi değildir.

11- Artan oranlılığın en yaygın kullanıldığı vergi türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kurumlar vergisi
B) Katma değer vergisi
C) Özel tüketim vergisi
D) Özel iletişim vergisi
E) Gelir vergisi

Cevap : E) Gelir vergisi

Açıklama : Artan oranlılık (gelir arttıkça vergi oranının da artması), “gelir vergisi”nin en yaygın kullanıldığı vergi türüdür.

12- Belirli bir işin veya hizmetin görülmesi için yetkili makamlardan alınan izin karşılığı ödenen paralara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Parafiskal gelir
B) Resim
C) Vergi
D) Harç
E) Şerefiye

Cevap : B) Resim

Açıklama :

13- Vergilerin, mükelleflerin kişisel ve ailevi özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A) Sabit ve oransal vergiler
B) Advalorem ve spesifik vergiler
C) Ayni ve nakdi vergiler
D) Subjektif ve objektif vergiler
E) Geniş ve dar tabanlı vergiler

Cevap : D) Subjektif ve objektif vergiler

Açıklama : Vergilerin, mükelleflerin kişisel ve ailevi özellikleri (medeni durum, çocuk sayısı vb.) dikkate alınarak sınıflandırılması “subjektif ve objektif vergiler” ayrımı ile ifade edilir. Subjektif vergiler kişisel durumu dikkate alırken, objektif vergiler almaz.

14- Sayıştay, bütçe üzerindeki denetimini aşağıdakilerden hangisi adına yapar?

A) İktidar partisi
B) TBMM
C) Cumhurbaşkanı
D) Ana muhalefet partisi
E) Hazine ve Maliye Bakanlığı

Cevap : B) TBMM

Açıklama : Sayıştay, devletin gelir ve giderlerini, mallarını ve harcamalarını TBMM adına denetleyen bir yüksek denetim organıdır.

15- Devletin egemenlik hakkı kriteri esas alındığında aşağıdaki kamu gelirlerinden hangisi diğerlerinden farklılık arz eder?

A) Mali tekel gelirleri
B) Fon gelirleri
C) Özelleştirme gelirleri
D) Mülk ve teşebbüs gelirleri
E) Harçlar

Cevap : D) Mülk ve teşebbüs gelirleri

Açıklama :

16- Aşağıdaki vergi türlerinden hangisinde verginin konusu ile matrahı aynıdır?

A) Katma değer vergisi
B) Emlak vergisi
C) Kurumlar vergisi
D) Gelir vergisi
E) Baş vergisi

Cevap : E) Baş vergisi

Açıklama : “Baş vergisi”nde verginin konusu (kişinin varlığı) ile matrahı (kişi başına sabit bir tutar) aynıdır. Diğer vergi türlerinde ise verginin konusu (örneğin gelir, emlak) ile matrahı (gelirin miktarı, emlağın değeri) farklı olabilir.

17- Toplumda yaşayan bireylerin, kamusal malın devletçe sunumuna katılmamalarına rağmen söz konusu maldan yararlanmalarını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dışsallık
B) Tutuklunun ikilemi
C) Bedavacılık
D) Sübvansiyon
E) Ortakların trajedisi

Cevap : C) Bedavacılık

Açıklama : Toplumda yaşayan bireylerin, kamusal malın sunumuna (vergilerle veya başka katkılarla) katılmamalarına rağmen söz konusu maldan yararlanmalarını ifade eden kavram “bedavacılık”tır.

18- Aşağıdakilerden hangisi yerel yönetim birimleri arasında ortaya çıkan farklılıklardan değildir?

A) Milli gelir
B) Doğal kaynaklar
C) Nüfus
D) Beşerî sermaye
E) Vergi potansiyeli

Cevap : A) Milli gelir

Açıklama : Yerel yönetim birimleri arasında doğal kaynaklar, nüfus, beşerî sermaye ve vergi potansiyeli gibi faktörler farklılıklara yol açabilir. Ancak “milli gelir” ülke düzeyinde bir kavram olup, yerel yönetim birimleri arasındaki doğrudan bir farklılık nedeni değildir.

19- Verginin üzerine konulduğu, doğrudan veya dolaylı olarak verginin kaynağını oluşturan iktisadi unsur aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Vergi konusu
B) Vergi tarifesi
C) Vergiyi doğuran olay
D) Vergi tarhı
E) Verginin matrahı

Cevap : A) Vergi konusu

Açıklama :

20- Aşağıdakilerden hangisi devletin borçlanma nedenleri arasında yer almaz?

A) Gelir dağılımında adaletin sağlanması
B) Bütçe açıkları
C) Kalkınmanın finansmanı
D) Olağanüstü giderlerin finansmanı
E) Borçların geri ödenebilmesi için borçlanılması

Cevap : A) Gelir dağılımında adaletin sağlanması

Açıklama : Devletin borçlanma nedenleri arasında bütçe açıkları, kalkınmanın finansmanı, olağanüstü giderlerin finansmanı ve borçların geri ödenebilmesi için borçlanılması yer alırken, “gelir dağılımında adaletin sağlanması” doğrudan borçlanma nedeni değildir; bu daha çok bir maliye politikası hedefidir.