Türk Dış Politikası 2024-2025 Final Soruları (Bahar)

Türk Dış Politikasının Tarihsel Dönemleri ve Aktörleri

Türk dış politikasının analizi; dış politika tanımı, iç ve dış politika ilişkisi ve aktör-yapı ilişkisi gibi konuları içerir, ancak önde gelen isimlerin hayat hikayelerini anlatmayı kapsamaz. Osmanlı döneminde dış politika ile ilgilenen temel birim Reisülküttaplık’tır. Cumhuriyet döneminde ise dış politikaya etki eden kurumlar arasında Dışişleri Bakanlığı, Milli Güvenlik Kurulu, Genelkurmay Başkanlığı ve Milli Birlik Komitesi (faal olduğu dönemde) bulunur. İçişleri Bakanlığı, dış politikaya doğrudan etkide bulunan kurumlardan değildir.

Tarihsel olarak Türkiye, bölgesel güvenlik paktları içinde yer almıştır. Sadabat Paktı’na taraf olan ülkeler Irak, İran, Afganistan ve Türkiye’dir.

Soğuk Savaş Dönemi Türk Dış Politikası (1945-1990)

II. Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’nin güvenlik ve toprak bütünlüğüne yönelik en fazla tehdit SSCB’den gelmiştir. Bu durum, Türkiye’yi Batı bloğuna yaklaştırmıştır. ABD’nin Sovyetleri çevreleme politikası kapsamında Türkiye ile yakınlaşması, NATO’nun kurulması, Truman Doktrini’nin ilanı ve Marshall Planı’nın uygulanması gibi adımlar atılmıştır. ABD’nin Süveyş Krizi’ne müdahil olması ise bu politikanın doğrudan bir adımı değildir.

Soğuk Savaş’ın en gergin anlarından biri olan Küba Krizi, ABD ve SSCB’yi nükleer savaşın eşiğine getirmiştir. Bu olay sonrası tarafların olası bir nükleer savaşı önlemek adına takip ettiği politika “Dehşet Dengesi” olarak adlandırılır.

1960-1973 döneminde Türkiye’nin Orta Doğu politikası zaman zaman ABD ile müttefiklik ilişkilerinin sınırlarını zorlamış, Cezayir’in bağımsızlık mücadelesini desteklemiş ve Arap dünyasının İslam Konferansı gibi tekliflerine olumlu yaklaşmıştır. Ancak Türkiye’nin bu dönemde Irak’taki Kürt hareketlerini desteklediği bilgisi doğru değildir. 1980’li yıllarda ise Türkiye, Fırat ve Dicle nehirleri nedeniyle Irak ile su sorunu yaşamıştır.

ABD’nin 1970’lerde uyguladığı silah ambargosuna Türkiye’nin tepkileri arasında ABD üslerinin faaliyetlerinin durdurulması, Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin ilanı, SSCB ile ilişkilerin geliştirilmesi ve Ortak Savunma İşbirliği Antlaşması’nın (OSİA) tek taraflı askıya alınması yer alır. Üslerin tamamen kapatılması kararı ise alınmamıştır.

Soğuk Savaş Sonrası Dönem ve Temel Gelişmeler (1991-2002)

Körfez Savaşı’nın Türkiye açısından sonuçları arasında PKK sorununun uluslararasılaşması, güvenlik ve ekonomik açıdan olumsuz etkilenme ve AT’ye tam üyelik başvurusunun olumsuz etkilenmesi gösterilebilir. Türk vatandaşlarının ABD’ye seyahatinin yasaklandığı bilgisi ise bu sonuçlardan biri değildir.

1993-2002 yılları arası Türkiye’nin koalisyon hükümetleri ile yönetildiği bir dönemdir. Bu dönemde hem iç hem de dış politikada eksikliği hissedilen en önemli unsur istikrar olmuştur. Bu dönemin önemli dış politika olayları arasında Gümrük Birliği Antlaşması (1995), AB’den Tam Adaylık Statüsü alınması (1999), Yunanistan ile yaşanan Kardak Krizi (1996) ve Abdullah Öcalan’ın yakalanması (1999) yer alır. 1 Mart Tezkeresi’nin Mecliste görüşülmesi ise 2003 yılında gerçekleştiği için bu döneme ait değildir.

İkili İlişkiler: ABD, Rusya ve Yunanistan

• ABD ile İlişkiler: 2011 sonrası dönemde yaşanan sorunlar arasında Brunson Krizi, F-35 Krizi, S-400 Krizi ve Halk Bankası davası bulunur. Süleymaniye Çuval Krizi ise 2003’te yaşanmıştır. Türkiye’nin Rusya’dan S-400 Füzeleri alımı, ABD’nin “Amerika’nın Hasımları ile Yaptırımla Mücadele Yasası”nı (CAATSA) gündeme getirmesine neden olmuştur.
• Rusya ile İlişkiler: Türk-Rus ilişkileri, 2015 yılında yaşanan uçak krizi sonrası son yılların en düşük seviyesine gerilemiştir.
• Yunanistan ile İlişkiler: 1976 yılında Yunanistan’ın Türkiye’yi Uluslararası Adalet Divanı’na şikâyet etmesine sebep olan temel unsur kıta sahanlığı sorunudur.

AK Parti Dönemi Dış Politikası (2002 sonrası)

Bu dönemin ilk safhası (2002-2011), Arap Baharı olayları ile sona ermiştir. Bu ilk dönemde Türkiye’nin Orta Doğu ülkeleri ile ilişkilerinde üst düzey stratejik iş birliği toplantıları, çok sayıda ticaret antlaşması, ortak bakanlar kurulu toplantıları ve vizelerin kaldırılması gibi gelişmeler yaşanmıştır. Bu gelişmelere kıyasla Türk mallarının Orta Doğu ülkelerine ihraç edilmesi, bu altın yılların daha zayıf bir göstergesi olarak kabul edilir.

Verilen olaylar arasında kronolojik olarak en önce gerçekleşen 1 Mart Tezkeresi’dir (2003).

1- Aşağıdakilerden hangisi 1993-2002 yılları arasında Türkiye’nin dış politikasında gerçekleşen olaylardan biri değildir?

A) Gümrük Birliği Antlaşması
B) AB Tam Adaylık Statüsü
C) 1 Mart Tezkeresi’nin Mecliste görüşülmesi
D) Kardak Krizi
E) Abdullah Öcalan’ın Suriye’den çıkarılması ve sonrasında yakalanması

Cevap : C) 1 Mart Tezkeresi’nin Mecliste görüşülmesi

Açıklama : 1993-2002 yılları arasında Türkiye’nin dış politikasında Gümrük Birliği Antlaşması, AB Tam Adaylık Statüsü, Kardak Krizi ve Abdullah Öcalan’ın Suriye’den çıkarılması ve sonrasında yakalanması gibi önemli olaylar yaşanmıştır. Ancak “1 Mart Tezkeresi’nin Mecliste görüşülmesi” 2003 yılında gerçekleşmiştir, bu nedenle belirtilen dönemde yer almaz.

2- Aşağıdakilerden hangisi 2002-2011 yılları arasında Türkiye’nin Orta Doğu ülkeleri ile ilişkilerinde altın yıllar yaşadığının en zayıf göstergelerinden biridir?

A) Üst düzey stratejik iş birliği toplantıları düzenlemesi
B) Çokça ticaret antlaşmalarının yapılması
C) Ortak Bakanlar kurulu toplanması
D) Vizelerin kaldırılması
E) Türk mallarının Orta Doğu ülkelerine ihraç edilmesi

Cevap : E) Türk mallarının Orta Doğu ülkelerine ihraç edilmesi

Açıklama :

3- Türk Amerikan ilişkilerinde “Amerika’nın Hasımları ile Yaptırımla Mücadele Yasası”nın gündeme gelmesine neden olan olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mersin Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin temel atma töreni
B) S-400 Füzeleri alımı
C) Brunson Krizi
D) 1 Mart Tezkeresi
E) Süleymaniye Çuval Krizi

Cevap : B) S-400 Füzeleri alımı

Açıklama : Türk-Amerikan ilişkilerinde “Amerika’nın Hasımları ile Yaptırımla Mücadele Yasası”nın (CAATSA) gündeme gelmesine neden olan olay, Türkiye’nin Rusya’dan “S-400 Füzeleri alımı”dır. Bu durum, ABD tarafından yaptırım uygulanmasına yol açmıştır.

4- Osmanlı döneminde dış politika ile ilgilenen birim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Encümen-i Daniş
B) Divan-ı Hümayun
C) Defterdarlık
D) Reisülküttaplık
E) Asakir-i Mansure-i Muhammediye

Cevap : D) Reisülküttaplık

Açıklama : Osmanlı döneminde dış politika ile ilgilenen temel birimlerden biri “Reisülküttaplık”tır. Reisülküttap, Osmanlı İmparatorluğu’nda dış işlerinden sorumlu divan üyesidir.

5- Aşağıdakilerden hangisi bir dış politika analizinde yer almaz?

A) Dış politika yapımında dikkat edilmesi gerekenler hakkında belli başlı bilgiler verilmiştir.
B) İç politika-dış politika farkı ve ilişkisine temas edilmiştir.
C) Dış politikada aktör-yapı ilişkisi ele alınmıştır.
D) Dış politikada önde gelen isimlerin hayat hikayeleri anlatılmıştır.
E) Dış politika tanımı ve analizine dair bilgiler verilmiştir.

Cevap : D) Dış politikada önde gelen isimlerin hayat hikayeleri anlatılmıştır.

Açıklama : Bir dış politika analizinde, dış politika yapımında dikkat edilmesi gerekenler, iç politika-dış politika farkı ve ilişkisi, aktör-yapı ilişkisi, dış politika tanımı ve analizine dair bilgiler yer alırken, “dış politikada önde gelen isimlerin hayat hikayeleri” doğrudan bir analiz konusu değildir.

6- Aşağıdakilerden hangisi ABD’nin Sovyetleri çevreleme politikasını için attığı adımlardan değildir?

A) Türkiye ile yakınlaşmak istemesi
B) NATO’nun kurulması
C) Süveyş Krizine müdahil olması
D) Truman Doktrini’nin ilan edilmesi
E) Marshall Planı’nın uygulanması

Cevap : C) Süveyş Krizine müdahil olması

Açıklama : ABD’nin Sovyetleri çevreleme politikası (Soğuk Savaş dönemi) için attığı adımlar arasında Türkiye ile yakınlaşması, NATO’nun kurulması, Truman Doktrini’nin ilan edilmesi ve Marshall Planı’nın uygulanması yer alır. Ancak “Süveyş Krizine müdahil olması” (1956), ABD’nin çevreleme politikasının doğrudan bir adımı değildir, daha çok bir bölgesel krize müdahaledir.

7- 1960-1973 döneminde Türkiye’nin Orta Doğu ile ilişkiler açısından aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Türkiye’nin Orta Doğu politikası zaman zaman ABD ile müttefiklik ilişkilerinin sınırlarını zorlamıştır.
B) Türkiye Cezayir’in bağımsızlık mücadelesini desteklemiştir.
C) Arap dünyasının İslâm Paktı/İslâm Konferansı tekliflerine olumlu yaklaşmıştır.
D) Türkiye Irak’taki Kürt hareketlerini desteklemiştir.
E) 1965 yılındaki Demirel hükümeti programında Orta Doğu ve Mağripteki ülkelerle ilişkilerin geliştirileceğine dair bilgilere yer verilmiştir.

Cevap : D) Türkiye Irak’taki Kürt hareketlerini desteklemiştir.

Açıklama : 1960-1973 döneminde Türkiye’nin Orta Doğu ile ilişkilerinde, zaman zaman ABD ile müttefiklik ilişkilerinin sınırlarını zorlaması, Cezayir’in bağımsızlık mücadelesini desteklemesi, Arap dünyasının İslâm Paktı/İslâm Konferansı tekliflerine olumlu yaklaşması ve Demirel hükümeti programında Orta Doğu ve Mağrip ülkeleriyle ilişkilerin geliştirileceğine dair bilgiler yer almıştır. Ancak “Türkiye Irak’taki Kürt hareketlerini desteklemiştir” ifadesi bu dönem için söylenemez.

8- Aşağıdaki hadiselerden hangisinden sonra Türk-Rus ilişkileri son yılların en düşük seviyesine gerilemiştir?

A) Suriye Krizi
B) Kırım’ın İlhakı
C) Güney Osetya İşgali
D) S-400 Füze Krizi
E) 2015 Uçak Krizi

Cevap : E) 2015 Uçak Krizi

Açıklama : Türk-Rus ilişkileri, 2015 yılında Suriye sınırında yaşanan “uçak krizi” (Türk Hava Kuvvetleri tarafından Rus uçağının düşürülmesi) hadisesinden sonra son yılların en düşük seviyesine gerilemiştir.

9- Aşağıdaki ülkelerden hangileri Sadabat Paktı’na taraf olmuştur?

A) Afganistan, İran, Türkiye, Habeşistan
B) İtalya, Yunanistan, İngiltere, Türkiye
C) Mısır, Fransa, Türkiye, Yunanistan
D) Irak, İran, Yunanistan, Irak, Mısır, Libya
E) Irak, İran, Afganistan, Türkiye

Cevap : E) Irak, İran, Afganistan, Türkiye

Açıklama :

10- Aşağıdakilerden hangisi 2011 sonrası ABD ile yaşanan sorunlar arasında değildir?

A) Brunson Krizi
B) F-35 Krizi
C) Süleymaniye Çuval Krizi
D) S-400 Krizi
E) Halk Bank Krizi

Cevap : C) Süleymaniye Çuval Krizi

Açıklama : 2011 sonrası ABD ile yaşanan sorunlar arasında Brunson Krizi, F-35 Krizi, S-400 Krizi ve Halk Bankası davası yer alırken, “Süleymaniye Çuval Krizi” 2003 yılında gerçekleşmiştir, bu nedenle 2011 sonrası yaşanan sorunlar arasında değildir.

11- 1993-2002 yıllarında koalisyon hükümetleri ile yönetilen Türkiye’de hem iç politika hem de dış politikada eksikliği hissedilen en önemli unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Teknoloji
B) Eğitim ve tecrübe
C) Nitelikli iş gücü
D) Sermaye
E) İstikrar

Cevap : E) İstikrar

Açıklama : 1993-2002 yılları arasında koalisyon hükümetleri ile yönetilen Türkiye’de hem iç politika hem de dış politikada eksikliği hissedilen en önemli unsur “istikrar”dır. Sık hükümet değişiklikleri ve siyasi belirsizlikler, istikrar sorunlarına yol açmıştır.

12- Aşağıdaki olaylardan hangisi kronolojik olarak diğerlerinden daha önce gerçekleşmiştir?

A) S-400 Füze Olayı
B) Rahip Brunson Krizi
C) Halkbank Krizi
D) 1 Mart Tezkeresi
E) ABD ile yaşanan PKK-PYD Krizi

Cevap : D) 1 Mart Tezkeresi

Açıklama : Verilen olayların kronolojik sıralaması şöyledir: 1 Mart Tezkeresi (2003), Halkbank Krizi (2012-2013), Rahip Brunson Krizi (2016-2018), S-400 Füze Olayı (2017-2019) ve ABD ile yaşanan PKK-PYD Krizi (2014 sonrası). Dolayısıyla “1 Mart Tezkeresi” diğerlerinden daha önce gerçekleşmiştir.

13- Türkiye 1980’li yıllarda aşağıdaki ülkelerden hangisiyle su sorunu yaşamıştır?

A) Yunanistan
B) Irak
C) Bulgaristan
D) Ürdün
E) İran

Cevap : B) Irak

Açıklama : Türkiye, 1980’li yıllarda Fırat ve Dicle nehirlerinin suları nedeniyle “Irak” ile su sorunu yaşamıştır.

14- Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin ABD tarafından uygulanan silah ambargosuna tepki olarak ortaya koyduğu eylemlerden değildir?

A) ABD üslerinin faaliyetlerinin durdurulması
B) Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin ilanı
C) Türkiye’deki ABD üslerinin kapatma kararı
D) SSCB ile ilişkilerin geliştirilmesi
E) Ortak Savunma İşbirliği Antlaşması’nı (OSİA) tek taraflı olarak askıya alınması

Cevap : C) Türkiye’deki ABD üslerinin kapatma kararı

Açıklama : Türkiye’nin ABD tarafından uygulanan silah ambargosuna tepki olarak ABD üslerinin faaliyetlerinin durdurulması, Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin ilanı, SSCB ile ilişkilerin geliştirilmesi ve Ortak Savunma İşbirliği Antlaşması’nın (OSİA) tek taraflı olarak askıya alınması gibi eylemler ortaya konmuştur. Ancak “Türkiye’deki ABD üslerinin kapatma kararı” alınmamıştır, sadece faaliyetleri durdurulmuştur.

15- Aşağıdaki kurumlardan hangisi Türk dış politikası tarihinde dış politikaya etkide bulunmuş kurumlardan değildir?

A) Dışişleri Bakanlığı
B) İçişleri Bakanlığı
C) Milli Birlik Komitesi
D) Genelkurmay Başkanlığı
E) Milli Güvenlik Kurulu

Cevap : B) İçişleri Bakanlığı

Açıklama : Türk dış politikası tarihinde Dışişleri Bakanlığı, Milli Birlik Komitesi, Genelkurmay Başkanlığı ve Milli Güvenlik Kurulu gibi kurumlar dış politikaya etkide bulunmuştur. Ancak “İçişleri Bakanlığı” daha çok ülke içindeki güvenlik ve düzenlemeden sorumlu bir bakanlık olup, dış politikaya doğrudan etkide bulunan bir kurum değildir.

16- Ak Parti Dönemi Türk Dış Politikası – I olarak adlandırılan dönemin bitişi aşağıdaki hangi olay ile belirlenmiştir?

A) 2015 Uçak krizi
B) Arap Baharı
C) 2003 Irak İşgali
D) 11 Eylül Saldırıları
E) Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçiş

Cevap : B) Arap Baharı

Açıklama : Ak Parti Dönemi Türk Dış Politikası’nın ilk safhası, bölgesel değişimlere yol açan ve Türkiye’nin dış politika yönelimini etkileyen “Arap Baharı” olaylarıyla bitişi belirlenmiştir.

17- ABD ve SSCB’yi neredeyse nükleer savaşa sebep olan ve sonrasında tarafların olası bir nükleer savaşı önlemek adına takip ettiği politikanın adı nedir?

A) Dehşet Dengesi
B) Kitlesel Karşılık Doktrini
C) Çevreleme Politikası
D) İzolasyon Politikası
E) Acil Durum Politikası

Cevap : A) Dehşet Dengesi

Açıklama : ABD ve SSCB’yi neredeyse nükleer savaşa sebep olan ve sonrasında tarafların olası bir nükleer savaşı önlemek adına takip ettiği politikanın adı “Dehşet Dengesi”dir. Bu politika, nükleer silahların karşılıklı olarak birbirini yok etme kapasitesine dayanarak, büyük çaplı bir savaşı önlemeyi amaçlar.

18- 1976 yılında Yunanistan’ın Türkiye’yi Uluslararası Adalet Divanı’na şikâyet etmesine sebep olan temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kıta sahanlığı
B) Hava sahası
C) Haşhaş sorunu
D) Kıbrıs adası
E) FIR Hattı

Cevap : A) Kıta sahanlığı

Açıklama : 1976 yılında Yunanistan’ın Türkiye’yi Uluslararası Adalet Divanı’na şikâyet etmesine sebep olan temel unsur “Kıta sahanlığı” sorunudur. Ege Denizi’ndeki kıta sahanlığının belirlenmesi, iki ülke arasında uzun süredir devam eden bir anlaşmazlık konusudur.

19. II. Dünya Savaşı boyunca ve sonrasında Türkiye’nin güvenlik ve toprak bütünlüğüne tehdit nedeniyle en fazla sorun yaşadığı ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) SSCB
B) Bulgaristan
C) Fransa
D) İtalya
E) Büyük Britanya

Cevap : A) SSCB

Açıklama : II. Dünya Savaşı boyunca ve sonrasında Türkiye’nin güvenlik ve toprak bütünlüğüne tehdit nedeniyle en fazla sorun yaşadığı ülke “SSCB”dir. SSCB, savaş sonrası dönemde Türkiye üzerinde toprak talepleri ve boğazlar konusunda baskı oluşturmuştur.

20. Aşağıdakilerden hangisi Körfez Savaşı’nın Türkiye açısından sonuçlarından biri olarak gösterilemez?

A) Türk vatandaşlarının ABD’ye seyahat etmesi yasaklanmıştır.
B) PKK sorunu artık uluslararasılaşmış bir sorun hâline gelmiştir.
C) AT’ye tam üyelik için yaptığı başvurusu olumsuz sonuçlanmıştır.
D) Türkiye güvenlik ve ekonomik açıdan olumsuz yönde etkilenmiştir.
E) Türk ekonomisinde ciddi kayıplara yol açmıştır.

Cevap : A) Türk vatandaşlarının ABD’ye seyahat etmesi yasaklanmıştır.

Açıklama : Körfez Savaşı’nın Türkiye açısından sonuçları arasında PKK sorununun uluslararasılaşması, AB’ye tam üyelik başvurusu sürecinin olumsuz etkilenmesi, güvenlik ve ekonomik açıdan olumsuz yönde etkilenmesi ve ekonomide ciddi kayıplar yaşanması yer alırken, “Türk vatandaşlarının ABD’ye seyahat etmesi yasaklanmıştır” ifadesi bu sonuçlardan biri olarak gösterilemez.