Türk Yönetim Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Yönetim Anlayışı

Türk yönetim tarihinde Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden Cumhuriyet’e geçişte bazı devamlılıklar ve kopuşlar yaşanmıştır. Kırım Savaşı’nda Rusya’nın genişlemesine karşı Osmanlı’yı destekleyen iki büyük ülke İngiltere ve Fransa olmuştur. Osmanlı’da idari reformlar sürecinde, Tanzimat Fermanı’ndan sonra il idaresinin kurulması temin edilmiştir. İttihat ve Terakki yönetiminden Cumhuriyet’e devleti koruma misyonu, Batı demokrasilerini takip etme fikri ve iktisadi bağımsızlık arayışı gibi alanlarda bir devamlılık söz konusudur. Ancak azınlık haklarının bir antlaşmayla garanti altına alınması konusunda bir devamlılıktan bahsedilemez.

Cumhuriyet Dönemi Siyasal Yapısı ve İlkeleri

Cumhuriyet’in kurulması ile benimsenen ve II. Dünya Savaşı öncesi dönemin kurucu ilkeleri arasında Cumhuriyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Milliyetçilik ve Laiklik bulunur. Demokratikleşme ise bir süreç ve hedef olarak görülür. Cumhuriyet’in erken dönemleri siyasi düşüncesinin özeti, hukuka, demokrasiye ve çoğulculuğa dayalı bir felsefedir.

Sosyolog Ernest Gellner’e göre Türkiye’deki Kemalist rejimin özelliklerinden bazıları, Türk aydınları üzerinde Batılı düşünürlerin etkisinin olabilmesi, rejimin orduya kaçınılmaz bir rol atfetmesi ve Kemalizm’in detaylı bir doktrin olarak modernleşme reçetesi sunmamasıdır. “Kemalizm bir modernite sünneti önerir” ifadesi ise Gellner’in özellikleri arasında sayılmamıştır.

Türkiye siyasi tarihinde 1980 sonrası dönemde ANAP (Anavatan Partisi), SODEP (Sosyal Demokrasi Partisi) ve Halkçı Parti gibi yeni partiler kurulmuştur. CHP (Cumhuriyet Halk Partisi) ise 1923’te kurulduğu için bu dönemde kurulan partilerden değildir.

Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri ve Uyum Süreci

Türkiye’nin Avrupa ile ilişkileri, yönetim tarihinde önemli bir yer tutar. II. Dünya Savaşı sonrası dönemde Cumhuriyet elitleri, AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu) ile ilişkileri geleneksel kültürel kimliğin pekişmesi açısından değil, Türkiye’nin çağdaşlaşma idealinin bir parçası olarak görmüştür.

Türkiye ve AB arasında siyasi diyalog, 1997’deki Lüksemburg Zirvesi’nde askıya alınmıştır. 2001 iktisadi krizi sonrasında ise Türkiye-AB ilişkilerinde insan hakları ve demokratikleşme alanı özel bir ivme kazanmıştır. Bu bağlamda öncelikli müzakere alanlarından biri ifade ve örgütlenme özgürlüğü olmuştur. Müzakere başlıkları arasında Mali Kontrol, Gümrük Birliği, Malların ve İşçilerin Serbest Dolaşımı gibi konular yer alırken, “Yayınevleri” bir müzakere başlığı değildir.

2002 yılının ikinci yarısında Ağustos ayında çıkarılan ve uyum sürecinde önemli olan reformlar paketinde idam cezasının kaldırılması, Türkçe dışındaki dillerde yayınların artması, azınlık vakıflarına mülkiyet hakkı tanınması ve TCK’nın 159. maddesinin değiştirilmesi gibi düzenlemeler yer almıştır. Ancak seçim barajının kaldırılması bu pakette yer almamıştır.

Sivil-Asker İlişkileri ve Güvenlik Politikaları

Milli Güvenlik Kurulu’nun (MGK) yapısı ve görevlerinde AB’ye uyum sürecinde önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklikler arasında YÖK ve RTÜK gibi bazı kamu kurumlarından askeri üyelerin çıkarılması, askeri mahkemelere karşı sivil mahkemelerin güçlendirilmesi, ordunun harcamalarının TBMM adına Sayıştay denetimine verilmesi ve liselerdeki Milli Güvenlik dersinin müfredattan kaldırılması bulunur. Personelin terfileri üzerinde Cumhurbaşkanının tam yetkili olması bu değişikliklerden biri değildir.

Türkiye’de “Sevr Sendromu” kavramı, ülkenin etrafının düşmanlarla çevrili olup her an bölünme tehlikesiyle karşı karşıya olduğuna dair söylemi ifade eder.

Türkiye’de Azınlıklar ve Göç Yönetimi

Türkiye, Lozan Antlaşması’yla gayrimüslimleri azınlık olarak tanımıştır. Bu gruplar Ermeniler, Rumlar ve Museviler’dir. Güncel bir konu olarak, Suriyeli göçmenlerin Türkiye’ye gelmesiyle yerel yönetimlerde merkezi yönetimle koordinasyon sorunları, altyapı yetersizlikleri, finansman sorunları ve kamu hizmetlerinde aksamalar gibi önemli sorunlar ortaya çıkmıştır. Parti teşkilatlarının bu durumdan etkisizleşmesi ise bu sorunlar arasında sayılmaz. Türkiye’deki Suriyelilerin hukuki statüsü “mülteci” veya “sığınmacı” değil, geçici koruma altındakiler olarak tanımlanmaktadır.

Kıbrıs Sorunu’nda Gelişmeler

2004 sonrası dönemde Kıbrıs sorununda önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. 2008 yılında dönemin KKTC Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat ve Kıbrıs Rum Kesimi başkanı Dimitris Hristofyas, çözüm için iki bölgeli iki toplumlu federasyon modelinde anlaşmaya varmışlardır.

1- Suriyeli göçmenlerin ülkemize gelmesiyle yerel yönetimlerde önemli sorunlar ortaya çıkmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bunlardan biri değildir?

A) Merkezi yönetimle koordinasyon sorunları ortaya çıkmıştır.
B) Parti teşkilatları etkisizleşmiştir.
C) Altyapı yetersizlikleri ortaya çıkmaya başlamıştır.
D) Finansman sorunları ortaya çıkmaya başlamıştır.
E) Kamu hizmetlerinde aksamalar olmuştur.

Cevap : B) Parti teşkilatları etkisizleşmiştir.

Açıklama : Suriyeli göçmenlerin ülkemize gelmesiyle yerel yönetimlerde ortaya çıkan sorunlar arasında merkezi yönetimle koordinasyon sorunları, altyapı yetersizlikleri, finansman sorunları ve kamu hizmetlerinde aksamalar yer alırken, “parti teşkilatlarının etkisizleşmesi” bu sorunlar arasında değildir.

2- MGK’nun yapısı ve görevlerinde AB’ye uyum sürecinde önemli değişiklikler getirilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu değişikliklerden biri değildir?

A) YÖK ve RTÜK gibi bazı kamu kurumlarından askeri üyeler çıkarılmıştır.
B) Askeri mahkemelere karşı sivil mahkemeler güçlendirilmiştir.
C) Ordunun harcamaları TBMM adına Sayıştay denetimine verilmiştir.
D) Liselerdeki Milli Güvenlik dersi müfredattan kaldırılmıştır.
E) Personelin terfileri üzerinde Cumhurbaşkanı tam yetkili olmuştur.

Cevap : E) Personelin terfileri üzerinde Cumhurbaşkanı tam yetkili olmuştur.

Açıklama : MGK’nın yapısı ve görevlerinde AB’ye uyum sürecinde yapılan değişiklikler arasında YÖK ve RTÜK gibi kurumlardan askeri üyelerin çıkarılması, askeri mahkemelere karşı sivil mahkemelerin güçlendirilmesi, ordunun harcamalarının TBMM adına Sayıştay denetimine verilmesi ve liselerdeki Milli Güvenlik dersinin müfredattan kaldırılması yer alır. Personelin terfileri üzerinde Cumhurbaşkanının tam yetkili olması bu değişikliklerden biri değildir.

3- Aşağıdakilerden hangisi ilk kez 1980 sonrasında kurulan siyasi partilerden değildir?

A) ANAP
B) SODEP
C) Emeğin Partisi
D) CHP
E) Halkçı Parti

Cevap : D) CHP

Açıklama : ANAP (Anavatan Partisi), SODEP (Sosyal Demokrasi Partisi) ve Halkçı Parti gibi partiler 1980 sonrası dönemde kurulurken, CHP (Cumhuriyet Halk Partisi) 1923 yılında kurulmuştur ve 1980 sonrası kurulan partilerden değildir.

4- Aşağıdaki ilkelerden hangisi Cumhuriyet’in erken dönemleri siyasi düşüncesinin özetidir?

A) Bürokratik elitlere dayalı bir yönetimi önceleme
B) Ordu bürokrasisinin egemenliğinin devamını sağlama
C) Hukuk, demokrasi ve çoğulculuğa dayalı bir felsefe
D) Yasalara bağlı görüntü çizen örtülü diktatörlük
E) Yayılmacılık

Cevap : C) Hukuk, demokrasi ve çoğulculuğa dayalı bir felsefe

Açıklama : Cumhuriyet’in erken dönemleri siyasi düşüncesinin özeti, hukuk devleti, demokrasi ve çoğulculuğa dayalı bir felsefeyi benimsemektir. Bürokratik elitlere dayalı yönetim, ordu bürokrasisinin egemenliği veya örtülü diktatörlük Cumhuriyet’in erken dönem siyasi düşüncesinin temelini oluşturmaz.

5- Türkiye, Lozan Antlaşması’yla birlikte gayrimüslimleri azınlık olarak görmüştür. Aşağıdaki şıkların hangisinde bu gruplar doğru olarak verilmiştir?

A) Ermeniler, Rumlar, Museviler
B) Aleviler, Rumlar ve Ermeniler
C) Aleviler ve Kürtler
D) Yahudiler, Kürtler, Museviler
E) Rumlar, Aleviler, Museviler

Cevap : A) Ermeniler, Rumlar, Museviler

Açıklama : Lozan Antlaşması’yla birlikte Türkiye’de azınlık olarak kabul edilen gayrimüslim gruplar “Ermeniler, Rumlar ve Museviler”dir.

6- Türkiye’deki Suriyeliler özel bir statüye sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi bu statüyü tanımlamaktadır?

A) Mülteci
B) Göçmen
C) Avrupa dışından gelenler
D) Sığınmacı
E) Geçici koruma altındakiler

Cevap : E) Geçici koruma altındakiler

Açıklama : Türkiye’deki Suriyeliler, uluslararası hukuk ve Türkiye’nin kendi yasal düzenlemeleri çerçevesinde “geçici koruma altındaki” kişiler olarak özel bir statüye sahiptir.

7- Aşağıdakilerden hangisi Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinin müzakere başlıklarından biri değildir?

A) Yayınevleri
B) Mali Kontrol
C) Gümrük Birliği
D) Malların serbest dolaşımı
E) İşçilerin Serbest Dolaşımı

Cevap : A) Yayınevleri

Açıklama : Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinin müzakere başlıkları arasında Mali Kontrol, Gümrük Birliği, Malların Serbest Dolaşımı ve İşçilerin Serbest Dolaşımı gibi konular yer alırken, “Yayınevleri” müzakere başlıklarından biri değildir.

8- Aşağıdaki gelişmelerden hangisinden sonra il idaresi kurulması temin edilmiştir?

A) 1921 Anayasası
B) Tanzimat Fermanı
C) Islahat Fermanı
D) 1923 Anayasası
E) Sened-i İttifak

Cevap : B) Tanzimat Fermanı

Açıklama : Tanzimat Fermanı’ndan sonra Osmanlı Devleti’nde idari yapılanmada önemli değişiklikler yapılmış ve bu süreçte “il idaresinin kurulması” temin edilmiştir.

9- İttihat ve Terakki yönetimi altındaki Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyete, yönetim zihniyeti açısından hangi alanda bir devamlılıktan bahsedilemez?

A) Devleti koruma misyonu
B) Batı demokrasilerindeki gelişmeleri takip etme fikri
C) İktisadi bağımsızlık arayışı
D) Azınlık haklarını bir antlaşmayla garanti altına alma
E) Bölgesel lider olma isteği

Cevap : D) Azınlık haklarını bir antlaşmayla garanti altına alma

Açıklama : İttihat ve Terakki yönetimi altındaki Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyete, yönetim zihniyeti açısından devleti koruma misyonu, Batı demokrasilerindeki gelişmeleri takip etme fikri, iktisadi bağımsızlık arayışı ve bölgesel lider olma isteği gibi alanlarda bir devamlılık vardır. Ancak “azınlık haklarını bir antlaşmayla garanti altına alma” bu dönemlerde tartışılan ve değişen bir konudur, devamlılıktan bahsedilemez.

10- Kırım Savaşı’nda Rusya’nın genişlemesine karşı Osmanlı’yı destekleyen iki büyük ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Almanya-Prusya
B) İngiltere-Fransa
C) İngiltere-ABD
D) Rusya-İngiltere
E) Prusya-Rusya

Cevap : B) İngiltere-Fransa

Açıklama : Kırım Savaşı’nda (1853-1856) Rusya’nın genişlemesine karşı Osmanlı Devleti’ni destekleyen iki büyük ülke “İngiltere ve Fransa”dır.

11- Aşağıdaki ifadelerden hangisi İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Türk siyaseti açısından yanlıştır?

A) Cumhuriyet bir kalkınma hamlesi başlattı.
B) Rejim çok partili hayata geçti.
C) Soğuk Savaş döneminde Türkiye’nin güvenliği Batı İttifakı’nın bir parçası olarak görüldü.
D) AETyle ilişkiler çağdaşlaşma idealinin gerçekleşmesi olarak görüldü.
E) Cumhuriyet elitleri AETyle ilişkileri geleneksel kültürel kimliğin pekişmesi açısından zorunlu görüyordu.

Cevap : E) Cumhuriyet elitleri AETyle ilişkileri geleneksel kültürel kimliğin pekişmesi açısından zorunlu görüyordu.

Açıklama : İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Cumhuriyet elitleri, AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu) ile ilişkileri geleneksel kültürel kimliğin pekişmesi açısından değil, Türkiye’nin çağdaşlaşması ve Batılılaşması idealinin bir parçası olarak görüyordu. Bu nedenle “Cumhuriyet elitleri AETyle ilişkileri geleneksel kültürel kimliğin pekişmesi açısından zorunlu görüyordu” ifadesi yanlıştır.

12- Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet rejiminin II. Dünya Savaşı öncesi kurucu ilkelerinden sayılamaz?

A) Demokratikleşme
B) Milliyetçilik
C) Cumhuriyetçilik
D) Laiklik
E) Devletçilik

Cevap : A) Demokratikleşme

Açıklama : Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Laiklik ve Devletçilik, Cumhuriyet rejiminin II. Dünya Savaşı öncesi temel kurucu ilkelerindendir (Atatürk İlkeleri). Demokratikleşme ise Cumhuriyet’in bir hedefi olsa da, bu ilkelerin başlangıçtaki ve kurucu nitelikteki özünü tam olarak yansıtan bir kavram sayılamaz, daha çok bir süreçtir.

13- Türkiye ve AB arasında siyasi diyalog….. askıya alınmıştır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) 1997’deki Lüksemburg Zirvesi’nde
B) 1997’deki Brüksel Zirvesi’nde
C) 1999’daki Helsinki Zirvesi’nde
D) 1999’daki Ankara Zirvesi’nde
E) 1987’deki Atina Zirvesi’nde

Cevap : A) 1997’deki Lüksemburg Zirvesi’nde

Açıklama :

14- 2001 iktisadi krizi sonrasında Türkiye-AB ilişkileri özel bir ivme kazanmıştır. Aşağıdaki alanlardan hangisi bu anlamda öncelik kazanmıştır?

A) Asker-Sivil ilişkilerinin düzelmesi
B) Gümrük Birliği sorunlarının çözülmesi
C) Terörle mücadele
D) İnsan hakları ve demokratikleşme
E) Rusyayla ilişkilerin düzeltilmesi

Cevap : D) İnsan hakları ve demokratikleşme

Açıklama : 2001 iktisadi krizi sonrasında Türkiye-AB ilişkilerinde “İnsan hakları ve demokratikleşme” alanı, uyum sürecinin hızlanması ve AB’den finansal destek alınması açısından özel bir ivme kazanmıştır.

15- Aşağıdakilerden hangisi cumhuriyetin kurulması ile benimsenen ilkelerden biri değildir?

A) Cumhuriyetçilik
B) Halkçılık
C) Demokratikleşme
D) Devletçilik
E) Laiklik

Cevap : C) Demokratikleşme

Açıklama : Cumhuriyetçilik, Halkçılık, Devletçilik ve Laiklik, Cumhuriyet’in kurulmasıyla birlikte benimsenen temel Atatürk ilkelerindendir. Demokratikleşme ise bir süreç ve hedef olmakla birlikte, bu ilkeler gibi kurucu nitelikte değildir.

16- 2002 yılının ikinci yarısından sonra Ağustos ayında çıkarılan ve çığır açan reformlar içeren pakette aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Türkçe dışındaki dillerde yayınların artması
B) İdam cezasının kaldırılması
C) Azınlık vakıflarına mülkiyet hakkı tanınması
D) Seçim barajının kaldırılması
E) TCK’nın 159. maddesinin değiştirilmesi

Cevap : D) Seçim barajının kaldırılması

Açıklama : 2002 yılının ikinci yarısından sonra çıkarılan ve çığır açan reformlar paketinde Türkçe dışındaki dillerde yayınların artması, idam cezasının kaldırılması, azınlık vakıflarına mülkiyet hakkı tanınması ve TCK’nın 159. maddesinin değiştirilmesi gibi düzenlemeler yer alırken, “seçim barajının kaldırılması” bu pakette bulunmamaktadır.

17- ‘Sevr Sendromu kavramı aşağıdakilerin hangisinde doğru bir şekilde ifade edilmiştir?

A) AB kurumlarına kayıtsız güvenme eğilimi
B) Türkiye’nin Sevr Antlaşması yerine Montreux Antlaşması’nı getirmesi gerektiğine dair söylem
C) Türkiye’nin etrafının düşmanlarla çevrili olup her an bölünme tehlikesiyle karşı karşıya olduğuna dair söylem
D) Güvenlik ve demokrasi ikilemi
E) Milli mücadelenin zamanlamasına dair yapılan söylem

Cevap : C) Türkiye’nin etrafının düşmanlarla çevrili olup her an bölünme tehlikesiyle karşı karşıya olduğuna dair söylem

Açıklama : “Sevr Sendromu”, Türkiye’nin jeopolitik konumu ve tarihsel deneyimlerinden kaynaklanan, ülkenin etrafının düşmanlarla çevrili olduğu ve her an bölünme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu yönündeki yaygın endişeyi ifade eden bir kavramdır.

18- Aşağıdakilerden hangisi ünlü sosyolog Ernest Gellner’e göre Türkiye’deki Kemalist rejimin bir özelliği değildir?

A) Türk aydınları üzerinde Durkheim ya da bir başka Batılı düşünürün etkisi olabilir.
B) Kemalizm bir modernite sünneti önerir.
C) Rejim orduya kaçınılmaz bir rol atfetmektedir.
D) Brezilya’daki gevşek, babacan militarist pozitivizmle aralarında sıkı bir benzerlik vardır.
E) Kemalizm detaylı bir doktrin olarak bir modernleşme reçetesi ortaya koymamıştır.

Cevap : B) Kemalizm bir modernite sünneti önerir.

Açıklama :

19- 2004 sonrası dönemde Kıbrıs sorununda önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. 2008 yılında zamanın KKTC Cumhurbaşkanı Talat ve Kıbrıs Rum Kesimi başkanı Hristofyas aşağıdaki konulardan hangisinde anlaşmaya varmışlardır?

A) İki bölgeli üniter devlet
B) Üniter devlet
C) İki bölgeli iki toplumlu federasyon
D) Merkeziyetçi devlet
E) Konfederal devlet

Cevap : C) İki bölgeli iki toplumlu federasyon

Açıklama : 2008 yılında KKTC Cumhurbaşkanı Talat ve Kıbrıs Rum Kesimi Başkanı Hristofyas, Kıbrıs sorununda “iki bölgeli iki toplumlu federasyon” konusunda anlaşmaya varmışlardır.

20- 2001 iktisadi krizi sonrası AB ekseninde bazı alanlar öncelikli müzakere alanı olarak belirlenmiştir. Bu alanlar aşağıdakilerden hangisinde doğru bir şekilde verilmiştir?

A) Çevre
B) Orduda reform
C) Rusya’yla araya mesafe konması
D) Yunanistan’la ilişkilerin düzeltilmesi
E) İfade ve örgütlenme özgürlüğü

Cevap : E) İfade ve örgütlenme özgürlüğü

Açıklama : 2001 iktisadi krizi sonrası AB ekseninde öncelikli müzakere alanı olarak belirlenen alanlardan biri “İfade ve örgütlenme özgürlüğü”dür. Bu, AB’ye uyum sürecinde insan hakları ve demokratikleşme alanındaki reformların önemini vurgular.