Yaşlılık ve Sosyal Hizmet 2024-2025 Final Soruları

Yaşlılığın Toplumsal ve Tarihsel Konumu

Yaşlılığın toplumsal konumu tarih boyunca değişiklik göstermiştir. Geleneksel toplumlarda yaşlı, saygı duyulan bir otorite figürüdür ve sanayileşme öncesinde ekonomik, politik ve sosyal konularda asıl karar verici konumundadır. Türkiye’de 1950’li yıllara kadar yaşlıların büyük çoğunluğu geleneksel aile yapısı içerisinde ve kırsalda yaşamıştır. Cumhuriyet öncesi döneme ait kaynaklarda yaşlıların sosyal, ekonomik ve biyolojik durumlarına ilişkin sistematik kayıtlara rastlanmamaktadır.

Demografik bir gösterge olan yaşlı bağımlılık oranı ise, çalışma çağındaki her 100 kişiye düşen yaşlı sayısını tanımlar.

Yaşlanma Teorileri ve Psikolojik Süreçler

Yaşlanma sürecini açıklayan farklı sosyal teoriler bulunmaktadır. Yaşlının fiziksel düzeyde etkinliğini yavaşlatması ve psikolojik olarak daha çok kendisine odaklanması, Yaşamdan Geri Çekilme Kuramı ile açıklanır. Buna karşın, uygun koşullar sağlandığında yaşlıların başarılı işler yapabildiğini ve aktif kalmaları gerektiğini savunan kuram ise Aktivite Teorisi’dir.

Yaşlılıkta bağlanma stilleri de önemlidir. Kendilerinin sevilmeye değer olduğunu ve başkalarının da genel olarak kabul edici ve destekleyici olduklarını düşünen bireyler güvenli bağlanma stiline sahiptir.

Geriatrik Sağlık Sorunları ve Değerlendirme

Yaşlılıkta çeşitli biyolojik ve psikolojik sağlık sorunları görülebilir. Karşılaşılan biyolojik sorun alanları arasında duyu sistemi, hormonal sistem ve sinir sistemi sorunları bulunur. Ekolojik sistem sorunları ise biyolojik bir sorun alanı değildir.

• Alzheimer ve Demans: Alzheimer’in klinik belirtilerinden biri, öğrenilmiş motor becerileri uygulama yetisinin bozulması olan apraksidir. Yaşlılarda depresyon, hem demansla birlikte olabilmesi hem de demansın bir öncü belirtisi olabilmesi nedeniyle özel bir önem taşır. Deliryum ve demansın ayırt edilmesinde, deliryumun kadınlarda, demansın ise erkeklerde daha yaygın olduğu bilgisi doğru değildir.
• Düşmeler: Düşme değerlendirmesinde yaşlının bilişsel durumu, yaşadığı ev ortamının özellikleri ve kronik hastalıkları gibi faktörler incelenir; ekonomik durum doğrudan bir değerlendirme kriteri değildir. Özellikle kadınlarda düşmelerin büyük bir çoğunluğu evde meydana gelir. Düşmeleri önlemek için aydınlatmada renkli ışıklar kullanılmamalıdır.
• Ağrı: Toraks ve batın gibi içi boşluklu iç organlardan kaynaklanan ve lokalize edilemeyen yaygın ağrı türü viseral ağrıdır. Bireyin ağrı yoğunluğunun farkında olması ise ağrı algısı olarak ifade edilir.

Yaşlı İstismarı ve İhmali

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre yaşlı istismarı, güven ilişkisi içinde yaşlılara zarar verebilecek hareketler olarak tanımlanır. İstismar türleri arasında cinsel, psikolojik, ekonomik ve fiziksel istismar yer alır; “sosyal” bir istismar türü olarak sınıflandırılmaz. Yaşlının kendi sağlık ya da güvenliğini tehdit edecek şekilde tek başına yaşama davranışı göstermesi ise kendini ihmal olarak açıklanır.

Yaşlı istismarı vakalarının tespiti, özellikle aile içinde şiddetin gizli tutulduğu durumlarda zorlaşır. Amerikan Tıp Birliği’nin istismar taraması için önerdiği sorular arasında “Aylık kazancınız ne kadar?” gibi ekonomik durum sorgulayan bir soru yer almaz. İstismarın önlenmesine yönelik uygulamalar arasında yaşlı bireylerin ve yakınlarının eğitilmesi ve güçlendirilmesi bulunur. İstismarın yasal otoriteye bildirilmesi ise bir önleme değil, bir müdahale uygulamasıdır.

Yaşlılara Yönelik Sosyal Hizmet ve Bakım Uygulamaları

Sosyal hizmet uygulamalarında öne çıkan etik ilkeler adalet ve eşitliktir. Yaşlılarla bireysel çalışmada planlı değişim süreci ise değerlendirme, planlama ve uygulama evrelerini içerir. Yaşlının ailesinin fonksiyonları değerlendirilirken aile üyelerinin rolleri, iletişim biçimleri ve inançları gibi konular incelenir; ailenin konu dışı mahrem bilgileri bu değerlendirmenin bir parçası değildir.

• Bakım Hizmetleri: Evde Bakım Hizmetleri; sertifikalı personel desteği, yemek sağlama ve kişisel günlük bakım gibi unsurları içerir, ancak doğrudan hastalık tedavisini içermez. Yaşam Destek Merkezleri ise palyatif bakım hizmeti sunmaktadır. Manevi bakımda, hastanın sürece aktif katılımı ve kendi çözümünü bulması desteklenir; dış desteğin temel çözüm kaynağı olarak görülmesi bu yaklaşımın bir unsuru değildir.
• Yara Bakımı: Islak kuru gaz bezle pansuman gibi yöntemlerle ölü dokunun temizlenmesi mekanik debridman olarak adlandırılır.
• Aşılar: Yaşlılara önerilen aşılar arasında tetanoz, boğmaca, difteri, pnömokok, herpes zoster ve influenza aşıları bulunur. BCG aşısı bu öneriler arasında yer almaz.

Türkiye’de ve Dünyada Yaşlılık Politikaları

Türkiye’de yaşlı bireylere sağlanan “yaşlılık aylığı” 2022 Sayılı Kanun ile düzenlenmiştir.

İngiltere, Hong Kong, İsrail ve Hollanda gibi ülkelerde yaşlılara yönelik sosyal hizmet uygulamalarında ortak özellikler; özel sektörün, sivil toplumun ve evde bakımın giderek artan önemi ile kamunun denetleyen konuma geçmesidir. Bu ülkelerde kurum bakımının giderek arttığı söylenemez.

Yaşlıların yaşamını kolaylaştıran akıllı ev tasarımları, başkalarına olan ihtiyacı azaltır ve güvenliği sağlar. Ancak yaşlının sosyalleşmesini artırarak yalnızlığı azalttığı bilgisi doğru değildir.

1- Yaşlılıkla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Geleneksel toplumlarda yaşlı, saygı duyulan ve otorite figürü olan kişidir.
B) 1950’lerde yaşlıların büyük çoğunluğu kırsalda yaşamaktadır.
C) Ülkemizde 1950’li yıllara kadar yaşlıların büyük çoğunluğu geleneksel aile yapısı içerisinde varlığını sürdürmüştür.
D) Sanayileşme öncesi yaşlı; ekonomik, politik ve sosyal konularda asıl karar verici kişi konumundadır.
E) Cumhuriyet öncesi döneme ait kaynaklarda yaşlıların sosyal, ekonomik ve biyolojik durumlarına ilişkin kayıtlara rastlanmaktadır.

Cevap : E) Cumhuriyet öncesi döneme ait kaynaklarda yaşlıların sosyal, ekonomik ve biyolojik durumlarına ilişkin kayıtlara rastlanmaktadır.

Açıklama : Cumhuriyet öncesi döneme ait kaynaklarda yaşlıların sosyal, ekonomik ve biyolojik durumlarına ilişkin kayıtlar bulunmamaktadır, bu ifade yanlıştır. Diğer seçeneklerde verilen bilgiler ise doğrudur ve yaşlılığın toplumsal konumunu özetlemektedir. Geleneksel toplumlarda yaşlılara saygı duyulur ve otorite figürü olarak kabul edilirler. 1950’li yıllarda yaşlıların çoğu kırsal bölgelerde ve geleneksel aile yapıları içinde yaşamıştır. Sanayileşme öncesinde ise yaşlılar, ekonomik, politik ve sosyal konularda önemli karar vericilerdi.

2- Alzheimer’in klinik belirtilerinden olan, sonradan öğrenilmiş, pratik olarak yapılan ve motor beceri gerektiren hareketleri uygulama yetisinin bozulmasına ne denir?

A) Amnezi
B) Agnozi
C) Apraksi
D) Afazi
E) Disoryantasyon

Cevap : C) Apraksi

Açıklama : Alzheimer’ın klinik belirtilerinden olan, sonradan öğrenilmiş, pratik olarak yapılan ve motor beceri gerektiren hareketleri uygulama yetisinin bozulmasına “Apraksi” denir. Amnezi hafıza kaybı, Agnozi nesneleri tanıma güçlüğü, Afazi dil ve konuşma bozukluğu, Disoryantasyon ise yönelim bozukluğudur.

3- Yaşlı bireylerin dinî aktivitelere katılımı nasıl değerlendirilmelidir?

A) Kişisel tercihe bağlı
B) Sınırlanmalı
C) Önerilen
D) Yasaklanmalı
E) Zorunlu

Cevap : A) Kişisel tercihe bağlı

Açıklama : Yaşlı bireylerin dinî aktivitelere katılımı, kişisel tercihlerine bağlı olarak değerlendirilmelidir. Bu, bireysel haklara ve özgürlüklere saygının bir göstergesidir.

4- ….. stile sahip bireyler kendilerinin sevilmeye değer olduğunu, başkalarının da genel olarak kabul edici ve destekleyici olduklarını düşünürler.
Yukarıda boş bırakılan yere gelecek kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Korkulu
B) Güvenli
C) Kayıtsız
D) Saplantılı
E) Korkusuz

Cevap : B) Güvenli

Açıklama : Boş bırakılan yere “Güvenli” kavramı gelmelidir. Güvenli stile sahip bireyler, kendilerinin sevgiye layık olduğunu, başkalarının da genel olarak kabul edici ve destekleyici olduklarını düşünürler.

5- Aşağıdakilerinden hangisi yaşlı insanların sosyalleşmesiyle doğrudan ilişkili değildir?

A) Yeterli gelir
B) Beslenme durumu
C) İlişki ağları
D) Sağlık durumu
E) Ulaşım imkanları

Cevap : B) Beslenme durumu

Açıklama : Yaşlı insanların sosyalleşmesiyle doğrudan ilişkili olmayan seçenek “Beslenme durumu”dur. Yeterli gelir, ilişki ağları, sağlık durumu ve ulaşım imkanları yaşlıların sosyal hayata katılımını doğrudan etkileyen faktörlerdir.

6- Sosyal hizmet uygulamalarında öne çıkan etik ilkeler nelerdir?

A) Kazanç ve verimlilik
B) Adalet ve eşitlik
C) Girişimcilik ve yenilikçilik
D) Rekabet ve başarı
E) Yöneticilik ve liderlik

Cevap : B) Adalet ve eşitlik

Açıklama : Sosyal hizmet uygulamalarında öne çıkan etik ilkeler arasında “adalet ve eşitlik” yer alır. Sosyal hizmet uzmanları, tüm bireylere eşit ve adil davranmayı, ayrımcılıktan kaçınmayı hedefler.

7- Aşağıdakilerden hangisi “Demansla birlikte olabilmesi ve demansın öncü belirtisi olabilmesi nedeniyle yaşlılarda özel bir önem taşımaktadır.” ifadesi için söylenebilir?

A) Depresyon
B) Statü kaybı
C) Diyabet
D) Katarakt
E) Hipertansiyon

Cevap : A) Depresyon

Açıklama : Demansla birlikte olabilen ve demansın öncü belirtisi olabilmesi nedeniyle yaşlılarda özel bir önem taşıyan durum “Depresyon”dur. Depresyon, bilişsel fonksiyonlarda azalmaya neden olabileceği için demansla karıştırılabilir veya demansın başlangıcında görülebilir.

8- Yaşlı, öncelikle fiziksel düzeyde etkinliğini yavaşlatır ve enerjisini saklı tutmaya çalışır. Psikolojik düzeyde, önceliğini dünyanın geneliyle ilgili konulara değil, kendisiyle ilgili yaşam alanlarına odaklamaya verir.
Yukarıdaki önerme aşağıdaki kuramlardan hangisine aittir?

A) Modernleşme Kuramı
B) Aktivite Kuramı
C) Sosyal Alışveriş Kuramı
D) Rol Bırakma Kuramı
E) Yaşamdan Geri Çekilme Kuramı

Cevap : E) Yaşamdan Geri Çekilme Kuramı

Açıklama : Yaşlıların fiziksel olarak daha az aktifleşmesi ve psikolojik olarak daha içe dönük bir yaşam tarzı benimsemesi, “Yaşamdan Geri Çekilme Kuramı”na aittir. Bu kuram, yaşlılığın doğal bir süreç olarak bireylerin toplumsal rollerinden ve sosyal etkileşimlerden çekilmesiyle karakterize olduğunu savunur.

9- Dünya Sağlık Örgütüne göre yaşlı istismarı nasıl tanımlanır?

A) Güven ilişkisi içinde yaşlılara zarar verebilecek hareketler
B) Yaşlılara karşı her türlü kötü muamele
C) Yaşlılara yönelik şiddet içeren davranışlar
D) Yaşlıların sağlık ihtiyaçlarının ihmali
E) Yaşlıların ekonomik kaynaklarının kötüye kullanımı

Cevap : A) Güven ilişkisi içinde yaşlılara zarar verebilecek hareketler

Açıklama : Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre yaşlı istismarı, “güven ilişkisi içinde yaşlılara zarar verebilecek hareketler” olarak tanımlanır. Bu tanım, fiziksel, psikolojik, ekonomik ve cinsel istismarı kapsayan geniş bir çerçeveyi ifade eder.

10- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılıkta karşılaşılan biyolojik sorun alanlarından biri değildir?

A) Duyu sistemi sorunları
B) Ekolojik sistem sorunları
C) Hormonal sistem sorunları
D) Sinir sistemi sorunları
E) Endokrin sistemi sorunları

Cevap : B) Ekolojik sistem sorunları

Açıklama : Yaşlılıkta karşılaşılan biyolojik sorun alanları arasında duyu sistemi sorunları (görme, işitme), hormonal sistem sorunları (diyabet, tiroid) ve sinir sistemi sorunları (demans, Parkinson) yer alır. “Ekolojik sistem sorunları” ise çevresel faktörlerle ilgili olup, doğrudan yaşlılıkta karşılaşılan biyolojik bir sorun alanı değildir.

11- Tıbbi Sosyal Hizmet Yönergesi’nin amacı nedir?

A) Psikososyal ve sosyoekonomik sorunların çözümünü sağlamak
B) Hastaların yalnızca medikal ihtiyaçlarını karşılamak
C) Sağlık personelinin ücretlerini düzenlemek
D) Hastanelerdeki teknolojik gelişmeleri desteklemek
E) Hastanelerin finansal performansını artırmak

Cevap : A) Psikososyal ve sosyoekonomik sorunların çözümünü sağlamak

Açıklama : Tıbbi Sosyal Hizmet Yönergesi’nin temel amacı, hastaların yaşadığı psikososyal ve sosyoekonomik sorunların çözümünü sağlamaktır. Bu yönerge, hastaların tedavi süreçlerinde karşılaştıkları sosyal, ekonomik ve psikolojik engellerin giderilmesine odaklanır.

12- Yaşam Destek Merkezleri aşağıdaki hizmetlerden hangisini sunmaktadır?

A) İş bulma desteği
B) Eğitim hizmetleri
C) Palyatif bakım hizmeti
D) Spor aktiviteleri
E) Kariyer danışmanlığı

Cevap : C) Palyatif bakım hizmeti

Açıklama : Yaşam Destek Merkezleri, genellikle kronik veya yaşamı tehdit eden hastalığı olan bireylere ve ailelerine yönelik “Palyatif bakım hizmeti” sunmaktadır. Bu hizmetler, yaşam kalitesini artırmayı ve semptomları yönetmeyi hedefler.

13- Yaşılarla bireysel çalışmada hangi evreler planlı değişim sürecini içerir?

A) Ön değerlendirme, müdahale, değerlendirme
B) Giriş, gelişme, sonuç
C) Analiz, tasarım, test
D) Değerlendirme, planlama, uygulama
E) Tanı, tedavi, izleme

Cevap : D) Değerlendirme, planlama, uygulama

Açıklama :

14- -İngiltere,
-Hong Kong (Çin),
-İsrail,
-Hollanda.
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda verilen ülke örnekleri dikkate alındığında sosyal hizmet uygulamalarında yaşlılara yönelik ortak bir özellik değildir?

A) Özel sektörün giderek artan önemi
B) Sivil toplumun giderek artan önemi
C) Evde bakımın giderek artan önemi
D) Kamunun denetleyen konuma geçişi
E) Kurum bakımının giderek artan önemi

Cevap : E) Kurum bakımının giderek artan önemi

Açıklama : Verilen ülke örneklerinde (İngiltere, Hong Kong, İsrail, Hollanda) sosyal hizmet uygulamalarında yaşlılara yönelik ortak özellikler arasında özel sektörün, sivil toplumun ve evde bakımın giderek artan önemi ile kamunun denetleyici konuma geçmesi yer alır. Ancak “kurum bakımının giderek artan önemi” bu ülkelerde yaygın bir özellik değildir, aksine evde bakım ve toplum temelli hizmetler teşvik edilmektedir.

15- Aşağıdakilerinden hangisi manevi bakım uzmanlarının hasta için manevi bakımda dikkate aldıkları unsurlardan biri değildir?

A) Manevi bakımda hastanın sürece katılımı teşvik edilir.
B) Manevi bakımda hastanın kendi çözümünü bulması desteklenir.
C) Manevi bakımda hastanın aktif rol alması sağlanır.
D) Manevi bakımda dış destek temel çözüm kaynağı olarak görülür.
E) Manevi bakımda hastaya güven duygusu kazandırmak önemlidir.

Cevap : D) Manevi bakımda dış destek temel çözüm kaynağı olarak görülür.

Açıklama : Manevi bakım uzmanları, manevi bakımda hastanın sürece katılımını teşvik eder, kendi çözümünü bulmasını destekler, aktif rol almasını sağlar ve güven duygusu kazandırmanın önemli olduğunu düşünürler. Ancak “dış destek temel çözüm kaynağı olarak görülür” ifadesi, manevi bakımda dikkate alınan unsurlardan biri değildir; manevi bakım genellikle bireyin iç kaynaklarına ve ruhsal gücüne odaklanır.

16- Aşağıdakilerden hangisi yaşlının ailesinin fonksiyonlarının değerlendirilmesinde yer almaz?

A) Aile üyeleri arasındaki iletişim biçimi
B) Aile üyelerinin üstlendiği roller
C) Ailedeki inançlar ve düşünce kalıpları
D) Ailenin ulaşmak istediği amaçlar
E) Ailenin konu dışı mahrem bilgileri

Cevap : E) Ailenin konu dışı mahrem bilgileri

Açıklama : Yaşlının ailesinin fonksiyonlarının değerlendirilmesinde aile üyeleri arasındaki iletişim biçimi, üstlendikleri roller, inançlar/düşünce kalıpları ve ulaşmak istedikleri amaçlar gibi unsurlar yer alır. “Ailenin konu dışı mahrem bilgileri” ise ailenin fonksiyonlarının değerlendirilmesinde doğrudan yer almaz; bu tür bilgiler genellikle özel ve kişiseldir.

17- Yaşlı istismarı vakalarının tespiti hangi durumlarda zorlaşır?

A) Yaşlılar hastaneye sıkça gittiklerinde
B) Yaşlılar yalnız yaşadığında
C) Yaşlılar ekonomik olarak bağımsız olduklarında
D) Aile içinde şiddetin gizli tutulduğu durumlarda
E) Yaşlılar toplum içinde aktif olduklarında

Cevap : D) Aile içinde şiddetin gizli tutulduğu durumlarda

Açıklama : Yaşlı istismarı vakalarının tespiti, özellikle “aile içinde şiddetin gizli tutulduğu durumlarda” zorlaşır. Bu tür durumlar, mağdurun veya çevresindekilerin korku, utanç veya bağımlılık nedeniyle durumu bildirmemesiyle daha da karmaşık hale gelir.

18- Evde Bakım Hizmetleri aşağıdakilerden hangisini içermez?

A) Sertifikalı personel desteği
B) Yemek sağlama hizmetleri
C) Hastalık tedavisi
D) Ev içi düzenlemeler
E) Kişisel günlük bakım

Cevap : C) Hastalık tedavisi

Açıklama : Evde Bakım Hizmetleri; sertifikalı personel desteği, yemek sağlama hizmetleri, ev içi düzenlemeler ve kişisel günlük bakım gibi unsurları içerir. Ancak “hastalık tedavisi” doğrudan evde bakım hizmetlerinin bir parçası değildir; hastalık tedavisi genellikle sağlık profesyonelleri tarafından (doktorlar, hemşireler) hastane veya klinik ortamında sağlanır.

19- Aşağıdakilerden hangisi istismar türlerinden biri değildir?

A) Cinsel
B) Psikolojik
C) Sosyal
D) Ekonomik
E) Fiziksel

Cevap : C) Sosyal

Açıklama : İstismar türleri arasında cinsel, psikolojik, ekonomik ve fiziksel istismar yer alır. “Sosyal” ise bir istismar türü olarak kabul edilmez; genellikle sosyal izolasyon veya ihmal gibi konular sosyal hizmetin ilgi alanına girer.

20- Türkiye’de yaşlı bireylere sağlanan “yaşlılık aylığı” hangi kanun ile düzenlenmiştir?

A) 1580 Sayılı Kanun
B) 2828 Sayılı Kanun
C) 633 Sayılı KHK
D) 2022 Sayılı Kanun
E) 5393 Sayılı Belediye Kanunu

Cevap : D) 2022 Sayılı Kanun

Açıklama : Türkiye’de yaşlı bireylere sağlanan “yaşlılık aylığı”, 2022 Sayılı Kanun ile düzenlenmiştir. Bu kanun, belirli koşulları taşıyan yaşlı bireylere devlet tarafından verilen ekonomik desteği kapsar.