Kariyer Yönetimi 2024-2025 Final Soruları

Kariyerin Temel Kavramları ve Boyutları

Kariyer, bireyin çalışma yaşamı boyunca ilerlediği bir yoldur. Bu yolun farklı boyutları ve tanımları bulunur. Üçüncü kişiler tarafından doğrudan gözlemlenip ölçülebilen ve doğrulanabilen kariyere objektif kariyer denir. Kişinin iş deneyimleri sonucu elde ettiği işle ilgili veya psikolojik nitelikteki pozitif çıktılar ise kariyer başarısı olarak adlandırılır.

Kişinin belirli bir dönemde işini yerine getirirken gösterdiği çıktılar, davranışlar ve çaba iş performansı olarak tanımlanır. Bireyin, kariyerini yönlendirirken örgütün isteklerinden çok kendi değerleri doğrultusunda hareket etmesi ise değer yönelimli olmak olarak ifade edilir.

Modern Kariyer Anlayışları ve Örgüt Yapıları

Günümüz çalışma hayatı, geleneksel kariyer anlayışlarından farklılaşan yeni yaklaşımlar ortaya çıkarmıştır. Sınırsız kariyer, tek bir örgütte sürdürülen kariyerin aksine, örgüt dışı bilgi ve ilişki ağları ile sürdürülen ve kişinin şu anki işvereninin dışında da geçerliliği olan bir kariyer anlayışıdır. Bu bağlamda, kendi isteğiyle işinden ayrılan bir kişinin hemen başka bir iş bulduğu dönem, istihdam ilişkisinin kesintiye uğradığı bir durum olarak görülmez.

Örgüt yapılarındaki değişimler de kariyerleri etkiler. Kademe azaltma ve dış kaynaklardan yararlanma gibi uygulamalar sonucunda örgüt yapıları basık ve yatay bir hale gelmektedir. Ayrıca çalışma biçimlerinde de esneklik artmaktadır. Haftanın çalışılan günlerinin azaltılıp günlük çalışma saatlerinin artırılmasıyla oluşturulan çalışma biçimine sıkıştırılmış iş haftaları denir.

Bireysel Kariyer Yönetimi

Bireylerin kendi kariyerlerini yönetmesi, bilinçli kararlar almalarını gerektirir. Bir lise öğrencisi, üniversitede okuyacağı bölümü ve mesleği belirlerken meslekler, kendi yetenekleri, kişilik özellikleri ve ilgi alanları hakkında bilgi toplar. Bu aşamada çalışmak istediği örgütün finansal durumu hakkında bilgi toplaması beklenmez.

Bireyin kariyer kimliğine işaret eden ve kariyerle ilgili kararlarda en önemli belirleyicilerden biri olan kariyer çıpası, kişinin çalışmaya başlamasından itibaren beş ila on yıl içerisinde gelişir. Kariyer çıpasının oluşmasında sadece kişinin iş deneyimleri değil, aileyle ilgili deneyimleri de ön plana çıkar.

Örgütsel Kariyer Yönetimi

Örgütler, çalışanlarının kariyer gelişimini desteklemek için çeşitli yönetim faaliyetleri yürütür. Örgütsel kariyer yönetiminin çalışanlara sağladığı yararlar arasında kişisel gelişimin sağlanması, kariyer tatmininin ve iş tatmininin artması ile motivasyonun artması bulunur. Devamsızlığın azalması ise çalışandan çok örgüte yönelik bir yarardır.

Örgütsel kariyer yönetimi, insan kaynakları yönetiminin performans yönetimi, eğitim ve geliştirme, insan kaynakları planlaması ve seçimi gibi işlevleriyle doğrudan ilişkilidir. Ancak işçi sağlığı ve iş güvenliği bu işlevlerden biri değildir.

Örgütsel kariyer yolları, statik yapılar değildir. Örgütte ve işlerde değişiklikler ortaya çıktığında kariyer yollarının da revize edilmesi gerekir. Hiyerarşik bir yükselme olan terfi ise dikey kariyer yolu ile ilişkilidir.

Kariyer Geliştirme Araçları ve Uygulamaları

• İş Rotasyonu: Bu uygulamanın günümüz çalışma koşullarında ön plana çıkmasının temel nedeni, çalışanların çoklu beceriler ve esneklik kazanmalarını sağlamaktır.
• Kariyer Platosu: Çalışanın kariyerinde ilerleyememe durumudur. İçerik kariyer platosunun (işin içeriğinden sıkılma) önüne geçilmesinde, işin kapsamını ve sorumluluklarını artırarak zenginleştiren iş zenginleştirme yöntemine başvurulur.
• Mentorluk: Formel mentorluk programlarında, mentor rolünü çalışanın ilk üstü veya departman yöneticisi yerine, daha objektif bir bakış açısı sunabilmesi için başka bir departmanın yöneticisinin oynaması önerilir.
• Yedekleme Yönetimi: Örgüt için kritik pozisyonlara aday hazırlama sürecidir. Bu programda uygulanan faaliyetler arasında formel mentorluk, iş rotasyonu ve proje grupları yer alır. Değerlendirme merkezi ise bir faaliyet değil, bir ölçme aracıdır. Bu süreçte, bir çalışanın aday havuzuna seçildiği bilgisinin yöneticisine verilmesinin nedeni, yöneticisinin desteğinin sağlanmasıdır.

Özel Kariyer Grupları

Kariyer yönetimi uygulamalarında bazı grupların özel ihtiyaçları göz önünde bulundurulur. Engelli çalışanlar, gelecek vadeden çalışanlar, çift kariyerli eşler ve kadın çalışanlar özel kariyer grupları olarak kabul edilir. Ancak erkek çalışanlar, genel bir kategori olup özel bir kariyer grubu olarak görülmez.

1. Formel mentorluk programında, mentor rolünü kimin oynaması önerilir?

A) İlk üst
B) İK yöneticisi
C) Başka bir departmanın yöneticisi
D) İK uzmanı
E) Departman yöneticisi

Cevap : C) Başka bir departmanın yöneticisi

Açıklama :

2. Aşağıdakilerden hangisi, kişinin kariyerini yönlendirmesinde ve kariyer başarısını değerlendirmesinde, örgütünün isteklerinden ziyade kendi değerleri doğrultusunda hareket etmesi olarak tanımlanmaktadır?

A) Değer yönelimli olmak
B) Kendi kariyerini kendi yönlendirme
C) Bağımsız kariyer
D) Kariyer aktörünün yapısal sınırlamalar olmaksızın sınırsız bir gelecek algılaması
E) Kendi kariyerini kendi tanımlama

Cevap : A) Değer yönelimli olmak

Açıklama : Kişinin kariyerini yönlendirmede ve kariyer başarısını değerlendirmede örgütünün isteklerinden ziyade kendi değerleri doğrultusunda hareket etmesi “değer yönelimli olmak” olarak tanımlanır.

3. Aşağıdakilerden hangisi örgütsel kariyer yönetiminin çalışanlara sağladığı yararlardan biri değildir?

A) Kişisel gelişimin sağlanması
B) Devamsızlığın azalması
C) Kariyer tatmininin artması
D) Motivasyonun artması
E) İş tatminin artması

Cevap : B) Devamsızlığın azalması

Açıklama : Örgütsel kariyer yönetiminin çalışanlara sağladığı yararlar arasında kişisel gelişimin sağlanması, kariyer ve iş tatmininin artması ve motivasyonun artması bulunur. Devamsızlığın azalması doğrudan bu yönetimin sağladığı bir yarar değildir.

4. Aşağıdakilerden hangisi yedekleme yönetimi programında uygulanan faaliyetlerden biri değildir?

A) Formel mentorluk programları
B) Değerlendirme merkezi
C) Öğrenme fırsatı sunan görevler
D) İş rotasyonu
E) Proje grupları

Cevap : B) Değerlendirme merkezi

Açıklama :

5. Üçüncü kişiler tarafından doğrudan gözlemlenip ölçülebilen ve doğrulanabilen kariyere ne ad verilmektedir?

A) Kariyer algısı
B) Kariyer başarısı
C) Objektif kariyer
D) Sübjektif kariyer başarısı
E) Objektif kariyer başarısı

Cevap : C) Objektif kariyer

Açıklama : Üçüncü kişiler tarafından doğrudan gözlemlenip ölçülebilen ve doğrulanabilen kariyere “objektif kariyer” adı verilmektedir.

6. Aşağıdakilerden hangisi, istihdam ilişkilerinin kesintiye uğramasına örnek olarak gösterilemez?

A) Kendi isteğiyle işinden ayrılan bir kişinin yine kendi isteğiyle iş hayatına ara verdiği dönem
B) İşten çıkartılan bir kişinin kendi isteğiyle iş hayatına ara verdiği dönem
C) İşten çıkartılan bir kişinin iş bulamadığı dönem
D) Kendi isteğiyle işten ayrılan kişinin hemen başka bir iş bulduğu dönem
E) Kendi isteğiyle işinden ayrılan bir kişinin iş bulamadığı dönem

Cevap : D) Kendi isteğiyle işten ayrılan kişinin hemen başka bir iş bulduğu dönem

Açıklama : Kendi isteğiyle işten ayrılan bir kişinin hemen başka bir iş bulduğu dönem, istihdam ilişkisinin kesintiye uğramasına örnek olarak gösterilemez, çünkü bu durumda istihdam süresikliliği devam eder veya kısa süreli bir geçiş yaşanır.

7. Aşağıdakilerden hangisi, özel kariyer gruplarından biri olarak kabul edilmez?

A) Engelli çalışanlar
B) Gelecek vadeden çalışanlar
C) Çift kariyerli eşler
D) Kadın çalışanlar
E) Erkek çalışanlar

Cevap : E) Erkek çalışanlar

Açıklama : Erkek çalışanlar, genel bir kategori olup özel bir kariyer grubu olarak kabul edilmez. Engelli çalışanlar, gelecek vadeden çalışanlar, çift kariyerli eşler ve kadın çalışanlar özel kariyer grupları arasında yer almaktadır.

8. Aşağıdakilerden hangisi, örgütsel kariyer yönetiminin ilişkili olduğu insan kaynakları yönetimi işlevlerinden biri değildir?

A) Performans yönetimi sistemi
B) İşçi sağlığı ve iş güvenliği
C) Eğitim ve geliştirme
D) İnsan kaynakları planlaması
E) İnsan kaynakları seçimi

Cevap : B) İşçi sağlığı ve iş güvenliği

Açıklama : İşçi sağlığı ve iş güvenliği, örgütsel kariyer yönetiminin doğrudan ilişkili olduğu insan kaynakları yönetimi işlevlerinden biri değildir. Performans yönetimi, eğitim ve geliştirme, insan kaynakları planlaması ve insan kaynakları seçimi, kariyer yönetimiyle daha doğrudan ilişkili işlevlerdir.

9. Kariyer yollarının aşağıdaki durumların hangisinde revize edilmesi gerekir?

A) Çalışanların talebiyle
B) Üst yönetimin talebiyle
C) İş aileleri belirlendiğinde
D) İş analizleri yapıldığında
E) Örgütte ve işlerde değişiklikler ortaya çıktığında

Cevap : E) Örgütte ve işlerde değişiklikler ortaya çıktığında

Açıklama : Kariyer yolları, örgütte ve işlerde önemli değişiklikler meydana geldiğinde revize edilmelidir.

10. Bir yandan haftanın çalışılan günlerinin azaltılması diğer taraftansa günde çalışılan iş saatlerinin arttırılmasıyla oluşturulan çalışma biçimine ne ad verilmektedir?

A) Kısmi zamanlı çalışma
B) Uzaktan çalışma
C) Esnek zaman
D) İş paylaşımı
E) Sıkıştırılmış iş haftaları

Cevap : E) Sıkıştırılmış iş haftaları

Açıklama : Haftanın çalışılan günlerinin azaltılıp günlük çalışma saatlerinin arttırılmasıyla oluşturulan çalışma biçimine “sıkıştırılmış iş haftaları” denir.

11. Kademe azaltma ve dış kaynaklardan yararlanma sonucunda meydana gelen örgüt yapıları aşağıdakilerden hangisinde doğru sunulmuştur?

A) Dik ve yatay
B) Basık ve uzun
C) Büyük ve hiyerarşik
D) Uzun ve dik
E) Basık ve yatay

Cevap : E) Basık ve yatay

Açıklama : Kademe azaltma ve dış kaynaklardan yararlanma sonucunda örgüt yapıları basık ve yatay hale gelir.

12. Hangi kariyer platosunun önüne geçilmesinde iş zenginleştirmeye başvurulmaktadır?

A) Örgütsel nedenlerle yaşanan yapısal kariyer platosu
B) İçerik kariyer platosu
C) Yapısal kariyer platosu
D) Kavramsal kariyer platosu
E) Kişisel nedenlerle yaşanan yapısal kariyer platosu

Cevap : B) İçerik kariyer platosu

Açıklama : İş zenginleştirme, çalışanların işlerinin içeriğinden sıkılmasını engellemeyi amaçladığı için “içerik kariyer platosu”nun önüne geçilmesinde başvurulan bir yöntemdir.

13. Aşağıdakilerden hangisi, sınırsız kariyerin taşıdığı anlamlardan biri değildir?

A) Kariyer fırsatlarının kişisel veya ailevi nedenlerle reddedilmesi sonucu ortaya çıkan kariyer
B) Örgüt dışı bilgi ve ilişki ağları ile sürdürülen kariyer
C) Kariyer aktörünün yapısal sınırlamalar olmaksızın sınırsız bir gelecek algılaması ile ortaya çıkan kariyer
D) Tek bir örgütte sürdürülen kariyer
E) Şu andaki işvereninin dışında da geçerliliği olan kariyer

Cevap : D) Tek bir örgütte sürdürülen kariyer

Açıklama : Sınırsız kariyer, tek bir örgütte sürdürülen kariyerin aksine, daha esnek ve örgüt sınırlarının ötesine geçen bir kariyer anlayışını ifade eder.

14. Yedekleme yönetiminde, bir çalışanın aday havuzuna seçildiğine dair yöneticisine bilgi verilmesi neden önem taşımaktadır?

A) Yöneticisinin fikrinin alınması için
B) Yöneticisinin otoritesinin sarsılmaması için
C) Yöneticisinin tepkisini çekmemesi için
D) Yöneticisinin desteğinin sağlanması için
E) Yöneticisinin motivasyonunun sağlanması için

Cevap : D) Yöneticisinin desteğinin sağlanması için

Açıklama : Yedekleme yönetiminde bir çalışanın aday havuzuna seçildiğine dair yöneticisine bilgi verilmesi, yöneticinin desteğinin sağlanması açısından önem taşımaktadır.

15. Terfi, hangi kariyer yolu ile ilişkilendirilmektedir?

A) Örgütsel
B) İkili
C) Yatay
D) Dikey
E) Bireysel

Cevap : D) Dikey

Açıklama : Terfi, genellikle hiyerarşik yapıda yukarı doğru ilerlemeyi ifade ettiği için “dikey” kariyer yolu ile ilişkilendirilmektedir.

16. Kariyer çıpası ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Kariyer çıpasının oluşmasında sadece kişinin iş deneyimleri ön plana çıkar.
B) Kişinin çalışmaya başlamasından itibaren beş ila on yıl içerisinde gelişir.
C) Kariyerle ilgili kararlarda en önemli belirleyicilerden biridir.
D) Kariyer çıpasının gelişiminde aileyle ilgili deneyimler de önem taşır.
E) Kişinin kariyer kimliğine işaret eder.

Cevap : A) Kariyer çıpasının oluşmasında sadece kişinin iş deneyimleri ön plana çıkar.

Açıklama : Kariyer çıpasının oluşmasında sadece iş deneyimleri değil, aynı zamanda aileyle ilgili deneyimler de önem taşır.

17. Kişinin belirli bir dönemde işini yerine getirirken gösterdiği çıktılar, davranışlar ve çaba ne olarak adlandırılmaktadır?

A) İş performansı
B) Kıdem
C) Terfi
D) Potansiyel
E) İş gerekleri

Cevap : A) İş performansı

Açıklama : Kişinin belirli bir dönemde işini yerine getirirken gösterdiği çıktılar, davranışlar ve çaba “iş performansı” olarak adlandırılmaktadır.

18. Kişinin iş deneyimleri sonucu elde ettiği işle ilgili veya psikolojik nitelikteki pozitif çıktılar ne olarak adlandırılmaktadır?

A) Kariyer başarısı
B) İstihdam edilebilirlik
C) Sınır yönetimi davranışı
D) Kariyer tatmini
E) Kariyer özyönetimi

Cevap : A) Kariyer başarısı

Açıklama :

19. Üniversite sınavlarına hazırlanan bir lise öğrencisi, üniversitede okuyacağı bölümü ve ileride sahip olmak istediği mesleği belirlemek için aşağıdakilerden hangisi hakkında bilgi toplamaz?

A) Mesleklere ilişkin bilgiler
B) Yetenekler
C) Çalışmak istediği örgütün finansal durumu
D) Kişilik özellikleri
E) İlgi alanları

Cevap : C) Çalışmak istediği örgütün finansal durumu

Açıklama : Üniversite sınavlarına hazırlanan bir lise öğrencisi, meslek seçimi aşamasında çalışmak istediği örgütün finansal durumu hakkında bilgi toplamaz. Bu daha çok iş başvurusu veya kariyerin ilerleyen dönemlerinde önem kazanacak bir bilgidir.

20. İş rotasyonunun, günümüz çalışma koşullarında özellikle ön plana çıkmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çalışanların motivasyonlarının sağlanması için
B) Çalışanların kariyer gelişimlerinin sağlanması için
C) Çalışanların çoklu beceriler ve esneklik kazanmaları için
D) Çalışanların iş tatminlerinin sağlanması için
E) Çalışanların eğitilmesi için

Cevap : C) Çalışanların çoklu beceriler ve esneklik kazanmaları için

Açıklama : İş rotasyonunun günümüz çalışma koşullarında ön plana çıkmasının temel nedeni, çalışanların çoklu beceriler kazanması ve esnekliğin artırılmasıdır.