Maliyet Muhasebesi 2024-2025 Final Soruları (Bahar)

Maliyet Muhasebesinin Temelleri ve Maliyetlerin Sınıflandırılması

Maliyet muhasebesi, üretim ve hizmet maliyetlerinin hesaplanması, kontrol edilmesi ve analiz edilmesi sürecidir. Maliyetler, davranışlarına ve yüklendikleri yerlere göre çeşitli şekillerde sınıflandırılır. Örneğin, bir fabrikada çalışan mühendislerin aldıkları ücret, belirli bir ürünle doğrudan ilişkilendirilemediği için endirekt ve üretim hacmine göre değişmediği için sabit bir maliyettir. Dolayısıyla doğru sınıflandırma Sabit-Endirekt’tir.

Temel maliyet hesaplamalarından biri birim üretim maliyetidir. Bu maliyet, Direkt Malzeme, Direkt İşçilik ve Genel Üretim Maliyetlerinin toplamının toplam üretim miktarına bölünmesiyle bulunur. Örneğin, toplam üretim maliyeti 210.000 TL olan ve 5.000 adet üreten bir işletmenin birim üretim maliyeti 42 TL’dir.

Maliyet Dağıtımı ve Geleneksel Sistemler

Genel Üretim Maliyetleri (GÜM), üretilen mamullere belirli dağıtım anahtarları kullanılarak yüklenir.

• Dağıtım Süreci: Maliyet dağıtımında izlenmesi gereken adımların doğru sıralaması; maliyet türlerinin maliyet yerlerine dağıtılması, yardımcı maliyet yerlerinde toplanan maliyetlerin esas maliyet yerlerine dağıtılması ve son olarak esas maliyet yerlerinde toplanan maliyetlerin mamullere dağıtılması şeklindedir (I, II, III).
• Kademeli Dağıtım: Bu yöntemde destek bölümlerinin maliyetleri sırayla diğer destek ve üretim bölümlerine dağıtılır. Örnek bir uygulamada, Tamir-Bakım bölümünden Kalıp bölümüne dağıtılacak maliyet tutarı 312.000 TL olarak hesaplanabilir.
• GÜM Yükleme: GÜM yükleme haddi, bütçelenen GÜM’ün bütçelenen faaliyet hacmine bölünmesiyle bulunur. Örneğin, bütçelenen GÜM’ü 186.000 TL ve faaliyet hacmi 12.000 makine saati olan bir işletmenin yükleme haddi 15,5 TL/makine saatidir. Üretime yüklenen GÜM ise bu haddin fiili faaliyet hacmiyle çarpılmasıyla bulunur. Örnekte, fiili 14.000 saat çalışma sonucu üretime yüklenen GÜM 217.000 TL’dir. Yüklenen ve fiili GÜM arasındaki fark sonucunda ise örnek bir durumda 41.000 TL tutarında fazla yükleme yapıldığı hesaplanabilir.

Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM)

Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) sisteminin geleneksel maliyetleme sistemine göre en önemli avantajı, dolaylı maliyetleri daha doğru bir şekilde ürünlere dağıtmasıdır. Bu sistemde maliyetler, faaliyetlere ve bu faaliyetleri tüketen ürünlere maliyet etkenleri aracılığıyla yüklenir. Makine saatleri, üretim hacmi temelli bir maliyet etkenidir. Diğerleri (müşteri ziyareti, sipariş hazırlama vb.) faaliyet temelli etkenlerdir. FTM kullanılarak yapılan bir dağıtımda, farklı ürünlere (örneğin A ve B) birim başına sırasıyla 60 TL ve 20 TL gibi farklı maliyetler yüklenebilir.

Safha Maliyetleme Sistemi ve Eşdeğer Birimler

Safha maliyetleme sistemi, sürekli ve homojen üretim yapan işletmeler (örneğin bir cep telefonu üreticisi) için en uygun maliyetleme yöntemidir. Bu sistemde maliyetler, üretim safhalarına göre toplanır ve birim maliyetler eşdeğer birim sayısı kullanılarak hesaplanır.

Eşdeğer birim sayısı, tamamlanan birimler ile dönem sonu yarı mamullerin tamamlanma derecesiyle çarpımının toplanmasıdır. Örneğin, 2.300 birimin tamamlandığı ve %40’ı tamamlanmış 500 birim dönem sonu yarı mamulün kaldığı bir safhada toplam eşdeğer birim sayısı 2.500’dür. Bu verilerle, toplam maliyetin eşdeğer birim sayısına bölünmesiyle birim maliyet bulunur ve dönem sonu yarı mamullerin maliyeti hesaplanır. Örnek bir durumda dönem sonu yarı mamullerin toplam maliyeti 7.360 TL olabilir. Ağırlıklı ortalama yöntemi kullanılan farklı bir örnekte, malzeme maliyeti için eşdeğer birim maliyeti 0,32 TL, dönüştürme maliyeti için ise 0,70 TL olarak hesaplanabilir.

Stok Değerleme ve Diğer Konular

Stokların maliyetlendirilmesinde farklı yöntemler kullanılır. “İlk giren ilk çıkar” (FIFO) yönteminde, satılan malların maliyeti, stoklara ilk giren malların maliyetinden başlanarak hesaplanır. Örnek bir hesaplamada, bu yöntem kullanılarak bulunan brüt kâr tutarı 40 TL olabilir.

Birleşik imalat sürecinde ortaya çıkan birden fazla ürünün maliyetleri, belirli yöntemlerle dağıtılır. Net piyasa (satış) değeri yöntemi kullanılarak yapılan bir dağıtımda, A, B ve C ürünlerine ilişkin stok değerleri sırasıyla 101.760, 105.640 ve 78.100 TL olarak hesaplanabilir.

1- Trabzon İşletmesi dönem içerisinde aşağıdaki maliyetlere katlanmıştır. İşletme dönem içerisinde 5.000 adet üretmiş ve 4.000 adet satmıştır.

Birim üretim maliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) 42 TL
B) 52 TL
C) 18 TL
D) 60 TL
E) 25 TL

Cevap : A) 42 TL

Açıklama : Birim Üretim Maliyeti = (Direkt Malzeme + Direkt İşçilik + Genel Üretim Maliyeti) / Üretim Miktarı. Satış ve yönetim giderleri üretim maliyetine dahil edilmez. Hesaplama: (60.000 + 30.000 + 120.000) / 5.000 = 210.000 / 5.000 = 42 TL.

2-

Altın İşletmesinin bitirme safhasına ilişkin olarak yukarıdaki veriler sunulmuştur. İşletme ağırlıklı ortalama yöntemi kullanmaktadır. Dönüştürme maliyeti için eşdeğer birim maliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0,65 TL
B) 0,64 TL
C) 0,70 TL
D) 0,58 TL
E) 0,48 TL

Cevap : C) 0,70 TL

Açıklama : Ağırlıklı ortalama yöntemde Eşdeğer Birim Maliyet = (Dönem Başı YM Maliyeti + Dönem Maliyeti) / Eşdeğer Birim Sayısı. Dönüştürme için: (3.000 TL + 45.300 TL) / 69.000 Birim = 48.300 / 69.000 = 0,70 TL.

3- Paris İşletmesi tablet üretmektedir ve genel üretim maliyetlerini makine saatlerini esas alarak ürünlere dağıtmaktadır. İşletme gelecek dönem için 12.000 makine saati, 24.000 işçilik saati çalışmayı ve 186.000 TL tutarında genel üretim maliyetine katlanmayı planlamıştır. Dönem içerisinde fiili olarak 14.000 makine saati çalışılmıştır. İşletmenin genel üretim maliyeti yükleme haddi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 186.000 TL
B) 13,28 TL/makine saati
C) 7,75 TL/makine saati
D) 15,5 TL/makine saati
E) 217.000 TL

Cevap : D) 15,5 TL/makine saati

Açıklama : Genel Üretim Maliyeti Yükleme Haddi = Bütçelenen Genel Üretim Maliyeti / Bütçelenen Faaliyet Hacmi. Hesaplama: 186.000 TL / 12.000 makine saati = 15,5 TL/makine saati.

4- Aşağıdakilerden hangisi üretim hacmi temelli bir maliyet etkenidir?

A) Makine saatleri
B) Müşteri ziyareti sayısı
C) Sipariş hazırlama sayısı
D) Tasarım sayısı
E) Kalıp değiştirme adedi

Cevap : A) Makine saatleri

Açıklama : Üretim hacmi temelli maliyet etkenleri, üretim miktarıyla doğrudan ilişkili olan faaliyetlerdir. Makine saatleri bu tanıma uyar. Diğer seçenekler ise Faaliyet Tabanlı Maliyetleme’de kullanılan hacim dışı (faaliyet temelli) maliyet etkenleridir.

5-

Yukarıdaki veriler Maraş İşletmesine aittir. Maraş İşletmesinde kalıp ve montaj olmak üzere iki adet esas üretim bölümü, yemekhane ve tamir bakım olmak üzere iki tane de destek bölümü bulunmaktadır. Yemekhane ile ilgili faaliyet ölçüsü çalışan sayısı, tamir bakım bölümü ile ilgili
faaliyet ölçüsü tamir bakım saatleridir.
Kademeli dağıtım yöntemi kullanıldığında tamir bakım bölümünden kalıp bölümüne dağıtılacak maliyet tutarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 78.000 TL
B) 312.000 TL
C) 240.000 TL
D) 390.000 TL
E) 336.000 TL

Cevap : B) 312.000 TL

Açıklama : Kademeli dağıtımda önce bir destek bölümünün maliyeti diğer bölümlere dağıtılır. Yemekhane maliyetinin (360.000 TL) çalışan sayısına göre (30+35+55=120) dağıtımında Tamir-Bakım bölümü 30/120 pay alır (90.000 TL). Tamir-Bakım’ın toplam maliyeti (300.000+90.000 = 390.000 TL) olur. Bu tutar esas üretim bölümlerine tamir-bakım saatlerine göre (16.000+4.000=20.000) dağıtılır. Kalıp bölümünün payı: (16.000/20.000) * 390.000 = 312.000 TL.

6- Ocak ayında karıştırma safhasında 92.000 TL tutarında üretim maliyeti gerçekleşmiştir. Dönem içerisinde 2.300 birimin üretimi tamamlanmış ve dönem sonu yarı mamul olarak yüzde 40 oranında tamamlanmış 500 birim kalmıştır. Dönem başı yarı mamul bulunmamaktadır. Dönem sonu yarı mamullerin toplam maliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) 6.572 TL
B) 20.000 TL
C) 7.360 TL
D) 11.740 TL
E) 18.400 TL

Cevap : C) 7.360 TL

Açıklama : Önce eşdeğer birim sayısı bulunur: 2.300 + (500 * yüzde 40) = 2.500 birim. Birim maliyet: 92.000 TL / 2.500 birim = 36,8 TL/birim. Dönem sonu yarı mamul maliyeti: (500 * %40) * 36,8 = 200 * 36,8 = 7.360 TL.

7- Bir üretim işletmesinde Nisan ayında Torna bölümünde 2.300 birim mamul tamamlanarak bir sonraki safhaya transfer edilmiş, Torna bölümünde dönem sonu yarı mamul olarak yüzde 40 oranında tamamlanmış 500 birim kalmıştır. Torna bölümünde dönem başı yarı mamul bulunmamakta ise Nisan ayı çıktılarının toplam eşdeğer birim sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2.400
B) 2.800
C) 2.000
D) 2.500
E) 2.300

Cevap : D) 2.500

Açıklama : Toplam eşdeğer birim sayısı, tamamlanan birimler ile dönem sonu yarı mamullerin tamamlanma derecesiyle çarpımının toplamıdır. Hesaplama: 2.300 (tamamlanan) + (500 * yüzde 40) (DSYM) = 2.300 + 200 = 2.500 birim.

8- Bir fabrikada çalışan mühendislerin aldıkları ücret ile ilgili olarak aşağıdaki maliyet sınıflandırmalarından hangisi doğrudur?

A) Sabit-Direkt
B) Sabit – Üretim dışı
C) Sabit-Endirekt
D) Değişken- Direkt
E) Değişken – Endirekt

Cevap : C) Sabit-Endirekt

Açıklama : Fabrika mühendislerinin ücreti, belirli bir ürün veya siparişe doğrudan yüklenemediği için endirekt bir maliyettir. Üretim hacmiyle doğrudan değişmediği için ise sabit bir maliyettir. Dolayısıyla doğru sınıflandırma Sabit-Endirekt’tir.

9- Can İşletmesinin Ocak ayı başında birim maliyeti 5 TL olan 8 adet ABC stoku mevcuttur. 12 Ocak tarihinde birim maliyeti 7 TL olan 10 adet daha ABC stoku alınmıştır. 25 Ocak tarihinde 12 adet ABC stoku tanesi 9 TL den satılmıştır. İşletme “ilk giren ilk çıkar” yöntemini uyguluyorsa Ocak ayı için brüt kâr tutarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 28 TL
B) 54 TL
C) 40 TL
D) 35 TL
E) 108 TL

Cevap : C) 40 TL

Açıklama : Brüt Kâr = Satış Hasılatı – Satılan Malın Maliyeti (SMM). Satış Hasılatı: 12 adet * 9 TL = 108 TL. SMM (FIFO): Önce ilk giren 8 adet maliyeti 5 TL’den, sonraki 4 adet maliyeti 7 TL’den satılır. SMM = (8 * 5) + (4 * 7) = 40 + 28 = 68 TL. Brüt Kâr: 108 – 68 = 40 TL.

10-

Bir işletme A ve B olmak üzere iki ürün üretmektedir. Yukarıda genel üretim maliyetinin bir parçası olan makine kalıplarının değiştirilmesi maliyetine (120.000 TL) ilişkin veriler sunulmuştur:
Faaliyet tabanlı maliyetleme sistemi uygulandığında her bir birime dağıtılacak genel üretim maliyeti (TL) sırasıyla (A ve B) aşağıdakilerden hangisidir?

A) 60, 20
B) 20, 60
C) 30, 10
D) 10, 30
E) 40, 40

Cevap : A) 60, 20

Açıklama : Faaliyetin maliyet etkeni (kalıp değiştirme) başına maliyeti: 120.000 TL / (75+25) = 1.200 TL/değiştirme. A’ya düşen maliyet: 75 * 1.200 = 90.000 TL. B’ye düşen maliyet: 25 * 1.200 = 30.000 TL. Birim başına maliyet (A): 90.000 / 1.500 = 60 TL. Birim başına maliyet (B): 30.000 / 1.500 = 20 TL.

11- Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) sisteminin geleneksel maliyetleme sistemine göre en önemli avantajı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ürünlerin satış fiyatlarını belirlemede kullanılmaması
B) Sadece üretim sürecine odaklanması
C) Maliyetleri sadece doğrudan işçilik üzerinden dağıtması
D) Dolaylı maliyetleri daha doğru bir şekilde ürünlere dağıtması
E) Üretim hacmine dayalı maliyet dağıtımını teşvik etmesi

Cevap : D) Dolaylı maliyetleri daha doğru bir şekilde ürünlere dağıtması

Açıklama : Faaliyet Tabanlı Maliyetleme’nin temel amacı, geleneksel sistemlerin aksine, genel üretim maliyetlerini (dolaylı maliyetleri) çeşitli maliyet etkenleri kullanarak ürün ve hizmetlere daha doğru ve adil bir şekilde dağıtmaktır.

12-

Paris İşletmesi bilgisayar üretmektedir ve genel üretim maliyetlerini makine saatlerini esas alarak ürünlere dağıtmaktadır. İşletme gelecek dönem için 12.000 makine saati çalışmayı ve 93.000 TL tutarında genel üretim maliyetine katlanmayı planlamıştır. Dönem içerisinde fiili
olarak 16.000 makine saati çalışılmıştır ve yukarıdaki fiili maliyetlere katlanılmıştır.
Buna göre; Paris İşletmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) 41.000 TL tutarında fazla yükleme yapılmıştır.
B) 14.000 TL tutarında eksik yükleme yapılmıştır.
C) 21.000 TL tutarında fazla yükleme yapılmıştır.
D) 14.000 TL tutarında fazla yükleme yapılmıştır.
E) 41.000 TL tutarında eksik yükleme yapılmıştır.

Cevap : A) 41.000 TL tutarında fazla yükleme yapılmıştır.

Açıklama :

13-

Yukarıdaki tabloda 101, 102 ve 103 nolu siparişlere ilişkin Ocak ve Şubat aylarında gerçekleşen maliyetler sunulmuştur.
101 nolu sipariş ocak ayı sonunda tamamlanmış, Şubat ayında satılmıştır.
102 nolu sipariş Şubat ayında tamamlanmıştır fakat henüz satılmamıştır.
103 nolu sipariş ise Şubat ayı sonu itibariyle tamamlanmamıştır.
Şubat ayı sonu itibariyle mamuller hesabının bakiyesi aşağıdakilerden hangisidir?
(Soru iptal edilmiştir)

A) 590 TL
B) 2.390 TL
C) 1.000 TL
D) 1.790 TL
E) 1.040 TL

Cevap : D) 1.790 TL

Açıklama :

14-

Altın İşletmesinin bitirme safhasına ilişkin olarak yukarıdaki veriler sunulmuştur. Malzeme maliyeti için eşdeğer birim maliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0,41 TL
B) 0,30 TL
C) 0,42 TL
D) 0.37 TL
E) 0,32 TL

Cevap : E) 0,32 TL

Açıklama : Ağırlıklı ortalama yöntemde Eşdeğer Birim Maliyet = (Dönem Başı YM Maliyeti + Dönem Maliyeti) / Eşdeğer Birim Sayısı. Malzeme için: (1.500 TL + 22.500 TL) / 75.000 Birim = 24.000 / 75.000 = 0,32 TL.

15- Aşağıdakilerden hangisi safha maliyetleme sisteminin uygulanmasının en uygun olduğu üretim tipidir?

A) Perakende satış işletmeleri
B) Sürekli ve homojen üretim yapan işletmeler
C) Özel siparişe dayalı üretim
D) Hizmet işletmeleri
E) Proje bazlı üretim

Cevap : B) Sürekli ve homojen üretim yapan işletmeler

Açıklama : Safha maliyetleme sistemi, birbirine benzer veya aynı (homojen) ürünlerin kitle halinde ve sürekli bir akışla üretildiği işletmeler (örneğin kimya, gıda, tekstil endüstrileri) için en uygun maliyetleme yöntemidir.

16- Paris İşletmesi tablet üretmektedir ve genel üretim maliyetlerini makine saatlerini esas alarak ürünlere dağıtmaktadır. İşletme gelecek dönem için 12.000 makine saati, 24.000 İşçilik saati çalışmayı ve 186.000 TL tutarında genel üretim maliyetine katlanmayı planlamıştır. Dönem içerisinde fiili olarak 14.000 makine saati çalışılmıştır.
Üretime yüklenen genel üretim maliyeti tutarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 108.500 TL
B) 217.000 TL
C) 186.000 TL
D) 31.000 TL
E) 15.500 TL

Cevap : B) 217.000 TL

Açıklama : Üretime Yüklenen GÜM = Yükleme Haddi x Fiili Faaliyet Hacmi. Yükleme Haddi: 186.000 TL / 12.000 saat = 15,5 TL/saat. Yüklenen GÜM: 15,5 TL/saat * 14.000 fiili saat = 217.000 TL.

17-

İstanbul İşletmesi Ahşap ve Karton olmak üzere iki farklı sepet üretmekte ve satmaktadır. Yukarıdaki veriler genel üretim maliyetlerinin bir parçası olan 240.000 TL tutarındaki makine hazırlama maliyetine ilişkindir. Faaliyet tabanlı maliyetleme kullanıldığında bir birim karton sepete dağıtılacak makine hazırlama maliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) 60 TL
B) 40 TL
C) 20 TL
D) 50 TL
E) 30 TL

Cevap : B) 40 TL

Açıklama : Faaliyet başına maliyet: 240.000 TL / (75 + 25) hazırlama = 2.400 TL/hazırlama. Karton sepetlere düşen toplam maliyet: 25 hazırlama * 2.400 TL/hazırlama = 60.000 TL. Birim başına maliyet: 60.000 TL / 1.500 birim = 40 TL/birim.

18- I. Maliyet türlerinin maliyet yerlerine dağıtılması
II. Yardımcı maliyet yerlerinde toplanan maliyetlerin esas maliyet yerlerine dağıtılması
III. Esas maliyet yerlerinde toplanan maliyetlerin o bölümlerdeki mamullere dağıtılması
Mercan İşletmesinin maliyet dağıtımında izlemesi gereken adımların doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) II, I, III
B) III, I, II
C) I, III, II
D) III, II, I
E) I, II, III

Cevap : E) I, II, III

Açıklama : Maliyet dağıtımında standart süreç şu şekildedir: İlk olarak, tüm maliyetler ilgili maliyet yerlerine (bölümlere) dağıtılır (I). İkinci olarak, yardımcı (destek) maliyet yerlerinde biriken maliyetler esas üretim maliyet yerlerine dağıtılır (II). Son olarak, esas üretim maliyet yerlerinde toplanan tüm maliyetler mamullere (ürünlere) yüklenir (III).

19-

Yukarıdaki üç ürüne ilişkin birleşik imalat maliyeti 250.000 TL’dir. Birleşik maliyetlerin dağıtılmasında net piyasa (satış) değeri yöntemi kullanılıyorsa her bir ürüne ilişkin stok değeri sırasıyla (A,B,C) aşağıdakilerden hangisidir?

A) 85.750, 96.650, 67.600
B) 134.000, 151.000, 105.650
C) 75.000, 105.000, 70.000
D) 81.000, 114.000, 80.500
E) 101.760, 105.640, 78.100

Cevap : E) 101.760, 105.640, 78.100

Açıklama :

20- Aşağıdaki işletmelerden hangisinde safha maliyetleme sisteminin uygulanması beklenir?

A) Gelinlik Atölyesi
B) Finansal Danışmanlık Şirketi
C) Mimarlık Ofisi
D) Düğün Davet Organizasyon Şirketi
E) Cep Telefonu Üreticisi

Cevap : E) Cep Telefonu Üreticisi

Açıklama : Safha maliyetleme, kitle halinde standart ve homojen ürünlerin üretildiği işletmeler için uygundur. Seçenekler arasında bu tanıma en uygun olan, seri üretim yapan Cep Telefonu Üreticisi’dir. Diğerleri özel sipariş veya proje bazlı çalışır.