Veri Tabanı Yönetimi 2024-2025 Final Soruları

Veri Tabanı Yönetiminin Temel Kavramları

Veri tabanı tasarımı bir proje olarak değerlendirilebilirken, veri tabanı yönetimi; yedekleme, optimizasyon ve güvenlik gibi sürekli devam eden faaliyetleri içerdiği için bir süreç olarak kabul edilir. Bu sürecin başlangıcındaki en önemli girdi sistem tasarımı dokümanıdır.

Veri yönetimi için dört temel işlemi ifade eden kısaltma CRUD‘dur: Create (Oluştur), Read (Oku/Sorgula), Update (Güncelle) ve Delete (Sil). “Sırala” (Sort) bu temel bileşenlerden biri değildir. Büyük Veri (Big Data) ise, geleneksel veri işleme yöntemleriyle başa çıkılamayacak ölçüde büyük miktardaki veri kümelerini ifade eder.

İlişkisel Veritabanı Modeli

İlişkisel veritabanları, verileri tablolar halinde düzenler. Bu modelin avantajları arasında yapılandırılmış veri üzerinde çalışmayı sağlaması, ölçeklenebilir olması, platform bağımsız çalışabilmesi ve normalizasyon sayesinde saklama hacmini azaltması bulunur. Bu veritabanlarının çalışması için internet bağlantısı zorunlu değildir.

Modelin temel yapılarından biri anahtarlardır. Bir tablo için üretilen birincil anahtarın (primary key), başka bir tabloda ilişki kurmak amacıyla yer alması durumunda bu anahtara ikincil anahtar (yabancı anahtar – foreign key) denir.

SQL: Veri Sorgulama ve Manipülasyon Dili

SQL (Yapısal Sorgu Dili), ilişkisel veritabanlarıyla iletişim kurmak için kullanılır.

• SELECT Sorguları: Bir tablodaki tüm sütunları seçmek için yıldız * işareti kullanılır. Gruplama ve özetleme fonksiyonları ile karmaşık raporlar oluşturulabilir. Örneğin, hangi kategoriye ait kaç kitap olduğunu bulmak için aşağıdaki komut kullanılır:

  SELECT kategori, COUNT(*) as "Kitap Sayısı"
  FROM Kitaplar
  GROUP BY kategori

  Maaşı 50.000’den fazla olan çalışanlar için her birimdeki toplam çalışan sayısını ve maaş ortalamasını bulan sorgu ise şöyledir:

  SELECT birim, COUNT(id), AVG(maas)
  FROM Calisan
  WHERE maas > 50000
  GROUP BY birim

• UPDATE Sorguları: Belirli kayıtları güncellemek için kullanılır. Örneğin, belirli bir ürünün stok miktarını azaltmak için şu komut kullanılır:

  UPDATE Urunler
  SET stok = stok - @miktar 
  WHERE id = @urun_id;

• DELETE Sorguları: Satırları silmek için kullanılır. Bu sorgu türünde * kullanılsa bile sütun adı belirtilmez.
• JOIN (Birleştirme) İşlemleri: İki veya daha fazla tabloyu birleştirmek için kullanılır. İki tabloda yer alan tüm kayıtların sonuçlara eklenmesini sağlayan birleştirme türü tamamlayıcı birleştirmedir (full outer join). İç içe, sol ve sağ taraflı birleştirmeler de diğer yaygın türlerdir. “Ayırt edici birleştirme” standart bir birleştirme türü değildir.

Veritabanı Yönetim Sistemleri (VTYS) ve Araçları

Veri tabanı yönetim sistemleri (VTYS), veritabanlarını oluşturmayı, yönetmeyi ve sorgulamayı sağlayan yazılımlardır. Genellikle Microsoft teknolojileriyle birlikte kullanılan VTYS SQL Server‘dır. Verileri disk yerine bellek üzerinde tutarak çok hızlı veri giriş çıkışına olanak sağlayan VTYS ise Redis‘tir.

Veritabanı güvenliğinin sağlanması için uygulanabilecek yöntemlerden biri, kullanıcılara sadece ihtiyaçlarına uygun yetkilerin tanımlanmasıdır. Veri tabanı yönetim araçları ise, kod yazmadan, grafiksel arayüz kullanarak veritabanı tablolarını tanımlamayı sağlayan yazılımlardır.

Programlama Dilleri ile Veritabanı Etkileşimi

Uygulamalar, veritabanlarıyla programlama dilleri aracılığıyla etkileşim kurar. Çoğu dilde doğru bir fonksiyon kullanım şekli, fonksiyon adının ardından parantez içinde argümanların belirtilmesidir. Örneğin:

rasgeleSayi(1,100);

Python dilinde programlar hazırlayarak veritabanına doğrudan sorgu göndermek ya da SQLAlchemy gibi ORM paketlerini kullanabilmek için Anaconda gibi dağıtımlar kullanılabilir.

SELECT birim, COUNT(id), AVG(maas)
FROM Calisan
WHERE maas > 50000
GROUP BY birim

Yukarıdaki SQL sorgusunun amacı aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Maaşı 50000’den fazla olan çalışanlar için her bir birimdeki toplam çalışan sayısı ve birim bazında maaşların ortalaması
B) Bir birimde 50000’den fazla maaş alan çalışanların listesi
C) Çalışanların ortalama maaşlarının 50000’den fazla olduğu birimlerin listesi
D) 50000’den fazla maaş veren birimlerin listesi
E) Maaşı 50000’den fazla olanların çalıştıkları birimler

Cevap : A) Maaşı 50000’den fazla olan çalışanlar için her bir birimdeki toplam çalışan sayısı ve birim bazında maaşların ortalaması

Açıklama : Sorgu, `WHERE` ile maaşı 50000’den fazla olanları filtreler , `GROUP BY` ile bu kişileri birimlerine göre gruplar , `COUNT(id)` ile her gruptaki (birimdeki) kişi sayısını ve `AVG(maas)` ile o birimdeki maaş ortalamasını hesaplar.

2- Bir tablo için üretilen birincil anahtarların başka bir tablo içerisinde yer alması durumunda aldığı ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nitelik
B) Zaman damgası
C) Bağlantı
D) Tablo
E) İkincil anahtar

Cevap : E) İkincil anahtar

Açıklama : Bir tablonun birincil anahtarının (primary key), başka bir tabloda o tabloyla ilişki kurmak amacıyla kullanılması durumunda bu anahtara “ikincil anahtar” veya daha yaygın kullanımıyla “yabancı anahtar” (foreign key) denir.

3- Aşağıdakilerden hangisi CRUD yapısının bileşenlerinden birisi değildir?

A) Sorgula
B) Güncelle
C) Sırala
D) Sil
E) Oluştur

Cevap : C) Sırala

Açıklama : CRUD, veri yönetimi için dört temel işlemi ifade eden bir kısaltmadır: Create (Oluştur), Read (Oku/Sorgula), Update (Güncelle) ve Delete (Sil). “Sırala” (Sort), okuma (Read) işleminin bir parçası olabilen bir özelliktir ancak temel CRUD bileşenlerinden biri değildir.

4.

SELECT
direktorAdi,
COUNT(id) as YonetmenlikSayisi FROM
Filmler
GROUP BY
direktorAdi
ORDER BY
YonetmenlikSayisi DESC;

Yukarıda verilen SQL sorgusuna bakarak, bu kodun ne yaptığını en iyi aşağıdaki hangi seçenek açıklar?

A) Her filmin yönetmenini listeler.
B) En çok film çeken yönetmeni bulur.
C) En az film çeken yönetmeni bulur.
D) Her yönetmenin çektiği film sayısını hesaplar ve yönetmenleri alfabetik sırayla listeler.
E) Her yönetmenin çektiği film sayısını hesaplar, yönetmen adlarını ve film sayılarını azalan sırayla listeler.

Cevap : E) Her yönetmenin çektiği film sayısını hesaplar, yönetmen adlarını ve film sayılarını azalan sırayla listeler.

Açıklama : Sorgu, filmleri yönetmen adına göre gruplar (`GROUP BY`) , her yönetmenin film sayısını sayar (`COUNT`) ve sonucu film sayısına göre çoktan aza doğru sıralar (`ORDER BY … DESC`).

5- Aşağıdakilerden hangisi VTYS’nin güvenliğinin sağlanması için uygulanabilecek yöntemlerden birisidir?

A) Kullanıcılara, ihtiyaçlara uygun yetkilerin tanımlanmalıdır.
B) VTYS’ler yalnızca alt seviye programlama dilleriyle birlikte kullanılmalıdır.
C) Veri, birden fazla VTYS’ye bölerek saklanmalıdır.
D) Hassas veri içeren VTYS’lerin internet erişimi kapatılmalıdır.
E) Her bilgisayarda bir VTYS kopyası bulunmalıdır.

Cevap : A) Kullanıcılara, ihtiyaçlara uygun yetkilerin tanımlanmalıdır.

Açıklama : Veri tabanı güvenliğinin temel ilkelerinden biri, “en az ayrıcalık” prensibidir. Bu prensibe göre, her kullanıcıya sadece görevini yapması için gerekli olan minimum yetkilerin verilmesi, yetkisiz erişimleri ve olası zararları önler.

6- Genellikle Microsoft teknolojileriyle birlikte kullanılan VTYS (Veri Tabanı Yönetim Sistemi) aşağıdakilerden hangisidir?

A) Snowflake
B) MySQL
C) Oracle Database
D) MongoDB
E) SQL Server

Cevap : E) SQL Server

Açıklama : Microsoft SQL Server, Microsoft tarafından geliştirilen ve özellikle Windows sunucu ortamları ve diğer Microsoft teknolojileriyle sıkı bir entegrasyon içinde çalışan ilişkisel bir veri tabanı yönetim sistemidir.

7- Veri tabanı tablolarının kod yazmadan, grafiksel arayüz kullanarak tanımlanmasını sağlayan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Veri tabanı yönetim sistemi
B) Veri tabanı yönetim aracı
C) ORM
D) Programlama dili
E) Yapısal sorgu dili

Cevap : B) Veri tabanı yönetim aracı

Açıklama : DBeaver, SQL Server Management Studio veya MySQL Workbench gibi veri tabanı yönetim araçları, kullanıcılara SQL kodu yazmak yerine grafiksel bir kullanıcı arayüzü (GUI) üzerinden tabloları ve diğer veritabanı nesnelerini oluşturma, düzenleme ve yönetme imkanı sunar.

8- Aşağıdakilerden hangisi bir birleştirme türü değildir?

A) Sol taraflı birleştirme (left join)
B) İç içe birleştirme (inner join)
C) Sağ taraflı birleştirme (right join)
D) Tamamlayıcı birleştirme (full outer join)
E) Ayırt edici birleştirme (exclusive join)

Cevap : E) Ayırt edici birleştirme (exclusive join)

Açıklama : SQL’de standart birleştirme (join) türleri `INNER JOIN`, `LEFT JOIN`, `RIGHT JOIN` ve `FULL OUTER JOIN`’dir. “Exclusive Join” standart bir SQL komutu olmamakla birlikte, bu mantık genellikle `LEFT JOIN` ve `WHERE … IS NULL` koşulu ile elde edilir.

9

UPDATE Urunler
SET stok = stok - @miktar 
WHERE id = @urun_id;

Yukarıdaki SQL sorgusu aşağıdaki hangi işlemi gerçekleştirir?

A) Belirli bir ürünün stok miktarını belirtilen miktar kadar azaltır.
B) Belirli bir ürünü veri tabanından siler.
C) Tüm ürünlerin stok miktarını belirtilen miktar kadar azaltır.
D) Belirli bir ürünün stok miktarını belirtilen miktar kadar artırır.
E) Belirli bir ürünün fiyatını günceller.

Cevap : A) Belirli bir ürünün stok miktarını belirtilen miktar kadar azaltır.

Açıklama : `UPDATE Urunler` komutu `Urunler` tablosunu günceller. `WHERE id = @urun_id` ifadesi, bu güncellemenin yalnızca belirli bir ürün için yapılacağını belirtir. `SET stok = stok – @miktar` ifadesi ise mevcut stok değerini `@miktar` kadar azaltır.

10- Veritabanına doğrudan sorgu göndermek ya da SQLAlchemy adlı ORM paketini kullanabilmek üzere; Python dilinde programlar hazırlayabilmek ve çalıştırabilmek için aşağıda verilen hangi yazılım kullanılabilir?

A) Anaconda
B) SQLAlchemy
C) SQL Server
D) DBeaver
E) SQL

Cevap : A) Anaconda

Açıklama : Anaconda, Python programları yazmak ve çalıştırmak için gerekli olan derleyici, kütüphaneler ve Jupyter Notebook gibi geliştirme araçlarını içeren bir dağıtımdır. Bu ortamda, SQLAlchemy gibi paketler kullanılarak veritabanı işlemleri yapılabilir.

11- CRUD yapısının hangi sorgu türünde “*” kullanılsa bile sütun adı belirtilmemelidir?

A) UPDATE
B) DELETE
C) INSERT
D) SELECT
E) FROM

Cevap : B) DELETE

Açıklama : CRUD yapısı içinde, `DELETE` sorgusu satırları silmeye odaklandığı için bir sütun listesi belirtilmez (örneğin, `DELETE FROM TabloAdi WHERE …`). `SELECT` sorgusunda `*` tüm sütunları seçmek için kullanılır, `INSERT` ve `UPDATE` ise belirli sütunlarla çalışır.

12- İki tabloda yer alan tüm kayıtların sonuçlara eklenmesi, aşağıdaki hangi türdeki birleştirmenin sonucudur?

A) Ayırt edici birleştirme (exclusive join)
B) Tamamlayıcı birleştirme (full outer join)
C) Sol taraflı birleştirme (left join)
D) Sağ taraflı birleştirme (right join)
E) İç içe birleştirme (inner join)

Cevap : B) Tamamlayıcı birleştirme (full outer join)

Açıklama : `FULL OUTER JOIN` (Tamamlayıcı birleştirme), birleştirme koşulu sağlansın ya da sağlanmasın, her iki tablodaki tüm kayıtları getiren birleştirme türüdür. Eşleşme olmayan durumlarda ilgili tablonun sütunları için `NULL` değeri döndürülür.

13- Veri tabanı yönetimi sürecinin başında eldeki en önemli girdi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ham veri kümesi
B) Seçilen programlama dilinin özellikleri
C) Sistem tasarımı dokümanı
D) Kullanıcı yetkilendirmeleri
E) Fiziksel altyapı

Cevap : C) Sistem tasarımı dokümanı

Açıklama :

14- Veri tabanı tasarlamak proje olarak değerlendirilebiliyorsa, veri tabanı yönetimi aşağıdakilerden hangisi olarak değerlendirilebilir?

A) Altyapı
B) Katkı
C) Nitelik
D) Süreç
E) Proje

Cevap : D) Süreç

Açıklama : Veri tabanı tasarımı, belirli bir başlangıcı ve sonu olan bir “proje” olarak görülebilir. Ancak veri tabanı yönetimi; yedekleme, optimizasyon, güvenlik gibi sürekli devam eden ve tekrarlanan faaliyetleri içerdiği için bir “süreç” olarak değerlendirilir.

15- Aşağıdakilerden hangisi doğru bir fonksiyon kullanım şeklidir?

A) rasgele-sayi[1,100];
B) RASGELESAYI 1-100;
C) rasgeleSayi(1,100);
D) (rasgeleSayi) 1-100;
E) $rasgeleSayi = 1,100;

Cevap : C) rasgeleSayi(1,100);

Açıklama : Çoğu programlama dilinde bir fonksiyon, fonksiyon adının ardından parantez `()` içinde argümanlarının (parametrelerinin) belirtilmesiyle çağrılır. Doğru sözdizimi `fonksiyonAdi(parametre1, parametre2)` şeklindedir.

16- Kitaplar tablosunda yer alan kayıtlar için, hangi kategoriye ait kaç kitap olduğu bilgisini getiren SQL komutu aşağıdaki hangi seçenekte doğru sunulmuştur?

A)

SELECT FROM Kitaplar GROUP BY kategori

B)

SELECT kategori FROM Kitaplar GROUP BY kategori

C)

SELECT kategori, COUNT(*) as "Kitap Sayısı" FROM Kitaplar ORDER BY kategori

D)

SELECT kategori, COUNT(*) as "Kitap Sayısı" FROM Kitaplar GROUP BY kategori

E)

SELECT COUNT(*) as "Kitap Sayısı" FROM Kitaplar

Cevap : D)

SELECT kategori, COUNT(*) as "Kitap Sayısı" FROM Kitaplar GROUP BY kategori

Açıklama : Bu işlem için, kategorileri gruplamak amacıyla `GROUP BY kategori` kullanılmalıdır. Her grubun eleman sayısını bulmak için `COUNT(*)` fonksiyonu ve hangi kategori olduğunu görmek için `SELECT kategori` ifadesi gereklidir.

17- Aşağıdakilerden hangisi ilişkisel veri tabanlarının avantajlarından biri değildir?

A) Yapılandırılmış veri üzerinde çalışmayı sağlaması
B) Ölçeklenebilir olması
C) İnternet olmadan çalışmasının mümkün olmaması
D) Platform bağımsız çalışabilmesi
E) Saklama hacmini azaltması

Cevap : C) İnternet olmadan çalışmasının mümkün olmaması

Açıklama : İlişkisel veritabanları bir yazılımdır ve yerel bir bilgisayarda veya kapalı bir ağda internet bağlantısı olmadan da çalışabilirler. İnternet erişimi, uzaktan erişim veya bulut tabanlı hizmetler için gereklidir ancak veritabanının kendisinin çalışması için bir zorunluluk değildir. Diğer şıklar ilişkisel veritabanlarının avantajlarıdır.

18- Verilerin bellek üzerinde tutulup diske hemen yazılmaması sayesinde çok hızlı veri giriş çıkışına olanak sağlayan VTYS aşağıdakilerden hangisidir?

A) Microsoft Access
B) SQL Server
C) MongoDB
D) Redis
E) MySQL

Cevap : D) Redis

Açıklama : Redis, bir “in-memory” (bellek içi) veri yapısı deposudur. Verileri disk yerine birincil olarak RAM’de tuttuğu için okuma ve yazma işlemlerinde son derece yüksek bir hız ve performans sunar.

19- SELECT sorgusunda tüm sütunları seçmek için kullanılan işaret hangisidir?

A) ^
B) *
C) #
D) !
E) x

Cevap : B) *

Açıklama : SQL’de bir `SELECT` sorgusu ile bir tablodaki tüm sütunları getirmek için yıldız `*` karakteri kullanılır (örneğin, `SELECT * FROM TabloAdi`).

20- Aşağıdakilerden hangisi büyük veri kavramı için doğrudur?

A) Dijitalleştirilememiş veri
B) Veri tabanında saklanmayan veri
C) Mobil cihaza sığmayacak büyüklükteki veri
D) Başa çıkılamayacak ölçüde büyük miktarda veri
E) Yapısal olmayan veri

Cevap : D) Başa çıkılamayacak ölçüde büyük miktarda veri

Açıklama : Büyük Veri (Big Data), geleneksel veri işleme yöntemleriyle işlenmesi, saklanması ve analiz edilmesi zor olan, son derece büyük hacimli, yüksek hızda akan ve çeşitlilik gösteren veri kümelerini ifade eder.