Spor Sosyolojisi 2024-2025 Final Soruları

Spor Sosyolojisinin Gelişimi ve Kuramsal Yaklaşımlar

Spor sosyolojisi, spor olgusunu toplumsal bir bağlamda inceler. Sosyolog Malcolm’a göre bu alanın doğuşunun iki ana sebebi vardır: klasik sosyolojide sporun ihmal edilmiş olması ve zamanla sporun toplumsal bir belirginlik kazanması. “Sporu tanımanın, toplumu anlamanın anahtarı olduğu” ifadesi ise Norbert Elias’a aittir.

Sporu inceleyen farklı sosyolojik kuramlar bulunur:

• Çatışmacı Kuram: Karl Marx’ın toplumdaki güç ve sınıf mücadelesi fikirlerini spora uygulayan kuramdır.
• Bütünlükçü Kurama Karşı Birey: Emile Durkheim’in bütünlükçü konseptine karşı, toplumsal olayların açıklanışında bireyin önemine vurgu yapan klasik sosyolog Max Weber’dir.
• Kültürel Sermaye: Pierre Bourdieu’ye ait bu kavram, eğitim yoluyla kişilere aşılanmış olan yapıyı ifade eder ve bir bilgi sermayesidir.

Kişilerin inanç ya da değerlerini değiştirerek olayları değerlendirme biçimine olan etki ise bilişsel değişim olarak adlandırılır.

Sporun Tarihsel ve Felsefi Boyutu

Sporun ve oyunun kökenleri tarihin derinliklerine uzanır. Johan Huizinga, “Homo Ludens” (Oynayan İnsan) adlı eserinde, oyunun insanlık tarihinden daha eskiye dayandığını ve hayvanlarda da görüldüğünü ileri sürer. Tarihteki en eski askeri içerikli spor aktivitesinin zırhlı ve zırhsız yapılan wushu olduğu belirtilir. Satranç ise ilk kez Hintliler tarafından icat edilmiş bir zihin oyunudur.

Antik Mısır’daki Benni Hassan kaya mezarları, duvarlarındaki atletizm, yüzme ve güreş gibi spor tasvirleriyle bilinir. Köleliğin ilerlemesiyle birlikte üst sınıflara mensup aristokratların boş zamanlarında azalma olduğu bilgisi yanlıştır; aksine boş zamanları artmıştır.

Spor, Toplumsal Yapı ve Cinsiyet

Spor, toplumsal yapı ve eşitsizliklerle yakından ilişkilidir. Toplumsal normlar genellikle resmi ve resmi olmayan normlar olmak üzere 2 ana gruba ayrılır. Sporun profesyonel bir iş alanı durumuna gelmesi, bireylerin sınıf atlamasına olanak tanıyan dikey bir toplumsal hareketlilik aracı olmuştur.

Cinsiyet konusu da spor sosyolojisinin önemli bir alanıdır. Biyolojik cinsiyet, bireyin doğuştan gelen özellikleriyken, toplum tarafından kadınlara ve erkeklere atfedilen roller toplumsal cinsiyettir. Spor branşı seçiminde de toplumsal cinsiyetin izlerini sürmek mümkündür.

Sporun Profesyonelleşmesi ve Ekonomisi

Modern spor, profesyonelleşme ile birlikte önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Bu süreçte spor, artık sadece bir boş zaman aktivitesi değil, aynı zamanda bir iş, bir tüketim nesnesi ve televizyon ile sponsorluk ekseninde dönen iktisadi bir alan haline gelmiştir. Eski NBA başkanı David Stern, spor salonlarını tema parklarına, sporcuları ise popüler kültür kahramanlarına benzeterek bu dönüşümü ifade etmiştir.

Hükümetler, spor kulüpleri, medya, sporcular ve şirketler gibi aktörler sporun ekonomikleşmesi, kitleleşmesi ve elitleşmesini sağlamışlardır. Ancak bu aktörlerin sporun ahlaki değerlerden bağımsız olmasını sağladığı söylenemez.

Sporda Medya ve Şiddet

Spor medyasının, spordaki heyecan ve rekabeti topluma aktarırken dikkat etmesi gereken ilkeler vardır. Bu ilkelerden biri, spor yapılacak alanların oluşması ve kullanımı için kurumları teşvik etmektir. Sporu sportif anlayıştan uzak bir bakış açısıyla aktarmak veya tarafsız olmamak bu ilkelere aykırıdır.

Sporda yaşanan şiddet olaylarının temelinde oyunun özelliği, taraftar, hakem ve sporcular gibi unsurlar bulunabilir. Stadyum ise bir mekan olarak tek başına temel bir neden değildir.

Uluslararası Spor Kurumları

Spor, uluslararası kurumlar aracılığıyla yönetilir. Uluslararası Spor Sosyolojisi Komitesi’nin kısaltması ICSS’dir. Kitle sporu aktivitelerinin yaygınlaşmasını fark eden Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) ise, kendi bünyesine Herkes için Spor Komisyonu’nu katmıştır.

Dünya Atletizm Şampiyonaları, 1991 yılından sonra her iki yılda bir düzenlenmeye başlamıştır. Spor için bir dönüm noktası olarak kabul edilen ve yayın gelirleri anlamında bir önceki olimpiyatlardan daha çok gelir sağlayan olimpiyat ise 1972 Münih Olimpiyatları’dır.

1- Dünya Atletizm Şampiyonaları 1991’den sonra kaç yılda bir düzenlenmeye başlamıştır?

A) 2
B) 3
C) 4
D) 1
E) 5

Cevap : A) 2

Açıklama : Dünya Atletizm Şampiyonası, 1991 yılından itibaren her iki yılda bir düzenlenmektedir.

2- Durkheim’in bütünlükçü konseptine karşı toplumsal olayların açıklanışında bireyin önemine vurgu yapan kişi kimdir?

A) Giddens
B) Comte
C) Webber
D) Marks
E) Bourdieu

Cevap : C) Webber

Açıklama : Max Weber, Emile Durkheim’in toplumu bir bütün olarak ele alan yaklaşımının aksine, toplumsal eylemleri ve olayları anlamak için bireylerin niyetlerine ve eylemlerine odaklanılması gerektiğini savunmuştur.

3- Karl Marks’ın düşüncelerini spora uygulayan düşünürlerin geliştirdiği spor sosyolojisi kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Feminist
B) Sembolik etkileşimci
C) Yapısalcı
D) İşlevselci
E) Çatışmacı

Cevap : E) Çatışmacı

Açıklama : Çatışma kuramı, Karl Marx’ın toplumdaki güç, eşitsizlik ve sınıf mücadelesi üzerine kurulu fikirlerini temel alır ve bu perspektifi spora uygulayarak sporu bir mücadele ve eşitsizlik alanı olarak inceler.

4- Sporda yaşanan şiddet olaylarının temelinde aşağıdakilerden hangisi bulunmamaktadır?

A) Oyun özelliği
B) Taraftar
C) Hakem
D) Sporcular
E) Stadyum

Cevap : E) Stadyum

Açıklama :

5- “Sporu tanımanın, toplumu anlamanın anahtarı olduğunun bilincindeyiz.” ifadesi aşağıdaki kişilerden hangisine aittir?

A) C. Bromberger
B) Norbert Elias
C) Allen Guttmann
D) Pierre Bourdieu
E) Emile Durkheim

Cevap : B) Norbert Elias

Açıklama :

6- Sporda profesyonelleşme süreci ile birlikte birtakım sonuçlar doğmuştur.

Aşağıdakilerden hangisi bu sonuçlardan değildir?

A) Spor, artık sadece bir boş zaman aktivitesi değil aynı zamanda iş durumundadır.
B) Spor sadece serbest zaman aktivitesi durumundadır.
C) Spor faaliyetleri eğlendirici bir oyun olma özelliğinden uzaklaşarak iktisadi sistem içerisinde işleyen bir alan haline gelmiştir.
D) Spor, bir tüketim nesnesi durumuna gelmiştir.
E) Spor günden güne televizyon, sponsorluk faaliyetleri ve reklam ekseninde gezinen bir sistemde yerini almaya başlamıştır.

Cevap : B) Spor sadece serbest zaman aktivitesi durumundadır.

Açıklama : Profesyonelleşme ile birlikte spor, bir iş ve ekonomik bir sektör haline gelmiştir. Bu nedenle “sadece serbest zaman aktivitesi” olması, profesyonelleşmenin doğasına aykırıdır. Diğer şıklar profesyonelleşmenin getirdiği sonuçlardır.

7- Birincisi, klasik sosyolojide spor ihmal edilmiştir. Zamanla bu mantığa uygun bir biçimde düzeltilmiştir. İkincisi ise, spor sosyal belirginlik kazanmıştır.
Yukarıdaki bilgiler ışığında spor sosyolojisinin doğuşunun iki ana sebebi olduğunu öne süren sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lüschen
B) Voight
C) Elias
D) Weis
E) Malcolm

Cevap : E) Malcolm

Açıklama :

8- Toplumların vazgeçilmezi haline gelen kitle sporu aktivitelerini fark eden Uluslararası Olimpiyat Komitesi bünyesine hangi komisyonu katmıştır?

A) Sporcu Komisyonu
B) Gençlik ve Spor Komisyonu
C) Herkes için Spor Komisyonu
D) Spor Kültürü ve Olimpik Eğitim Komisyonu
E) Spor, Eğitim ve Kültür Komisyonu

Cevap : C) Herkes için Spor Komisyonu

Açıklama : Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), elit sporun yanı sıra kitlelerin de spora katılımını teşvik etmek ve bu alandaki çalışmaları yönetmek amacıyla “Herkes için Spor Komisyonu”nu kurmuştur.

9- ………. kişilerin inanç ya da değerlerini değiştirerek/farklılaştırarak olay değerlendirme biçimine olan etkisidir.

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Tutum değişikliği
B) Bilişsel değişim
C) Toplumsallaştırma
D) Kişisel tepkiler
E) Gündem oluşturma

Cevap : B) Bilişsel değişim

Açıklama :

10- Bu sermaye, eğitim yoluyla kişilere aşılanmış olan yapıyı ifade etmektedir. Bir bilgi sermayesidir ve kişilerin aldığı formal ya da informal eğitimler bu sermaye kapsamına girer.

Yukarıda açıklanan sermaye çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal sermaye
B) Sembolik sermaye
C) Kültürel sermaye
D) Simgesel sermaye
E) Ekonomik sermaye

Cevap : C) Kültürel sermaye

Açıklama : Eğitim, bilgi, beceri ve nitelikler gibi bireyin edindiği entelektüel birikimler, Pierre Bourdieu’nün sosyolojisinde “kültürel sermaye” olarak adlandırılır.

11- Aşağıdakilerden hangisi spor medyasının spordaki heyecan ve rekabeti topluma aktarırken dikkat etmesi gereken ilkelerdendir?

A) Sporda ahlak ve centilmenlik gibi değerleri önemsememek
B) Sporu, sportif anlayıştan uzak bir bakış açısıyla aktarmak
C) Spor yapılacak alanların oluşması ve kullanımı için kurumları teşvik etmek
D) Spor yarışmalarında öznel bir değerlendirme ile tarafsızlıktan yana olmamak
E) Spor bilinci oluşturulmasıyla ilgili bir girişimde bulunmamak

Cevap : C) Spor yapılacak alanların oluşması ve kullanımı için kurumları teşvik etmek

Açıklama : Spor medyasının temel sorumluluklarından biri, sadece müsabakaları aktarmak değil, aynı zamanda toplumda spor kültürünün yaygınlaşmasına katkıda bulunmaktır. Bu doğrultuda, spor alanlarının artırılması için kamuoyu oluşturmak ve kurumları teşvik etmek, medyanın olumlu ilkelerinden biridir.

12- Aşağıdakilerden hangisi hükümetler, spor kulüpleri, spor medyası, profesyonel sporcular, spor donanımı imalatçıları, reklamcılar ve uluslararası şirketler ile ilgili yanlış bir ifadedir?

A) Sporun ahlaki değerleden bağımsız olmasını sağlamışlardır.
B) Sporun reklamlaşmasını sağlamışlardır.
C) Sporun elitleşmesini sağlamışlardır.
D) Sporun ekonomikleşmesini sağlamışlardır.
E) Sporun kitleleşmesini sağlamışlardır.

Cevap : A) Sporun ahlaki değerleden bağımsız olmasını sağlamışlardır.

Açıklama : Metinde sayılan aktörler, sporun ekonomikleşmesi, reklamlaşması, kitleleşmesi ve elitleşmesi gibi süreçlerde rol oynamışlardır. Ancak sporun ahlaki değerlerden (fair play, centilmenlik vb.) bağımsız hale gelmesini sağlamak, bu aktörlerin bir amacı veya sonucu olarak kabul edilemez; aksine bu değerler sporun temel taşlarıdır.

13- Aşağıda spor tarihi ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Satranç, tarihte ilk kez Hintlilerin icat ettiği ve oynadığı, günümüze ulaşan bir zihin oyunudur.
B) Hem zırhlı hem de zırhsız yapılan wushu, tarihteki en eski askeri içerikli spor aktivitesidir.
C) Çin medeniyetindeki Budist inanış ile hem sportif aktiviteler hem de askeri sistem değişikliğe uğramıştır.
D) Zaman içerisinde köleliğin ilerlemesi üst sınıflara mensup aristokratların boş zamanlarında azalmaya sebep olmuştur.
E) Mısır ve Sümer’de düzenli orduların yönetimi yönetici soylular tarafından yapılmaktadır.

Cevap : D) Zaman içerisinde köleliğin ilerlemesi üst sınıflara mensup aristokratların boş zamanlarında azalmaya sebep olmuştur.

Açıklama : Tam tersine, kölelik sisteminin yaygınlaşması, angarya işlerin köleler tarafından yapılmasına yol açmış ve bu durum, üst sınıflara mensup aristokratların avcılık, spor ve sanat gibi faaliyetlere ayıracakları boş zamanlarının artmasını sağlamıştır.

14- Aşağıda toplum ve cinsiyet ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Toplum tarafından kadınlara ve erkeklere atfedilen rollere biyolojik cinsiyet denir.
B) Toplumsal cinsiyet rolleri, toplum tarafından kadına ve erkeğe uygun görülen rollerdir.
C) Kadının toplum içindeki ikincil konumu, büyük oranda fiziksel performansla beslenen sportif faaliyetin algılanma ve değerlendirilme şekli ile yakından ilişkilidir.
D) Cinsiyetler arasındaki biyolojik farklılık, var olduğu düşünülen erkek üstünlüğü karşısında kadının “öteki” olarak tanımlanan ikincillik, toplumsal aşağılık olma fikrine dönüşmesine hizmet etmektedir.
E) Spor branşı seçiminde toplumsal cinsiyetin izlerini sürebilmek mümkündür.

Cevap : A) Toplum tarafından kadınlara ve erkeklere atfedilen rollere biyolojik cinsiyet denir.

Açıklama : Biyolojik cinsiyet, bireyin doğuştan gelen anatomik ve fizyolojik özellikleridir. Toplum tarafından kadın ve erkeklere atfedilen roller, davranışlar ve beklentiler ise “toplumsal cinsiyet” olarak adlandırılır.

15- …… bir iş alanı durumuna gelmesi ile beraber spor, sınıf atlatan bir ….. toplumsal hareketliliğe olanak veren aracı olmuştur.

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

A) Profesyonel-yatay
B) Profesyonel-dikey
C) Amatör-yatay
D) Amatör-dikey
E) Elit-yatay

Cevap : B) Profesyonel-dikey

Açıklama : Sporun bir iş alanı, yani “profesyonel” bir meslek haline gelmesi, bireylerin sosyoekonomik statülerini yükseltmelerine olanak tanır. Bu durum, alt sınıftan üst sınıfa geçişi ifade eden “dikey” bir toplumsal hareketliliktir.

16- Spor için dönüm noktası olarak kabul edilen, yayın gelirleri anlamında bir önceki olimpiyatlardan daha çok gelir sağlayan Olimpiyat Oyunları aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2004 Atina
B) 2008 Pekin
C) 2000 Sidney
D) 1972 Münih
E) 1996 Atalanta

Cevap : D) 1972 Münih

Açıklama :

17- ICSS’nin açılımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Milli Spor Sosyolojisi Komitesi
B) İngiltere Spor Sosyolojisi Komitesi
C) Ulusal Spor Sosyolojisi Komitesi
D) Uluslararası Spor Sosyolojisi Komitesi
E) Uluslarası Spor Organizasyon Komitesi

Cevap : D) Uluslararası Spor Sosyolojisi Komitesi

Açıklama : ICSS, “International Committee for Sociology of Sport” kelimelerinin baş harflerinden oluşur ve Türkçesi “Uluslararası Spor Sosyolojisi Komitesi”dir.

18- Toplumsal normlar kaç gruba ayrılmaktadır?

A) 3
B) 5
C) 4
D) 1
E) 2

Cevap : E) 2

Açıklama : Sosyolojide toplumsal normlar genellikle yaptırım güçlerine göre “resmi normlar” (yasalar, yönetmelikler gibi) ve “resmi olmayan normlar” (örf, adet, gelenek gibi) olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

19- Hayvanların da çocuklar gibi yuvarlanma, koşma ve dövüşme gibi faaliyetleri yapabildiğini ileri süren, bu sebeple oyun anlamında ele alınan sportif aktivitenin insanlık tarihinden daha öteye dayanması gerektiğini ifade eden eser aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ortaçağın Sonbaharı
B) Kutsal Aile
C) Ortaçağın Günbatımı
D) Homo Ludens
E) Demir Kafes

Cevap : D) Homo Ludens

Açıklama : Johan Huizinga, “Homo Ludens” (Oynayan İnsan) adlı eserinde oyunun sadece insana özgü bir olgu olmadığını, hayvanlar aleminde de görüldüğünü ve kültürün bir ön koşulu olduğunu savunur.

20- “Disney’in tema parkları var. Bizim de tema parklarımız var. Yalnızca biz onlara spor salonu diyoruz. Onların kahramanları var: Micky ve Goodfy. Bizimkiler ise Magic (Johnson) ve Michael (Jordan)…”

Yukarıdaki ifade aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) D. Stern
B) L. Frank
C) L. Bird
D) J. Horst
E) P. Riley

Cevap : A) D. Stern

Açıklama : Bu ünlü ifade, NBA’in eski başkanı David Stern’e aittir. Stern bu sözleriyle, modern sporun (özellikle NBA’in) nasıl bir eğlence endüstrisine dönüştüğünü, spor salonlarını tema parklarına, sporcuları ise popüler kültür kahramanlarına benzeterek anlatmıştır.