Havayolu Yönetimi 2024-2025 Final Soruları

Hava Yolu İşletmeciliğinin Temelleri ve Türleri

Hava yolu işletmeciliği, havacılık sektörünün temelini oluşturur. Strateji kelimesi askeri kökenli olup, amaçlara ulaşmak için çevresel koşulları dikkate alarak faaliyetlere yön verilmesidir. Bir işletmenin arazileri, binaları ve ekipmanları gibi fiziksel varlıkları maddi varlıklar içerisinde yer alır.

Farklı hava yolu işletme modelleri bulunmaktadır:

• Bayrak Taşıyıcılar: Havacılığın ilk yıllarında özel sermaye birikiminin olmayışı nedeniyle devlet girişimleri ile kurulmuşlardır.
• Düşük Maliyetli Hava Yolları: Maliyetleri en aza indirmek için genellikle tek tip filolar kullanırlar. Bu işletmelerin filolarında çok farklı tiplerde uçaklar bulunduğu bilgisi yanlıştır.
• Zirai İlaçlama İşletmeleri: Özellikle tarım sektörü için havadan ilaçlama operasyonlarını yürüten özel amaçlı işletmelerdir.

Bir hava yolu işletmesinin filosunda bulunan bir hava aracını uçuş ekibi ile birlikte başka bir işletmeye kiralaması durumunda, kiralayan firma hizmeti alan taraf olarak diğer firmanın müşterisi konumundadır. Koltuk kapasitesi 20 ila 99 olan uçaklarla taşımacılık yapacak işletmelerin, en az 2 adet uçağı Türk sivil hava aracı sicilinde adlarına kaydetmiş olmaları gerekir.

Havacılığın Hukuki ve Kurumsal Çerçevesi

Sivil havacılık, ulusal ve uluslararası kurallarla sıkı bir şekilde düzenlenir. Birden fazla ülkenin imzaladığı çerçeve anlaşmalara çok taraflı havacılık anlaşmaları denir. Avrupa Ekonomik Topluluğu’nun kurulmasını sağlayan antlaşma ise 1957 tarihli Roma Antlaşması’dır. Uluslararası ilişkilerde, yabancı uyruklu işletmelere uygulanacak kurallar genellikle karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesi göz önünde bulundurularak belirlenir.

Havacılıkta standartlaşmayı sağlayan kurumlar bulunur. Avrupa Sivil Havacılık Konferansı’nın kısaltılmış ismi ECAC’dır. Türkiye’de ise havacılık personelinin sağlık muayenelerini yapacak sağlık kuruluşlarını yetkilendiren kurum Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’dür (SHGM).

Bir sivil havacılık işletmesinin temel sorumlulukları arasında uçuş emniyetini sağlamak, finansal yeterliliğe sahip olmak ve teknik personelin eğitimlerini denetlemek bulunur. Uçuş işletme, bakım ve uçuş eğitim gibi temel birimlerin yer hizmetleri sorumluluğuna bırakılması doğru bir uygulama değildir.

Operasyonel Yönetim: Planlama ve Ekipler

Bir hava yolu şirketinin hangi şehirlere ve hangi rotalarda uçacağını belirlediği stratejik planlama aşaması “şebeke oluşturma” olarak adlandırılır. Hava yolu işletmelerinde uçucu ekip planlamaları asgari 24 saat önce yayımlanır.

Uçağın kontrol, yönetim ve kullanımından sorumlu olan pilot ve uçuş mühendislerinden oluşan ekip kokpit ekibidir. Kabin memurlarının görevleri arasında ise yolcu karşılama ve normal/acil durum prosedürlerini uygulama yer alır; özel güvenlik prosedürlerinin uygulanması bu ekibin görevlerinden değildir.

Gelir Yönetimi ve Pazarlama

Gelir yönetimi, bir hava yolu şirketinin kârlılığını maksimize etmeyi amaçlar. Bu amaçlar arasında talebi yönetmek ve indirimli fiyatları kontrol etmek bulunur. Doluluk oranlarının azaltılması veya gelir kaybının maksimize edilmesi ise gelir yönetimi amaçlarından değildir. Koltuk sayısı göz önüne alınarak farklı fiyat seviyelerinden kaçar adet bilet satılması gerektiğini hesaplayan yöntem koltuk envanter kontrolü olarak bilinir.

Bir yolcunun, daha ucuz veya uygun seçenekler olmasına rağmen sürekli olarak aynı hava yolu firması ile uçma arzusu içinde olması, o markaya karşı davranışsal bir sadakat geliştirdiğini gösterir.

Uçuş Emniyeti ve Güvenliği

Uçuş emniyeti, bir uçuşun herhangi bir teknik sorun yaşanmadan sağlıklı bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak önlemler bütünüdür. Uçuş sırasında elektrik kesintisi, yakıt sızıntısı veya kabin basınç düşmesi gibi durumlar acil durum olarak kabul edilirken, kaptanın geç uçuş raporu vermesi operasyonel bir aksaklıktır.

Siyasal, ekonomik ve politik huzuru bozma amacıyla gerçekleştirilen kanunsuz eylemlere terör denir. 11 Eylül 2001’de yaşanan terör saldırıları sonrası, yer hizmetleri içinde uçak özel güvenlik hizmetleri en önemli alanlardan biri haline gelmiştir.

Kargo ve Yolcu Hizmetleri Terminolojisi

• Kargo: Ticari malzemelerin, eşyaların veya gönderilerin taşınmasıdır.
• İlk Yardım: Bir ilk yardım görevlisinin en önemli sorumluluğu, acil durumda profesyonel ekipler gelene kadar ilk müdahaleyi yapmaktır. Genel ilk yardım eğitimi ise temel yaşam desteği ve yaralanmalar için müdahaleleri kapsar.
• Uçuş Bileti: Yolcu adı, uçuş tarihi, güzergah ve koltuk numarası gibi bilgileri içerir. Uçağın modeli ve markası bilette yer almaz.
• Yolcu Hakları: Yolcuların istekleri dışında uçuşa kabul edilmemeleri (denied boarding) halinde, tazminat ve hizmet gibi sorumlulukları yerine getirmekle yükümlü olan taraf hava taşıma işletmesidir.

1- Filosunda koltuk kapasitesi en az yirmi en fazla doksan dokuz olan uçaklar ile taşımacılık faaliyetlerini yürütecek işletmeler göz önüne alındığında, mülkiyet veya kiralık olmak üzere en az kaç adet uçağın Türk sivil hava aracı sicilinde adlarına kaydedilmiş olması gerekmektedir?

A) 4
B) 5
C) 2
D) 3
E) 1

Cevap : C) 2

Açıklama : Sivil Havacılık yönetmeliklerine göre, 20-99 koltuk kapasiteli uçaklarla operasyon yapacak hava yolu işletmelerinin, mülkiyet veya kiralık olarak en az 2 uçağı kendi adlarına Türk sivil hava aracı siciline kaydettirmeleri gerekmektedir.

2- Aşağıdaki anlaşmalardan hangisi Avrupa Ekonomik Topluluğu’nun kurulmasını sağlamıştır?

A) Venedik
B) Lizbon
C) Roma
D) İstanbul
E) New York

Cevap : C) Roma

Açıklama : Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET), 1957 yılında imzalanan Roma Antlaşması ile kurulmuştur. Bu antlaşma, Avrupa Birliği’nin temelini atan en önemli adımlardan biridir.

3- Genel olarak siyasal, ekonomik ve politik huzurun bozulması amacıyla gerçekleştirilen baskı, korkutma ve yıldırma amaçlı kanunsuz eylemlere ne ad verilir?

A) Zorlama
B) Terör
C) Baskı
D) Yıldırma
E) Saldırı

Cevap : B) Terör

Açıklama : Siyasal, ideolojik veya ekonomik hedeflere ulaşmak için toplumda korku, baskı ve yıldırma yaratarak kanun dışı eylemler gerçekleştirme durumu “terör” olarak tanımlanır.

4- Bir hava yolu işletmesinin filosunda bulunan bir hava aracının uçuş ekibi ile birlikte ya da ayrı olarak başka bir hava yolu işletmesine kiraya verilmesi durumunda kiralayan hava yolu firması hava aracı sahibi hava yolu firmasının….. olmaktadır.

Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) rakibi
B) sahibi
C) müşterisi
D) tedarikçisi
E) ikamesi

Cevap : C) müşterisi

Açıklama : Bu ticari ilişkide, hava aracını ve/veya ekibini kiralayan hava yolu firması, bu hizmeti satın aldığı için uçağın sahibi olan firmanın “müşterisi” konumundadır.

5- Türkiye ile yabancı ülkeler arasında hava ulaştırma hizmeti verecek yabancı uyruklu işletmelere uygulanacak kurallar, Türkiye’nin taraf olduğu ikili ve çok tarafı anlaşmalar doğrultusunda yapılır ve ….. ilkesi göz önünde bulundurularak ilgili bakanlık tarafından belirlenir.

Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Tazminat
B) Düzenleme
C) Karşılıklılık
D) Gönüllülük
E) İlgililik

Cevap : C) Karşılıklılık

Açıklama : Uluslararası ilişkilerde ve havacılık anlaşmalarında, bir ülkenin diğer ülke taşıyıcılarına tanıdığı hakların ve uyguladığı kuralların benzerinin kendi taşıyıcıları için de talep edilmesi esasına “karşılıklılık” (mütekabiliyet) ilkesi denir.

6- Düşük maliyetli hava yolu işletmelerinin özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Tek tip filoların bakım onarım, pilot ve personel yetiştirme maliyetleri daha azdır.
B) Düşük maliyetli taşıyıcıların filolarında genellikle çok farklı tiplerde uçaklar bulunmaktadır.
C) Uçakların sürekli seferde olması (gerekli zamanda yerde ve bakımda) olması istenir.
D) Uçakların atıl kalması istenmez.
E) Genellikle kısa ve orta menzil sefer düzenlerler.

Cevap : B) Düşük maliyetli taşıyıcıların filolarında genellikle çok farklı tiplerde uçaklar bulunmaktadır.

Açıklama : Düşük maliyetli hava yolları, maliyetleri en aza indirmek için genellikle tek tip uçaklardan oluşan filolar kullanır. Bu, bakım, yedek parça ve personel eğitimi maliyetlerini düşürür. Farklı tipte uçaklar bulundurmak ise bu iş modelinin tam tersidir.

7- Özellikle tarım sektörü için havadan ilaçlama işlemlerinin yapılmasına olanak sağlayan hava aracı operasyonlarının yürütüldüğü işletmelere ne ad verilir?

A) Zirai İlaçlama İşletmeleri
B) Havacılık Eğitim İşletmeleri
C) Havacılık Sağlık İşletmeleri
D) Havacılık Bakım İşletmeleri
E) Balon İşletmesi

Cevap : A) Zirai İlaçlama İşletmeleri

Açıklama : Tarım arazilerinin havadan ilaçlanması gibi özel operasyonları yürüten, bu amaç için özel olarak donatılmış hava araçlarına sahip işletmelere “Zirai İlaçlama İşletmeleri” denir.

8- Hava yolu taşımacılığında sabit giderlerin işletme giderleri içerisindeki yaklaşık oranı aşağıdakilerden hangisidir?

A) yüzde 30
B) yüzde 70
C) yüzde 10
D) yüzde 100
E) yüzde 40

Cevap : B) yüzde 70

Açıklama :

9- Yetkili sağlık kuruluşları, uçuş ve havacılık personeli ile ilgili adayların ve çalışanların ilk ya da düzenli olarak havacılık tıbbı doğrultusunda sağlık muayenelerini yapmak üzere gerekli personel ve teçhizat ile donatılmış, ….. tarafından yetkilendirilen kuruluşlardır.

Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) TCDD
B) DHMİ
C) THY
D) AB
E) SHGM

Cevap : E) SHGM

Açıklama : Türkiye’de havacılık personelinin sağlık muayenelerini yapacak tıp merkezleri ve hastaneler, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından belirlenen standartları karşılamak ve bu kurumdan yetki almak zorundadır.

10- Koltuk sayısı göz önüne alınarak geliri en iyi seviyeye getirmek için kaç adet indirimli bilet, normal bilet, yüksek ücretli bilet satılması gerektiği hangi yöntem ile hesaplanır?

A) Uçak içi dağıtım
B) İndirim yöntemi
C) Ücret farklılaştırma
D) Maliyet minimizasyonu
E) Koltuk envanter kontrolü

Cevap : E) Koltuk envanter kontrolü

Açıklama : Bu süreç, hava yolu gelir yönetiminin bir parçasıdır ve “koltuk envanter kontrolü” yöntemi olarak adlandırılır. Amaç, farklı fiyat sınıflarındaki koltuk sayısını talebe göre dinamik olarak ayarlayarak uçuş başına geliri maksimize etmektir.

11- Bir yolcunun sürekli olarak Perge Havayolu İşletmesi ile uçma arzusu içinde olması bu modele örnek gösterilmektedir. Kişiye hava yolu uçuş operasyonu denilince Perge Havayolları bir marka olarak kendini hatırlatıyorsa bu birey diğer hava yolu firmaları daha ucuza ve daha uygun saat dilimlerinde kalkış imkânı sunsa bile Perge Havayolları’ndan vazgeçmeyecektir.

Açıklamada ele alınan sadakat türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilimsel
B) Tutumsal
C) Kişisel
D) Örgütsel
E) Davranışsal

Cevap : E) Davranışsal

Açıklama :

12- Aşağıdakilerden hangisi Avrupa Sivil Havacılık Konferansının kısaltılmış ismidir?

A) ICAO
B) IFATCA
C) TATCA
D) ECAC
E) IATA

Cevap : D) ECAC

Açıklama : Avrupa Sivil Havacılık Konferansı’nın uluslararası alanda kullanılan resmi İngilizce kısaltması “ECAC”dır (European Civil Aviation Conference).

13- Hava yolu işletmelerinde uçucu ekip planlamaları asgari kaç saat önce yayımlanır?

A) 12
B) 72
C) 6
D) 24
E) 36

Cevap : D) 24

Açıklama : Sivil havacılık yönetmeliklerine göre, hava yolu işletmeleri, uçucu personelin dinlenme sürelerini ve hazırlıklarını doğru yapabilmeleri için uçuş görev planlamalarını asgari 24 saat önceden yayımlamak zorundadır.

14- I. Gerçekleştirilecek operasyonun kapsamına uygun olarak yeterli sayıda uçucu, teknik ve idari personel istihdamının sağlanması ve bu personelin Devlet Hava Meydanları İşletmesi kayıtlarında işletme adına girişlerinin yapılması
II. İstihdam edilen personelin asgari gereklilikleri taşıması açısından eğitim ve kontrollerden geçirilmesi ve ihtiyaç duydukları yeterlilikler sağlanması
III. Hava yolu işletmesinin sahip olduğu ruhsat mahiyetine uygun olarak filosunda bulunması gereken asgari sayıda hava aracının bakım ve uçuşa elverişlilik gerekliliklerinin sağlanması ve hava araçlarını uçuşa elverişli durumda bulundurulması

Yukarıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri ficari hava taşıma işletmelerinin uçuş emniyet ve güvenliğinin sağlanmasına yönelik sorumlulukları arasında yer almaz?

A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) Yalnız II
D) II ve III
E) I ve II

Cevap : A) Yalnız I

Açıklama : Hava yolu işletmeleri, personeli istihdam etmekten ve bu personelin gerekli eğitim ve yeterliliklere sahip olmasından sorumludur. Ancak personelin Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) kayıtlarında olması gibi bir sorumluluk bulunmamaktadır.

15- Strateji kelimesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Strateji sözcüğü, kelime anlamı açısından değerlendirildiğinde sağlık kökenli bir kelime olduğu söylenmektedir.
B) Stratejik yönetim, işletme faaliyetlerinde çevrenin de ele alınması ile sürdürülebilir getiriyi amaçlayan yönetim yaklaşımıdır.
C) Strateji, amaçlara erişmek için çevrenin ve koşulların göz önünde bulundurularak faaliyetlere yön verilmesidir.
D) Strateji kelimesi yabancı dilden (Fransızca) Türkçeye uyarlanmış bir sözcüktür.
E) Örgütün amaçlarının ve bu amaçlara erişilmesini sağlayacak planlarının yapılması, yol haritasının belirlenmesine planlama denir.

Cevap : A) Strateji sözcüğü, kelime anlamı açısından değerlendirildiğinde sağlık kökenli bir kelime olduğu söylenmektedir.

Açıklama : Strateji kelimesi, köken olarak Antik Yunan’da “generallik sanatı” anlamına gelen “strategia” kelimesinden gelir ve askeri kökenlidir. Sağlık kökenli olduğu bilgisi yanlıştır.

16- Yer hizmetleri işletmesinin apronda kullandığı araçları bir maddi kaynaktır. Bir işletmenin arazileri, binaları, ekipmanları, finansal varlıkları ….. varlıklar içerisinde yer almaktadır.

Yukarıdaki ifadedeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Değersiz
B) Manevi
C) Alacaklı
D) Borçlu
E) Maddi

Cevap : E) Maddi

Açıklama : Bir işletmenin sahip olduğu ve fiziksel olarak var olan binalar, araziler, araçlar, ekipmanlar ve nakit gibi varlıklar, işletmenin “maddi varlıkları” olarak sınıflandırılır.

17- Aşağıdakilerden hangisi havacılık sektörünün güçlü yönleri arasında yer almaz?

A) Türkiye’nin coğrafi konumu, İstanbul’un önemli bir hub(merkez) olması
B) Uluslararası alanda pozitif ilişkiler ve işbirliği
C) Havacılık eğitim faaliyetlerinin gelişmesi
D) Mevzuata ilişkin sorunlar
E) Gelişen, büyüyen ekonomi ve sivil hava ulaştırma sektörü

Cevap : D) Mevzuata ilişkin sorunlar

Açıklama : Bir sektörün güçlü yönleri, ona avantaj sağlayan içsel faktörlerdir. Türkiye’nin coğrafi konumu ve büyüyen sektör yapısı güçlü yönlerdendir. Ancak mevzuata ilişkin yaşanan sorunlar bir avantaj değil, sektörün gelişmesini engelleyebilecek bir zayıf yön veya tehdittir.

18- Hava aracının kontrol, yönetim ve kullanımından sorumlu olan ve SHGM tarafından lisanslandırılmış gerekli asgari sayıdaki pilot/pilotlar ile eğer varsa uçuş mühendislerini tanımlayan ekip aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kabin ekibi
B) Tam ekip
C) lave ekip
D) Kokpit ekibi
E) Yer ekibi

Cevap : D) Kokpit ekibi

Açıklama : Uçağın sevk ve idaresinden, yani kontrol, yönetim ve kullanımından sorumlu olan pilot ve uçuş mühendislerinden oluşan ekibe “kokpit ekibi” veya uçuş ekibi denir.

19- I. Doluluk oranlarının azaltılması
II. Talep denetiminin sağlanması
III. İndirimli fiyatlara yönelik kontrolün gerçekleştirilmesi
IV. Gelir ve pazar kaybının maksimize edilmesi

Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri gelir yönetimi amaçları arasında yer almaz?

A) I ve IV
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve IV
E) Yalnız I

Cevap : A) I ve IV

Açıklama : Gelir yönetiminin amacı; talebi ve fiyatları kontrol ederek doluluk oranlarını ve geliri “maksimize etmektir”. Doluluk oranlarının azaltılması ve gelir kaybının maksimize edilmesi ise bu amacın tam tersidir ve amaçlar arasında yer almaz.

20- Yolcuların istekleri dışında uçuşa kabul edilmemeleri halinde, ….. derhal tazminat hakkı, geri ödeme ve güzergah değişikliği, hizmet hakkı ile ilgili hükümlere uygun sorumluluklarını yerine getirmek zorundadır.

Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) yer hizmetleri işletmesi
B) hava taşıma işletmesi
C) hava trafik işletmesi
D) ikram üretim işletmesi
E) hava terminal işletmesi

Cevap : B) hava taşıma işletmesi

Açıklama : Yolcunun uçuşa kabul edilmemesi (denied boarding) durumunda, yolcu ile taşıma sözleşmesini yapmış olan taraf “hava taşıma işletmesi”dir (havayolu şirketi) ve yolcu hakları yönetmeliği gereği tazminat, geri ödeme ve hizmet gibi sorumlulukları yerine getirmekle yükümlüdür.