Aktif ve Sağlıklı Yaşlanma 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, aktif ve sağlıklı yaşlanma konusundaki temel ilkeler ve uygulamalar ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik çeşitli faktörleri kapsamaktadır.

Aktif Yaşlanma ve Emeklilik Sistemleri

Aktif yaşlanma, yaşlı bireylerin daha uzun süre çalışma hayatında kalmasını, sağlıklı ve sosyal hayata aktif katılımlarını teşvik ederek demografik yaşlanmanın emeklilik sistemleri üzerindeki baskısını azaltmada önemli bir rol oynar.

Yaşlılıkta Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörler

Yaşlılıkta yaşam kalitesi ekonomik, sosyal ve sağlık göstergeleri gibi çeşitli faktörlerden etkilenir. Bireyin ekonomik durumu, sosyal ilişkileri ve sağlık durumu yaşam kalitesini doğrudan etkileyen temel unsurlardır.

İş Stresi ve Yaşam Kalitesi İlişkisi

Maaş yetersizliği, rol belirsizliği ve aşırı iş yükü gibi faktörler iş stresine neden olabilirken, yaşam kalitesi bu durumdan olumsuz etkilenebilir.

Bağımlılık Oranı ve Demografik Yapı

Bağımlılık oranı, üretken olmayan nüfusun üretken nüfusa oranını ifade eder ve bir ekonominin üzerindeki destekleme baskısını gösterir. Demografik yaşlanma bu oranı etkileyen önemli bir faktördür.

Yaşlıların Güçlendirilmesi ve Teknoloji

Teknolojinin ev işlerini kolaylaştırması ve çevrim içi ilişkilerin sosyalleşme eksikliğini giderebilmesi, yaşlı bireylerin bağımsızlıklarını artırarak onları güçlendirebilir.

Egzersiz ve Fiziksel Aktivitenin Önemi

Egzersiz ve fiziksel aktivite kan şekerinin düzenlenmesine yardımcı olur, kas kütlesini artırır ve uyku kalitesini iyileştirir. Kronik hastalık riskini azaltır. Ancak, özellikle yaşlı bireylerin egzersize başlamadan önce sağlık durumlarını kontrol ettirmeleri önemlidir.

Yaşlı Dostu Olmada Anahtar Boyutlar – Saygı ve Sosyal İçerme

Yaşa dayalı ayrımcılık ve nesiller arası bağlantıların eksikliği gibi konular, Dünya Sağlık Örgütü’nün yaşlı dostu olma modelinde “Saygı ve Sosyal İçerme” boyutu altında ele alınır.

Yaşam Boyu Öğrenme ve Kapsamı

Yaşam boyu öğrenme, bireyin hayatı boyunca katıldığı örgün, yaygın ve sargın tüm öğrenme etkinliklerini içerir.

Yaşlanmaya Bağlı Olmayan Bilişsel Gerileme Nedenleri

Yaşlanma sürecinden bağımsız olarak yalnızlık, depresyon, alkol-madde kullanımı ve düşük beklenti düzeyi gibi faktörler bilişsel işlevlerde gerilemeye neden olabilir. Ölüm korkusu ise yaşlanmayla daha ilişkili bir durumdur.

Türkiye’de Yaşam Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü

Türkiye’de yaşam boyu öğrenme faaliyetlerini koordine etmek amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü kurulmuştur.

Sosyal Yardım ve Sosyal Hizmetlerde Öncelikli Gruplar

Sosyal yardım ve sosyal hizmetler konusunda yaşlılar, yoksullar, engelliler ve çocuklar özel önem taşırken, iş adamları bu kapsamda öncelikli bir grup değildir.

Yaşlı Bireylerin Yaşadığı Sorunlar

Yaşlı bireyler sosyal statü değişikliği, yalnız yaşama zorunluluğu ve emeklilikle beraber yalnızlaşma eğilimi gibi sorunlar yaşayabilirler. Ekonomik üretime fazla katkı vermeleri genellikle bir sorun olarak görülmez.

Aktif Yaşlanma Endeksi

Aktif Yaşlanma Endeksi, aktif yaşlanma ile ilgili uygulama sonuçlarının ulusal düzeyde gözlemlenmesine ve yaşlıların ekonomik ve sosyal hayata katılımlarını değerlendirmeye yardımcı olan bir araçtır.

Aktif Yaşlanma Endeksi Kriterleri

Aktif Yaşlanma Endeksi’nde istihdam, bağımsız olma, topluma katılım ve sağlıklı ve güvenli yaşam gibi kriterler kullanılırken, eğitim doğrudan bir kriter olarak yer almaz.

Yaşlanan İş Gücünü Yönetme Uygulamaları (Avrupa)

Avrupalı şirketler, yaşlanan iş gücünü yönetmek için işe alım ve öğrenme, eğitim ve yaşam boyu öğrenme ile istihdamdan çıkışı yönetme gibi yöntemler kullanır.

Yaşlıların Dijital Yaşamlarını Aktifleştirme Zorlukları

Yaşlıların dijital yaşamlarını aktifleştirme konusunda gelir eşitsizliği, sosyal dışlanma ve fırsat eşitsizliği gibi zorluklar yaşanırken, ileri ve esnek eğitim imkânları bu zorlukları aşmada yardımcı olur.

Birincil Koruma ve Sağlık

Birincil koruma, hastalık ortaya çıkmadan önce önleyici tedbirler almayı içerir. Kalp hızını artıran aktiviteler, yeterli beslenme ve aşılar bu kapsamdadır. Hastalık ortaya çıktıktan sonraki müdahaleler birincil koruma değildir.

Bilgi İşlem ve İletişim Teknolojileri ve Sosyal Refah Devleti

Bilgi işlem ve iletişim teknolojilerinin sosyal sermaye ve toplumsal sorunları tamamen çözmesi beklenemez. Bu teknolojilerin sosyal refah devletini zayıflatacağı yönündeki görüş tartışmalıdır.

Yaşlıların Anayasal Korunması (Türkiye)

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda yaşlıların devletçe korunacağı ve onlara yardım sağlanacağı belirtilmiştir.

Yaşam Evreleri Modeli – Yaşlılık İkilemi

Yaşam evreleri modelinde yaşlılık evresinin ana ikilemi benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluktur.

Sonuç

Aktif ve sağlıklı yaşlanma, bireylerin yaşam kalitesini yükseltmeyi ve toplumsal yaşama katılımlarını desteklemeyi amaçlayan önemli bir kavramdır. Bu makalede ele alınan bilgiler, yaşlanma sürecine yönelik farkındalığı artırmaya ve olumlu yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir.

1- ….. demografik yaşlanmanın emeklilik sistemleri üzerindeki baskısını azaltmada önemli bir araç olarak ele alınmaktadır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Yaşam beklentisini düşürmek
B) Emekli aylığı miktarının düşürülmesi
C) Mevzuatın düzenlenmesi
D) Aktif yaşlanma
E) Bağımlılık oranını yükseltmek

Cevap : D) Aktif yaşlanma

Açıklama : Nüfusun yaşlanmasının emeklilik sistemleri üzerinde yarattığı mali baskıyı azaltmak için, yaşlıların daha uzun süre çalışma hayatında kalmasını, sağlıklı ve sosyal hayata katılımlarını teşvik eden “aktif yaşlanma” politikaları önemli bir araç olarak görülmektedir.

2- I. Ekonomik göstergeler
II. Sosyal göstergeler
III. Siyasi göstergeler
IV. Sağlık göstergeleri
Yukarıdakilerden hangileri yaşlılıkta yaşam kalitesini etkileyen faktörlerdendir?

A) I, III ve IV
B) III ve IV
C) II ve III
D) I ve II
E) I, II ve IV

Cevap : E) I, II ve IV

Açıklama : Yaşlılıkta yaşam kalitesi çok boyutlu bir kavramdır ve bireyin ekonomik durumu (I), sosyal ilişkileri ve katılımı (II) ile sağlık durumu (IV) gibi temel faktörlerden doğrudan etkilenir.

3- Aşağıdakilerden hangisi iş stresinin nedenlerinden biri değildir?

A) Maaş yetersizliği
B) Rol belirsizliği
C) Uyum sorunu
D) Yaşam kalitesi
E) Aşırı iş yükü

Cevap : A) Maaş yetersizliği

Açıklama :

4- …… bir ekonominin üretken olmayan nüfusunu destekleme konusunda ne kadar baskı ile karşılaştığını açıklamaktadır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Yaşam beklentisi
B) Doğurganlık hızı
C) Bağımlılık oranı
D) Demografik yaşlanma
E) Aktif yaşlanma

Cevap : C) Bağımlılık oranı

Açıklama : “Bağımlılık oranı”, bir ülkedeki çalışma çağında olmayan nüfusun (genellikle 0-14 ve 65+ yaş) çalışma çağındaki nüfusa (15-64 yaş) oranını gösterir. Bu oran, üretken nüfusun üzerindeki ekonomik ve sosyal baskıyı ifade eder.

5- Ev işlerinin teknoloji sayesinde kolaylaşmasının bağımsız yaşamı teşvik edebilmesi ve internet ortamıııda gerçekleştirilen çevrim içi ilişkilerin gerçek hayattaki sosyalleşebilme eksikliğini telafi edebilmesi yaşlılar için hangi anlama gelmektedir?

A) Yaşlıların sağlığı
B) Yaşlıların terapisi
C) Yaşlıların güçlendirilmesi
D) Yaşlıların eğitimi
E) Yaşlıların mesleki eğitimi

Cevap : C) Yaşlıların güçlendirilmesi

Açıklama : Teknolojinin, yaşlıların günlük yaşamlarını kolaylaştırması ve sosyal izolasyonlarını azaltarak onlara daha fazla kontrol ve bağımsızlık sağlaması, “yaşlıların güçlendirilmesi” anlamına gelir.

6- Egzersiz ve fiziksel aktivite ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Fiziksel aktivite, kan şekerinin düzenlenmesine yardımcı olur.
B) Egzersizle kas kütlesi artar.
C) Fiziksel aktivite, bireyin sağlık durumunu kontrol etmeksizin önerilir.
D) Fiziksel aktivite; kalp hastalıkları, diyabet gibi kronik hastalıklara yakalanma riskini azaltır.
E) Egzersizle uyku kalitesi artar.

Cevap : C) Fiziksel aktivite, bireyin sağlık durumunu kontrol etmeksizin önerilir.

Açıklama : Fiziksel aktivitenin kan şekerini düzenlemesi, kas kütlesini artırması ve kronik hastalık riskini azaltması gibi birçok faydası vardır. Ancak, özellikle yaşlılar veya kronik hastalığı olanlar için, egzersize başlamadan önce mutlaka bir sağlık kontrolünden geçilmesi gerekir. Aktivitenin sağlık durumu kontrol edilmeden önerilmesi yanlış ve tehlikeli bir yaklaşımdır.

7- Yaşa dayalı ayrımcılık, nesiller arası bağlantıların eksikliği gibi konular, DSÖ’nün belirlediği yaşlı dostu olmada anahtar boyutlardan hangisi içerisinde ele alınmaktadır?

A) Toplum desteği ve sağlık hizmetleri
B) Sosyal katılım
C) Sivil katılımı ve istihdamı
D) Saygı ve sosyal içerme
E) İletişim ve bilgi edinme

Cevap : D) Saygı ve sosyal içerme

Açıklama : Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Yaşlı Dostu Kentler modelinde, yaşa dayalı ayrımcılıkla mücadele edilmesi, yaşlıların toplumda saygı görmesi ve nesiller arası ilişkilerin güçlendirilmesi gibi konular, “Saygı ve Sosyal İçerme” ana boyutu altında ele alınır.

8- Yaşam boyu öğrenmeye ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Sadece formal bir alanda olabilmektedir.
B) Yaygın öğrenmenin bir alternatifidir.
C) Örgün öğrenmenin bir alternatifidir.
D) Bütün öğrenme etkinliklerini içermektedir.
E) Sadece informal bir alanda olabilmektedir.

Cevap : D) Bütün öğrenme etkinliklerini içermektedir.

Açıklama : Yaşam boyu öğrenme, bireyin hayatı boyunca katıldığı tüm öğrenme faaliyetlerini kapsayan geniş bir kavramdır. Bu, okul gibi örgün (formal) eğitim kurumlarının yanı sıra, kurslar gibi yaygın (non-formal) ve günlük hayattaki deneyimler gibi sargın (informal) öğrenmeyi de içerir.

9- Yaşlanmayla birlikte bireyin bilişsel işlevlerinde gerileme görülebilmektedir. Ancak yaşlanmadan bağımsız olarak da bireyin yaşarı deneyimleri bilişsel işlevlerde gerilemeye neden olabilmektedir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bilişsel işlevlerdeki yaşlanmaya bağlı olmayan gerileme nedenlerinden biri değildir?

A) Yalnızlık-izolasyon
B) Düşük beklenti düzeyi
C) Depresyon
D) Alkol-madde kullanımı
E) Ölüm korkusu

Cevap : E) Ölüm korkusu

Açıklama : Yalnızlık, depresyon, alkol-madde kullanımı ve düşük beklenti düzeyi gibi faktörler, yaşlanmadan bağımsız olarak da bilişsel gerilemeye neden olabilir. Ölüm korkusu ise yaşlanma süreciyle daha yakından ilişkili, doğal bir psikolojik durum olarak kabul edilir ve diğerlerinden bu yönüyle ayrılır.

10- Türkiye’de yaşam boyu öğrenmeye ilişkin kurulan müdürlük aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü
B) Vakıflar Genel Müdürlüğü
C) Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
D) Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü
E) MEB Temel Eğitim Genel Müdürlüğü

Cevap : D) Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü

Açıklama : Türkiye’de Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde, örgün eğitim dışında kalan tüm öğrenme faaliyetlerini (halk eğitimi merkezleri, mesleki eğitim kursları vb.) koordine etmek ve planlamak amacıyla “Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü” kurulmuştur.

11- Aşağıdaki gruplardan hangisi sosyal yardım ve sosyal hizmetler konusunda özel önem taşımamaktadır?

A) İş adamları
B) Yaşlılar
C) Yoksullar
D) Engelliler
E) Çocuklar

Cevap : A) İş adamları

Açıklama : Sosyal yardım ve sosyal hizmetler, toplumdaki yoksullar, yaşlılar, engelliler ve çocuklar gibi dezavantajlı ve korunmaya ihtiyaç duyan gruplara yönelik olarak sunulur. İş adamları ise bu anlamda özel önem taşıyan bir hedef grup değildir.

12- Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bireylerin yaşadığı sorunlardan biri değildir?

A) Sosyal statü değişikliği
B) Aile anlayışının çekirdek aileye dönüşmesi sonucunda yalnız yaşama zorunluluğunun oluşması
C) Ekonomik üretime çok fazla katkı vermeleri
D) Yaşlanma ile yaşadığı çevrede değişim
E) Emeklilik ile beraber yalnızlaşma eğilimi

Cevap : C) Ekonomik üretime çok fazla katkı vermeleri

Açıklama : Yaşlı bireyler emeklilikle birlikte sosyal statü değişikliği, yalnızlaşma ve çevreye uyum gibi sorunlar yaşayabilirler. Ekonomik üretime çok fazla katkı vermeleri ise bir sorun değil, aksine aktif yaşlanmanın olumlu bir göstergesidir. Genellikle yaşanan sorun, üretimden çekilmeye bağlı gelir kaybı ve değersizlik hissidir.

13- …… aktif yaşlanma ile ilgili uygulama sonuçlarının ulusal düzeyde gözlemlenmesine, yaşlı insanların ekonomik ve sosyal hayata aktif katılımları için kullanılmayan potansiyellerinin tanımlanmasına ve toplumda yaşlı insanların aktif rol almasına yardımcı olmaktadır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Aktif yaşlanma endeksi
B) Aktif yaşlanma belirleyicileri
C) Aktif yaşlanma ilkeleri
D) Toplumsal cinsiyet
E) Aktif yaşlanma politikaları

Cevap : A) Aktif yaşlanma endeksi

Açıklama : Aktif Yaşlanma Endeksi (Active Ageing Index – AAI), ülkelerin yaşlı nüfuslarının istihdam, sosyal katılım ve bağımsız yaşam gibi alanlardaki durumunu ölçen, karşılaştıran ve politika geliştirilmesine yardımcı olan bir göstergedir.

14- Aşağıdakilerden hangisi aktif yaşlanma indeksinde kullanılan kriterlerden biri değildir?

A) Eğitim
B) Bağımsız olma
C) Topluma katılım
D) Sağlıklı ve güvenli yaşam
E) İstihdam

Cevap : A) Eğitim

Açıklama : Aktif Yaşlanma Endeksi; istihdam, topluma katılım, bağımsız, sağlıklı ve güvenli yaşam gibi ana kriterlere (boyutlara) dayanır. Eğitim ise bu kriterleri etkileyen önemli bir faktör olmakla birlikte, endeksin dört ana kriterinden biri değildir.

15- I. İşe alım ve öğrenme
II. Eğitim ve yaşam boyu öğrenme
III. Katı çalışma süreleri
IV. İstihdamdan çıkışı yönetme ve emekliliğe geçiş
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri Avrupalı şirketlerin, yaşlanan iş gücünü aktif olarak yönetmek için kullandıkları uygulama yöntemlerindendir?

A) Yalnız I
B) I, II ve IV
C) I, II ve III
D) Yalnız III
E) I, III ve IV

Cevap : B) I, II ve IV

Açıklama : Yaşlanan iş gücünü etkin bir şekilde yönetmek için şirketler; işe alım ve işte tutma politikaları (I), yaşam boyu öğrenme ve eğitim fırsatları (II) ve emekliliğe geçiş süreçlerini esnek bir şekilde yönetme (IV) gibi yöntemler kullanırlar. Katı çalışma süreleri (III) ise bu yaklaşımla uyumlu değildir.

16- Aşağıdakilerden hangisi yaşlıların dijital yaşamlarını aktifleştirecek unsurların güçlendirilmesi konusunda karşılaşılan zorluklardan biri değildir?

A) Gelir eşitsizliği
B) İleri ve esnek eğitim imkânları
C) Yaşlıların toplumdan dışlanması
D) Yaşlılara fırsat eşitliğinin sunulmaması
E) Yaşlıların maliyet olarak görülmesi

Cevap : B) İleri ve esnek eğitim imkânları

Açıklama : Yaşlıların dijital okuryazarlığını artırmanın önündeki zorluklar arasında gelir eşitsizliği, sosyal dışlanma ve fırsat eşitliğinin olmaması gibi faktörler yer alır. İleri ve esnek eğitim imkânları ise bu zorlukları aşmak için bir çözüm yoludur, bir zorluk değildir.

17- Birincil koruma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Kalp hızını arttıran aktiviteler, hastalıkların önlenmesine yardımcı olur.
B) Aktivite yetersizliğinde uyku problemleri görülebilir.
C) Beslenme, hastalıklardan korunmada önemlidir.
D) Bağışıklık sisteminin korunması için aşı önerilir.
E) Hastalık ortaya çıktıktan sonra hastalığa bağlı bulguların önlenmesini amaçlayan uygulamaları içerir.

Cevap : E) Hastalık ortaya çıktıktan sonra hastalığa bağlı bulguların önlenmesini amaçlayan uygulamaları içerir.

Açıklama : Birincil koruma, hastalıklar veya sağlık sorunları henüz ortaya çıkmadan önce risk faktörlerini ortadan kaldırarak (aşı, sağlıklı beslenme, egzersiz vb.) hastalığın oluşumunu engellemeyi amaçlar. Hastalık ortaya çıktıktan sonraki müdahaleler ise ikincil veya üçüncül koruma kapsamına girer.

18- Bilgi işlem ve iletişim teknolojileri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bu teknolojilerin sosyal sermaye ve toplum ile alakalı sorunları tamamen çözmesi beklenemez.
B) Özgürlük, adalet, katılımcı demokrasi anlayışı yaygınlaşacaktır.
C) Çalışma yaşamında esnekleşmeye katkı sağlayacaktır.
D) Yeni mesleklerin ortaya çıkmasına neden olacaktır.
E) Bilgi işlem ve iletişim teknolojileri ile sosyal refah devleti zayıflayacaktır.

Cevap : E) Bilgi işlem ve iletişim teknolojileri ile sosyal refah devleti zayıflayacaktır.

Açıklama : Bilgi ve iletişim teknolojilerinin çalışma hayatını esnekleştirmesi, yeni meslekler yaratması ve demokrasi anlayışını yaygınlaştırması beklenmektedir. Ancak bu teknolojilerin sosyal refah devletini zayıflatacağı yönündeki ifade, tartışmalı bir iddiadır ve genel kabul görmüş bir sonuç değildir. Aksine, bu teknolojiler kamu hizmetlerinin daha verimli sunulmasına yardımcı olabilir.

19- “Yaşlılar devletçe korunur. Yaşlılara devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”
Yukarıdaki ifade aşağıdakilerden hangisinde yer almaktadır?

A) Kanun
B) Anayasa
C) Genelge
D) Yönetmelik
E) Tüzük

Cevap : B) Anayasa

Açıklama : Verilen ifade, devletin yaşlılara karşı temel görev ve sorumluluklarını belirten ve en üst yasal norm olan Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın sosyal devlet ilkesiyle ilgili maddelerinde yer almaktadır.

20- Yaşam evreleri modelinde yaşlılık evresinin ana ikilemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gruba ait olmaya karşı yabancılaşma
B) Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk
C) Özerkliğe karşı utanç-şüphe
D) Kimliğe karşı rol karmaşası
E) Başarıya karşı aşağılık duygusu

Cevap : B) Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk

Açıklama : Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre, yaşlılık döneminin temel krizi veya ikilemi, bireyin geçmiş yaşamını anlamlı ve tatmin edici bulup kabullenmesi (Benlik Bütünlüğü) ile pişmanlıklar ve kaygılarla dolu bir şekilde yaşamını sonlandırma korkusu (Umutsuzluk) arasındadır.