Yaşlılık Planlaması ve Stratejileri 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, yaşlılık dönemi için planlama ve stratejiler ile aktif ve sağlıklı yaşlanma konularına değinilecektir. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik çeşitli yaklaşımları kapsamaktadır.

Aktif Yaşlanma ve Önemi

Aktif yaşlanma, yaşlı bireylerin uzun süre çalışma hayatında kalmasını ve sosyal hayata katılımlarını teşvik ederek, demografik yaşlanmanın emeklilik sistemleri üzerindeki baskısını azaltmada önemli bir araçtır.

Sağlıklı Yaşlanma Tanımı (WHO)

“Sağlıklı yaşlanma” kavramı, Dünya Sağlık Örgütü tarafından yaşlılıkta iyilik halini sağlayan fonksiyonel yeteneği geliştirme ve sürdürme süreci olarak tanımlanmıştır.

Yaşlılık Döneminde Erken Tanının Rolü

Erken tanı yöntemleri, birçok hastalığın seyrini olumlu etkileyerek yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmayı ve tedavi maliyetlerini düşürmeyi amaçlar. Bireylerin bir yakınması olmasa dahi düzenli olarak kontrole gitmeleri önemlidir. Ancak her hastalık erken tanı çalışmalarına uygun olmayabilir.

Yönetim İlkeleri ve Henry Fayol

Yönetim ilkeleri kuramının öncüsü Henry Fayol, daha büyük ve karmaşık organizasyonlarda yönetimin nasıl olması gerektiğiyle ilgilenmiş ve yöneticilerin faaliyetlerini detaylı biçimde ilk kez incelemiştir.

Stratejik Planlamanın Yaşlılık Politikalarındaki Yeri

Stratejik planlama, kuruluşların bugünü ile gelecekte olmayı beklediği yer arasındaki yolu ifade eden, sonuç odaklı ve uzun dönemli bir süreçtir ve yaşlılık planlaması ve politikalarının belirlenmesinde önemli bir rol oynar.

Türkiye’de Yaşlılara Yönelik Kurumsal Bakım Hizmetleri

Türkiye’de yaşlılara yönelik huzurevi gibi kurumsal bakım hizmetlerinin temel sağlayıcısı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’dır.

Toplumsal Dışlanmayı Azaltmada Aktif Yaşlanma Stratejileri

Aktif yaşlanma stratejisi, yaşlı bireylerin toplumsal hayata aktif katılımlarını teşvik ederek sosyal dışlanmalarını azaltmayı hedefler.

İş Tanımının Önemi

İş tanımı, işin amacını, süreçlerini ve çalışanların sorumluluklarını ayrıntılı bir biçimde ifade ederek, yaşlı bireylerin istihdamı ve gönüllü faaliyetleri için uygun pozisyonların belirlenmesine yardımcı olabilir.

İhtiyaçlar Hiyerarşisi ve Kendini Gerçekleştirme (Maslow)

Abraham Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst sırada, bireyin ideallerini ve yeteneklerini gerçekleştirme ihtiyacı yer almaktadır. Yaşlılık dönemi için planlamalar bu ihtiyacı da göz önünde bulundurmalıdır.

Evde Bakım Hizmetleri ve Yararları

Evde bakım hizmetleri, yaşlı bireylerin kendi ev ortamlarında kalmalarını sağlayarak aile bütünlüğünü korur ve hastaneye başvuru oranlarını azaltır.

Türkiye’de Sağlıklı Yaşlanma Stratejileri

Türkiye’de sağlıklı yaşlanmayı desteklemek amacıyla yaşlı bireyler için sosyal katılım projeleri oluşturulmakta, özel sağlık hizmetleri sunulmakta ve evde bakım hizmetleri geliştirilmektedir.

Bürokrasi Tanımı (Max Weber)

Max Weber’in bürokrasi tanımı içinde otorite hiyerarşisi, iş bölümü, disipline olmuş bir yapı ve faaliyetlerin dosyalanması gibi kavramlar yer alır. Sözlü kurallar bürokrasinin temel özelliği değildir.

Yaşlı Bireylerin Karşılaştığı Şiddet Sorunu

Yaşlı bireylerin karşılaştığı şiddet önemli bir sorundur ve sadece ev içinde değil farklı ortamlarda da meydana gelebilir. Daha çok çevredeki kişilerden kaynaklanır ve ihmal veya istismar biçiminde gerçekleşir.

Personel Yönetimi ve İnsan Kaynakları Yönetimi Arasındaki Fark

Personel yönetimi çalışanı maliyet unsuru olarak görürken, insan kaynakları yönetimi çalışanı bir öz sermaye olarak değerlendirir.

Endüstriyel Sosyal Psikolojinin Kurucusu (Elton Mayo)

İkinci Dünya Savaşı sonrasında endüstriyel sosyal psikolojiyi kuranlar arasında Elton Mayo gösterilebilir.

İş Bölümü Düşüncesi (Adam Smith)

Başlangıçta devletin ihtiyacı fikriyle ortaya çıkan iş bölümü düşüncesine üretim süreci odaklı bir boyut kazandıran ve işleri basit görevlere ayıran kişi Adam Smith’tir.

Yaşlı İş Gücü Politikalarını Düzenleyen Uluslararası Kurumlar

Yaşlı iş gücü politikalarını düzenleyen uluslararası kurumlardan biri Uluslararası Çalışma Örgütü’dür (ILO).

Taylor’ın Motivasyon Görüşü

Taylor, çalışanların motivasyonlarının para ile artırılacağını savunmaktadır.

Yaşlanmanın Sosyal Sonuçları

Yaşlanmanın sosyal sonuçlarından bazıları sosyal izolasyon, aile içi rollerin değişmesi ve iş gücü piyasasından çekilmedir. Eğitim olanaklarının artması doğal bir sonuç değildir.

Sağlıklı Yaşlanmayı Destekleyen Stratejilerde Üniversitelerin Rolü

Sağlıklı yaşlanmayı destekleyen stratejilerde üniversitelerin rolü eğitim ve araştırma faaliyetleri yürütmektir.

Sonuç

Yaşlılık planlaması ve stratejileri, aktif ve sağlıklı bir yaşlılık dönemi geçirmek için önemlidir. Bireysel ve toplumsal düzeyde yapılan planlamalar, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmada ve topluma aktif katılımlarını sağlamada kritik bir rol oynar.

1- ….. demografik yaşlanmanın emeklilik sistemleri üzerindeki baskısını azaltmada önemli bir araç olarak ele alınmaktadır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Yaşam beklentisini düşürmek
B) Emekli aylığı miktarının düşürülmesi
C) Mevzuatın düzenlenmesi
D) Aktif yaşlanma
E) Bağımlılık oranını yükseltmek

Cevap : D) Aktif yaşlanma

Açıklama : Demografik yaşlanmanın emeklilik sistemleri üzerindeki mali baskısını hafifletmek için, yaşlıların daha uzun süre çalışma hayatında kalmalarını ve sosyal hayata katılmalarını teşvik eden “aktif yaşlanma” politikaları önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

2- “Sağlıklı yaşlanma” kavramı hangi kuruluş tarafından tanımlanmıştır?

A) UNDP
B) OECD
C) WHO
D) ILO
E) UNICEF

Cevap : C) WHO

Açıklama : “Sağlıklı yaşlanma” kavramını, yaşlılıkta iyilik halini sağlayan fonksiyonel yeteneği geliştirme ve sürdürme süreci olarak tanımlayan ve küresel ölçekte bu konuda stratejiler geliştiren kuruluş Dünya Sağlık Örgütü’dür (WHO – World Health Organization).

3- Yaşlılık döneminde erken tanı yöntemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Erken tanı yolu ile tedavi maliyetlerinin azaltılması amaçlanır.
B) Yaşlı birey, bir yakınması olmasa dahi kontrole götürülmelidir.
C) En seyrek zaman dilimiyle yılda bir kez kontrole gidilmelidir.
D) Erken tanıda amaç; yaşam kalitesinin arttırılması, morbidite ve mortalitenin azaltılmasıdır.
E) Her hastalık erken tanı çalışmalarına uygundur.

Cevap : E) Her hastalık erken tanı çalışmalarına uygundur.

Açıklama : Erken tanı, birçok hastalığın seyrini olumlu etkileyerek yaşam kalitesini artırır ve tedavi maliyetlerini düşürür. Ancak, etkili bir tarama yöntemi veya erken evrede tedavi imkanı olmayan bazı hastalıklar, erken tanı çalışmalarına uygun değildir.

4- Yönetim ilkeleri kuramının öncüsü olarak kabul edilen Henry Fayol ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yöneticilerin ne yapması gerektiği ile ilgilenmiştir.
B) Bilimsel Yönetimin İlkeleri isimli bir kitabı bulunmaktadır.
C) Daha büyük ve karmaşık organizasyonlarda yönetimin nasıl olması gerektiğiyle ilgilenmiştir.
D) Yöneticilerin faaliyetlerini detaylı biçimde ilk kez inceleyen kişidir.
E) İlgilendiği konular örgütlerin verimliliğini artırmaya yönelik yönetsel önlemler olmuştur.

Cevap : B) Bilimsel Yönetimin İlkeleri isimli bir kitabı bulunmaktadır.

Açıklama : Henry Fayol, yönetimin temel ilkelerini ve fonksiyonlarını (planlama, örgütleme vb.) tanımlayan “Yönetim Süreci Yaklaşımı”nın öncüsüdür. “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı eser ise Frederick W. Taylor’a aittir.

5- Kuruluşun bugünü ile gelecekte olmayı beklediği yer arasındaki yolu ifade eden, girdilerden çok sonuçlara odaklanan, geleceğe dönük uzun dönemli bir süreci içeren kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rekabet
B) Misyon
C) Stratejik planlama
D) Politika
E) Hedef

Cevap : C) Stratejik planlama

Açıklama : Verilen tanım, bir kuruluşun mevcut durumunu analiz ederek gelecekte olmak istediği yeri belirlemesi ve bu hedefe ulaşmak için uzun vadeli, sonuç odaklı bir yol haritası oluşturması süreci olan “stratejik planlama”yı açıklamaktadır.

6- Türkiye’de yaşlılara yönelik kurumsal bakım hizmetlerinin temel sağlayıcısı hangi kurumdur?

A) TÜİK
B) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
C) Belediyeler
D) Sosyal Güvenlik Kurumu
E) Sağlık Bakanlığı

Cevap : B) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı

Açıklama : Türkiye’de yaşlılara yönelik huzurevi, yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezi gibi kurumsal bakım hizmetlerinin planlanması, sunulması ve denetlenmesinden sorumlu olan temel kamu kurumu Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’dır.

7- Yaşlı bireylerin toplumsal dışlanmasını azaltmak amacıyla geliştirilen strateji aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aktif yaşlanma
B) Yaşlı yoksulluğu
C) Pasif yaşlanma
D) Yaşlı ayrımcılığı
E) Sosyal izolasyon

Cevap : A) Aktif yaşlanma

Açıklama : Aktif yaşlanma stratejisi, yaşlı bireylerin sadece sağlıklarını korumalarını değil, aynı zamanda istihdam, gönüllülük ve sivil toplum faaliyetleri gibi yollarla toplumsal hayata tam katılımlarını teşvik ederek sosyal dışlanmalarını önlemeyi amaçlar.

8- Aşağıdakilerden hangisi işin ne amaçla yapılacağını, hangi süreçlerden geçileceğini, çalışanların bu iş için ne tür sorumluluklar üstleneceğini ayrıntılı biçimde ifade eder?

A) İş tanımı
B) İnsan kaynakları yönetimi
C) İşe alım
D) Personel yönetimi
E) İş gerekleri

Cevap : A) İş tanımı

Açıklama : Bir işin amacını, içerdiği görev ve sorumlulukları, çalışma koşullarını ve hangi süreçleri kapsadığını ayrıntılı olarak açıklayan belgeye “iş tanımı” denir.

9- Aşağıdakilerden hangisi Abraham Maslow’un geliştirdiği ihtiyaçlar hiyerarşisinde en üst sırada yer almaktadır?

A) İdeallerini ve yeteneklerini gerçekleştirme ihtiyacı
B) Temel ihtiyaçlar
C) Güvenlik ihtiyacı
D) Fizyolojik ihtiyaçlar
E) Saygınlık ihtiyacı

Cevap : A) İdeallerini ve yeteneklerini gerçekleştirme ihtiyacı

Açıklama : Abraham Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinin en üst basamağında, bireyin kendi potansiyelini tam olarak ortaya çıkarma, yeteneklerini ve ideallerini gerçekleştirme arzusu olan “kendini gerçekleştirme ihtiyacı” yer alır.

10- Evde bakım hizmetleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Evde bakım hizmetinin birey ve toplum boyutu olmak üzere iki yönlü bir yararı söz konusudur.
B) Sağlık hizmetlerinin maliyeti azalır.
C) Aile bütünlüğü korunur.
D) Hastanede yatılı kalma süresi kısalır.
E) Hastaneye başvuru oranları artar.

Cevap : E) Hastaneye başvuru oranları artar.

Açıklama : Evde bakım hizmetleri, hastaların kendi ev ortamlarında tedavi ve bakımlarını almalarını sağlayarak hastanede kalış sürelerini kısaltır, maliyetleri düşürür ve aile bütünlüğünü korur. Bu hizmetlerin bir amacı da gereksiz hastane başvurularını azaltmaktır, artırmak değil.

11- Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de sağlıklı yaşlanma stratejileri kapsamında alınan tedbirlerden biri değildir?

A) Yaşlı bireyler için sosyal katılım projelerinin oluşturulması
B) Yaşlı bireylere özel sağlık hizmetlerinin sunulması
C) Genç iş gücüne yönelik teşvik programlarının artırılması
D) Sağlık eğitimi ve farkındalık kampanyalarının düzenlenmesi
E) Evde bakım ve destek hizmetlerinin geliştirilmesi

Cevap : C) Genç iş gücüne yönelik teşvik programlarının artırılması

Açıklama : Türkiye’deki sağlıklı yaşlanma stratejileri; yaşlılara özel sağlık hizmetleri sunulması, sosyal katılım projeleri oluşturulması ve evde bakım hizmetlerinin geliştirilmesi gibi doğrudan yaşlı nüfusa yönelik tedbirleri içerir. Genç iş gücüne yönelik teşvikler ise farklı bir politika alanının konusudur.

12- Aşağıdakilerden hangisi Max Weber’in bürokrasi tanımı içinde yer alan kavramlardan biri değildir?

A) Otorite hiyerarşisi
B) İş bölümü
C) Disipline olmuş bir yapı
D) Sözlü kurallar
E) Faaliyetlerin dosyalanması

Cevap : D) Sözlü kurallar

Açıklama : Max Weber’in ideal bürokrasi modelinin temel özellikleri arasında; iş bölümü, otorite hiyerarşisi, faaliyetlerin dosyalanması ve yazılı kurallar yer alır. Keyfiliği önlemek ve tutarlılığı sağlamak için kuralların sözlü değil, açık ve “yazılı” olması esastır.

13- Yaşlı bireylerin karşılaştıkları şiddet sorunuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaşlı nüfus oranının artmasına paralel olarak önemli bir sorun haline gelmiştir.
B) Yaşlı birey fiziksel ya da duygusal olarak sıkıntı yaşamaktadır.
C) Yaşlıya yönelik şiddet sadece ev içinde meydana gelmektedir.
D) Daha çok yaşlının çevresinde yer alan kişilerden kaynaklı olup ihmal veya istismar biçiminde gerçekleşmektedir.
E) Yaşlıya yönelik şiddet ilk kez İngiliz hekim tarafından tarif edilmiştir.

Cevap : C) Yaşlıya yönelik şiddet sadece ev içinde meydana gelmektedir.

Açıklama : Yaşlıya yönelik şiddet, ihmal ve istismar önemli bir toplumsal sorundur ve sadece ev içinde değil, aynı zamanda bakım kurumları, hastaneler veya kamusal alanlar gibi farklı ortamlarda da meydana gelebilmektedir.

14- Personel yönetiminden farklı olarak insan kaynakları yönetiminde çalışana bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstihdam öznesi
B) Öz sermaye
C) Edilgen personel
D) Yetersiz sermaye
E) Pasif çalışan

Cevap : B) Öz sermaye

Açıklama : Geleneksel personel yönetimi çalışanı bir maliyet unsuru olarak görürken, modern insan kaynakları yönetimi, çalışanı işletmeye değer katan, geliştirilmesi gereken ve rekabet avantajı sağlayan stratejik bir varlık, yani bir “öz sermaye” (insan sermayesi) olarak görür.

15- Aşağıdakilerden hangisi İkinci Dünya Savaşı sonrasında endüstriyel sosyal psikolojiyi kuranlar arasında gösterilebilir?

A) Henry Fayol
B) Elton Mayo
C) Max Weber
D) Peter Drucker
E) Frederick W. Taylor

Cevap : B) Elton Mayo

Açıklama : Elton Mayo, 1920’ler ve 30’larda yaptığı ünlü Hawthorne Araştırmaları ile çalışma ortamındaki sosyal ve psikolojik faktörlerin verimlilik üzerindeki etkisini ortaya koymuş ve bu çalışmalarıyla endüstriyel sosyal psikoloji ve insan ilişkileri akımının öncüsü olmuştur.

16- Başlangıçta devletin kaç kişiye ihtiyacı olduğu fikri ile ortaya çıkan iş bölümü düşüncesine farklı boyut kazandıran, esas olarak üretim süreci üzerinde duran ve işleri basit görevlere ayıran kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Parsons
B) Platon
C) Hawthorne
D) Rousseau
E) Adam Smith

Cevap : E) Adam Smith

Açıklama : İş bölümü düşüncesini sistematik bir şekilde analiz eden ve “Ulusların Zenginliği” adlı eserinde bir toplu iğne fabrikası örneği üzerinden işlerin basit görevlere ayrılmasının üretimde nasıl büyük bir verimlilik artışı sağladığını gösteren düşünür, Adam Smith’tir.

17- Aşağıdakilerden hangisi yaşlı iş gücü politikalarını düzenleyen uluslararası kurumlardan biridir?

A) UNHCR
B) WHO
C) UNESCO
D) ILO
E) UNICEF

Cevap : D) ILO

Açıklama : Uluslararası Çalışma Örgütü (International Labour Organization – ILO), Birleşmiş Milletler’in çalışma hayatıyla ilgili standartları belirleyen, politikalar geliştiren ve sosyal adaleti savunan uzmanlık kuruluşudur. Yaşlı iş gücü politikaları da bu kurumun çalışma alanına girmektedir.

18- Taylor, çalışanların motivasyonlarının hangi unsurla arttırılacağını savunmaktadır?

A) Sevgi
B) Beslenme
C) Barınma
D) Bireysel motivasyon
E) Para

Cevap : E) Para

Açıklama : Bilimsel Yönetim yaklaşımının kurucusu olan Frederick W. Taylor, insanın rasyonel ve ekonomik bir varlık olduğunu varsaymış ve çalışanların motivasyonunu artırmanın en etkili yolunun, performansa dayalı ücret sistemleri, yani “para” olduğunu savunmuştur.

19- Aşağıdakilerden hangisi yaşlanmanın sosyal sonuçlarından biri değildir?

A) Sosyal izolasyon
B) Aile içi rollerin değişmesi
C) İş gücü piyasasından çekilme
D) Eğitim olanaklarının artması
E) Toplumdan dışlanma

Cevap : D) Eğitim olanaklarının artması

Açıklama : Yaşlanma süreci, emeklilikle birlikte iş gücü piyasasından çekilme, sosyal izolasyon ve aile içi rollerin değişmesi gibi çeşitli sosyal sonuçlar doğurabilir. Eğitim olanaklarının artması ise yaşlanmanın doğal bir sonucu değil, aktif yaşlanma politikaları kapsamında yaşlılara sunulan bir imkândır.

20- Sağlıklı yaşlanmayı destekleyen stratejilerde üniversitelerin rolü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Politik kararları almak
B) Şehir planlamasını yapmak
C) Ekonomik destek paketleri hazırlamak
D) Eğitim ve araştırma faaliyetleri yürütmek
E) Vergi politikalarını düzenlemek

Cevap : D) Eğitim ve araştırma faaliyetleri yürütmek

Açıklama : Sağlıklı yaşlanma stratejilerinde üniversitelerin temel rolü, gerontoloji (yaşlılık bilimi) alanında bilimsel “araştırma faaliyetleri yürütmek”, bu alanda çalışacak uzmanları yetiştirmek için “eğitim” programları düzenlemek ve toplumu bilgilendirmektir.