Temel Gerontoloji 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, temel gerontoloji kavramları ve yaşlılık süreci ile ilgili önemli konular ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlanmanın biyolojik, psikolojik ve sosyal yönlerini kapsamaktadır.

Yaşlılıkta Depresyon Tanısı

Amerikan Psikiyatri Birliği DSM-V kriterlerine göre depresyon tanısı için çökkün duygu durumu mutlaka bulunması gereken bir belirtidir.

Türkiye’de Yaşlı Nüfus Oranı (2023)

Türkiye’de 2023 istatistiklerine göre 65 yaş ve üzeri olan bireylerin oranı yüzde 10.2’dir.

Ötenazi Kavramı – Aktif Ötenazi

Aktif ötenazi, hastanın açık talebi üzerine yüksek dozda ilaç verilerek yaşamına son verilmesi olarak değerlendirilir.

Ölüm Kaygısının Boyutları

Ölüm kaygısı; geride kalanlar için endişelenme, cezalandırılma korkusu, belirsizlik ve yalnızlık korkusu ile acı duyma korkusu gibi boyutları içerir. Maddi varlığını kaybetme korkusu bu boyutlardan biri değildir.

Yaşlılarda Ölüm Korkusunu Azaltan Faktörler

Yaşlının zaman zaman ölümü hatırlaması, dini inanca sahip olması ve hayatı süresince eserler bırakması ölüm korkusunu azaltabilir. Çocuğunun olmaması genellikle korkuyu azaltan bir faktör değildir.

Devlete Bağlı Huzurevlerine Kabul Koşulları

Devlete bağlı huzurevlerine kabul için 60 yaş ve üzeri olmak, bulaşıcı hastalığı veya bağımlılığı olmamak, sosyal ve/veya ekonomik yoksunluk içinde olmak gereklidir. Günlük ihtiyaçları karşılayamıyor olmak huzurevi için değil, bakım merkezi için bir kriterdir.

Hayatın Geçiciliği ve Ölümün Anlamı

“Hayatın geçiciliği ölümü anlamlı kılmaktadır” görüşü Victor E. Frankl’a aittir.

Yaşlılarda Kronik Ağrı Nedenleri

Yaşlılarda kronik ağrıya en fazla kas-iskelet sistemi sorunları neden olur.

Türkiye’de Yaşlılıkla İlgili En Üst Mevzuat

Türkiye’de yaşlılıkla ilgili en üst sıradaki yazılı mevzuat Anayasa’dır.

Yaşlı Destek Programı (YADES) Öncelikleri

Yaşlı Destek Programı (YADES) kapsamında mobil ekip oluşturulması, evde bakıma destek, psikososyal ve evde teknik destek hizmetleri öncelikli olarak planlanmaktadır. Mali destek doğrudan bu programın önceliği değildir.

Avrupa Birliği ve Aktif Yaşlanma Girişimleri

Avrupa Birliği aktif yaşlanmayı teşvik etmek amacıyla Avrupa İstihdam Stratejisi, Avrupa Bilgi Toplumunda İyi Yaşlanmak Eylem Planı ve Grundtvig Programı gibi girişimleri uygulamıştır.

Aktif Yaşlanma Tanımı (WHO)

Aktif yaşlanma, insanların yaşlanmasıyla birlikte yaşam kalitelerini geliştirmek amacıyla sağlık, katılım ve güvenlikle ilgili olanakları en uygun hale getirme sürecidir.

Avrupa Yaşlı Politikalarına Temel Oluşturan Ülke

Her bir yaşlı bireyin makul yaşam standardını güvence altına alan sosyal politikaları ile Avrupa yaşlı politikalarına temel oluşturan ülke İsveç’tir.

Sağlık Tanımı (WHO)

Sağlık, sadece hastalık ve sakatlığın olmayışı değil, aynı zamanda bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir.

Başarılı Yaşlanma Kavramı

Başarılı yaşlanma, bedensel ve zihinsel işlevselliğin sürdürülmesi, iyi hissetme, hastalıkların olmaması, aktif katılım, pozitif bakış açısı ve finansal güvenlik kavramlarını içerir.

Yaşlanma ile İlgili Kalkınma Hedefleri ve Özel İhtisas Komisyonu

Yaşlanmayla ilgili kalkınma hedeflerinin temelini oluşturan çalışmaları yürütmek ve politika önerileri hazırlamakla yükümlü kurum Özel Yaşlanma İhtisas Komisyonu’dur.

1982 BM Dünya Yaşlılar Asamblesi İlkeleri

1982 Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Dünya Yaşlılar Asamblesi’nde belirlenen yaşlılık ilkeleri arasında bağımsızlık, kendini gerçekleştirme ve itibar, katılım ve bakım yer alır. İstismar ve ihmalin önlenmesi doğrudan bir ilke başlığı değildir.

Yaşlılıkta Bağışıklık Sistemi Değişiklikleri

Yaşlılıkta bağışıklık sisteminde Ig düzeyleri artabilir, NK hücrelerinin sayısı artar ve nötrofillerin fagositoz yeteneği azalır. Enflamatuar yanıt genel olarak azalmaz.

Yaşlı Bireyler İçin Yardımcı Cihazlar – Mobilite

Yaşlı bireylerin mobilite için kullandığı yardımcı cihazlar arasında tekerlekli sandalye, akülü sandalye, baston ve yürüteç yer alır. Telefon zincir yöntemi bir iletişim sistemidir.

Düşen Yaşlıları Tespit Etmeye Yönelik Sistemler

Yalnız yaşayan yaşlıların evde düşmeleri durumunda yardım alabilmeleri için titreşim algılayıcı kullanılarak oluşturulan sistemler geliştirilmiştir.

Sonuç

Temel gerontoloji, yaşlanma sürecini anlamak ve yaşlı bireylerin ihtiyaçlarına uygun çözümler üretmek için multidisipliner bir yaklaşım sunar. Aktif ve sağlıklı yaşlanma hedefleri doğrultusunda yapılan çalışmalar, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmada önemli bir rol oynamaktadır.

1- Amerikan Psikiyatri Birliği DSM-V kriterlerine göre depresyon tanısı koyabilmek için aşağıdaki belirtilerden hangisi mutlaka olmalıdır?

A) Çökkün duygu durumu
B) İstemsiz kilo kaybı veya kilo alımı
C) Neredeyse her gün yorgunluk, bitkinlik, içsel güçsüzlük ve enerji eksikliği hissedilmesi
D) Tekrarlayan ölüm düşünceleri
E) Neredeyse her gün uykusuzluk çekme ya da aşırı uyuma

Cevap : A) Çökkün duygu durumu

Açıklama : DSM-V tanı kriterlerine göre, majör depresyon tanısı konulabilmesi için dokuz belirtiden en az beşinin bulunması ve bu belirtilerden birinin mutlaka “çökkün duygu durumu” veya “ilgi/istek kaybı (anhedoni)” olması gerekmektedir.

2- Türkiye’de 2023 istatistiklerine göre 65 yaş ve üzerinde olan bireylerin oranı aşağıdakilerden hangisidir?

A) yüzde 11
B) yüzde 3.9
C) yüzde 7.3
D) yüzde 10.2
E) yüzde 6.8

Cevap : D) yüzde 10.2

Açıklama : Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2023 yılı itibarıyla Türkiye’de 65 yaş ve üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki oranı yüzde 10,2’ye ulaşarak ilk kez çift haneli rakamları görmüştür.

3- Aşağıdakilerden hangisi aktif ötenazi olarak değerlendirilmektedir?

A) Hastanın açık talebi üzerine yüksek dozda ilaç verilmesi ile bireyin yaşamına son verilmesi
B) Sıvı desteğinin kesilmesi
C) Oksijen desteğinin durdurulması
D) Beslenmenin yapılmaması
E) Solunum cihazının çekilmesi

Cevap : A) Hastanın açık talebi üzerine yüksek dozda ilaç verilmesi ile bireyin yaşamına son verilmesi

Açıklama : Aktif ötenazi, hastanın yaşamını sonlandırmak amacıyla dışarıdan doğrudan bir müdahalede bulunulmasıdır. Yüksek dozda ilaç verilmesi bu tür bir müdahaledir. Oksijen veya beslenme desteğinin kesilmesi gibi eylemler ise pasif ötenazi olarak kabul edilir.

4- Aşağıdakilerden hangisi ölüm kaygısının boyutlarından biri sayılmaz?

A) Geride kalanlar için endişelenme korkusu
B) Ölümden sonra cezalandırılma korkusu
C) Belirsizlik ve yalnızlık korkusu
D) Maddi varlığını kaybetme korkusu
E) Acı duyma korkusu

Cevap : D) Maddi varlığını kaybetme korkusu

Açıklama : Ölüm kaygısı; acı çekme korkusu, belirsizlik korkusu, geride kalanlar için endişelenme ve ölümden sonraki hayata dair korkular gibi çok boyutlu bir olgudur. Maddi varlıkları kaybetme korkusu ise bu temel boyutlardan biri olarak sayılmaz.

5- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılarda ölüm korkusunu azaltan faktörlerden biri değildir?

A) Yaşlının zaman zaman ölümü hatırlaması ve başka bireylerin cenaze törenlerine katılması
B) Yaşlının bir yakınının ölümünden dolayı acı hissetmesi, yas tutması
C) Yaşlının hayatı süresince kendine ait eserler bırakması
D) Yaşlının çocuğunun olmaması
E) Yaşlının dinî inanca sahip olması

Cevap : D) Yaşlının çocuğunun olmaması

Açıklama : Dini inançlar, hayatta anlamlı eserler bırakmış olmak ve ölümle yüzleşmeyi sağlayan deneyimler yaşlılarda ölüm korkusunu azaltabilir. Ancak çocuğunun olmaması, “benden sonra ne olacak” endişesini ve yalnızlık korkusunu artırabileceği için genellikle korkuyu azaltan bir faktör değildir.

6- Aşağıdakilerden hangisi devlete bağlı huzurevlerine kabul koşulları arasında yer almaz?

A) Bulaşıcı hastalığı olmamak
B) Uyuşturucu madde ya da alkol bağımlısı olmamak
C) Yeme içme, banyo, tuvalet vb. günlük gereksinimlerini karşılayamıyor olmak
D) 60 yaş ve üzeri yaşlarda olmak
E) Sosyal ve/veya ekonomik yoksunluk içinde olmak

Cevap : C) Yeme içme, banyo, tuvalet vb. günlük gereksinimlerini karşılayamıyor olmak

Açıklama : Devlete bağlı huzurevlerine kabul için 60 yaş üzeri olmak, sosyal/ekonomik yoksunluk içinde olmak, bulaşıcı bir hastalığı veya bağımlılığı olmamak gibi şartlar aranır. Kendi günlük temel ihtiyaçlarını karşılayamıyor olmak ise huzurevi değil, daha yoğun bakım gerektiren “yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezi” için bir kabul kriteridir.

7- “Hayatın geçiciliği ölümü anlamlı kılmaktadır” görüşü aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Sigmund Freud
B) Edgar Morin
C) Victor E. Frankl
D) Sartre
E) Sokrates

Cevap : C) Victor E. Frankl

Açıklama :

8- Yaşlılarda kronik ağrıya en fazla aşağıdakilerden hangisi neden olur?

A) Kas-iskelet sistemi sorunları
B) Damarlar ile ilgili sorunlar
C) Nörolojik sorunlar/hastalıklar
D) Viseral (iç organlarından kaynaklanan) sorunlar
E) Kanser

Cevap : A) Kas-iskelet sistemi sorunları

Açıklama : Yaşlılarda en sık görülen kronik ağrı nedeni, osteoartrit (kireçlenme), romatoid artrit ve omurga sorunları gibi kas-iskelet sistemi problemleridir.

9- Türkiye’de yaşlılık ile ilgili en üst sıradaki yazılı mevzuat aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tüzük
B) Kanun hükmünde kararname
C) Anayasa
D) Kanun
E) Yönetmelik

Cevap : C) Anayasa

Açıklama : Hukukta normlar hiyerarşisine göre en üst yasal düzenleme Anayasa’dır. Türkiye’de yaşlı hakları ve yaşlıların korunması ile ilgili temel hükümler de Anayasa’nın sosyal devlet ilkesiyle ilgili maddelerinde yer alır.

10- Aşağıdakilerden hangisi Yaşlı Destek Programı (YADES) kapsamında gerçekleştirilecek projeler içerisinde öncelikli olarak yer alması planlanan hizmetlerden biri değildir?

A) Mobil ekip oluşturulması
B) Yaşlılara yönelik evde bakıma destek ve evde bakım hizmetleri
C) Yaşlılara mali (parasal) destek hizmetleri
D) Psikososyal destek hizmetleri
E) Evde teknik destek hizmetleri

Cevap : C) Yaşlılara mali (parasal) destek hizmetleri

Açıklama : Yaşlı Destek Programı (YADES), yaşlıların evde bakım, psikososyal destek, evde teknik destek gibi hizmetlerle kendi yaşam ortamlarında desteklenmesini hedefler. Doğrudan mali (parasal) yardım yapmak ise bu programın öncelikli hizmetleri arasında yer almaz; bu tür yardımlar farklı sosyal yardım mekanizmalarıyla sağlanır.

11- I. Avrupa İstihdam Stratejisi, Avrupa Sosyal Fonu, PROGRESS
II. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
III. Özel Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım Merkezleri Yönetmeliği
IV. Avrupa Bilgi Toplumunda İyi Yaşlanmak Eylem Planı
V. Grundtvig Programı
Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Birliği tarafından 2012 yılı, “Avrupa Aktif Yaşlanma ve Nesiller Arası Dayanışma Yılı” olarak kabul edilmiştir. Bu doğrultuda Avrupa Birliği tarafından aktif yaşlanmayı teşvik etmek amacıyla yukarıdaki girişimlerden hangileri uygulanmıştır?

A) I ve III
B) II, III ve V
C) II ve III
D) I, IV ve V
E) I, II ve IV

Cevap : D) I, IV ve V

Açıklama : Avrupa Birliği, aktif yaşlanmayı teşvik etmek amacıyla Avrupa İstihdam Stratejisi (I), Avrupa Bilgi Toplumunda İyi Yaşlanmak Eylem Planı (IV) ve yetişkin eğitimini destekleyen Grundtvig Programı (V) gibi çeşitli girişimleri uygulamıştır. Diğer seçenekler ise Türkiye’nin ulusal düzenlemeleridir.

12- …… yaşlanma, insanların yaşlanmasıyla birlikte yaşam kalitelerini geliştirmek amacıyla sağlık, katılım ve güvenlikle ilgili olanakları en uygun hâle getirme sürecidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Aktif
B) Uyumlu
C) Başarılı
D) Sağlıklı
E) Psikolojik

Cevap : A) Aktif

Açıklama : Metinde verilen tanım, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yapılan ve yaşlılıkta sağlık, katılım ve güvenlik olanaklarını optimize ederek yaşam kalitesini artırma süreci olarak tanımlanan “Aktif Yaşlanma” kavramını açıklamaktadır.

13- Her bir yaşlı bireyin makul yaşam standardını güvence altına alan sosyal politikaları ile Avrupa yaşlı politikalarına temel oluşturan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fransa
B) İsveç
C) Belçika
D) İngiltere
E) İtalya

Cevap : B) İsveç

Açıklama : Evrensel sosyal haklara dayalı, kapsamlı ve cömert sosyal politikaları ile İsveç, özellikle yaşlılara yönelik hizmetlerde ve sosyal güvence sistemlerinde birçok Avrupa ülkesi için model teşkil eden ve yaşlı politikalarına temel oluşturan bir ülkedir.

14- …..; sadece hastalık ve sakatlığın olmayışı değil, aynı zamanda bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hâlidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Sağlıklı yaşlanma
B) Sağlık
C) Başarılı yaşlanma
D) Sağlıkta hakkaniyet
E) Yaşam kalitesi

Cevap : B) Sağlık

Açıklama : Verilen ifade, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yapılan ve en yaygın kabul gören “sağlık” tanımıdır.

15- …… bedensel ve zihinsel işlevselliğin sürdürülmesi, fiziksel ve ruhsal olarak iyi hissetme, hastalık/sakatlık ve sağlık sorunlarının olmaması, hayata aktif katılım, pozitif bakış açısı, yaşam memnuniyeti ve finansal güvenlik kavramlarını içerir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) İyi oluş hâli
B) Başarılı yaşlanma
C) Kaliteli yaşama
D) Aktif yaşam
E) Sağlıklı yaşam

Cevap : B) Başarılı yaşlanma

Açıklama : Metinde tanımı yapılan çok boyutlu kavram; düşük hastalık riski, yüksek zihinsel ve fiziksel işlevsellik ve hayata aktif katılımı içeren, yaşlanma sürecinin olumlu bir şekilde deneyimlenmesi olan “başarılı yaşlanma”dır.

16- Aşağıdakilerden hangisi yaşlanmayla ilgili kalkınma hedeflerinin temelini oluşturan çalışmaları yürütmek ve yaşlanma konularında ekonomik ve sosyal politikalara yön verecek raporları hazırlamakla yükümlüdür?

A) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
B) Özel Yaşlanma İhtisas Komisyonu
C) Erişilebilirlik Daire Başkanlığı
D) Kronik Hastalıklar Şube Müdürlüğü
E) Sosyal ve Ekonomik Hayata Katılım Daire Başkanlığı

Cevap : B) Özel Yaşlanma İhtisas Komisyonu

Açıklama : Türkiye’de kalkınma planlarının hazırlık sürecinde, yaşlanma gibi özel ve önemli konularda derinlemesine çalışmalar yapmak, mevcut durumu analiz etmek ve geleceğe yönelik politika önerileri geliştirmek amacıyla “Özel Yaşlanma İhtisas Komisyonu” kurulmaktadır.

17- Aşağıdakilerden hangisi 1982 Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Dünya Yaşlılar Asamblesi’nde belirlenen yaşlılık ilkelerinden biri değildir?

A) Bağımsızlık
B) Kendini gerçekleştirme ve itibar
C) Katılım
D) Bakım
E) İstismar ve ihmalin önlenmesi

Cevap : E) İstismar ve ihmalin önlenmesi

Açıklama : 1982 Dünya Yaşlılar Asamblesi’nde kabul edilen uluslararası eylem planının temel ilkeleri; Bağımsızlık, Katılım, Bakım, Kendini Gerçekleştirme ve İtibar’dır. İstismar ve ihmalin önlenmesi bu ilkelerin bir sonucu ve amacı olsa da, doğrudan bir ilke başlığı olarak yer almamıştır.

18- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılıkta görülen bağışıklık sistemi değişikliklerinden biri değildir?

A) Ig düzeyleri çoğunlukla artar.
B) NK hücrelerinin sayısı artar.
C) Dentritik hücreler azalır.
D) Nötrofillerin fagositoz yeteneği azalır.
E) Enflamatuar yanıt azalır.

Cevap : E) Enflamatuar yanıt azalır.

Açıklama : Yaşlanmayla birlikte bağışıklık sisteminde çeşitli değişiklikler meydana gelir. Genel olarak, enfeksiyonlara karşı verilen akut enflamatuar (iltihabi) yanıt azalırken, kronik, düşük düzeyli bir enflamasyon hali (inflammaging) ortaya çıkar. Dolayısıyla enflamatuar yanıtın genel olarak azaldığı söylenemez.

19- Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bireyin mobilite için kullandığı yardımcı cihazlardan biri değildir?

A) Tekerlekli sandalye
B) Akülü sandalye
C) Baston
D) Yürüteç
E) Telefon zincir yöntemi

Cevap : E) Telefon zincir yöntemi

Açıklama : Tekerlekli sandalye, baston ve yürüteç, yaşlı bireylerin hareketliliğini (mobilitesini) destekleyen fiziksel yardımcı cihazlardır. Telefon zinciri yöntemi ise bir cihaz değil, acil durumlarda haberleşmeyi sağlayan sosyal bir destek ağı sistemidir.

20- ….., yalnız yaşayan yaşlıların ev içerisinde yere düştükleri zaman kalkamamaları durumunda acil yardımın gecikmesiyle oluşabilecek problemlerin önüne geçebilmek amacıyla geliştirilmiş, düşen insan tespitine yönelik donanımlardır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Servis tipi yardımcı sosyal robot
B) Telefon zinciri yöntemi
C) Akıllı yastık
D) Destek tipi yardımcı sosyal robot
E) Titreşim algılayıcı kullanılarak oluşturulan sistemler

Cevap : E) Titreşim algılayıcı kullanılarak oluşturulan sistemler

Açıklama : Metinde anlatılan teknoloji, yere düşme anında oluşan sarsıntıyı veya titreşimi algılayan sensörler kullanarak otomatik olarak acil durum çağrısı başlatan sistemlerdir. Bu sistemler, yalnız yaşayan yaşlıların düşme sonrası yardım alamama riskini azaltmak için geliştirilmiştir.