Yaşlanma Teorileri ve Geriatrik Değerlendirme 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, yaşlanma sürecini açıklayan temel teoriler ve yaşlı bireylerin kapsamlı değerlendirilmesi olan geriatrik değerlendirme konuları ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlı sağlığı ve bakımı alanındaki önemli bilgileri kapsamaktadır.

Yaşlıda Kendini İhmal Kavramı

Yaşlı bir bireyin kendi sağlık ve güvenlik ihtiyaçlarını karşılayamayacak durumda olmasına rağmen bunu umursamaması durumu kendini ihmal olarak tanımlanır.

Beden Kitle İndeksi ve Değerlendirilmesi

Beden kitle indeksi 35 olan bir birey şişman kategorisinde yer alır.

Yaşlı Bakımında İnterdisipliner Ekip

Yaşlı bakımında interdisipliner ekipte hekim, geriatri hemşiresi, fizyoterapist ve beslenme uzmanı (diyetisyen) gibi profesyoneller yer alır. Temizlik görevlisi bu ekibin bir üyesi değildir.

Bası Yarası Gelişiminde Rol Oynayan Faktörler

Bası yarası gelişiminde rol oynayan dış faktörler arasında bası, sürtünme, gerilme ve nemlilik sayılırken, malnütrisyon içsel bir faktördür.

Stres Tipi Üriner İnkontinans

Öksürme, gülme veya hapşırma gibi aktivitelerle az miktarda idrar kaçırma durumu stres tipi üriner inkontinans olarak adlandırılır.

Yaşlı Dostu Kentlerin Özellikleri

Yaşlı dostu kentlerin özellikleri arasında toplu taşımada erişilebilirlik, kaldırımlardaki engellerin kaldırılması ve yeşil alanların artırılması yer alır. Yerel yönetim bütçelerinden düzenli para desteği sağlanması doğrudan yaşlı dostu kentlerin bir özelliği değildir.

Yaşamdan Geri Çekilme Teorisi

Yaşlıların fiziksel aktivitelerini azaltması, psikolojik olarak ilişkilerini daraltması ve toplumdan uzaklaşması Yaşamdan Geri Çekilme Teorisi ile açıklanır.

Yaşlılarda Ağrı ve Algı

Yaşlılarda ağrı yaygın bir sorundur ve tedavi edilmeyen ağrı depresyon ve uyku bozukluklarına yol açabilir. Yaş arttıkça ağrı algısının azaldığı inanışı yanlıştır.

Dış Mekanda Düşmeler (Yaşlılarda)

Dış mekanda düşme oranı erkeklerde daha fazla olup, Mart-Mayıs aylarında ve gündüz saatlerinde daha sık görülür. En önemli nedeni tansiyon düşüklüğü değildir. Düşmeler kış aylarında daha çok görülür.

Fonksiyonel Durum Kavramı

Fonksiyonel durum, kişinin görevlerini yerine getirebilmesi ve günlük yaşam aktivitelerini karşılayabilmesi durumudur.

Deliryum Değerlendirmesi (Yaşlılarda Hastanede)

Risk faktörlerine sahip yaşlılar hastaneye yatırıldığında deliryum değerlendirmesi ilk 24 saat içinde yapılmalıdır.

Deliryuma Yatkınlığı Artıran Faktörler

Deliryuma yatkınlığı artıran faktörler arasında üriner kateterizasyon, dehidratasyon, malnütrisyon ve ciddi akut hastalıklar yer alır. Kadın olmak bir risk faktörü değildir.

FANCAPES Geriatrik Değerlendirme Aracı

FANCAPES, yaşlıda gerçek bir sorunun varlığını ortaya çıkarmak için kullanılan bir değerlendirme aracıdır.

Huzursuz Bacak Sendromu Özellikleri

Huzursuz bacak sendromunda yakınmalar genellikle akşam saatlerinde dinlenme halinde ortaya çıkar ve hareket ile azalır. Yakınmalar uykuya dalma sırasında görülür, ancak derin uyku sırasında artmaz.

İhmale Maruz Kalan Yaşlıda Beklenmeyen Durum

İhmale maruz kalan yaşlıda kilo alma beklenmez.

Terapi Bahçeleri

Fiziksel ve psikolojik sorunları olan bireyleri güçlendirmek amacıyla kullanılan bahçe uygulaması terapi bahçeleridir.

Yaşlı İstismarı Taraması

Amerikan Tıp Birliği’nin önerdiği yaşlı istismarı tarama soruları arasında zorlama, istenmeyen dokunma ve tehdit edilme gibi konular yer alır. Oturulan evin mülkiyeti doğrudan bir tarama sorusu değildir.

Düşmelerin Önlenmesi (Yaşlılarda)

Yaşlı tekerlekli sandalye kullanıyorsa yatak yüksekliği sandalyeden biraz daha alçak olmamalı, biraz daha fazla olmalıdır.

Uyku Siklusu

Uyku siklusunun yaklaşık yüzde 20-25’ini REM uykusu oluşturur, yüzde 80’i değil.

Ağrı Değerlendirmede Altın Standart (Kognitif Yeterli Yaşlılarda)

Kognitif olarak yeterli bireylerde ağrı değerlendirmede altın standart, yaşlının kendi ifadesidir.

Sonuç

Yaşlanma teorileri ve geriatrik değerlendirme, yaşlı bireylerin sağlık ve iyilik hallerini anlamak ve desteklemek için önemli bir çerçeve sunar. Bu makalede ele alınan bilgiler, yaşlılık sürecine bütüncül bir bakış açısı sağlamayı amaçlamaktadır.

1- Yaşlının kendi sağlık ya da güvenliğini tehdit eder bir şekilde tek başına yaşama davranışı göstermesi aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

A) Kendini ihmal
B) Daha kötü muameleye maruz kalma korkusu
C) Bakım verici ihmali
D) Ailesel istismar
E) Kurumsal istismar

Cevap : A) Kendini ihmal

Açıklama : Yaşlı bir bireyin, kendi temel sağlık ve güvenlik ihtiyaçlarını karşılayamayacak durumda olmasına rağmen bunu umursamaması ve bu durumun kendi sağlığını tehdit eder hale gelmesi, “kendini ihmal” olarak tanımlanır.

2- Beden kitle indeksi 35 olan biri için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Zayıf
B) Normal
C) Şişman
D) Aşırı şişman
E) Hafif şişman

Cevap : C) Şişman

Açıklama :

3- Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bakımında interdisipliner ekibin üyeleri arasında sayılmaz?

A) Fizyoterapist
B) Geriatri hemşiresi
C) Temizlik görevlisi
D) Beslenme uzmanı Diyetisyen
E) Hekim

Cevap : C) Temizlik görevlisi

Açıklama : Yaşlı bakımında interdisipliner (çok disiplinli) ekip; hekim, hemşire, fizyoterapist ve beslenme uzmanı gibi farklı sağlık profesyonellerinden oluşur. Temizlik görevlisi, kurum için çok önemli bir destek personeli olsa da, bu profesyonel sağlık ekibinin bir üyesi değildir.

4- Aşağıdakilerden hangisi bası yarası gelişiminde rol oynayan ekstrensek (dış) faktörler arasında sayılmaz?

A) Bası
B) Malnütrisyon (Beslenme bozukluğu)
C) Sürtünme
D) Gerilme (Makaslama)
E) Nemlilik

Cevap : B) Malnütrisyon (Beslenme bozukluğu)

Açıklama : Bası yarasının gelişiminde rol oynayan dış (ekstrensek) faktörler; basınç, sürtünme, gerilme ve nemlilik gibi cilde dışarıdan etki eden durumlardır. Malnütrisyon (yetersiz beslenme) ise bireyin kendi vücuduyla ilgili bir iç (intrensek) risk faktörüdür.

5- Öksürme, gülme, hapşırma gibi aktivitelerle az miktarda idrar kaçırma tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mix (karışık tipte) üriner inkontinans
B) Taşma tipi üriner inkontinans
C) Stres tipi üriner inkontinans
D) Fonksiyonel üriner inkontinans
E) Sıkışma tipi üriner inkontinans

Cevap : C) Stres tipi üriner inkontinans

Açıklama : Karın içi basıncını artıran öksürme, hapşırma, gülme gibi aktiviteler sırasında istemsiz olarak az miktarda idrar kaçırma durumu “stres tipi üriner inkontinans” olarak adlandırılır.

6- Aşağıdakilerden hangisi yaşlı dostu kentlerin olması gereken özelliklerinden değildir?

A) Yerel yönetim bütçelerinden yaşlılara düzenli olarak para desteği sağlanması
B) Toplu taşıma araçlarında tekerlekli sandalye ile araca binmeyi sağlayacak düzeneklerin olması
C) Kaldırımdaki engellerin kaldırılarak kaldırım genişliklerinin artırılması
D) Yerel yönetimlerin yeşil alanlara yönelik verdiği hizmetlerin arttırılması
E) Toplu taşıma araçlarında durakların sesli anons sistemi ile bildirilmesi

Cevap : A) Yerel yönetim bütçelerinden yaşlılara düzenli olarak para desteği sağlanması

Açıklama : Yaşlı dostu kentler; ulaşım, binalar, yeşil alanlar ve sosyal katılım gibi konularda yaşlıların ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş kentlerdir. Yaşlılara doğrudan para desteği sağlamak ise bir yerel yönetim hizmetinden çok, merkezi hükümetin sosyal yardım ve emeklilik politikalarının bir konusudur.

7- Yaşlılar fiziksel olarak aktivite hızlarını azaltır, psikolojik olarak dünyayla ilişkilerini kendilerini ilgilendiren yaşam alanlarına indirgemeye çalışır. Yaşlanan birey toplumdan, toplum da yaşlıdan uzaklaşır.
Yukarıdaki açıklamalar yaşlanma teorilerinden hangisi ile örtüşmektedir?

A) Yaşamdan Geri Çekilme Teorisi
B) Sosyal-çevresel Teori
C) Süreklilik Teorisi
D) Rol Bırakma Teorisi
E) Aktivite Teorisi

Cevap : A) Yaşamdan Geri Çekilme Teorisi

Açıklama : Metinde anlatılan, yaşlanmanın, hem yaşlı bireyin kendi isteğiyle toplumdan elini eteğini çektiği hem de toplumun yaşlıyı dışladığı karşılıklı bir uzaklaşma süreci olduğu görüşü, “Yaşamdan Geri Çekilme Teorisi”nin (Disengagement Theory) temel iddiasıdır.

8- Yaşlılarda ağrı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaş arttıkça ağrı algısı azalır.
B) Tedavi edilmeyen ağrı; depresyon, uyku bozukluğu vb. sorunlara yol açar.
C) Yaşlı kadınlarda ağrı, yaşlı erkeklere göre daha fazla görülür.
D) Yaşlılarda birden fazla kronik hastalığın bir arada bulunması ağrı prevalansını arttırır.
E) Kronik ağrı, hastane yatış sürelerinin uzamasına neden olur.

Cevap : A) Yaş arttıkça ağrı algısı azalır.

Açıklama : Yaşlılarda ağrı yaygın bir sorundur, kadınlarda daha sık görülür ve kronik ağrı hastane yatışlarını uzatabilir. Ancak yaşın ilerlemesiyle ağrı algısının azaldığına dair inanış, yaygın bir yanılgıdır ve doğru değildir.

9- I. Düşme oranı erkeklerde daha fazladır.
II. Mart-Mayıs aylarında düşmeler fazladır.
III. Düşmelerin çoğu gündüz ve öğleden sonra meydana gelir.
IV. Dış mekânda düşmenin en önemli nedeni tansiyon düşüklüğüdür.
V. Düşme daha çok kış aylarında görülür.
Dış mekânda meydana gelen düşmelerle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

A) Ive V
B) IV ve V
C) I, II ve III
D) II, III ve V
E) II ve IV

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama :

10- …… kişinin görevlerini yerine getirebilmesi ve günlük yaşam aktivitelerinin gerektirdiği karmaşık sosyal rollerini karşılayabilmesi durumudur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Başarılı yaşlanma
B) Kaliteli yaşlanma
C) Aktif yaşlanma
D) Yaşam kalitesi
E) Fonksiyonel durum

Cevap : E) Fonksiyonel durum

Açıklama : “Fonksiyonel durum”, bir bireyin günlük yaşam aktivitelerini (banyo yapma, giyinme, yemek yeme vb.) ve enstrümantal günlük yaşam aktivitelerini (alışveriş, telefon kullanma, ulaşım vb.) ne ölçüde bağımsız olarak yerine getirebildiğini ifade eder.

11- Risk faktörlerine sahip olan yaşlılar hastaneye yatırıldığında deliryum değerlendirmesi ne zaman yapılmalıdır?

A) İlk 72 saat içinde
B) İlk 1 saat içinde
C) İlk 8 saat içinde
D) Her hastada deliryum değerlendirmesine gerek yoktur.
E) İlk 24 saat içinde

Cevap : E) İlk 24 saat içinde

Açıklama : Deliryum riski taşıyan yaşlı bir hasta hastaneye yatırıldığında, durumun erken tespiti ve yönetimi için ilk 24 saat içinde mutlaka deliryum açısından değerlendirilmelidir.

12- Aşağıdakilerden hangisi deliryuma yatkınlığı artıran faktörlerden biri değildir?

A) Üriner kateterizasyon (İdrar sondası takılması)
B) Dehidratasyon, malnütrisyon
C) Yatağa bağımlılık
D) Kadın olmak
E) Ciddi akut hastalıklar

Cevap : D) Kadın olmak

Açıklama : Deliryum için risk faktörleri arasında; ileri yaş, ciddi akut hastalıklar, beslenme bozukluğu, hareketsizlik ve idrar sondası takılması gibi durumlar yer alır. Cinsiyet ise deliryum gelişimi için doğrudan bir risk faktörü olarak kabul edilmemektedir.

13- Yaşlıda gerçek bir sorunun varlığında ya da bir şeylerin yanlış gittiği düşünüldüğünde sorunun ne olduğunu kesin olarak ortaya çıkarmak için kullanılan değerlendirme aracı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Instrumental Günlük Yaşam Aktiviteleri Formu
B) FANCAPES
C) Fiziksel Günlük Yaşam Aktiviteleri Formu
D) Barthel İndeksi
E) EASY-Care

Cevap : B) FANCAPES

Açıklama : FANCAPES, yaşlı bireyin genel durumunu kapsamlı bir şekilde değerlendirmek için kullanılan bir modeldir. Sıvı alımı, solunum, beslenme, iletişim, aktivite, ağrı, boşaltım ve sosyalleşme gibi alanları sistematik olarak sorgulayarak mevcut veya potansiyel sorunları kesin olarak ortaya çıkarmayı hedefler.

14- Aşağıdakilerden hangisi huzursuz bacak sendromunun özelliklerinden biri değildir?

A) Yakınmalar genellikle akşam saatlerinde dinlenme hâlinde ortaya çıkar.
B) Gün içinde de uzun süreli oturma ve istirahat dönemlerinde görülebilir.
C) Yakınmalar hareket ile azalır.
D) Yakınmalar uykuya dalma sırasında görülür, derin uyku sırasında artar.
E) Bacaklarda karıncalanma ve iğnelenme hissi vardır.

Cevap : D) Yakınmalar uykuya dalma sırasında görülür, derin uyku sırasında artar.

Açıklama : Huzursuz bacak sendromunda bacaklardaki rahatsızlık hissi, genellikle istirahat halindeyken (akşam saatlerinde veya uykuya dalarken) ortaya çıkar ve hareketle azalır. Derin uyku sırasında ise bu yakınmalar genellikle görülmez veya artmaz.

15- İhmale maruz kalan yaşlıda aşağıdakilerden hangisinin görülmesi beklenmez?

A) Tekrarlayan yara ve yaralanmalar
B) Malnütrisyon
C) Dehidratasyon
D) Kilo alma
E) Genel hijyen eksikliği

Cevap : D) Kilo alma

Açıklama : İhmale maruz kalan yaşlı bir bireyde yetersiz beslenme (malnütrisyon), sıvı kaybı (dehidratasyon), genel hijyen eksikliği ve tedavi edilmemiş yaralanmalar gibi olumsuz durumlar beklenir. Kilo alma ise ihmalin tipik bir sonucu değildir.

16- Temel amacı fiziksel ya da psikolojik sorunlar yaşayan bireyleri bedensel, zihinsel ve ruhsal olarak güçlendirerek yaşanan ağrıları, acıları ve stresi azaltmak olan bahçe uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) İyi tarım uygulamaları bahçesi
B) Terapi bahçeleri
C) Hobi bahçeleri
D) Kişiye özel bahçe uygulamaları
E) Tıbbi ve aromatik bitkiler bahçesi

Cevap : B) Terapi bahçeleri

Açıklama : Bahçecilik faaliyetlerinin, bireylerin fiziksel, zihinsel ve ruhsal iyilik hallerini artırmak, stresi azaltmak ve rehabilitasyon süreçlerine destek olmak amacıyla yapılandırılmış bir şekilde kullanıldığı alanlara “terapi bahçeleri” denir.

17- Amerikan Tıp Birliği yaşlı ile her karşılaşmada istismar ve ihmal açısından bazı soruların sorulmasını önermektedir.
Aşağıdakilerden hangisi bu sorular arasında yer almaz?

A) Sizi hiç yapmak istemediğiniz şeyleri yapmanız için zorlayan oluyor mu?
B) İzniniz olmadan herhangi biri size dokunuyor mu? Vücudunuzun istemediğiniz bölgelerini elliyor mu?
C) Size zorla veya anlamadığınız bir evrak imzalatıldı mı?
D) Oturduğunuz ev size mi ait?
E) Biri/birileri sizi hiç azarlıyor ya da tehdit ediyor mu?

Cevap : D) Oturduğunuz ev size mi ait?

Açıklama : Yaşlı istismarını tarama amacıyla sorulan sorular genellikle; zorlanma, istenmeyen dokunma, tehdit edilme veya finansal olarak sömürülme gibi konulara odaklanır. “Oturduğunuz ev size mi ait?” sorusu ise doğrudan bir istismar tarama sorusu değildir.

18- Düşmelerin önlenmesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaşlı, tekerlekli sandalye kullanıyorsa yatak yüksekliği sandalyeden biraz daha fazla olmalıdır.
B) Yaşlı, tekerlekli sandalye kullanıyorsa yatak yüksekliği sandalyeden biraz daha alçak olmalıdır.
C) Yatak yüksekliği 40-80 cm arasında olmalıdır.
D) Elektrikli kumanda ile pozisyon değiştirebilen karyolalar tercih edilmelidir.
E) Yatak başında su, ilaç vb. koymak için sabitlenmiş bir komodin bulunmalıdır.

Cevap : B) Yaşlı, tekerlekli sandalye kullanıyorsa yatak yüksekliği sandalyeden biraz daha alçak olmalıdır.

Açıklama :

19- Uyku siklusu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) NREM uykusundan ilk REM uykusunun sonuna kadar olan süredir.
B) Uyku siklusu gecede 4-6 kez tekrarlanır.
C) Uyku siklusunun ilk yarısına NREM, ikinci yarısına REM uykusu hâkimdir.
D) Bir uyku siklusu 90-100 dakika sürer.
E) Uyku siklusunun yüzde 80’ini REM uykusu oluşturur.

Cevap : E) Uyku siklusunun yüzde 80’ini REM uykusu oluşturur.

Açıklama : Bir uyku siklusunun büyük bir bölümünü (yüzde 75-80) NREM uykusu oluştururken, REM uykusu tüm siklusun sadece yüzde 20-25’ini kapsar. Bu nedenle, siklusun yüzde 80’inin REM uykusundan oluştuğu ifadesi yanlıştır.

20- Kognitif olarak yeterli bireylerde ağrı değerlendirmede altın standart aşağıdakilerden hangisidir?

A) Burford Ağrı Termometresi
B) Memorial Ağrı Değerlendirme Kartı
C) McGill Melzack Ağrı Soru Formu
D) Görsel Analog Skala (Visual Analog Scale-VAS)
E) “Ağrınız var mı?” sorusuna yaşlının verdiği cevap (Bireyin kendi ifadesi)

Cevap : E) “Ağrınız var mı?” sorusuna yaşlının verdiği cevap (Bireyin kendi ifadesi)

Açıklama : Bilinci açık ve iletişim kurabilen bir bireyde, ağrının varlığını ve şiddetini değerlendirmedeki “altın standart”, her zaman kişinin kendi beyanıdır. Diğer skalalar ve formlar, bu öznel ifadenin derecelendirilmesine yardımcı olan araçlardır.