Yaşlılarda Davranış Sorunları 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, yaşlı bireylerde görülen davranış sorunlarının nedenleri, yol açtığı sonuçlar ve bu sorunlara yönelik müdahale yaklaşımları ele alınacaktır. 2024-2025 vize sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlıların psikolojik ve sosyal uyum süreçlerindeki önemli konuları kapsamaktadır.

Yaşlı Depresyonunun Nedenleri

Yaşlılıkta depresyona nörobiyolojik işlev kaybı, yaşlılık öncesi psikiyatrik bozukluklar, yaşlılık öncesi hastalıklar ve psikososyal şartların yetersizliği gibi faktörler neden olabilir. Yaşanılan coğrafya bu nedenler arasında en az role sahiptir.

Uyum Sorunlarının Temel Nedeni

Uyum sorunlarının temel nedeni, organizmaya gelen bilgilerin azlığı, yani bireyin çevresindeki değişiklikler hakkında yeterli bilgiye sahip olmamasıdır.

Yaşlanmanın Bellek Üzerindeki Etkisi

Yaşlanmadan en fazla etkilenen bellek türü çalışma belleğidir.

Genel Sistemler Kuramı ve Ruhsal Bozukluklar

Ruhsal bozukluğu olan kişilerin tedavisine tüm çevresinin katılmasıyla alınan olumlu sonuçlar, Genel Sistemler Kuramı’nın doğmasına katkı sağlamıştır.

Engellilerin Çalışma Hayatından Dışlanma Nedenleri

Engellilerin çalışma hayatından dışlanmalarına sebep olan faktörlerden biri sosyal faktörlerdir.

Mevsimsel (Döngüsel) Depresyon

Güneş ışığının azaldığı mevsimlerin döngüsüyle hissedilen depresyon döngüsel depresyondur.

İleri Yetişkinlik Çağı

İleri yetişkinlik çağı 65 yaş ve üzeri dönemleri kapsamaktadır.

Geriatrik Sendromlar

İleri yaşlarda ortaya çıkma eğiliminde olan ve yaşlılığa bağlı sendromlara geriatrik sendromlar denir.

Distimik Depresyon

En az iki yıl boyunca görülen depresif duygu durumunu tanımlayan kavram distimik depresyondur.

Toplumsal Değişim ve Öneriler

Değişimle birlikte toplumun yaşadığı sorunlara getirilen önerilerden biri toplumsal sorunların değişimle birlikte azalacağı yönündeki bir varsayımdır ki bu her zaman doğru değildir. İnsanların değişimlere hazırlanması, bilgilendirilmesi ve katılımı önemlidir.

Yaşlanmanın Fiziksel Değişimleri

Yaşlanmanın fiziksel değişimleri arasında beyin kütlesinde azalma, boy uzunluğunun kısalması ve kırışıklıklar yer alır. Kafatası ağırlığında değişiklik tipik bir değişim değildir.

Emeklilik Sonrası Başarılı Uyum Yolları

Emeklilik sonrası başarılı uyum sağlamanın yolları arasında kişisel gelişim etkinliklerine katılmak, gelir azalmasına uyum sağlamak ve hayatı yaşanabilir kılmak için emek harcamak yer alır.

Yaşlılıkla Ortaya Çıkan Psikolojik Değişimler

Yaşlılıkla ortaya çıkan psikolojik değişimlerden bazıları geçmişe özlem, genç nesillerle mesafe ve değişen dünyaya ayak uydurmada zorluk çekmedir. Olayları algılama ve yorumlama yetisinde artış beklenmez.

Yaşlanmaya Karşı Halk Sağlığı Anlayışı

Yaşlanmaya karşı halk sağlığı anlayışı rehabilitasyon merkezlerine yönlendirme dışında psikososyal gelişimi, yaşlılıkla ilişkili kayıpları hafifletmeyi, uyumu ve iyileşmeyi destekler.

Bellek ve İşlevleri

Bilgi, düşünce ve becerileri koruyan dinamik yapı bellektir.

Yaşlılık Sorunları

Yaşlılık sorunlarından bazıları sosyal dışlanma, yaşlılara karşı negatif tutum, fiziksel güçleri üzerinde etkinlikte bulunmada zorluk ve pasifize olmadır. Kariyer planlama genellikle yaşlılık sorunu olarak görülmez.

Duygu Durum Yaşantıları

Duygu durum yaşantıları arasında taşkınlık, normallik, uygunsuzluk ve çökkünlük yer alır. Takıntılı olma bir duygu durumu değildir.

Sağlıklı Davranışın Geliştirilmesi

Sağlıklı davranışın geliştirilmesinde diyet yapmak, tütün kullanımından kaçınmak ve destekleyici ortamlar önemlidir. Fiziksel aktiviteyi sınırlamak sağlıklı bir davranış değildir.

Afektif Bozukluklar

Duygu durum bozuklukları olarak bilinen kaygı ve depresif sendromlar afektif bozukluklar kavramı ile ifade edilir.

Yaşlının Sosyal Uyumunu Etkileyen Faktörler

Yaşlının sosyal uyumunu meslek, gelir ve çevre gibi faktörler etkilemektedir. Coğrafya da dolaylı olarak etkileyebilir.

Sonuç

Yaşlılarda davranış sorunları, yaşlanma sürecinin doğal bir parçası olabileceği gibi çeşitli psikolojik ve sosyal faktörlerden de kaynaklanabilir. Bu sorunların erken tespiti ve uygun müdahale yaklaşımları, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.

1- Aşağıdakilerden hangisi yaşlı depresyonuna yol açan nedenler arasında en az role sahiptir?

A) Nörobiyolojik işlev kaybı
B) Yaşlılık öncesi psikiyatrik bozukluk
C) Yaşlılık öncesi hastalık
D) Yaşanılan coğrafya
E) Psikososyal şartların yetersizliği

Cevap : D) Yaşanılan coğrafya

Açıklama : Yaşlılıkta depresyona; nörobiyolojik kayıplar, geçmiş hastalıklar ve psikososyal şartların yetersizliği gibi faktörler neden olabilir. Yaşanılan coğrafya ise diğer faktörlere kıyasla depresyon üzerinde en az role sahip olan nedendir.

2- Uyum sorunlarına yol açan temel neden aşağıdakilerden hangisidir?

A) Disleksi
B) Organizmaya gelen bilgilerin azlığı
C) Başarısızlık
D) Dikkat eksikliği
E) Sanrılar

Cevap : B) Organizmaya gelen bilgilerin azlığı

Açıklama : Bireyin çevresinde meydana gelen değişikliklere ayak uyduramaması, yani uyum sorunları yaşamasının temelinde, genellikle değişen durum hakkında yeterli bilgiye sahip olmaması ve ne yapacağını bilememesi yatar.

3- Yaşlanmadan en fazla etkilenen bellek türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) İşlemsel bellek
B) Kısa süreli bellek
C) Uzun süreli bellek
D) Çalışma belleği
E) Episodik bellek

Cevap : D) Çalışma belleği

Açıklama :

4- Ruhsal bozukluğu olan kişilerin tedavisine tüm çevresinin katılması biçiminde yapılan denemelerden olumlu sonuçlar alınması hangi kuramın doğmasını sağlamıştır?

A) Bağlanma kuramı
B) Bireysel kuram
C) Genel sistemler kuramı
D) Davranışçı kuram
E) Psikanalitik kuram

Cevap : C) Genel sistemler kuramı

Açıklama : Bireyin ruhsal sorunlarının sadece kendisinden kaynaklanmadığı, içinde yaşadığı aile ve sosyal çevre gibi sistemlerle karşılıklı etkileşim içinde olduğu ve tedavide bu sistemlerin de ele alınması gerektiği anlayışı, “Genel Sistemler Kuramı”nın doğmasını sağlamıştır.

5- Aşağıdakilerden hangisi engellilerin çalışma hayatından dışlanmalarına sebep olan faktörlerdendir?

A) Ailesel faktörler
B) Kamusal faktörler
C) Kişisel faktörler
D) Sosyal faktörler
E) Kurumsal faktörler

Cevap : D) Sosyal faktörler

Açıklama :

6- Güneş ışığının azaldığı mevsimlerin döngüsüyle hissedilen depresyon aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dışsal depresyon
B) İçsel depresyon
C) Tepkisel depresyon
D) Döngüsel depresyon
E) Majör depresyon

Cevap : D) Döngüsel depresyon

Açıklama : Özellikle sonbahar ve kış aylarında güneş ışığının azalmasıyla tetiklenen ve her yıl aynı dönemlerde tekrarlayan depresyon türüne “mevsimsel depresyon” veya “döngüsel depresyon” denir.

7- İleri yetişkinlik çağı hangi yaş dönemlerini kapsamaktadır?

A) 40-50
B) 30-40
C) 40-65
D) 17-45
E) 65 ve üzeri

Cevap : E) 65 ve üzeri

Açıklama : Gerontoloji ve gelişim psikolojisinde, genellikle emeklilik yaşının başlangıcı olan ve yaşlılık dönemini ifade eden “ileri yetişkinlik çağı”, 65 yaş ve üzerini kapsamaktadır.

8- İleri yaşlarda ortaya çıkma eğiliminde olan ve yaşlılığa bağlı sendromlara ne ad verilir?

A) Fiziksel sorunlar
B) Yaşamsal sorunlar
C) Yaygın bozukluklar
D) Psikolojik rahatsızlıklar
E) Geriatrik sendromlar

Cevap : E) Geriatrik sendromlar

Açıklama : Yaşlılıkta sıkça görülen; düşmeler, idrar kaçırma, bası yaraları, deliryum gibi tek bir hastalığa bağlanamayan, birden çok faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıkan karmaşık sağlık sorunlarına “geriatrik sendromlar” denir.

9- En az iki yıl boyunca görülen depresif duygu durumunu tanımlayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mevsimsel depresyon
B) Manik depresif
C) Maskeli depresyon
D) Majör depresyon
E) Distimik depresyon

Cevap : E) Distimik depresyon

Açıklama : Majör depresyon kadar şiddetli olmayan ancak en az iki yıl boyunca neredeyse sürekli devam eden kronik, çökkün bir duygu durumu ile karakterize olan depresyon türü “distimik depresyon” (veya Kalıcı Depresif Bozukluk) olarak adlandırılır.

10- Aşağıdakilerden hangisi değişimle birlikte toplumun yaşadığı sorunlara getirilen önerilerden biri değildir?

A) Toplumsal sorunlar değişimle birlikte azalır.
B) İnsanlar değişimlere hazırlanabilmelidir.
C) İnsanlar yaklaşmakta olan değişimlerden haberdar edilmelidir.
D) Gelişme hızının denetimiyle yaşam daha anlamlı hâle getirilebilir.
E) İnsanlar olabilecek değişimlere etkin bir şekilde katılabilmelidir.

Cevap : A) Toplumsal sorunlar değişimle birlikte azalır.

Açıklama : Toplumsal değişimin getirdiği sorunlarla başa çıkmak için; insanları değişimlere hazırlamak, onları bilgilendirmek ve sürece katılımlarını sağlamak gibi öneriler getirilir. Değişimin kendiliğinden toplumsal sorunları azaltacağı yönündeki ifade ise bir öneri değil, genellikle doğru olmayan bir varsayımdır.

11- Aşağıdakilerden hangisi fiziksel değişikliklerden biri değildir?

A) Beyin kütlesinde azalma
B) Kafatası ağırlığında değişiklik
C) Boy uzunluğunun kısalması
D) Elastisite kaybı
E) Kırışıklık

Cevap : B) Kafatası ağırlığında değişiklik

Açıklama : Yaşlanmayla birlikte beyin kütlesinde azalma, boyda kısalma ve ciltte kırışıklık gibi birçok fiziksel değişiklik meydana gelir. Ancak kafatası ağırlığında belirgin bir değişiklik olması, yaşlanmanın tipik bir fiziksel değişimi değildir.

12- I. Kişisel gelişim sağlama etkinliklerine katılmak
II. Emeklilikle birlikte meydana gelen gelir azalmasına uyum sağlamak
III. Hayatı daha yaşanabilir hâle getirmek için emek harcamak
IV. Hayatı idame ettirebilecek bir ev ortamı sağlamak
Yukarıdakilerden hangileri emeklilik sonrası başarılı uyum sağlamanın yollarındandır?

A) II, III ve IV
B) II ve III
C) I ve III
D) III ve IV
E) II ve IV

Cevap : A) II, III ve IV

Açıklama : Emeklilik dönemine başarılı bir uyum sağlamak için; gelirdeki azalmaya göre bütçeyi yeniden planlamak (II), yeni uğraşlar ve sosyal ilişkilerle hayatı daha yaşanabilir kılmak (III) ve yaşamı sürdürebilecek güvenli ve uygun bir ev ortamı sağlamak (IV) önemlidir.

13- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılıkla ortaya çıkan psikolojik değişimlerden biri değildir?

A) Geçmişe olan özlemin artması
B) Genç nesiller arasında mesafenin açılması
C) Değişen dünyaya ayak uydurmakta zorluk çekme
D) Eski alışkanlıkları devam ettirmede ısrarcı olma
E) Olayları algılamada ve yorumlama yetisinde artış olması

Cevap : E) Olayları algılamada ve yorumlama yetisinde artış olması

Açıklama : Yaşlanmayla birlikte geçmişe özlem, yeni nesillerle aradaki mesafenin açılması ve değişime uyumda zorluk gibi psikolojik değişimler görülebilir. Ancak olayları algılama ve yorumlama gibi bilişsel yeteneklerde bir artış değil, genellikle bir yavaşlama veya gerileme beklenir.

14- Aşağıdakilerden hangisi yaşlanmaya karşı halk sağlığı anlayışına uygun bir yaklaşım değildir?

A) Rehabilitasyon merkezlerine yönlendirme
B) Psikososyal gelişme
C) Yaşlılıkla ilişkili kayıpları hafifletme
D) Uyum
E) İyileşme

Cevap : A) Rehabilitasyon merkezlerine yönlendirme

Açıklama : Halk sağlığı anlayışı, sorunlar ortaya çıkmadan önce koruyucu önlemler almayı, iyilik halini desteklemeyi ve uyum süreçlerini kolaylaştırmayı hedefler. Bireyleri sadece sorun yaşadıktan sonra rehabilitasyon merkezlerine yönlendirmek, bu proaktif ve önleyici yaklaşımdan çok, tedavi edici bir yaklaşımdır.

15- Bilgi, düşünce ve becerileri koruyan dinamik yapı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bellek
B) Algı
C) Duygu
D) Bilinç
E) Zekâ

Cevap : A) Bellek

Açıklama : Bellek, öğrenilen bilgileri, kazanılan becerileri ve yaşanan deneyimleri zihinde depolayan, koruyan ve ihtiyaç anında geri çağıran dinamik bir yapıdır.

16- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılık sorunlarından biri değildir?

A) Sosyal dışlanma
B) Kariyer planlama
C) Yaşlılara karşı negatif tutum
D) Fiziksel güçleri üzerinde etkinlikte bulunma
E) Pasifize olma

Cevap : B) Kariyer planlama

Açıklama : Yaşlılık döneminde sosyal dışlanma, pasifize edilme ve negatif tutumlarla karşılaşma gibi çeşitli sorunlar yaşanabilir. Kariyer planlama ise bir yaşlılık sorunu değil, genellikle genç ve orta yetişkinlik dönemlerine ait bir gelişim görevidir.

17- Aşağıdakilerden hangisi duygu durum yaşantılarından biri değildir?

A) Taşkın
B) Normal
C) Takıntılı olma
D) Uygunsuz
E) Çökkün

Cevap : C) Takıntılı olma

Açıklama : Duygu durum (afekt); çökkün, taşkın, normal veya uygunsuz gibi şekillerde yaşanabilir. Takıntılı olma ise bir duygu durumundan çok, tekrarlayıcı ve istenmeyen düşüncelerle karakterize bir bilişsel durumdur.

18- Aşağıdakilerden hangisi sağlıklı davranışın geliştirilmesinde ve sürdürülmesinde etkili değildir?

A) Diyet yapmak
B) Tütün kullanımından kaçınmak
C) Fiziksel aktiviteyi sınırlamak
D) Hastalık riskini azaltmak
E) Destekleyici ortamlar

Cevap : C) Fiziksel aktiviteyi sınırlamak

Açıklama : Sağlıklı davranışları geliştirmek; dengeli beslenmeyi, tütün kullanımından kaçınmayı ve destekleyici bir çevrede yaşamayı içerir. Fiziksel aktiviteyi sınırlamak ise sağlığa zararlı, sedanter bir yaşam tarzını teşvik ettiği için etkili bir yöntem değildir.

19- Duygu durum bozuklukları olarak bilinen kaygı ve depresif sendromlar hangi kavram ile ifade edilir?

A) Psikotik bozukluk
B) Bellek bozukluğu
C) Afektif bozukluklar
D) Öğrenme güçlüğü
E) Mental bozukluk

Cevap : C) Afektif bozukluklar

Açıklama : Tıbbi terminolojide, temel belirtisi bireyin duygu durumundaki (çökkünlük veya taşkınlık gibi) bozulmalar olan kaygı ve depresyon gibi sendromların genel adı “afektif bozukluklar”dır.

20- I. Coğrafya
II. Meslek
III. Gelir
IV. Çevre
Yukarıdakilerden hangileri yaşlının sosyal uyumunu etkilemektedir?

A) II ve III
B) II, III ve IV
C) I, II ve III
D) III ve IV
E) II ve IV

Cevap : B) II, III ve IV

Açıklama : Bir yaşlının sosyal uyumu; emeklilik öncesi yaptığı mesleğin getirdiği sosyal statü ve alışkanlıklar (II), ekonomik durumu ve geliri (III) ile içinde yaşadığı sosyal ve fiziksel çevrenin (IV) sunduğu olanaklardan ve zorluklardan önemli ölçüde etkilenir.