Yaşlılık Planlaması ve Stratejileri 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, aktif ve sağlıklı yaşlanma konusundaki temel kavramlar ve bu alandaki ulusal politikalar ele alınacaktır. 2024-2025 vize sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmaya yönelik çeşitli yaklaşımları ve stratejileri kapsamaktadır.

Sağlığın Teşviki ve Ottawa Sözleşmesi

İlk uluslararası sağlığı geliştirme konferansında benimsenen Ottawa Sözleşmesi’nde sağlığın ön koşulu olarak savunuculuk, etkinleştirme ve arabuluculuk olmak üzere üç temel strateji belirlenmiştir.

Aktif Yaşlanma Tanımı ve Dünya Sağlık Örgütü

Aktif yaşlanma terimi ilk kez Dünya Sağlık Örgütü tarafından kullanılmış ve tanımlanmıştır. Bu kavram, yaşlılıkta sağlık, katılım ve güvenlik olanaklarını optimize ederek yaşam kalitesini artırma sürecini ifade eder.

Aktif Yaşlanma ile Hedeflenenler

Aktif yaşlanma ile birlikte istihdama katılım sağlama, çalışmaya devam etme ve gönüllü faaliyetlere katılma gibi hedefler bulunmaktadır.

ILO ve Sosyal Güvenliğin Asgari Normları

1952 tarih ve 102 sayılı Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Sözleşmesi’ne göre yaşlılık, hastalık, malullük ve analık beş temel fizyolojik risktir. Unutkanlık doğrudan bir risk kategorisi değildir.

Nüfuslaşma Kavramı (Kahnkara, 2016)

Kahnkara’nın “nüfuslaşma” kavramsallaştırması, genellikle gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki hızlı nüfus artışını ve bunun sonucunda ortaya çıkan sorunları ifade eder. Gelişmiş ülkelerdeki hızlı nüfus artışı anlamına gelmez.

Yaşlıların İş Gücü Piyasasına Katılımı İçin Yapılması Gerekenler

Yaşlıların iş gücü piyasasına aktif katılımının sağlanması için onları çalışma hayatına teşvik etmek, çalışma koşullarını iyileştirmek ve yaşa dayalı ayrımcılığı önlemek gereklidir.

Kronolojik Yaşlanma Tanımı

Bireyin geride bıraktığı zaman diliminin takvim üzerinden hesaplanması ile elde edilen yaşlılık hesaplaması kronolojik yaşlanmadır.

Yaşlılık ve Yaşlanma Hakkında Yanlış Bilgi

Yaşlılığın başlangıcı 50 yaştır bilgisi yanlıştır. Genellikle 60 veya 65 yaş kabul edilir.

Türkiye’de Kalkınma Planlarını Hazırlayan Kurum (1960-2011)

1960-2011 yılları arasında Türkiye’de kalkınma planlarını hazırlayan kurum Devlet Planlama Teşkilatı’dır.

Türkiye’de İlk Huzurevi

Türkiye’de 1895 tarihinde kamu kurum ve kuruluşları tarafından açılan ilk huzurevi Darülaceze Müessesi’dir.

Easton’ın Siyasal Sistem Modeli

Easton’ın Siyasal Sistemin Akım Modeli’ne göre siyasal sistem çevreden bağımsız değildir, aksine çevresiyle sürekli etkileşim halindedir.

Kentleşmenin Yaşlı Bireyler Üzerindeki Etkileri

Kentleşmeyle birlikte yaşlıların statüsü azalmış, tek başına yaşayan yaşlı sayısı artmış ve saygınlıkları azalmıştır. Aile kurumu yaşlı bakımından birincil sorumlu kurum haline gelmemiştir.

Sanayi Devrimi’nin Ülkeler Açısından Değişimleri

Sanayi Devrimi’nden sonra ülkelerde yaşlıların toplumsal statü ve saygınlığı artmamış, azalmıştır.

Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Kapsamı

Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi yalnız sağlık sektörünün değil, birçok sektörün ortak sorumluluğundadır.

Aktif Yaşlanma Hakkında Yanlış Bilgi

Aktif yaşlanma ile ilgili verilen tüm şıklar doğrudur, herhangi bir yanlış bilgi bulunmamaktadır. *(Önceki düşüncemde hata yapmıştım.)*

2012 Yılı ve Nüfus Yaşlanması Riski

2012 yılında nüfus yaşlanmasının yanlış yönetilmesine risk tanımını yapan ve dikkat çeken kurum Dünya Ekonomik Forumu’dur.

HÜNEE 2008 Araştırmasına Göre Türkiye’deki Demografik Yapı Dönüşümü

HÜNEE 2008 araştırma verilerine göre Türkiye’deki demografik yapı dönüşüm süreci ile ilgili sonuçlardan biri tek ebeveynli aile biçimlerinin ortaya çıkması ve yaygınlaşmasıdır.

Emekli Sandığı, SSK ve Bağ-Kur’un Birleştirilmesi (2006)

Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur 2006 yılında Sosyal Güvenlik Kurumu çatısı altında birleştirilmiştir.

Beş Yıllık Kalkınma Planlarının Başlangıcı (Türkiye)

Türkiye’de Beş yıllık kalkınma planlarının başlangıcı 1963 yılıdır.

Stratejik Planlamanın İşletmelerde Uygulanma Süreci

Stratejik planlamanın işletmelerde uygulanma süreci İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra gerçekleşmiştir.

Sonuç

Aktif ve sağlıklı yaşlanma, bireysel ve toplumsal düzeyde ele alınması gereken önemli bir konudur. Sağlığın teşviki, sosyal katılımın desteklenmesi ve teknolojik imkanlardan yararlanılması, yaşlı bireylerin yaşam kalitesini artırmak için hayati öneme sahiptir.

1- İlk uluslararası sağlığı geliştirme konferansında benimsenen Ottawa Sağlığın Teşviki ve Geliştirilmesi Sözleşmesi’nde hangi üç temel strateji sağlığın ön koşulu olarak belirlenmiştir?

A) Bilgi edinme – Savunuculuk – Faydacılık
B) Sosyal katılım – Sosyal içerme – Savunuculuk
C) Etkinleştirme – Sorumluluk – Sosyal içerme
D) Katılımcılık – Faydacılık – Etkinleştirme
E) Savunuculuk – Etkinleştirme – Arabuluculuk

Cevap : E) Savunuculuk – Etkinleştirme – Arabuluculuk

Açıklama : 1986 tarihli Ottawa Sözleşmesi’nde, sağlığın teşviki ve geliştirilmesi için üç temel strateji belirlenmiştir: Sağlık için iyi bir savunucu olmak (Savunuculuk), tüm insanların sağlık potansiyellerine ulaşmalarını sağlamak (Etkinleştirme) ve farklı sektörler arasında sağlık için aracılık yapmak (Arabuluculuk).

2- Aktif yaşlanma terimi ilk kez hangi kurum/kuruluş tarafından kullanılmış ve tanımlanmıştır?

A) Avrupa Adalet Divanı
B) Uluslararası Çalışma Örgütü
C) İnsan Hakları Komisyonu
D) Dünya Ekonomik Forumu
E) Dünya Sağlık Örgütü

Cevap : E) Dünya Sağlık Örgütü

Açıklama : “Aktif yaşlanma” terimi, 1990’lı yılların sonlarında Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından, yaşlılıkta sağlık, katılım ve güvenlik olanaklarını optimize ederek yaşam kalitesini artırma süreci olarak tanımlanmış ve küresel bir politika hedefi olarak benimsenmiştir.

3- I. İstihdama katılım sağlama
II. Çalışmaya devam etme
III. Gönüllü faaliyetlere katılma
IV. Başkalarına bağımlı bir yaşam sürdürme
Yukarıdaki ifadelerden hangileri aktif yaşlanma ile birlikte hedeflenenler arasında yer almaktadır?

A) II, III ve IV
B) I, II ve IV
C) I ve III
D) I, II ve III
E) I ve II

Cevap : D) I, II ve III

Açıklama : Aktif yaşlanma politikaları, yaşlı bireylerin istihdama katılımını sağlamayı (I) , çalışmaya devam etmelerini teşvik etmeyi (II) ve gönüllü faaliyetler (III) gibi yollarla toplumsal hayata aktif olarak katılmalarını hedeflemektedir.

4- 1952 tarih ve 102 sayılı Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Sözleşmesi’ne göre aşağıdakilerden hangisi beş temel fizyolojik riskten biri değildir?

A) Yaşlılık
B) Hastalık
C) Unutkanlık
D) Malullük
E) Analık

Cevap : C) Unutkanlık

Açıklama : ILO’nun 102 sayılı sözleşmesi; yaşlılık, hastalık, analık, malullük gibi temel sosyal riskleri güvence altına almayı hedefler. Unutkanlık ise tek başına bir sosyal risk kategorisi olarak değil, yaşlılık veya hastalık gibi risklerin bir belirtisi olarak ele alınır.

5- Kahnkara’nın (2016) “nüfuslaşma” kavramsallaştırması ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi vanlıştır?

A) Herhangi bir bölgedeki kaynakların orada yaşayan nüfusa yetmemesi anlamına gelmektedir.
B) Gelişmiş ülkelerde hızlı nüfus artışı yaşanması anlamına gelmektedir.
C) Dünyada yaşanan demografik değişimi ifade etmektedir.
D) Nüfuslaşma sonucunda yoksullaşma, işsizlik oranlarında artış meydana gelmektedir.
E) Kavram, gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki nüfus artışını kapsamaktadır.

Cevap : B) Gelişmiş ülkelerde hızlı nüfus artışı yaşanması anlamına gelmektedir.

Açıklama : “Nüfuslaşma” kavramı, genellikle gelişmekte olan ülkelerdeki hızlı nüfus artışını ve bunun sonucunda ortaya çıkan yoksulluk, işsizlik gibi sosyo-ekonomik sorunları ifade etmek için kullanılır. Gelişmiş ülkelerde ise tam tersine nüfus artış hızının yavaşlaması veya durağanlaşması söz konusudur.

6- I. Yaşlıları çalışma hayatına teşvik etmek
II. Çalışma koşullarını iyileştirmek
III. Yaşa dayalı ayrımcılığı önlemek
IV. İşe alım kriterlerine yaş sınırı koymak
Yaşlıların iş gücü piyasasına aktif katılımının sağlanması için yukarıdakilerden hangisi veya hangileri yapılmalıdır?

A) Yalnız II
B) I ve II
C) I, II ve III
D) I, II ve IV
E) I ve IV

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama : Yaşlıların iş gücü piyasasına katılımını sağlamak için; onları çalışma hayatına teşvik edecek politikalar geliştirmek (I) , çalışma koşullarını yaşlarına uygun hale getirmek (II) ve işe alımlarda yaşa dayalı ayrımcılığı önlemek (III) gibi adımlar atılmalıdır.

7- Bireyin geride bıraktığı zaman diliminin takvim üzerinden hesaplanması ile elde edilen yaşlılık hesaplaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fizyolojik yaşlanma
B) Sosyal yaşlanma
C) Enformatik yaşlanma
D) Kronolojik yaşlanma
E) Kültürel yaşlanma

Cevap : D) Kronolojik yaşlanma

Açıklama : Bireyin doğum tarihinden itibaren geçen takvim yıllarının sayılmasıyla elde edilen yaşa “kronolojik yaş” denir.

8- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılık ve yaşlanma ile ilgili yanlış bir bilgidir?

A) Yaşılık, sosyal ve kültürel bir anlam barındırmaktadır.
B) Yaşlılık, yaşın ilerlemesi anlamına gelmektedir.
C) Birey; bebeklik, çocukluk, ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık kategorilerinden geçmektedir.
D) Yaşılığın başlangıcı 50 yaştır.
E) Yaşlılık, bireylerde farklı hızlarda gelişen bir süreçtir.

Cevap : D) Yaşılığın başlangıcı 50 yaştır.

Açıklama : Yaşlılığın başlangıcı için genellikle Birleşmiş Milletler veya Dünya Sağlık Örgütü gibi kurumların belirlediği 60 veya 65 yaş sınırı kabul edilir. 50 yaş ise yaşlılığın değil, orta yaş döneminin bir parçası olarak görülür.

9- 1960-2011 yılları arasında Türkiye’de geleceğe yönelik politikaların oluşturulduğu ve kalkınma planlarıyla izlenmesi gereken hedeflerin belirlendiği kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
B) Türkiye İş Kurumu
C) Sağlık Bakanlığı
D) Devlet Planlama Teşkilatı
E) Adalet Bakanlığı

Cevap : D) Devlet Planlama Teşkilatı

Açıklama : 1960-2011 yılları arasında Türkiye’nin sosyal ve ekonomik hedeflerini belirleyen beş yıllık kalkınma planlarını hazırlamakla görevli olan temel kurum “Devlet Planlama Teşkilatı” (DPT) idi.

10- 1895 tarihinde kamu kurum ve kuruluşları tarafından açılan ilk huzurevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Darülhayr-i Ali
B) Himâye-i Etfäl Cemiyeti
C) Darüleytâm
D) Niğde Huzurevi
E) Darülaceze Müessesi

Cevap : E) Darülaceze Müessesi

Açıklama : 1895 yılında Sultan II. Abdülhamid’in fermanıyla kurulan “Darülaceze Müessesi”, din, dil, ırk ayrımı yapmaksızın bakıma muhtaç yaşlı, engelli ve kimsesiz çocuklara hizmet veren ve alanındaki ilk kapsamlı kamu kurumu niteliğindeki kuruluştur.

11- Easton’ın öncüsü olduğu Siyasal Sistemin Akım Modeli’ne göre aşağıda yer alan ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Siyasal sistem, çevreden bağımsız ve çevrenin dahil olmadığı ortamda gerçekleşir.
B) Siyasal sistem, içsel çevre ile dışsal çevre arasında karşılıklı ilişki içindedir.
C) Siyasal sistemde talep girdisi vardır.
D) Siyasal sistem, hem çevreden etkilenen hem de çevreyi etkileyen bir sistemdir.
E) Siyasal sistemde gelen talepler çeşitli çevrelerin katkı veya tepkileri ile desteklenir.

Cevap : A) Siyasal sistem, çevreden bağımsız ve çevrenin dahil olmadığı ortamda gerçekleşir.

Açıklama : David Easton’ın modeline göre siyasal sistem, içinde bulunduğu çevreden (iç ve dış) talepler ve destekler alan, bu girdileri işleyerek çıktılar (politikalar, kararlar) üreten ve çevresiyle sürekli etkileşim halinde olan açık bir sistemdir. Çevreden bağımsız olduğu ifadesi bu modele göre yanlıştır.

12- Kentleşmeyle birlikte ortaya çıkan sorunlara bağı olarak yaşlı bireylerle ilgili yaşanan değişimlerle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi vanlıştır?

A) Aile kurumu yaşlı bakımından birincil sorumlu kurum hâline gelmiştir.
B) Yaşlıların statüsünün azalmasına yol açmıştır.
C) Teknolojideki hızlı değişimlerle birlikte çalışan yaşlılara talebin azalmasına yol açmıştır.
D) Tek başına yaşayan yaşlı sayısında artış meydana gelmiştir.
E) Yaşlıların saygınlığının azalmasına yol açmıştır.

Cevap : A) Aile kurumu yaşlı bakımından birincil sorumlu kurum hâline gelmiştir.

Açıklama : Kentleşme ve sanayileşme süreci, geleneksel geniş aile yapısını zayıflatarak yaşlıların statüsünün ve saygınlığının azalmasına neden olmuştur. Bu süreçte yaşlı bakım sorumluluğu sadece ailenin üzerine kalmamış, aksine devletin ve diğer kurumların da rol üstlendiği karmaşık bir yapıya dönüşmüştür.

13- Sanayi Devrimi’nden sonra ülkeler açısından yaşanan değişimlerle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaşlıların toplumsal statü ve saygınlığı artmıştır.
B) Ülkelerin ani ekonomik sıçramalar yaşamasına neden olmuştur.
C) İşçi sınıfının ortaya çıkmasıyla sonuçlanmıştır.
D) Doğumda beklenen yaşam süresi uzamıştır.
E) Erken ölüm oranlarında düşüş meydana gelmiştir.

Cevap : A) Yaşlıların toplumsal statü ve saygınlığı artmıştır.

Açıklama : Sanayi Devrimi ile birlikte üretim fabrikalara kaymış, genç iş gücüne olan talep artmış ve geleneksel tarım toplumunda bilgi ve deneyimiyle saygı gören yaşlıların toplumsal statüsü ve saygınlığı artmamış, aksine azalmıştır.

14- Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi kavramlarının kapsamı ve amaçlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi yalnız sağlık sektörünün sorumluluğundadır.
B) Bireylerin yaşam kalitesinin arttırılması amaçlanır.
C) Hastalığın nedenleri ve önlenmesi yönündeki çalışmaları kapsar.
D) İnsanların kendi sağlıkları üzerinde kontrolünün artmasını sağlamak amaçlanır.
E) Bireylerin yaşam kalitesinin korunması yönünde sosyal ve çevresel müdahaleleri kapsar.

Cevap : A) Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi yalnız sağlık sektörünün sorumluluğundadır.

Açıklama : Sağlığın teşviki ve geliştirilmesi, sadece sağlık sektörünün değil, aynı zamanda eğitim, çevre, yerel yönetimler gibi birçok farklı sektörün ve toplumun tüm kesimlerinin işbirliğini gerektiren çok boyutlu bir yaklaşımdır. Bu nedenle sadece sağlık sektörünün sorumluluğunda olduğu ifadesi yanlıştır.

15- Aktif yaşlanma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Kaynakların yaş grupları arasında adaletli dağılımı anlamına gelen nesiller arası dayanışmayı destekler
B) Sağlık, katılım, yaşam boyu öğrenme ve güvenliğin teminatı için yatay eksenli politikayı destekler.
C) Bireylerin özerkliğini ve bağımsızlığını destekler.
D) Fiziksel çevre, sağlık ve sosyal hizmetler aktif yaşlanma belirleyicileridir.
E) Sağlıklı ve fonksiyonları güçlü yaşlılar da hedef kitlesi içindedir.

Cevap : B) Sağlık, katılım, yaşam boyu öğrenme ve güvenliğin teminatı için yatay eksenli politikayı destekler.

Açıklama : Aktif yaşlanma; nesiller arası dayanışmayı, bireylerin özerkliğini ve sağlıklı yaşlıları da kapsayan bütüncül bir yaklaşımdır. Yatay eksenli politika, farklı sektörlerin (sağlık, istihdam, eğitim vb.) işbirliğini gerektirdiğinden bu yaklaşımla uyumludur. Bu soruda verilen şıkların tamamı aktif yaşlanma ile ilgili doğru ifadeler içermektedir.

16- 2012 yılında nüfus yaşlanmasının yanış yönetilmesine risk tanımını yapan ve demografik yapıdaki dönüşüme, sürdürülebilir olmayan nüfus artışına dikkat çeken kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dünya Sağlık Örgütü
B) Dünya Ekonomik Forumu
C) Avrupa Konseyi
D) Birleşmiş Milletler
E) Uluslararası Çalışma Örgütü

Cevap : B) Dünya Ekonomik Forumu

Açıklama : Nüfus yaşlanmasının küresel ekonomi için oluşturduğu risklere dikkat çeken ve bu konuyu 2012 yılında bir risk olarak tanımlayan kuruluş, yıllık küresel risk raporları hazırlayan Dünya Ekonomik Forumu’dur (WEF).

17- Aşağıdakilerden hangisi HÜNEE 2008 araştırma verilerine göre Türkiye’deki demografik yapı dönüşüm süreci ile ilgili sonuçlar arasındadır?

A) Geniş aile yapısının ortaya çıkması ve yaygınlaşması
B) Aile içindeki iş bölümünde yaşlıların öneminin artması
C) Geleneksel aile biçimlerinin ortaya çıkması ve yaygınlaşması
D) Ailenin, yaşlıların bakımı konusunda daha etkin bir kurum haline gelmesi
E) Tek ebeveynli aile biçimlerinin ortaya çıkması ve yaygınlaşması

Cevap : E) Tek ebeveynli aile biçimlerinin ortaya çıkması ve yaygınlaşması

Açıklama : Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü’nün (HÜNEE) araştırmaları, Türkiye’de geleneksel geniş aile yapısının zayıfladığını, çekirdek ailenin yaygınlaştığını ve boşanma oranlarındaki artışa paralel olarak “tek ebeveynli aile” sayısının da arttığını göstermektedir.

18- Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur 2006 yılında hangi kurum çatısı altında birleştirilmiştir?

A) Türkiye İş Kurumu
B) Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü
C) Sosyal Güvenlik Kurumu
D) Maliye Bakanlığı
E) Sosyal Yardımlaşma Vakfı

Cevap : C) Sosyal Güvenlik Kurumu

Açıklama : Türkiye’deki sosyal güvenlik reformu kapsamında, 2006 yılında çıkarılan 5502 sayılı Kanun ile daha önce ayrı yapılar olan Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) ve Bağ-Kur, “Sosyal Güvenlik Kurumu” (SGK) adı altında tek bir çatıda birleştirilmiştir.

19- Beş yıllık kalkınma planlarının başlangıcı hangi yıldır?

A) 1973
B) 1978
C) 1963
D) 1958
E) 1968

Cevap : C) 1963

Açıklama : Türkiye’de planlı kalkınma dönemi, Devlet Planlama Teşkilatı’nın kurulmasının ardından, 1963-1967 yıllarını kapsayan Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ile 1963 yılında başlamıştır.

20- Stratejik planlamanın işletmelerde uygulanma süreci hangi dönemden sonra gerçekleşmiştir?

A) 1990 Körfez Krizi
B) İkinci Dünya Savaşı
C) 1973 Petrol Krizi
D) 1929 Ekonomik Buhranı
E) Birinci Dünya Savaşı

Cevap : B) İkinci Dünya Savaşı

Açıklama :