Yaşlı Hizmetleri ve Aile Danışmanlığı 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, yaşlı hizmetleri ve aile danışmanlığı alanındaki temel kavramlar ve uygulamalar ele alınacaktır. 2024-2025 vize dönemi final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlı bireylerin ve ailelerinin yaşam kalitesini artırmaya yönelik çeşitli yaklaşımları kapsamaktadır.

Yetişkinlik Döngüsü ve Bağımsız İlişkiler

Gençlikten bağımsız ilişkiler geliştirilerek kararlara yön verilen dönem yetişkinlik döngüsüdür.

Sistemik Aile Görüşmelerinde Terapistin Rolü

Aile ile sistemik görüşmeler sırasında terapist tartışmaları sınırlar, oldukça etkin bir rol alır, iletişim becerileri geliştirir ve direktifler verir. Aile üyelerinin rollerini belirlemek terapistin görevi değildir.

Aile Terapilerinde Rol Kavramı

Ailede her birey bir rol üstlenmiştir. Mutsuz aile üyeleri az sayıda katı role kısılıp kalırlar. Rollerin daralması ailenin tutum çeşitliliğini azaltır ve aile üyelerinde öteki hakkında bir rol algısı vardır. Aile üyelerinin sistemik bütünün parçaları olması rol kavramından daha genel bir ilkedir.

Birinci Kuşak Aile Terapilerine Kaynaklık Eden Yaklaşım

Birinci kuşak aile terapilerine kaynaklık eden temel yaklaşım sistemler kuramıdır.

Aile Danışmanlığının Özellikleri

Aile danışmanlığı aile sistemine yer verir, sistem teorilerini ve psikoloji kuramlarını kullanır, etkileşimin nasıl kurulduğunu gözlemler. Görüşmeler genellikle bireysel yapılmaz, ailece gerçekleştirilir.

Ailenin Temel İhtiyaçları Karşılama Rolü

Aile bakım, sevgi, psikolojik ve sağlıklı zeka gelişimi gibi ihtiyaçları karşılar. Mesleki gelişim ailenin doğrudan karşılayacağı bir ihtiyaç değildir.

Aile Danışmanlığının Tarihsel Kökleri

Aile danışmanlığı uygulamaları bilimsel çalışmalardan önce din hareketleri ve inanç sistemlerine dayalı idi.

Psikanalitik Danışmada Kullanılan Teknikler

Psikanalitik danışma sürecinde yüzleştirme, yaşam hikâyesi, transferans ve evreler üzerinde çalışma gibi teknikler kullanılır. Tek yönlü ayna psikanalitik bir teknik değildir.

Çocuğu Evden Ayrılan Ailelerin Tutumları

Çocuğu evden ayrılan ailelerin yaşamın sorumluluklarını almalarına yardımcı olması, otoriter tutumlardan kaçınması, yeni bir iletişim biçimi geliştirmesi ve güven ilişkisini sürdürmesi önemlidir. Evden ayrılma sürecinde aktif rol almak uygun bir tutum değildir.

Sistem Yaklaşımında Aile Unsurları

Sistem yaklaşımında aileyle ilgili dört temel unsur aile yapısı, aile fonksiyonları, etkileşim ve yaşam döngüsüdür. Mutluluk temel bir unsur değildir.

Günümüz Aile Terapilerinde Terk Edilmiş Yöntemler

Günümüz aile terapilerinde bir yöntem üzerinde çalışıp öteki yöntemlerden yararlanmamak terk edilmiş bir yaklaşımdır.

Aile Tanımı

Kan bağına dayalı karı, koca, çocuklar ve kardeşler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu, toplum içindeki en küçük sosyal birlik ailedir.

Aile Terapilerinin Başlangıcında Görülen Durum

Aile terapilerinin başladığı dönemde bireysel vakaların iyileşme durumu aile sistemini olumsuz etkileyebiliyordu.

Amerikan Evlilik ve Aile Terapi Merkezi Kuruluşu

Amerikan Evlilik ve Aile Terapi Merkezi’nin kuruluşu 1970-1979 dönemine rastlamaktadır.

Üçüncü Kuşak Aile Terapileri

Öyküsel aile terapisi, ispata dayalı olan üçüncü kuşak aile terapilerinden değildir.

Psikanalitik Aile Danışma Süreci Aşamaları

Psikanalitik aile danışma sürecinin aşamaları arasında danışma sözleşmesi, ilk evre, evreler üzerinde çalışma ve bitirme yer alır. Odaklanma bir aşama değildir.

Sağlıklı Ailenin Özellikleri

Sağlıklı ailenin özellikleri arasında birlikte vakit geçirme isteği, açık roller, aile üyelerine bağlılık ve krizlerde pozitif bir tutumla baş etme becerileri yer alır. Gelir düzeyinin iyi olması temel bir özellik değildir.

Aile Yaşam Döngülerini Kategori Haline Dönüştüren Bilim İnsanları

Aile yaşam döngülerini kategori haline dönüştüren bilim insanları Carter ve Mc Goldrick’tir.

Aile İlişkilerinde Temel İlkeler

Aile ilişkilerinde temel ilkeler arasında bireylerin ilişkileri içselleştirmesi, ilişkilerin süreklilik göstermesi, simgeleştirilmiş ilişkilerin ileriye taşınması ve ilişkilerin bütün olması yer alır. İlişkilerde çatışma görülmemesi beklenmez.

Sistemik Aile Danışmanlığı Görüşme Süreci

Sistemik aile danışmanlığı görüşme süreci psikoterapi konusunda bilgili olmayı, terapötik süreçte kendi katkısını ele almaya istekli olmayı, geniş bir eş duyum becerisine sahip olabilmeyi ve karışıklığa dayanma gücünü gerektirir. Hipnoz uygulaması bu yaklaşımın temel bir özelliği değildir.

Sonuç

Yaşlı hizmetleri ve aile danışmanlığı, yaşlı bireylerin ve ailelerinin karşılaştıkları sorunlarla başa çıkmalarına yardımcı olmak, sağlıklı ilişkiler kurmalarını desteklemek ve yaşam kalitelerini artırmak için önemli bir alandır. Farklı danışmanlık yaklaşımları, bireylerin ve ailelerin ihtiyaçlarına yönelik çeşitli çözüm yolları sunmaktadır.

1- Gençlikten bağımsız ilişkiler geliştirilerek kararlara yön verilen dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yetişkinlik döngüsü
B) Çocuğun evden ayrılma döngüsü
C) Çocuğun ergenlik dönemi döngüsü
D) Evlilik döngüsü
E) Yaşlılık ve emeklilik döngüsü

Cevap : A) Yetişkinlik döngüsü

Açıklama : Bireyin ebeveynlerinden ve gençlik çevresinden ayrılarak kendi kararlarını aldığı, eş ve kariyer gibi yeni ve bağımsız ilişkiler geliştirdiği dönem, “yetişkinlik döngüsü” olarak adlandırılır.

2- Aile ile sistemik görüşmeler sırasında terapist aşağıdakilerden hangisini yapmaz?

A) Tartışmaları sınırlar.
B) Oldukça etkindir.
C) İletişim becerileri geliştirir.
D) Direktifler verir.
E) Aile üyelerinin rollerini belirler.

Cevap : E) Aile üyelerinin rollerini belirler.

Açıklama :

3- Rol kavramının aile terapilerinde önemli bir yeri vardır.
Aşağıdakilerden hangisinin rol kavramıyla ilişkisi yoktur?

A) Ailede her birey bir rol üstlenmiştir.
B) Mutsuz aile üyeleri az sayıda katı role kısılıp kalırlar.
C) Aile üyeleri sistemik bütünün parçalarıdır.
D) Rollerin daralması ailenin tutum çeşitliliğini azaltır.
E) Aile üyelerinde öteki hakkında bir rol algısı vardır.

Cevap : C) Aile üyeleri sistemik bütünün parçalarıdır.

Açıklama : Rol kavramı; ailedeki her bireyin bir rol üstlenmesi, bu rollerin daralmasının ailenin esnekliğini azaltması ve üyelerin birbirlerine dair rol algıları olması gibi konularla ilgilidir. “Aile üyelerinin sistemik bütünün parçaları olması” ise rol kavramından daha genel, sistem kuramının temel bir varsayımıdır.

4- Birinci kuşak aile terapilerine kaynaklık eden temel yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gelişimsel yaklaşım
B) Sistemler kuramı
C) Çözüm odaklılık
D) Palo Alto grubu
E) Bilişsel davranışçı model

Cevap : B) Sistemler kuramı

Açıklama : Yayınlanan soru kitapçığında doğru cevap olarak “A) Gelişimsel yaklaşım” verilmiş olsa da, optik formda işaretlenen ve bilimsel olarak doğru olan cevap “B) Sistemler kuramı”dır. Birinci kuşak aile terapilerine kaynaklık eden temel yaklaşım sistemler kuramıdır.

5- Aşağıdakilerden hangisi aile danışmanlığının özelliklerinden biri değildir?

A) Değişim için bireyleri izler.
B) Aile sistemine yer verir.
C) Sistem teorilerini ve psikoloji kuramlarını kullanır.
D) Etkileşimin nasıl kurulduğunu gözlemler.
E) Görüşmeler bireysel yapılır.

Cevap : E) Görüşmeler bireysel yapılır.

Açıklama : Aile danışmanlığı, aileyi bir sistem olarak ele alır ve üyeler arasındaki etkileşime odaklanır. Görüşmeler sadece bireysel olarak değil, genellikle tüm aile üyelerinin veya ilgili alt sistemlerin (örneğin eşler) katılımıyla gerçekleştirilir.

6- Aşağıdakilerden hangisi ailenin karşılayacağı ihtiyaçlardan biri değildir?

A) Bakım
B) Sevgi
C) Psikolojik gelişim
D) Sağlıklı zekâ gelişimi
E) Mesleki gelişim

Cevap : E) Mesleki gelişim

Açıklama : Ailenin temel fonksiyonları arasında üyelerine bakım vermek, sevgi ortamı sunmak, psikolojik ve zihinsel gelişimlerini desteklemek yer alır. Mesleki gelişim ise daha çok eğitim kurumları ve bireyin kendi çabalarıyla gerçekleşen bir süreçtir.

7- Aile danışmanlığı uygulamaları bilimsel çalışmalardan önce hangi bilgi ve inanç sistemine dayalı idi?

A) Din hareketleri
B) Aydınlanma hareketi
C) Vakıf çalışmaları
D) Felsefi hareketler
E) Sosyoloji ekolleri

Cevap : A) Din hareketleri

Açıklama : Aile danışmanlığının bilimsel bir disiplin olarak ortaya çıkmasından önce, aile içi sorunlarla ilgilenen ve yol gösteren kurumlar genellikle kilise gibi dini kurumlar olmuş ve uygulamalar “din hareketleri” ve inanç sistemlerine dayanmıştır.

8- Aşağıdakilerden hangisi psikanalitik danışma süresinde kullanılan tekniklerden biri değildir?

A) Yüzleştirme
B) Yaşam hikâyesi
C) Tek yönlü ayna
D) Transferans
E) Güce odaklanma

Cevap : C) Tek yönlü ayna

Açıklama : Psikanalitik danışmanlıkta; yüzleştirme, transferans (aktarım) analizi ve danışanın yaşam öyküsünü derinlemesine inceleme gibi teknikler kullanılır. Tek yönlü ayna ise psikanalitik bir teknik değil, genellikle sistemik aile terapistlerinin gözlem yapmak için kullandığı bir araçtır.

9- Aşağıdakilerden hangisi çocuğu evden ayrılan ailelerin edinmesi gereken tutumlardan biri değildir?

A) Yaşamın sorumluluklarını almalarına yardımcı olmak
B) Otoriter ve baskıcı tutumlardan kaçınmak
C) Yeni bir iletişim biçimi geliştirmek
D) Güven ilişkisini sürdürmek
E) Evden ayrılma sürecinde aktif rol almak

Cevap : E) Evden ayrılma sürecinde aktif rol almak

Açıklama : Çocukları evden ayrılan ailelerin, bu yeni duruma uyum sağlamak için güvene dayalı yeni bir iletişim biçimi geliştirmeleri ve otoriter tutumlardan kaçınmaları gerekir. Ebeveynlerin bu sürece destek olması önemliyken, çocuğun bağımsızlaşma sürecine müdahale edecek şekilde “aktif rol almaları” sağlıklı bir tutum değildir.

10- Aşağıdakilerden hangisi sistem yaklaşımında aileyle ilgili dört temel unsurdan biri değildir?

A) Mutluluk
B) Yaşam döngüsü
C) Aile fonksiyonları
D) Etkileşim
E) Aile yapısı

Cevap : A) Mutluluk

Açıklama : Sistem yaklaşımı aileyi; yapısı (alt sistemler, sınırlar), fonksiyonları (görevleri), üyeler arası etkileşim örüntüleri ve içinde bulunduğu yaşam döngüsü gibi temel unsurlar üzerinden analiz eder. Mutluluk ise bu modelin temel bir unsuru değil, sistemin iyi işlemesinin bir sonucu olabilir.

11- Aşağıdakilerden hangisi günümüz aile terapilerinde terk edilmiş bir yöntemdir?

A) Danışmada stratejik bütünlük sağlanması
B) Uzmanın kişisel yeterliliği
C) Bir yöntem üzerinde çalışıp öteki yöntemlerden yararlanmamak
D) Ailenin bir yapı olarak korunması
E) Danışman tarafsızlığı

Cevap : C) Bir yöntem üzerinde çalışıp öteki yöntemlerden yararlanmamak

Açıklama : Günümüz aile terapisi anlayışı, tek bir doğru modelin olmadığını kabul eder ve farklı kuram ve yöntemleri birleştiren (bütüncül) bir yaklaşımı benimser. Sadece tek bir yönteme sıkı sıkıya bağlı kalıp diğerlerinden yararlanmamak, artık terk edilmiş eski bir yaklaşımdır.

12- “Kan bağına dayalı karı, koca, çocuklar ve kardeşler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu, toplum içindeki en küçük sosyal birlik olarak tanımlanmaktadır.”
Aşağıdakilerden hangisi bu ifadeleri tanımlar?

A) Toplum
B) Grup
C) Aile
D) Klan
E) Aşiret

Cevap : C) Aile

Açıklama : Metinde verilen tanım, evlilik ve kan bağına dayanan, toplumun en küçük birimi olan “aile” kurumunu açıklamaktadır.

13- Aile terapilerinin başladığı dönemde vaka terapilerinde gelişen şaşırtıcı durum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ailenin evde tedavi sürecine girmesinde yarar görüldü.
B) Bireysel vakaların iyileşmesi ailede iyi sonuçlara yol açıyordu.
C) Aile üyelerinin bireysel terapileri iyi sonuçlar verdi.
D) Bireysel vakaların iyileşme durumu aile sistemini olumsuz etkileyebiliyordu.
E) Aileye serbest çağrışım yöntemi uygulandı.

Cevap : D) Bireysel vakaların iyileşme durumu aile sistemini olumsuz etkileyebiliyordu.

Açıklama : Aile terapisinin ilk dönemlerinde, bireysel terapi ile iyileşen bir aile üyesinin eve döndüğünde, bazen ailedeki dengelerin bozulduğu ve başka bir aile üyesinde yeni sorunların ortaya çıktığı gözlemlenmiştir. Bu şaşırtıcı durum, sorunun sadece bireyde değil, aile sisteminin kendisinde olduğunu göstermiştir.

14- Amerikan Evlilik ve Aile Terapi Merkezi’nin kuruluşu hangi döneme rastlamaktadır?

A) 1990-2000
B) 1950-1959
C) 1960-1969
D) 1970-1979
E) 1980-1990

Cevap : D) 1970-1979

Açıklama : Aile terapisi alanının profesyonel bir disiplin olarak örgütlenmesinde önemli bir rol oynayan Amerikan Evlilik ve Aile Terapisi Derneği’nin (AAMFT) kuruluşu ve yaygınlaşması 1970’li yıllara rastlamaktadır.

15- Aşağıdakilerden hangisi ispata dayalı olan üçüncü kuşak aile terapilerinden değildir?

A) Çok boyutlu aile terapisi
B) Öyküsel aile terapisi
C) Emosyonel aile terapisi
D) Multisistemik aile terapisi
E) Bilişsel davranışçı aile terapisi

Cevap : B) Öyküsel aile terapisi

Açıklama : Çok boyutlu, çoklu sistemik ve bilişsel davranışçı aile terapileri, etkinlikleri bilimsel kanıtlarla desteklenen modellerdir. Öyküsel (narrative) aile terapisi ise bu modellerden farklı olarak, gerçekliğin sosyal olarak inşa edildiğini savunan postmodern bir yaklaşımdır.

16- Psikanalitik aile danışmanlığının amacı, aile bireylerine geçmişin bilinçdışı tekrarını ve çatışmalarını fark ettirip hayatlarının üzerindeki etkisini ortadan kaldırmaktır.
Aşağıdakilerden hangisi, psikanalitik aile danışma sürecinin aşamalarından biri değildir?

A) Bitirme
B) Odaklanma
C) İlk evre
D) Danışma sözleşmesi
E) Evreler üzerinde çalışma

Cevap : B) Odaklanma

Açıklama : Psikanalitik aile danışmanlığı süreci; bir danışma sözleşmesi yapılması, ilk evre, evreler üzerinde çalışma ve bitirme gibi yapılandırılmış aşamalardan oluşur. “Odaklanma” ise bir aşamadan çok, seanslar içinde kullanılan bir tekniktir.

17- Aşağıdakilerden hangisi sağlıklı ailenin özelliklerinden biri değildir?

A) Birlikte vakit geçirme isteği
B) Gelir düzeyinin iyi olması
C) Açık roller
D) Aile üyelerine bağlılık
E) Krizlerde pozitif bir tutumla baş etme becerileri

Cevap : B) Gelir düzeyinin iyi olması

Açıklama : Sağlıklı bir ailenin özellikleri; üyelerin birbirine bağlılığı, birlikte vakit geçirme isteği, açık roller ve krizlerle başa çıkma becerisi gibi fonksiyonel özelliklerdir. Ailenin gelir düzeyi ise ailenin sağlıklı olup olmadığını belirleyen birincil bir kriter değildir.

18- Aile yaşam döngülerini kategori hâline dönüştüren bilim insanları kimlerdir?

A) Palo Alto grubu
B) Carter ve Mc Goldrick
C) Milan grubu
D) Bateson ve Haley
E) Psikanalitik kuramcılar

Cevap : B) Carter ve Mc Goldrick

Açıklama : Ailelerin zaman içinde geçirdiği gelişimsel evreleri sistematik bir model olarak kategori haline getiren ve “Aile Yaşam Döngüsü” kavramını popülerleştiren en önemli isimler Betty Carter ve Monica McGoldrick’tir.

19- Aşağıdakilerden hangisi aile ilişkilerinde temel ilkelerden biri değildir?

A) Bireyler ilişkileri içselleştirir.
B) İlişkiler süreklilik gösterir.
C) Simgeleştirilmiş ilişkiler ileriye taşınır.
D) İlişkilerde çatışma görülmez.
E) İlişkiler bütündür.

Cevap : D) İlişkilerde çatışma görülmez.

Açıklama : Aile ilişkileri sürekli, bütünsel ve içselleştirilmiş bir yapıya sahiptir. Sağlıklı ailelerde dahi çatışmalar yaşanır; önemli olan çatışmanın olmaması değil, yapıcı bir şekilde çözülebilmesidir. Dolayısıyla “çatışma görülmez” ifadesi yanlıştır.

20- Aşağıdakilerden hangisi sistemik aile danışmanlığı görüşme sürecinin özelliklerinden biri değildir?

A) Psikoterapi konusunda bilgili olmak
B) Terapötik süreçte kendi katkısını ele almaya istekli olmak
C) Geniş bir eş duyum becerisine sahip olabilmek
D) Hipnoz uygulaması yapmak
E) Karışıklığa dayanma gücü

Cevap : D) Hipnoz uygulaması yapmak

Açıklama : Sistemik aile danışmanlığı; terapistin bilgili olmasını, eş duyum becerisine sahip olmasını ve karmaşık durumlara dayanabilmesini gerektirir. Hipnoz uygulamak ise bu yaklaşımın temel ve yaygın bir özelliği değildir; daha çok belirli terapi ekolleriyle ilişkili özel bir tekniktir.