Bakım Elemanı Yetiştirme ve Geliştirme 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, bakım elemanı yetiştirme ve geliştirme konularına vize dönemi için temel bilgiler sunulacaktır. 2024-2025 vize sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, bakım hizmetlerinin temel prensipleri, engelli hakları ve yaşlı bakımı gibi konuları kapsamaktadır.

Fiziksel Rehabilitasyonun Önemi

Mevcut durumun düzeltilmesi için egzersiz ve cihazlardan yararlanan rehabilitasyon türü fiziksel rehabilitasyondur.

Demografik Yaşlanma Tanımı

Toplam nüfus içinde 60 ve üstü yaş grubunun oransal ağırlığının artması demografik yaşlanma olarak ifade edilir.

14 Temel İhtiyaca Dayanan Bakım Modeli (Henderson)

Virginia Henderson tarafından geliştirilen ve Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı ile ilişkili bakım modeli, 14 Temel İhtiyaca Dayanan Günlük Yaşam Aktiviteleri Bakım Modelidir.

Bakımın Temel Özellikleri (Brilowski ve Wendler)

Brilowski ve Wendler’in vurguladığı bakımın temel özellikleri arasında ilişki, tutum, eylem ve değişkenlik yer almaktadır.

Bakımın Tanımı (Finfgeld-Connett)

Bakım vermeyi kişiler arası süreçte duyarlılık ve samimi ilişkiler çerçevesinde şekillenen uygulamalar olarak tanımlayan kişi Finfgeld-Connett’tir.

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi 2008 yılında yürürlüğe girmiştir.

Türkiye’de Bakım Hizmeti Veren Kurum ve Kuruluşların Sınıflandırılması

Türkiye’de bakım hizmeti veren kurum ve kuruluşlar hukuki nitelikleri bakımından merkezi yönetim kuruluşları, yerel yönetimlere bağlı bakım kuruluşları, özel sektöre ait bakım kuruluşları ve sivil toplum örgütlerine ait bakım kuruluşları olarak sınıflandırılmaktadır.

Bali Hasta Hakları Bildirgesi

Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi’nin gözden geçirildiği ve hasta haklarının on bir başlık altında toplandığı düzenleme Bali Hasta Hakları Bildirgesi’dir.

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocukların Genel Özellikleri

Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı almış çocukların genel özelliklerinden biri aynı anda çok şeye konsantre olamamaktır.

Engelliliği İlk Kez Dile Getiren Uluslararası Kuruluş

Engelliliği ilk kez dile getiren uluslararası kuruluş Birleşmiş Milletlerdir.

Türkiye’de Yaşlılara ve Engellilere Yönelik En Etkin Sivil Toplum Kuruluşu

Ülkemizde yaşlılara ve engellilere yönelik hizmet veren en etkin sivil toplum kuruluşu Vakıflardır.

Sosyal Bakım Modelinin Özellikleri

Sosyal bakım modeli, toplumların engelli bireylere yaklaşımını insan hakları çerçevesinde ele alır ve fiziksel ve sosyal çevredeki engellere odaklanır.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Görevleri

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının görev alanına giren konularda mevzuatın uygulanmasını izleme ve denetleme görevini Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı üstlenir.

Dünya Sağlık Örgütünün Yaşam Kalitesi Alt Bileşenleri

Dünya Sağlık Örgütünün yaşam kalitesi alt bileşenlerinden biri ekonomik zenginlik değildir.

Hasta Hakları Yönetmeliği’ne Göre Hastaların Hakları

Hasta Hakları Yönetmeliği’ne göre hastaların sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı kapsamına sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme hakkı girer.

Avrupa Sosyal Şartı’nda Engelli Haklarının Amaçları

Avrupa Sosyal Şartı’nda engelli haklarının amaçları arasında onların bağımsız olmalarını güçlendirmek yer alır, bağımlı olmalarını güçlendirmek yer almaz.

Engellilere Sağlanan Kolaylıklar (Türkiye)

Verilen seçeneklerin tümü engellilere sağlanan kolaylıklardandır.

Yaşlıda Kardiyak Hastalıklar ile İlgili Yanlış Bilgi

Yaşlıda kardiyak hastalıklar ile ilgili yanlış olan bilgi sosyal yaşama katılımın kısıtlanmasının tedavinin temel ilkelerinden olduğudur.

Tıbbi Bakım Modeli ve Sosyal Bakım Modeli Arasındaki Fark

Tıbbi bakım modeli engelliliği bireyin sorunu olarak görürken, sosyal bakım modeli toplumun sorunu olarak görür.

Yaşlılarda Dizlerde En Sık Görülen Romatizmal Hastalık

Yaşlılarda dizlerde en sık görülen romatizmal hastalık Osteoartrittir.

Sonuç

Bakım elemanı yetiştirme ve geliştirme, yaşlı ve engelli bireylerin ihtiyaçlarının karşılanmasında hayati bir rol oynamaktadır. Bu makalede ele alınan vize dönemi temel bilgileri, bakım hizmetlerinin etik ilkeleri, engelli hakları ve yaşlı bireylere yönelik temel yaklaşımları özetlemektedir.

1- Mevcut durumun düzeltilmesi için egzersiz ve cihazlardan yararlanan rehabilitasyon türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mesleki rehabilitasyon
B) Bireysel rehabilitasyon
C) Toplumsal rehabilitasyon
D) Sosyal rehabilitasyon
E) Fiziksel rehabilitasyon

Cevap : E) Fiziksel rehabilitasyon

Açıklama : Bireyin hareket kabiliyetini, kas gücünü ve fonksiyonel durumunu iyileştirmek amacıyla egzersizler, fizik tedavi ajanları ve çeşitli cihazlardan yararlanan rehabilitasyon türü “fiziksel rehabilitasyon”dur.

2- Toplam nüfus içinde 60 ve üstü yaş grubunun oransal ağırlığının artması şeklinde ifade edilen yaşlanma türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal yaşlanma
B) Ekonomik yaşlanma
C) Demografik yaşlanma
D) Biyolojik yaşlanma
E) Patolojik yaşlanma

Cevap : C) Demografik yaşlanma

Açıklama : “Demografik yaşlanma”, bir toplumun toplam nüfusu içinde yaşlı nüfusun (genellikle 60 veya 65 yaş üstü) oranının artması sürecini ifade eden bir kavramdır.

3- Virginia Henderson tarafından geliştirilen ve Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı ile de yakından ilişkili olan bakım modeli aşağıdakilerden hangisidir?

A) NANDA-Reaksiyon Modeli
B) 14 Temel İhtiyaca Dayanan Günlük Yaşam Aktiviteleri Bakım Modeli
C) Günlük Yaşama Ait 12 Aktivite Modeli
D) Kendi Kendine Bakım Yetersizliği Modeli
E) Davranış Kalıpları Modeli

Cevap : B) 14 Temel İhtiyaca Dayanan Günlük Yaşam Aktiviteleri Bakım Modeli

Açıklama : Hemşirelik kuramcılarından Virginia Henderson tarafından geliştirilen ve bireyin 14 temel ihtiyacını (solunum, beslenme, uyku vb.) merkeze alan bakım modeli, “14 Temel İhtiyaca Dayanan Günlük Yaşam Aktiviteleri Bakım Modeli”dir.

4- I. İlişki
II. Tutum
III. Eylem
IV. Değişkenlik
V. Reddetme
Yukarıdakilerden hangileri Brilowski ve Wendler’in vurguladığı bakımın temel özellikleri arasında yer almaktadır?

A) I, II, III ve IV
B) I, II ve III
C) I, III ve V
D) II ve IV
E) I ve V

Cevap : A) I, II, III ve IV

Açıklama :

5- Bakım vermeyi, “kişiler arası süreçte duyarlılık ve samimi ilişkiler çerçevesinde şekillenen uygulamalar” şeklinde tanımlayan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Finfgeld-Connett
B) Wendler
C) Buttorf
D) Solberg
E) Swanson

Cevap : A) Finfgeld-Connett

Açıklama : Bakımı, kişiler arası bir süreç olarak gören ve bu süreçte duyarlılık, samimiyet gibi unsurların önemini vurgulayan tanım, hemşirelik kuramcısı Finfgeld-Connett tarafından yapılmıştır.

6- Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi hangi yıl yürürlüğe girmiştir?

A) 2001
B) 2008
C) 1975
D) 1991
E) 1967

Cevap : B) 2008

Açıklama : Engelli bireylerin haklarını uluslararası düzeyde güvence altına alan en kapsamlı belge olan Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, yeterli sayıda ülke tarafından onaylanmasının ardından 2008 yılında yürürlüğe girmiştir.

7- Türkiye’de bakım gerektiren birey olarak yaşlı, engelli ve kronik hastalara bakım hizmeti veren kurum ve kuruluşlar hukuki nitelikleri bakımından dört şekilde sınıflandırılmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi bu sınıflandırmalardan biri değildir?

A) Sivil toplum örgütlerine ait bakım kuruluşları
B) Merkezi yönetim kuruluşları
C) Özel sektöre ait bakım kuruluşları
D) Özerk yönetimlere ait bakım kuruluşları
E) Yerel yönetimlere bağlı bakım kuruluşları

Cevap : D) Özerk yönetimlere ait bakım kuruluşları

Açıklama : Türkiye’de bakım hizmetleri; merkezi yönetim kuruluşları (bakanlıklar), yerel yönetimler (belediyeler), özel sektör ve sivil toplum örgütleri (vakıflar, dernekler) tarafından sunulmaktadır. “Özerk yönetimlere ait bakım kuruluşları” bu hukuki sınıflandırma içinde yer almaz.

8- Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi’nin gözden geçirildiği, hasta haklarının on bir başlık altında toplandığı ve hasta hakları arasında kaliteli tıbbi bakım hakkına da yer verilen düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bali Hasta Hakları Bildirgesi
B) Londra Hasta Hakları Bildirgesi
C) Madrid Engelli Hakları Bildirgesi
D) Amsterdam Hasta Hakları Bildirgesi
E) Paris Engelli Hakları Bildirgesi

Cevap : A) Bali Hasta Hakları Bildirgesi

Açıklama :

9- Aşağıdakilerden hangisi Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı almış çocukların genel özelliklerinden biri değildir?

A) Küçük değişimlerden huzursuz olmak
B) Resimleri anlamak
C) Bazı şeyleri tekrar tekrar söylemek
D) Aynı anda çok şeye konsantre olmak
E) Karşısındakini duymuyormuş gibi davranmak

Cevap : D) Aynı anda çok şeye konsantre olmak

Açıklama : Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar genellikle rutinlerine bağlıdırlar, tekrarlayıcı davranışlar gösterebilirler ve sosyal iletişimde zorluk yaşarlar. Aynı anda birden çok şeye konsantre olmakta ise zorlanırlar; genellikle dikkatleri dar bir alana yoğunlaşmıştır.

10- Engelliliği ilk kez dile getiren uluslararası kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uluslararası Çalışma Örgütü
B) Avrupa Konseyi
C) Dünya Sağlık Örgütü
D) Avrupa Birliği
E) Birleşmiş Milletler

Cevap : E) Birleşmiş Milletler

Açıklama : Engelliliği küresel bir mesele olarak ele alan, bu konuda bildirgeler yayınlayan ve uluslararası sözleşmeler hazırlayan öncü kuruluş “Birleşmiş Milletler”dir.

11- Ülkemizde yaşlılara ve engellilere yönelik hizmet veren en etkin sivil toplum kuruluşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mahalli idareler
B) İl özel idareleri
C) Belediyeler
D) Sendikalar
E) Vakıflar

Cevap : E) Vakıflar

Açıklama : Türkiye’de, tarihsel kökeni Osmanlı’ya dayanan ve günümüzde de yaşlı, engelli gibi dezavantajlı gruplara yönelik hizmet sunumunda önemli bir rol oynayan en etkin sivil toplum kuruluşları “vakıflar”dır.

12- Aşağıdakilerden hangisi sosyal bakım modelinin özelliklerinden biridir?

A) Toplumların engelli bireylere yaklaşımını insan hakları çerçevesinde ele alır ve fiziksel ve sosyal çevredeki engellere odaklanır.
B) Engelli bireylerin kendi seçimlerini ellerinden alıp onlara uzmanların sözlerinin geçtiği bir yaşam alanı sunar.
C) Engelli bireyleri düzeltilmesi veya değiştirilmesi gereken bir sorun olarak görür.
D) Engelli bireylerin haklarından çok bakım gereksinimlerine odaklanır ve bireysel uyumu öne çıkarır.
E) Yaşamlarının her döneminde birçok zorlukla karşılaşan engellileri bakım gerektiren bireyler olarak tanımlar.

Cevap : A) Toplumların engelli bireylere yaklaşımını insan hakları çerçevesinde ele alır ve fiziksel ve sosyal çevredeki engellere odaklanır.

Açıklama : Sosyal bakım modeli, engelliliği bireysel bir tıbbi sorun olarak değil, toplumun yarattığı fiziksel ve sosyal engellerin bir sonucu olarak görür. Bu nedenle, çözümü bireyi “düzeltmekte” değil, insan hakları temelinde çevresel engelleri kaldırmakta arar.

13- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının görev alanına giren konularda ulusal ve uluslararası mevzuatın uygulanmasını izleme, mevzuat çalışmaları yapma, gerektiğinde teftiş ve denetimler sonucunda mevzuatın aksayan yönleri, uygulanabilirliği, sektörel bazda ilgili kurum ve kuruluşlarca alınması gereken önlemleri belirleme görevlerini üstlenen hizmet birimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü
B) Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü
C) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
D) Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı
E) Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı

Cevap : D) Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı

Açıklama : Bakanlıkların görev alanına giren konularda mevzuatın uygulanmasını denetlemek, teftişler yapmak ve sonuçlarına göre rehberlik faaliyetleri yürütmek, “Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı”nın görevidir.

14- Aşağıdakilerden hangisi Dünya Sağlık Örgütünün yaşam kalitesi alt bileşenlerinden biri değildir?

A) Öznel iyi olma
B) Sosyal iyilik
C) Yaşam doyumu
D) Ekonomik zenginlik
E) İşlevsel yeterlilik

Cevap : D) Ekonomik zenginlik

Açıklama : Dünya Sağlık Örgütü’nün yaşam kalitesi tanımı; bireyin fiziksel sağlığı, psikolojik durumu, sosyal ilişkileri ve çevresi gibi çok boyutlu bir yapıyı içerir. Ekonomik zenginlik ise yaşam kalitesini etkileyen bir faktör olsa da, DSÖ’nün tanımındaki temel bir alt bileşen değildir.

15- Hasta Hakları Yönetmeliği’ne göre aşağıdakilerden hangisi hastaların sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı kapsamına girmektedir?

A) Kayıtları inceleme
B) Bilgi verilmesini yasaklama
C) Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme
D) Bilgilerin gizli tutulması
E) Genel olarak bilgi isteme

Cevap : C) Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme

Açıklama : Hasta Hakları Yönetmeliği’ne göre, hastaların sağlık hizmetlerinden adalet ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde yararlanma hakkı bulunur. Bu hak, hastanın mevzuatın belirlediği usullere uyarak “sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme” özgürlüğünü de kapsar.

16- Aşağıdakilerden hangisi Avrupa Sosyal Şartı’nda ayrıntılı bir şekilde düzenleme konusu yapılan engelli haklarının amaçları arasında yer almaz?

A) Aynı yaştaki vatandaşlarla aynı temel haklara sahip olma
B) İkameti ile ilgili olarak farklı bir muameleye tabi tutulmama
C) Bağımı olmalarını güçlendirme
D) Yetenekleri ölçüsünde çalışma ve yararı, üretici ve kazanç sağlayıcı bir meslek icra etme
E) Ekonomik güvenceye ve sosyal güvenliğe sahip olma

Cevap : C) Bağımı olmalarını güçlendirme

Açıklama : Avrupa Sosyal Şartı gibi uluslararası belgelerin engelli haklarına ilişkin temel amacı, engelli bireylerin bağımsızlığını artırmak, topluma tam katılımlarını sağlamak ve ayrımcılığı önlemektir. Onların bağımlılığını güçlendirmek bu amaçlarla tamamen çelişir.

17- Aşağıdakilerden hangisi birçok düzenlemeyle engellilere sağlanan kolaylıklardan biri değildir?

A) Ortaöğretimdeki işitme engelli öğrencilerin meslek liselerine sınavsız yerleştirilmesi
B) Özel eğitime gereksinim duyan öğrencilerin okullara erişiminin sağlanması için ücretsiz taşınması
C) Devlet tiyatrolarında 18 yaşından küçük engellilerden ücret talep edilmemesi, yetişkin engellilere yüzde 50 indirim yapılması
D) Yüksek eğitim kurumuna girmeye hak kazanan öğrencilerin, valilik bünyesindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’ndan burs ve yardımcı ders araç gereçlerinin temini konusunda destek alması
E) Üniversite sınavına giren engelli öğrenciler için fiziksel düzenlemeler yapılması

Cevap : C) Devlet tiyatrolarında 18 yaşından küçük engellilerden ücret talep edilmemesi, yetişkin engellilere yüzde 50 indirim yapılması

Açıklama : Verilen seçeneklerin tümü, Türkiye’de engelli bireylere çeşitli kanun ve yönetmeliklerle sağlanan kolaylıklar arasında yer almaktadır. Bu nedenle sorunun kendisi hatalı olabilir. Ancak diğerleri eğitim ve sınavlarla ilgiliyken, C şıkkı kültürel bir faaliyete ilişkin olduğu için en farklı olanıdır.

18- Yaşlıda kardiyak hastalıklar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaşam tarzı değişikliği, diyet ve hastalık hâlinde ilaçların düzenli ve doğru kullanılması kardiyak sağlığın temel ilkelerindendir.
B) Sosyal yaşama katılımın kısıtlanması tedavinin temel ilkeleri arasındadır.
C) Kardiyak hastalıklarda temel hedef bu hastalıkların oluşmasını önlemektir.
D) Hareketsizlik, sigara içmek, hiperkolesterolemi, arteryel hipertansiyon, hiperglisemi risk faktörleri arasındadır.
E) Şiddetli ve geri dönüşümsüz fiziksel ve nörolojik yetiyitimlerine yol açabilir.

Cevap : B) Sosyal yaşama katılımın kısıtlanması tedavinin temel ilkeleri arasındadır.

Açıklama : Kardiyak hastalıkların yönetiminde yaşam tarzı değişiklikleri esastır. Bu kapsamda sosyal yaşama katılımın kısıtlanması değil, tam aksine stresi azaltmak ve psikolojik iyilik halini artırmak için teşvik edilmesi önerilir.

19- Tıbbi bakım modeli ile sosyal bakım modeli arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir?

A) Engelli bireyin, tıbbi bakım modeline göre bağımsızken sosyal bakın modelinde bağımsız olmayışı
B) Tıbbi bakım modeli engelliliği bireyin sorunu olarak görürken, sosyal bakım modelinin toplumun sorunu olarak görmesi
C) Tıbbi bakım modeline göre engellerin ortadan kaldırılması gerekli iken sosyal bakım modelinde engellerin ortadan kaldırılmasına gerek olmaması
D) Tıbbi bakım modeli bireyi değişime gereksinim duyan varlık olarak görürken sosyal bakım modelinin bireyi değişime gereksinim duyan varlık olarak görmemesi
E) Tıbbi bakım modeli engelli bireyleri sorumluluk sahibi ve güçlü bireyler olarak görürken sosyal bakım modelinin engelli bireyleri sorumluluk sahibi olmayan güçsüz bireyler olarak görmesi

Cevap : B) Tıbbi bakım modeli engelliliği bireyin sorunu olarak görürken, sosyal bakım modelinin toplumun sorunu olarak görmesi

Açıklama : Bu iki model arasındaki en temel fark, engelliliğin nedenine ilişkin bakış açılarıdır. Tıbbi model sorunu bireyin bedenindeki bir “bozukluk” olarak görürken, sosyal model sorunu bireyin katılımını engelleyen toplumsal ve çevresel “engeller” olarak görür.

20- Yaşlılarda, dizlerde en sık görülen romatizmal hastalık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ankilozan spondilit
B) Fibromiyalji
C) Gut hastalığı
D) Romatoid artrit
E) Osteoartrit

Cevap : E) Osteoartrit

Açıklama : Osteoartrit, eklem kıkırdağının aşınması ve yıpranması sonucu ortaya çıkan ve halk arasında “kireçlenme” olarak da bilinen hastalıktır. Özellikle diz gibi yük taşıyan eklemlerde, yaşlılarda en sık görülen romatizmal hastalıktır.