Eski İran Tarihi 2023-2024 Bütünleme Soruları

Giriş

Bu makalede, Eski İran tarihinin önemli dönemleri ve olaylarına dair 2023-2024 bütünleme sınavında çıkan sorular temel alınarak bir özet sunulacaktır. Parth İmparatorluğu’ndan Akhaimenid ve Sasani dönemlerine kadar çeşitli konulara değinilecektir.

Parth İmparatorluğu’nun Kuruluşu

Parthlar, Arsakes önderliğinde isyan ettiklerinde Seleukos tahtında II. Antiokhos bulunuyordu ve Parthia satrapı Andragoras idi.

Parth Sikkelerindeki Kral Portreleri

Parth sikkelerinde kral portrelerinde görülen alındaki siğiller, asil bir kana sahip ve hanedan üyesi olmanın bir göstergesidir.

Arsakes’in Parthlar İçin Önemi

Arsakes, Parth hanedanının kurucusu olması nedeniyle Parthlar için büyük önem taşımaktadır.

Sasani-Roma İlişkileri ve I. Ardaşir

Roma İmparatoru Severus Alexander’ın Sasani Kralı I. Ardaşir ile savaşa girişmesinin sebebi, Ardaşir’in eski Akhaimenid eyaletlerini Romalılardan geri istemesiydi.

İskender’in İskenderun’u Kurması

Bugünkü İskenderun kenti, Issos Savaşı sonunda İskender tarafından kurulmuştur.

İran’da İlk Kent Merkezleri

İran’da ilk kent merkezleri batı İran düzlüklerindeki Kuzistan ve Luristan bölgelerinde ortaya çıkmıştır.

Akhaimenid Döneminde Resmi Yazışma Dili

Akhaimenid döneminde Perslerin resmi yazışma dili Aramice’ydi.

Elam Dilinin Evreleri

Elam dilinin evrelerinden biri Yeni Elamca’dır.

Sasani Sikkelerinde Arka Yüzdeki Değişmeyen Tip

Sasani sikkelerinde arka yüzde değişmeden her dönem kullanılan tip ateş sunağıdır (ateşgede).

Parthlara Başkentlik Yapan Kentler

Parthlara başkentlik yapan kentlerden biri Seleukeia değildir.

Anadolu’da Pers Hakimiyeti

Anadolu’da 200 yıl sürecek Pers hakimiyeti Pers-Lydia Savaşı’nın ardından başlamıştır.

Büyük İskender’in Avrupa’dan Asya’ya Geçişi

Büyük İskender’in Perslere karşı seferinde Avrupa’dan Asya yakasına geçtiği güzergah Hellespontos (Çanakkale Boğazı)’tur.

Sasani Sikkelerindeki Korimbos

Sasani sikkelerinde rastlanılan “korimbos” kralın başında duran bir kumaşa sarılı saç yumağıdır.

II. Artakserkses ve Genç Kyros

II. Artakserkses’in annesi Parysatis, küçük oğlu Kyros’un Batı Anadolu Sıtrabı için ikna edilmişti çünkü Kyros’un ağabeyinin II. Artakserkses tarafından öldürülme ihtimali vardı.

MS 1.-3. yy.’da Baktria’da Kurulan Krallık

MS 1.-3. yy.’da eski Baktria topraklarında Kuşan Krallığı kurulmuştu.

Kral Dareios’un Yunanistan Seferinin Sekteye Uğraması

Kral Dareios’un Marathon yenilgisinin ardından Yunanistan’ı imparatorluğa katmak için düzenlemek istediği sefer, Mısır ayaklanması ve oğulları arasındaki taht kavgaları yüzünden sekteye uğramıştır.

Parth Sikkelerinde Arsakes’in Sıfatları

Parth sikkelerinde görülen Arsakes’in sıfatlarından biri Kurtarıcı değildir.

Nakş-ı Rüstem’in Anlamı

Nakş-ı Rüstem ifadesinin anlamı Mitolojik kahraman Rüstem’in resmidir.

Büyük Kyros ve Lidya Kralı Kroisos’un Yenilgisi

Pers Kralı Büyük Kyros, MÖ 547’de ünlü Lidya kralı Kroisos’u yenilgiye uğratmıştır.

Perslerin Kendi Sikkelerini Basmaya Başlaması

Persler MÖ 6. yüzyılın ortalarından itibaren kendi sikkelerini basmaya başlamışlardır.

Sonuç

Eski İran tarihi, farklı medeniyetlerin etkileşimi ve büyük imparatorlukların yükselişi ve çöküşüyle dolu zengin bir alandır. Bu bütünleme soruları, bu dönemin önemli olaylarını ve figürlerini hatırlamamıza yardımcı olmaktadır.

1- Parthlar Arsakes önderliğinde isyan ettiklerinde, Seleukos tahtında bulunan kral ile Parthia satrabınım adı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

A) II. Antiokhos – Andragoras
B) II. Demetrios – Andragoras
C) III. Seleukos – Amminapes
D) II. Antiokhos – Orodes
E) III. Antiokhos – Andragoras

Cevap : A) II. Antiokhos – Andragoras

Açıklama : Parthların kurucusu Arsakes, MÖ 3. yüzyılın ortalarında isyan ettiğinde, Seleukos İmparatorluğu’nun başında Kral II. Antiokhos Theos bulunuyordu ve isyan edilen Parthia satraplığının yöneticisi ise Andragoras idi.

2- Parth sikkelerinde kral portrelerinde görülen alındaki siğillerin/yumruların anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sikkenin birimini gösteren bir işaret
B) Kalıp ustasının imzası
C) Aramice sayı
D) Asil bir kana sahip ve hanedan üyesi olmanın bir göstergesi
E) Tarihleme kriteri

Cevap : D) Asil bir kana sahip ve hanedan üyesi olmanın bir göstergesi

Açıklama : Parth sikkelerindeki kralların alnında görülen siğil veya yumru benzeri işaret, Arsakid hanedanına mensup olmanın ve asil bir soydan gelmenin bir sembolü olarak kabul edilmektedir.

3- Arsakes’in Partlar için önemi aşağıdaki sebeplerden hangisi yüzünden kaynaklanmaktadır?

A) Magistrat olması
B) Sasani kralı olması
C) Parth yöneticisi olması
D) Satrap olması
E) Parth hanedanının kurucusu olması

Cevap : E) Parth hanedanının kurucusu olması

Açıklama : Arsakes, Parthların lideri olarak Seleukoslara karşı bağımsızlık mücadelesini başlatmış ve daha sonra yaklaşık 500 yıl hüküm sürecek olan Parth hanedanının (Arsakidler) kurucusu olmuştur.

4- Roma İmparatoru Selevus Alexander’ın Sasani Kralı 1. Ardaşir ile sonuca varılamayan bir savaşa girişmesinin sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Severus Alexander’ın İran’a sahip olma isteği
B) Romalıların sınırlarını koruma politikası
C) Romalıların önceki Parth saldırılarının intikamını alma istekleri
D) Mısır, Yakındoğu, Anadolu gibi eski Akhaimenid eyaletlerini Romalılardan geri istemesi
E) Romalıların Fırat’ın doğusuna ilerleme politikası

Cevap : D) Mısır, Yakındoğu, Anadolu gibi eski Akhaimenid eyaletlerini Romalılardan geri istemesi

Açıklama : Sasani İmparatorluğu’nun kurucusu I. Ardaşir, Roma İmparatoru Severus Alexander’a bir ültimatom göndererek, bir zamanlar Akhaimenid (Pers) İmparatorluğu’na ait olan Anadolu ve Suriye dahil tüm toprakların kendisine iade edilmesini istemiştir. Bu talep, iki imparatorluk arasında savaşa neden olmuştur.

5- Bugünkü İskenderun (Aleksandreia) kenti aşağdızki hangi savaş sonunda İskender tarafından kurulmuştur?

A) Gaugamela
B) Ipsos
C) Granikos
D) Kunaksa
E) Issos

Cevap : E) Issos

Açıklama : Büyük İskender, MÖ 333 yılında Pers Kralı III. Dareios’a karşı kazandığı büyük zaferin anısına, savaşın yapıldığı yerin yakınında, günümüzdeki İskenderun olan Aleksandreia (Alexandria ad Issum) kentini kurmuştur.

6- İran’da ilk kent merkezleri batı İran düzlüklerindeki aşağıdaki hangi bölgelerde ortaya çıkmıştır?

A) Belucistan ve Fars
B) Kuzistan ve Luristan
C) Horasan ve Azerbaycan
D) Azerbaycan ve Belucistan
E) Media ve Fars

Cevap : B) Kuzistan ve Luristan

Açıklama : İran’da Neolitik dönemden itibaren ilk yerleşik hayata geçiş ve kentleşme süreçleri, tarıma elverişli topraklara ve su kaynaklarına sahip olan Batı İran’daki Kuzistan ve Luristan gibi bölgelerde ortaya çıkmıştır.

7- Akhaimenid döneminde Perslerin resmi yazışma dili aşağıdakilerden hangisiydi?

A) Partca
B) Baktriyaca
C) Aramice
D) Avesta dili
E) Pehlevice

Cevap : C) Aramice

Açıklama : Akhaimenid İmparatorluğu, çok geniş bir coğrafyaya yayıldığı için, farklı halklar arasında ortak bir iletişim dili olarak o dönemde yaygın bir lingua franca olan “Aramice”yi resmi yazışma dili olarak kullanmıştır.

8- Aşağıdakilerden hangisi Elam dilinin evrelerinden biridir?

A) Son Elamca
B) Susa Elamcası
C) Yüksek Elamca
D) Yeni Elamca
E) Akhaimenid Elamcası

Cevap : D) Yeni Elamca

Açıklama :

9- Sasani sikkelerinde arka yüzde değişmeden her dönem kullanılan tip aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kralların portresi
B) Ateş sunağı (ateşgede)
C) Tapınak
D) Ahuramazda güneş kursu
E) Kutsal hayvan betimleri

Cevap : B) Ateş sunağı (ateşgede)

Açıklama : Sasani sikkelerinin en karakteristik ve neredeyse hiç değişmeyen arka yüz tasviri, Zerdüştlük inancının merkezi sembolü olan ve iki yanında muhafızların bulunduğu “ateş sunağı”dır (ateşgede).

10- Aşağıdakilerden hangisi Parthlara başkentlik yapan kentlerden biri değildir?

A) Seleukeia
B) Mithradatkert
C) Ekbatana
D) Ktesiphon
E) Arsak

Cevap : A) Seleukeia

Açıklama :

11- Anadolu’da 200 yi sürecek Pers hâkimiyeti aşağıdaki hangi savaşın ardından başlamıştır?

A) Pers-Babil Savaşı
B) Pers-Frig Savaşı
C) Pers Media Savaşı
D) Pers-Lydia Savaşı
E) Pers-Kilikia Savaşı

Cevap : D) Pers-Lydia Savaşı

Açıklama : Anadolu’daki Pers hakimiyeti, Pers Kralı Büyük Kyros’un MÖ 547’de Lidya Kralı Kroisos’u (Karun) yenilgiye uğratıp başkent Sardes’i ele geçirdiği Pers-Lidya Savaşı’nın ardından kesin olarak başlamıştır.

12- Büyük İskender’in Perslere karşı giriştiği seferinde Avrupa’dan Asya yakasına geçtiği güzergah aşağıdakilerden hangisidir?

A) Orta Asya ve stepler üzerinden
B) Ege üzerinden gemiyle
C) Hellespontos (Çanakkale Boğazı)
D) Bosporus (İstanbul Boğazı)
E) Akdeniz üzerinden gemiyle

Cevap : C) Hellespontos (Çanakkale Boğazı)

Açıklama : Büyük İskender, ünlü Asya Seferi’ne başlarken ordusuyla birlikte Avrupa’dan Asya’ya geçişi, antik çağda Hellespontos olarak bilinen Çanakkale Boğazı üzerinden yapmıştır.

13- Sasani sikkelerinde rastlanılan “korimbos” aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kralların küpesi
B) Krallara özgü pelerin
C) Kralın başında duran bir kumaşa sarılı saç yumağı
D) Dinî nesne
E) Kralın kalkanı

Cevap : C) Kralın başında duran bir kumaşa sarılı saç yumağı

Açıklama : Sasani krallarının taçlarının üzerinde yer alan ve genellikle bir kumaş içine toplanmış küre şeklindeki saç topuzuna “korimbos” adı verilir. Bu, Sasani kraliyet ikonografisinin karakteristik bir ögesidir.

14- II. Dareios’un yerine geçmiş olan II. Artakserkses’in kardeşi idi. Kral II. Artakserkses, annesi Parysatis tarafından Kyros’un Batı Anadolu Sıtrabı için ikna edilmişti.
Bunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kyros çok iyi bir yönetici adayıydı.
B) Asilzadeler Kyros’u İran’da istemiyordu.
C) Kyros çok iyi bir komutandı.
D) Annesi Parysatis küçük oğlu Kyros’dan rahatsızdı.
E) Kyros’un ağabeyinin II. Artakserkses tarafından öldürülme ihtimali vardı.

Cevap : E) Kyros’un ağabeyinin II. Artakserkses tarafından öldürülme ihtimali vardı.

Açıklama : Kraliçe Parysatis’in, küçük oğlu Kyros’un Batı Anadolu’ya satrap olarak atanmasını istemesinin temel nedeni, tahttaki diğer oğlu II. Artakserkses ile Kyros arasındaki taht rekabeti ve bu nedenle Kyros’un hayatının tehlikede olduğunu düşünmesidir. Onu merkezden uzaklaştırarak korumayı amaçlamıştır.

15- MS 1.-3. yy.’da eski Baktria topraklarında (Afganistan, Pakistan) aşağıdaki hangi krallık kurulmuştu?

A) Kuşan Krallığı
B) Himyaritler
C) Greko-Baktria
D) Greko-Hint
E) Maurya

Cevap : A) Kuşan Krallığı

Açıklama : Greko-Baktria Krallığı’nın yıkılmasının ardından, Baktria ve çevresindeki topraklarda (günümüz Afganistan, Pakistan, Kuzey Hindistan) MS 1. yüzyıldan itibaren güçlenerek önemli bir imparatorluk haline gelen devlet “Kuşan Krallığı”dır.

16- Kral Dareios’un Marathon yenilgisinin ardından Yunanistan’ı imparatorluğa katmak için düzenlemek istediği kapsamlı sefer aşağıdakilerden hangisi yüzünden sekteye uğramıştır?

A) Satraplar isyanının başlaması
B) Mısır ayaklanması ve oğulları arasındaki taht kavgaları
C) İmparatorluktaki ani taht değişikliği
D) Savaş sonrasında dönüş yolunda öldürülmesi
E) İmparatorluğun ekonomik darboğaza girmesi

Cevap : B) Mısır ayaklanması ve oğulları arasındaki taht kavgaları

Açıklama : Kral I. Dareios, Marathon yenilgisinin intikamını almak için büyük bir sefer hazırlığına girişmiş, ancak bu hazırlıklar sırasında Mısır’da büyük bir isyanın patlak vermesi ve aynı dönemde kendisinin ölümüyle oğulları arasında başlayan taht kavgaları nedeniyle bu sefer sekteye uğramıştır.

17- Aşağıdakilerden hangisi Parth sikkelerinde görülen Arsakes’in epitetlerinden (sıfat) biri değildir?

A) Kurtarıcı
B) Kardeşini seven
C) Yardımsever
D) Adaletli
E) Şanlı

Cevap : A) Kurtarıcı

Açıklama :

18- Nakşi Rüstem ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kralın oğlunun adı
B) Mitolojik kahraman Rüstem’in resmi
C) Sasani dininde tanrının adı
D) Sasanilerin gücü
E) Romalılar ve Sasanilerin karşılaştığı yer

Cevap : B) Mitolojik kahraman Rüstem’in resmi

Açıklama : “Nakş-ı Rüstem”, Akhaimenid kral mezarlarının ve Sasani kabartmalarının bulunduğu ünlü arkeolojik alanın Farsça adıdır ve “Rüstem’in Resmi” veya “Rüstem’in Tasviri” anlamına gelir. Bölgedeki kabartmalar halk tarafından İran’ın mitolojik kahramanı Rüstem’e atfedilmiştir.

19- Pers Kralı Büyük Kyros, aşağıdaki hangi ünlü Lydia krakını MÖ 547’de yenilgiye uğratmıştır?

A) Alyattes
B) Gyges
C) Salyattes
D) Midas
E) Kroisos

Cevap : E) Kroisos

Açıklama : Pers İmparatorluğu’nun kurucusu Büyük Kyros, Anadolu’yu fethetme sürecinde MÖ 547 yılında Lidya’nın zenginliğiyle ünlü son kralı Kroisos’u (Karun) yenilgiye uğratarak Lidya Krallığı’na son vermiştir.

20- Persler aşağıdaki hangi yüzyılın ortalarından itibaren kendi sikkelerini basmaya başlamışlardır?

A) MÖ 7. yy.
B) MÖ 4. yy.
C) MÖ 6. yy.
D) MÖ 3. yy.
E) MÖ 5. yy.

Cevap : C) MÖ 6. yy.

Açıklama : Persler, sikkeyi icat eden Lidya Krallığı’nı fethettikten sonra kendi para sistemlerini kurmuşlar ve I. Dareios döneminden itibaren, yani MÖ 6. yüzyılın sonlarından itibaren kendi altın (dareikos) ve gümüş (siglos) sikkelerini basmaya başlamışlardır.