Eski İran Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, Eski İran tarihinin önemli dönemleri, imparatorlukları, savaşları ve kültürel özelliklerine değinilecektir. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, İran coğrafyasının zengin ve köklü geçmişine ışık tutmayı amaçlamaktadır.

Issos Savaşı ve Büyük İskender

MÖ 333’te Büyük İskender’in ordusu ile Persler arasında gerçekleşen Issos Savaşı, İskender’in galibiyetiyle sonuçlanmış ve İskender’in Suriye, Fenike ve Mısır’ı ele geçirmesine yol açmıştır. Ancak bu savaşta III. Dareios öldürülmemiştir.

Herodotos’un Historia’sı ve Persler

Herodotos’un “Historia” adlı eseri, Persler hakkında günümüze ulaşan en önemli antik kaynaklardan biridir.

Yunan-Baktria Krallığı’nın Kuruluşu

Tıpkı Parthlar gibi Seleukoslardan koparak Baktria ve Sogdiana satraplıklarının topraklarında Yunan-Baktria Krallığı kurulmuştur.

Parthların Seleukos Erasını Kullanma Nedeni

Parthlar, sikkelerinin basıldığı yılı belirtmek için Seleukos erasını kullanmışlardır.

Ardaşir ve Firuzabad’ın Kuruluşu

Sasani İmparatorluğu’nun kurucusu Ardaşir, Persis’in güneyinde Firuzabad’ı yeni başkent olarak kurmuştur.

Roma İmparatoru Traianus ve Parthicus Unvanı

Roma İmparatoru Traianus, MÖ 116’da Susa’yı ele geçirdikten sonra Parthicus unvanını almıştır.

Perslerin Gümüş Sikkesi: Siglos

Perslerin gümüş sikkesinin adı Siglos’tur.

Sasani Sikkelerinde Tanrı Figürleri

Sasani sikkelerinde Ahura Mazda’nın yanı sıra zafer tanrısı Verethragna’nın teoforik unsurları da yer alır.

İran Coğrafyasının En Eski Dili: Elamca

İran coğrafyasının bilinen ve kayda geçirilmiş en eski dili Elamca’dır.

Akhaimenid Döneminde Resmi Yazışma Dili

Akhaimenid döneminde Perslerin resmî yazışma dili Aramice’ydi.

Ksenophon’un Anabasis’i

Atinalı komutan Ksenophon’un Anabasis isimli eseri, Kyros’un ordusundaki on bin Yunan askerinin yurtlarına dönüş yolculuğunu anlatır.

Korou Pedion Savaşı ve Lysimakhos Krallığı

MÖ 281’de gerçekleşen Korou Pedion Savaşı’nın ardından Lysimakhos Krallığı yıkılmıştır.

Peloponnesos Birliği ve Sparta’nın Önceliği

Pers savaşlarının ardından oluşturulan Peloponnesos Birliği, Sparta kentinin öncülüğünde kurulmuştur.

II. Artakserkses Dönemindeki Önemli İsyan: Genç Kyros’un İsyanı

II. Artakserkses döneminde gerçekleşen en önemli isyan olaylarından biri Genç Kyros’un İsyanı’dır.

Parthların Arsaklılar Olarak Anılması

Parni kabilesinden olan Parthlar, hanedanlarının kurucusu Arsakes’ten dolayı Arsaklılar veya Arsakidler olarak da anılırlar.

İran’ın En Erken Yerleşmeleri: Zagros Dağları

Coğrafi koşullar nedeniyle, İran’ın en erken yerleşmeleri Zagros Dağları’nda ortaya çıkmıştır.

Bişabur ve Nişabur Kentlerinin Kökeni

Bişabur, Nişabur gibi kentler Sasani Kralı I. Şapur’un adına öykünerek bu isimleri almışlardır.

Parth Kralı II. Orodes’in Unvanları

Parth Kralı II. Orodes’in sikkelerinde görülen unvanlardan biri Roma müttefiği değildir.

İskender’in Ele Geçirdiği Pers Başkentleri

İskender’in ele geçirdiği Perslerin başkentlerinden biri Gaugamela değildir; Gaugamela bir savaş alanıdır.

Sasani Sikkelerinde “Adur-ı Ardashir” Lejandı

I. Ardaşir’den itibaren sikkelerin arka yüzünde görülen “adur-ı Ardashir” lejandı Ardashir’in ateşi anlamına gelmektedir.

Sonuç

Eski İran tarihi, çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış, büyük imparatorlukların kurulduğu ve önemli savaşların yaşandığı zengin bir geçmişe sahiptir. Bu makalede ele alınan temel bilgiler, bu dönemin anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi MÖ 333’te Büyük İskender’in ordusu ve Persler arasında gerçekleşen Issos Savaşı’nın sonuçlarından biri değildir?

A) Dareios’un öldürülmesi
B) İskender’in galibiyet sonrası Suriye, Fenike ve Mısır’ı ele geçirmesi
C) İskender’in İskenderun’da Aleksandreia kentini kurdurması
D) Dareios’un karargahında ailesini bırakarak kaçması
E) Pers ordusunun yenilgiye uğraması

Cevap : A) Dareios’un öldürülmesi

Açıklama : III. Dareios, Issos Savaşı’nda yenilgiye uğrayıp ailesini geride bırakarak kaçmıştır ancak bu savaşta öldürülmemiştir. Dareios, daha sonra MÖ 330’da, Gaugamela Savaşı’ndan sonra kendi satraplarından Bessos tarafından öldürülmüştür.

2- Herodotos’un Perslerle ilgili en önemli antik kaynağımız olan eserinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Historia
B) Anabasis
C) İliada
D) Hellenika
E) Bibliotheke Historike

Cevap : A) Historia

Açıklama : Tarihin babası olarak anılan Herodotos’un, Pers-Yunan Savaşları başta olmak üzere Pers İmparatorluğu hakkında da detaylı bilgiler veren temel eserinin adı “Historia”dır (Tarih).

3- Tıpkı Parthlar gibi Seleukoslardan koparak Baktria ve Sogdiana satraplıklarının topraklarında kurulan krallık aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yunan-Baktria Krallığı
B) Hint-Yunan Krallığı
C) Kuşan Krallığı
D) Maurya Krallığı
E) Anuşirvan

Cevap : A) Yunan-Baktria Krallığı

Açıklama : Seleukos İmparatorluğu’nun zayıflamasıyla, Baktria satrapı Diodotos bağımsızlığını ilan etmiş ve MÖ 3. yüzyılın ortalarında Baktria ve Sogdiana topraklarında “Yunan-Baktria Krallığı”nı kurmuştur.

4- Parthlar, Seleukos erasını neden kullanmışlardır?

A) Sikkelerini tiplere göre tasnif etmek için
B) Kralların egemenlik yıllarını belirlemek için
C) Hasat zamanlarını hesaplamak için
D) Sikkenin basıldığı yılı vermek için
E) Ayları hesaplamak için

Cevap : D) Sikkenin basıldığı yılı vermek için

Açıklama : Parthlar, kendi egemenliklerini kurduktan sonra bile bölgede yaygın olarak kullanılan ve standart bir takvim sistemi olan Seleukos érasını, bastırdıkları sikkelerin üzerine “sikkenin basıldığı yılı vermek için” kullanmaya devam etmişlerdir.

5- Ardaşir’in, Persis’in güneyinde kurduğu yeni başkent aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ktesifon
B) Firuzabad
C) Darabgird
D) Susa
E) Sana

Cevap : B) Firuzabad

Açıklama : Sasani İmparatorluğu’nun kurucusu I. Ardaşir, Persis bölgesinde, günümüzdeki Firuzabad yakınlarında Ardaşir-Hvareh adıyla bilinen yeni bir başkent kurmuştur.

6- Roma İmparatoru Traianus çıktığı doğu seferi sırasında, MÖ 116’da Susa’yı ele geçirdikten sonra hangi ünvanı almıştır?

A) Parthicus
B) Germanicus
C) Gothicus
D) Augustus
E) Caesar

Cevap : A) Parthicus

Açıklama : Roma İmparatoru Traianus, Parth İmparatorluğu’na karşı düzenlediği başarılı seferler ve Mezopotamya’daki zaferleri sonucunda Roma Senatosu tarafından “Parthicus” (Parthları yenen) unvanı ile onurlandırılmıştır.

7- Perslerin gümüş sikkesinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kroiseios
B) Siglos
C) Drakhme
D) Dareikos
E) Şekel

Cevap : B) Siglos

Açıklama : Akhaimenid Pers İmparatorluğu’nun standart gümüş para biriminin adı “Siglos”tur. Altın para birimi ise “Dareikos” olarak bilinir.

8- Sasani sikkelerinde Zerdüştlüğün baş tanrısı Ahura Mazda’yı simgeleyen ögelerin yanı sıra başka hangi tanrının teoforik unsurları yer alır?

A) Fırtına tanrısı
B) Ormuzd
C) Zafer tanrısı Verethragna
D) Ahriman
E) Atar

Cevap : C) Zafer tanrısı Verethragna

Açıklama :

9- İran coğrafyasının bilinen ve kayda geçirilmiş en eski dili aşağıdakilerden hangisidir?

A) Akadca
B) Pehlevice
C) Elamca
D) Persce
E) Aramice

Cevap : C) Elamca

Açıklama : İran coğrafyasında, Perslerden ve Medlerden önce varlık gösteren Elam medeniyeti tarafından kullanılan ve bölgenin bilinen en eski yazılı dili “Elamca”dır.

10- Akhaimenid döneminde Perslerin resmî yazışma dili aşağıdakilerden hangisiydi?

A) Pehlevice
B) Partca
C) Baktriyaca
D) Avesta dili
E) Aramice

Cevap : E) Aramice

Açıklama : Akhaimenid İmparatorluğu, çok geniş bir coğrafyaya yayıldığı için, farklı halklar arasında ortak bir iletişim dili olarak o dönemde yaygın bir lingua franca olan “Aramice”yi resmi yazışma dili olarak kullanmıştır.

11- Atinalı komutan Ksenophon’un Anabasis isimli eseri asıl olarak hangi olayı anlatır?

A) Pers savaş taktikleri
B) Satrapların ayaklanması
C) Pers-Yunan savaşları
D) Kyros’un ordusundaki on bin Yunan askerinin yurtlarına dönüş yolculuğu
E) Peloponnesos savaşları

Cevap : D) Kyros’un ordusundaki on bin Yunan askerinin yurtlarına dönüş yolculuğu

Açıklama : Ksenophon’un “Anabasis” (Onbinlerin Dönüşü) adlı eseri, Pers tahtını ele geçirmek için isyan eden Genç Kyros’un ordusunda paralı asker olarak savaşan ve Kyros’un savaşta ölmesinin ardından düşman toprakları içinden geçerek yurtlarına dönmeye çalışan on bin Yunan askerinin maceralı yolculuğunu anlatır.

12- MÖ 281’de gerçekleşen Korou Pedion Savaşı’nın ardından aşağıdaki hangi Hellenistik krallık yıkılmıştır?

A) Seleukos
B) Bithynia
C) Lysimakhos
D) Antigonoslar
E) Ptoleimaios

Cevap : C) Lysimakhos

Açıklama : Büyük İskender’in generalleri (Diadokhlar) arasındaki son büyük savaş olan Korou Pedion Savaşı, Lysimakhos ile I. Seleukos Nikator arasında yapılmıştır. Savaşta Lysimakhos’un ölmesiyle onun Trakya ve Batı Anadolu’da kurduğu krallık yıkılmıştır.

13- Pers savaşlarının ardından oluşturulan Peloponnesos Birliği hangi kentin öncülüğünde kurulmuştur?

A) Korinhos
B) Argos
C) Atina
D) Thebai
E) Sparta

Cevap : E) Sparta

Açıklama : Peloponnesos (Mora) Yarımadası’ndaki şehir devletlerinin oluşturduğu ve Pers Savaşları sırasında ve sonrasında Atina’nın Delos Birliği’ne karşı önemli bir güç olan Peloponnesos Birliği, “Sparta” kentinin öncülüğünde kurulmuştur.

14- II. Artakserkses döneminde gerçekleşen en önemli isyan olaylarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) İran’daki isyanlar
B) Babil İsyanı
C) Ionia İsyanı
D) Mısır İsyanı
E) Genç Kyros’un İsyanı

Cevap : E) Genç Kyros’un İsyanı

Açıklama : Pers Kralı II. Artakserkses dönemindeki en önemli iç mücadele, kardeşi Genç Kyros’un tahtı ele geçirmek için topladığı orduyla başlattığı ve Ksenophon’un Anabasis adlı eserine konu olan büyük isyandır.

15- Parni kabilesinden olan Parthlar niçin Arsaklılar veya Arsakidler olarak da anılırlar?

A) İran’da yerleştikleri bölgeden dolayı
B) Baş tanrılarının isminden dolayı
C) İran’dan önce yaşadıkları steplerin adından dolayı
D) Hanedanlarının kurucusu Arsakes’ten dolayı
E) Kurdukları Arsakos kentinden dolayı

Cevap : D) Hanedanlarının kurucusu Arsakes’ten dolayı

Açıklama : Parth İmparatorluğu’nu kuran Parni kabilesinin liderinin adı Arsakes’tir. Bu nedenle, ondan sonra gelen tüm krallar ve kurduğu hanedan, kurucularına atfen “Arsaklılar” veya “Arsakidler” olarak anılmıştır.

16- Coğrafi koşullar nedeniyle, İran’ın en erken yerleşmeleri nerede ortaya çıkmıştır?

A) Horasan
B) Luristan
C) Elbruz Dağları
D) Zagros Dağları
E) Kuzistan

Cevap : D) Zagros Dağları

Açıklama : İran platosundaki coğrafi koşullar, en erken tarımcı ve yerleşik toplulukların, su kaynaklarına yakın ve tarıma elverişli olan “Zagros Dağları”nın eteklerinde ve vadilerinde ortaya çıkmasına neden olmuştur.

17- Bişabur, Nişabur gibi kentler aşağıdaki hangi kralın adına öykünerek bu isimleri almışlardır?

A) L. Hüsrev
B) L. Hürmüz
C) I. Ardaşir
D) II. Şapur
E) I. Şapur

Cevap : E) I. Şapur

Açıklama : Sasani döneminde kurulan ve Farsçada “Şapur’un iyi işi” veya “Yeni Şapur” gibi anlamlara gelen Bişabur ve Nişabur gibi kentler, adlarını imparatorluğun en önemli krallarından biri olan I. Şapur’dan almışlardır.

18- Aşağıdakilerden hangisi Parth Kralı II. Orodes’in (MÖ 57-38) sikkelerinde görülen ünvanlarından biri değildir?

A) Krallar Kralı
B) Yunanların dostu
C) Roma müttefiği
D) Hayırsever
E) Şanlı

Cevap : C) Roma müttefiği

Açıklama : Parth kralları sikkelerinde “Krallar Kralı”, “Hayırsever”, “Şanlı” ve “Yunanların Dostu” gibi birçok unvan kullanmışlardır. Ancak II. Orodes, Romalılara karşı Carrhae (Harran) Savaşı’nda büyük bir zafer kazandığı için, sikkelerinde “Roma müttefiği” gibi bir unvan kullanması söz konusu değildir.

19- Aşağıdaki hangisi İskender’in ele geçirdiği Perslerin başkentlerinden biri değildir?

A) Persopolis
B) Gaugamela
C) Ekbatana
D) Pasargad
E) Susa

Cevap : B) Gaugamela

Açıklama : Büyük İskender, Pers İmparatorluğu’nu fethi sırasında Susa, Persepolis, Ekbatana ve Pasargad gibi önemli Pers başkentlerini ve idari merkezlerini ele geçirmiştir. Gaugamela ise bir başkent değil, İskender’in III. Dareios’u kesin bir yenilgiye uğrattığı meşhur savaşın yapıldığı yerin adıdır.

20- I. Ardaşir’den itibaren sikkelerin arka yüzünde görülen “adur-ı Ardashir” lejandının anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tanrıların soyundan gelen
B) Ardashir’in ateşi
C) Kutsal Ardashir
D) Kral Ardashir
E) Ardashir’in toprakları

Cevap : B) Ardashir’in ateşi

Açıklama : Sasani sikkelerinin arka yüzünde yer alan Pehlevice “adur-ı Ardashir” ifadesi, hanedanın kurucusu olan I. Ardaşir’in adını taşıyan ve Zerdüştlük inancında kutsal kabul edilen “Ardaşir’in ateşi” anlamına gelmektedir.