Yaşlanma Teorileri ve Geriatrik Değerlendirme 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, yaşlanma teorileri ve geriatrik değerlendirme konularına vize dönemi için temel bilgiler sunulacaktır. 2024-2025 vize sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlı bireylerin sağlık ve iyilik hallerini anlamaya yönelik çeşitli kavramları kapsamaktadır.

Bası Yaralarının Gelişiminde Basının Etkisi

Bası yaralarının gelişiminde dış basıncın etkisi kasta deriden daha hızlı görülür bilgisi yanlıştır. Kas dokusu basınca karşı daha hassastır.

Bası Yarası Riskini Değerlendirme

Bası yarası riski Braden Risk Değerlendirme Aracı ile değerlendirilir.

Başarılı Yaşlanma ve Süreklilik Teorisi

Süreklilik Teorisi, başarılı yaşlanma için yetişkinlik dönemindeki alışkanlıkların yaşlılık döneminde de sürdürülmesini savunur.

Telomer Teorisi (Hayflick)

Hayflick tarafından ileri sürülen yaşlanma teorisi Telomer Teorisidir.

Geçici Üriner İnkontinansı Değerlendirmede “TOILETED” Kısaltması – “I” Harfi

Yaşlılarda geçici üriner inkontinansı değerlendirmede kullanılan “TOILETED” kısaltmasında I harfi Enfeksiyonu ifade etmektedir.

İnsülin Direncini Azaltan Besinler

İnsülin direncini azaltan kompleks karbonhidrat grubunda olan besinlerden biri baklagillerdir.

Oksidatif Stres (Serbest Radikaller) Teorisi

Vücutta metabolizma sırasında meydana gelen ve genetik yapıda değişikliğe neden olan kimyasal ürünler Oksidatif Stres Teorisi ile ilişkilidir.

Kronik İnkontinans Yönetimi ve Öneriler

Kronik inkontinansın yönetiminde hastaya verilen öneriler arasında uygun kilo, sigarayı bırakma, konstipasyonu önleme ve düzenli tuvalete gitme yer alır. Diyette süt ve süt ürünlerine yer verilmesi genel bir öneri değildir.

Bası Yarası Gelişimi ve Laboratuvar Takibi

Bası yarası gelişimi açısından takip edilmesi gereken laboratuvar tetkiklerinden biri Serum albüminidir.

Nütrisyonel Risk Taraması ve İleri Değerlendirme

Uzun dönem bakım kuruluşlarında ve hastanelerde yatan yaşlılarda ilk tarama sonrası ileri değerlendirme için Subjektif Global Değerlendirme kullanılır.

Yaşlı Bakımında İnterdisipliner Ekip

Yaşlı bakımında interdisipliner ekibin çekirdek elemanları hekim, hemşire ve sosyal çalışmacıdır.

Üriner İnkontinansın Olumsuz Etkileri

Üriner inkontinans anksiyete, depresyon, bası yarası gelişimi, düşme ve uyku düzeninde bozulma gibi olumsuz etkilere yol açabilir. Kilo kaybı doğrudan bir etki değildir.

Yaşlılara Önerilen Aşılar

Yaşlılara önerilen aşılar arasında tetanoz, boğmaca, difteri, pnömokok, influenza ve herpes zoster aşısı yer alır. BCG aşısı rutin olarak önerilmez.

Bası Yarası Evreleri – Evre 4

Fasya, kemik, tendon ve kasları da içine alan tam bir doku kaybının olduğu yara evresi Evre 4’tür.

Kapsamlı Geriatrik Değerlendirmenin Bileşenleri

Kapsamlı geriatrik değerlendirmenin bileşenleri arasında fonksiyonellik değerlendirmesi, koruyucu sağlık uygulamaları takibi, sağlık durumu taraması ve geriatrik sendromların taranması yer alır. Toplumun yaşlılara yönelik tutumlarının değerlendirilmesi bu bileşenlerden değildir.

Bası Yarasının Temel Nedeni

Bası yaralarının gelişiminde temel rolü oynayan faktör basıdır.

İdrara Çıkma Fizyolojisi

Normal idrar yapmada sempatik sistem idrarın depolanmasından, parasempatik sistem ise idrarın boşaltılmasından sorumludur bilgisi yanlıştır. Tam tersi geçerlidir.

EASY-Care Değerlendirme Aracı

EASY-Care değerlendirme aracı yaşlıların özellikle birinci basamakta ve yaşadığı mekânda değerlendirilmesi için uygundur.

Geriatrik Değerlendirmede Hedef Kitle

Geriatrik değerlendirmede hedef kitle arasında 75 yaş üstü yaşlılar, kronik hastalığı olan 65 yaş üstü yaşlılar ve kırılgan yaşlılar yer alır. 50-60 yaş arası bireyler birincil hedef kitle değildir.

Yaşlılarda Günlük Karbonhidrat İhtiyacı

Yaşlılarda diyetin yaklaşık yüzde 60’ı karbonhidratlardan sağlanmalıdır.

Sonuç

Yaşlanma teorileri ve geriatrik değerlendirme, yaşlı bireylerin sağlıklarını ve yaşam kalitelerini anlamak ve iyileştirmek için önemli bir bilimsel temel sunar. Bu makalede ele alınan vize dönemi temel bilgileri, bu alandaki temel kavramları ve yaklaşımları özetlemektedir.

1- Bası yaralarının gelişiminde basının etkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Görülebilir hale gelen yaralar genellikle 1-2 hafta önce derin dokularda oluşmaya başlamıştır.
B) Eksternal basının doku hasarına neden olması basının şiddetine bağlıdır.
C) Dış basıncın etkisi kasta daha hızlı görülür.
D) Dış basıncın etkisi deride kastan daha hızlı görülür.
E) Eksternal basının doku hasarına neden olması basının süresine bağlıdır.

Cevap : D) Dış basıncın etkisi deride kastan daha hızlı görülür.

Açıklama : Bası yaralarının gelişiminde, kas dokusu cilde göre basınca karşı daha hassastır ve kanlanması daha çabuk bozulur. Bu nedenle, dış basıncın hasar verici etkisi deride değil, daha derinlerdeki kas dokusunda daha hızlı görülür.

2- Bası yarası riski aşağıdakilerden hangisi ile değerlendirilir?

A) Braden Risk Değerlendirme Aracı
B) Glasgow Koma Skalası
C) Instrumental Yaşam Aktiviteleri Formu
D) Gözlem
E) Fiziksel Yaşam Aktiviteleri Formu

Cevap : A) Braden Risk Değerlendirme Aracı

Açıklama : Braden Risk Değerlendirme Aracı, hastaların duyusal algı, nem, aktivite, mobilite, beslenme ve sürtünme/yırtılma gibi risk faktörlerini değerlendirerek bası yarası geliştirme riskini belirlemek için kullanılan standart bir ölçektir.

3- …… temel olarak başarılı yaşlanma için yetişkinlik dönemindeki alışkanlıklar ve davranış kalıplarının yaşlılık döneminde de sürdürülmesini savunur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Rol Bırakma Teorisi
B) Aktivite Teorisi
C) Süreklilik Teorisi
D) Yaşamdan Geri Çekilme Teorisi
E) Sosyal-çevresel Teori

Cevap : C) Süreklilik Teorisi

Açıklama : “Süreklilik Teorisi”, bireylerin yaşlılık dönemine uyum sağlarken, orta yaş dönemindeki kişilik özelliklerini, alışkanlıklarını ve yaşam tarzlarını büyük ölçüde devam ettirme eğiliminde olduklarını savunur.

4- Hayflick tarafından ileri sürülen yaşlanma teorisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yaşam Hızı Teorisi
B) Nöroendokrin Teorisi
C) İmmünite Teorisi
D) Oksidatif Stres Teorisi
E) Telomer Teorisi

Cevap : E) Telomer Teorisi

Açıklama : Leonard Hayflick’in çalışmaları, normal insan hücrelerinin sınırlı sayıda bölünebildiğini (Hayflick Limiti) göstermiştir. Bu durum, her bölünmede kromozomların ucundaki “telomer” adı verilen yapıların kısalmasına bağlanır ve bu gözlem, yaşlanmayı açıklayan “Telomer Teorisi”nin temelini oluşturur.

5- Yaşlılarda geçici üriner inkontinansı değerlendirmede yararlamlan “TOILETED” kısaltmasında I harfi aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

A) Psikolojik bozukluklar
B) Deliryum
C) Enfeksiyon
D) İlaçlar
E) Fekal tıkaç

Cevap : C) Enfeksiyon

Açıklama : Yaşlılarda geçici idrar kaçırmanın geri döndürülebilir nedenlerini hatırlamak için kullanılan “TOILETED” kısaltmasında “I” harfi, idrar yolu “Enfeksiyon”unu ifade eder.

6- Aşağıdakilerden hangisi insülin direncini azaltan kompleks karbonhidrat grubunda olan besinlerdendir?

A) Şeker
B) Baklagiller
C) Havuç
D) Pirinç pilavı
E) Ekmek

Cevap : B) Baklagiller

Açıklama : Kompleks karbonhidratlar, kan şekerini yavaş yükselttikleri için insülin direncinin yönetilmesinde önemlidir. Şeker, beyaz ekmek ve pirinç pilavı basit karbonhidratlardır. Baklagiller ise lif açısından zengin kompleks karbonhidrat kaynaklarıdır.

7- Vücutta metabolizma sırasında meydana gelen ve yüksek kimyasal aktifliğe sahip kimyasal ürünler hücre proteinlerine kolayca bağlanıp genetik yapıda değişiklik meydana getirirler.
Yukarıdaki tanıma uygun yaşlanma teorisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Telomer Teorisi
B) Yaşam Hızı/Enerjisi Teorisi
C) Oksidatif Stres Teorisi (Serbest Radikaller Teorisi)
D) Nöroendokrin Teorisi
E) İmmünite Teorisi

Cevap : C) Oksidatif Stres Teorisi (Serbest Radikaller Teorisi)

Açıklama : Metinde tanımı yapılan, metabolizma sonucu ortaya çıkan oldukça reaktif moleküllerin (serbest radikaller), hücrelere ve DNA’ya zarar vererek yaşlanmaya neden olduğunu öne süren teori, “Oksidatif Stres” veya “Serbest Radikaller Teorisi”dir.

8- Kronik inkontinansın yönetiminde hastaya verilen öneriler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Uygun kilo sağlanmalı ve sürdürülmelidir.
B) Sigara bırakılmalıdır.
C) Diyette süt ve süt ürünlerine yer verilmelidir.
D) Konstipasyon önlenmelidir.
E) 4-6 saat aralarla düzenli olarak tuvalete gidilmelidir.

Cevap : C) Diyette süt ve süt ürünlerine yer verilmelidir.

Açıklama :

9- Aşağıdaki laboratuvar tetkiklerinden hangisi bası yarası gelişimi açısından takip edilmelidir?

A) D vitamini
B) Serum albümini
C) Hematokrit
D) Fibrinojen
E) Lokosit

Cevap : B) Serum albümini

Açıklama : Serum albümin düzeyi, bireyin beslenme durumunu, özellikle protein yeterliliğini gösteren önemli bir laboratuvar testidir. Düşük albümin seviyeleri, yetersiz beslenmenin bir işareti olup, bası yarası gelişimi için önemli bir risk faktörüdür.

10- Uzun dönem bakım kuruluşlarında ve hastanelerde yatan erişkin birey ve yaşlılarda ilk tarama sonrasında ileri değerlendirme yapmak için kullanılan değerlendirme aracı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nütrisyonel Risk Taraması
B) Mini Nütrisyonel Değerlendirme
C) Geriatrik Nütrisyonel Risk İndeksi
D) Malnütrisyon Universal Tarama Aracı
E) Subjektif Global Değerlendirme

Cevap : E) Subjektif Global Değerlendirme

Açıklama :

11- Yaşlı bakımında interdisipliner ekibin çekirdek elemanları aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Hekim, eczacı, diyetisyen
B) Hemşire, diyetisyen, fizyoterapist
C) Hekim, yaşlı bakım teknikeri, psikolog
D) Hekim, hemşire, sosyal çalışmacı
E) Yaşlı bakım teknikeri, klinik eczacı veya farmakolog, hemşire

Cevap : D) Hekim, hemşire, sosyal çalışmacı

Açıklama : Kapsamlı geriatrik değerlendirme ve bakımda, interdisipliner (çok disiplinli) ekibin çekirdeğini; hastanın tıbbi durumunu yöneten “hekim”, bakım sürecini koordine eden “hemşire” ve psikososyal ihtiyaçlarıyla ilgilenen “sosyal çalışmacı” oluşturur.

12- Aşağıdakilerden hangisi üriner inkontinansın birey üzerinde yarattığı olumsuz etkilerden değildir?

A) Anksiyete, depresyon gibi ruhsal sorunlar
B) Bası yarası gelişimi
C) Düşme, tekrarlı düşme
D) Kilo kaybı
E) Uyku düzeninde bozulma

Cevap : D) Kilo kaybı

Açıklama : İdrar kaçırma (üriner inkontinans); anksiyete, depresyon gibi ruhsal sorunlara, bası yaralarına, düşmelere ve uyku bozukluklarına yol açabilir. Ancak kilo kaybı, idrar kaçırmanın doğrudan bir sonucu değildir.

13- Aşağıdaki aşılardan hangisi yaşlılara önerilen aşılar arasında yer almaz?

A) Tetanoz, boğmaca, difteri aşısı
B) Pnömokok aşısı
C) İnfluenza (grip) aşısı
D) BCG aşısı
E) Herpes zoster aşısı

Cevap : D) BCG aşısı

Açıklama : Yaşlılara; grip (influenza), zatürre (pnömokok), zona ve tetanoz-difteri-boğmaca aşıları özellikle önerilmektedir. BCG (verem) aşısı ise genellikle bebeklik döneminde uygulanan bir aşı olup, yaşlılara rutin olarak önerilmez.

14- Fasya, kemik, tendon ve kasları da içine alan tam bir doku kaybının olduğu yarası evresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Derin doku hasarı
B) Evre 4
C) Evrelendirilemeyen doku hasarı
D) Evre 3
E) Evre 2

Cevap : B) Evre 4

Açıklama : Bası yaralarının evrelendirilmesinde, yaranın kas, kemik ve tendon gibi derin dokulara kadar ilerlediği, tam kat doku kaybının olduğu en şiddetli evre, “Evre 4” olarak adlandırılır.

15- Aşağıdakilerden hangisi kapsamlı geriatrik değerlendirmenin bileşenleri arasında sayılmaz?

A) Fonksiyonelliğin ve günlük yaşam aktivitelerinin değerlendirilmesi
B) Koruyucu sağlık uygulamalarının takibi
C) Sağlık durumunun taranması
D) Geriatrik sendromların taranması
E) Toplumun yaşlılara yönelik tutumlarının değerlendirilmesi

Cevap : E) Toplumun yaşlılara yönelik tutumlarının değerlendirilmesi

Açıklama : Kapsamlı geriatrik değerlendirme; yaşlı bireyin fonksiyonel durumunu, sağlık durumunu, geriatrik sendromlarını ve koruyucu sağlık uygulamalarını içeren çok boyutlu bir klinik değerlendirme sürecidir. Toplumun yaşlılara yönelik tutumları ise bu bireysel klinik değerlendirmenin bir bileşeni değildir.

16- Aşağıdakilerden hangisi bası yaralarının gelişiminde temel rolü oynar?

A) Gerilme (makaslama)
B) Isı
C) Sürtünme
D) Nemlilik
E) Bası

Cevap : E) Bası

Açıklama : Sürtünme, nemlilik ve gerilme bası yarası gelişimine katkıda bulunan faktörler olsa da, yaranın oluşmasındaki ana ve temel neden, kemik çıkıntıları üzerindeki dokulara uzun süreli ve aralıksız “bası” uygulanmasıdır.

17- İdrara çıkma fizyolojisi açısından aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) İlk sıkışma hissi ve idrara çıkma, genellikle mesanedeki idrar 150-300 ml’ye ulaştığında gerçekleşir.
B) Parasempatik sistem idrarın depolanmasından, sempatik sistem idrarın boşaltılmasından sorumludur.
C) Normal idrar yapmanın depolama ve boşaltma olarak iki evresi vardır.
D) İşemenin gerçekleşmesinde görev alan iki temel yapı mesane ve üretradır.
E) Mesane kapasitesi 300-500 ml’dir.

Cevap : B) Parasempatik sistem idrarın depolanmasından, sempatik sistem idrarın boşaltılmasından sorumludur.

Açıklama : Normal işeme fizyolojisinde, sempatik sinir sistemi mesanenin gevşeyerek idrarı depolamasını sağlarken, parasempatik sistem mesanenin kasılarak idrarın boşaltılmasını sağlar. Verilen ifade bu mekanizmayı tam tersi şekilde açıkladığı için yanlıştır.

18- Aşağıdaki değerlendirme araçlarından hangisi yaşlıların özellikle sağlık ve sosyal hizmetler açısından birinci basamakta ve yaşadığı mekânda değerlendirilmesi için uygundur?

A) EASY-Care
B) SPICES
C) FANCAPES
D) Baştan sona fiziksel muayene
E) Kapsamlı geriatrik değerlendirme

Cevap : A) EASY-Care

Açıklama : EASY-Care, yaşlı bireylerin kendi evlerinde veya birinci basamak sağlık kuruluşlarında, sağlık ve sosyal hizmet ihtiyaçlarını bütüncül bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş pratik ve kullanıcı dostu bir değerlendirme aracıdır.

19- Aşağıdakilerden hangisi geriatrik değerlendirmede hedef kitle arasında değildir?

A) 50-60 yaş arasındaki bireyler
B) 75 yaş üstü yaşlılar
C) Kronik hastalığı olan 65 yaş üstü yaşlılar
D) Birden fazla hastalığı olan yaşlılar
E) Kırılgan yaşlılar

Cevap : A) 50-60 yaş arasındaki bireyler

Açıklama : Kapsamlı geriatrik değerlendirme, özellikle 75 yaş üstü, çok sayıda kronik hastalığı olan veya kırılgan olarak tanımlanan yaşlılar için önerilir. 50-60 yaş arası bireyler ise orta yaş grubunda kabul edilir ve bu değerlendirmenin birincil hedef kitlesi değildir.

20- Yaşlılarda diyetin yüzde kaçı karbonhidratlardan sağlanmalıdır?

A) yüzde 60
B) yüzde 40
C) yüzde 10-15
D) yüzde 75
E) yüzde 30

Cevap : A) yüzde 60

Açıklama : Sağlıklı bir beslenme düzeninde, günlük toplam enerji ihtiyacının önemli bir kısmının karbonhidratlardan gelmesi önerilir. Yaşlılar için bu oran, genellikle toplam enerjinin yaklaşık yüzde 55-60’ı civarındadır.