Eski İran Tarihi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bu makalede, Eski İran tarihinin önemli dönemleri ve olaylarına dair 2024-2025 vize sınavında çıkan sorular temel alınarak bir özet sunulacaktır. Pers-Yunan Savaşları, Akhaimenid İmparatorluğu ve diğer önemli konulara değinilecektir.

Pers-Yunan Savaşları: Salamis Zaferi

MÖ 480’de Thermopylai ve Artemision savaşlarında Yunanları yenen Persler, hemen ardından Salamis Deniz Savaşı’nda yenilmişlerdir.

Kyros’un Yeni Başkenti: Pasargadai

Pers Kralı Büyük Kyros, yeni kraliyet merkezine Pasargadai ismini vermiştir.

Büyük Kyros ve Lidya Kralı Kroisos

Pers Kralı Büyük Kyros, MÖ 547’de ünlü Lidya kralı Kroisos’u yenilgiye uğratmıştır.

İran’ın Coğrafi ve İklimsel Çeşitliliğinin Etkisi

İran’ın iklimsel ve coğrafi çeşitliliği, çeşitli yerel kültürlerin oluşmasına yol açmıştır.

Ksenophon’un Hellenika’sı

Ksenophon’un Anabasis dışında, MÖ 411-362 yılları arasında Yunan dünyasında yaşanan gelişmeleri anlattığı eserinin adı Hellenika’dır.

Attika-Delos Deniz Birliği’nin İlk Merkezi

Atina önderliğinde kurulan Attika-Delos Deniz Birliği’nin merkezi en başta Delos’tu.

Atina’nın İsyanlara Desteği ve Sonuçları

Atinalıların, Perslere karşı ayaklanan Kıbrıs ve Mısırlılara destek vermesi, Perslerin ve Spartalıların yakınlaşmasına yol açmıştır.

Eski Çağ’da Yakın Doğu’nun Büyük Kültürleri

Eski Çağ’da İran’la birlikte Yakın Doğu’nun büyük kültürlerinden biri olmayan Çin’dir.

Medler Hakkında En Önemli Kaynak

Medler hakkında bilgi edinilen en önemli kaynak Herodotos’tur.

I. Dareios’un İskit Seferi

İskit seferi ile Trakya, Marmara Denizi ve Karadeniz kıyılarını hakimiyeti altına alan Pers kralı I. Dareios’tur.

Batı Anadolu Kentlerinin Sparta’dan Yardım İstemesi

Kyros’u desteklemeyen Pers satrabı Tissaphernes’in öç alacağından korkan Batı Anadolu kentleri Sparta’dan yardım istemiştir.

İran’ın Eski Çağ’daki Diğer Adı

İranlıların Eski Çağ’da ülkelerine verdikleri İranşehr ismi dışındaki diğer bir adlandırma İranzemin’dir.

Perslerin Kendi Sikkelerini Basmaya Başlaması

Persler MÖ 6. yüzyılın ortalarından itibaren kendi sikkelerini basmaya başlamışlardır.

Perslerin Batı Anadolu’daki Önemli Satraplık Merkezi

Paradeisos adlı bahçelerin de bulunduğu, Perslerin Batı Anadolu’daki en önemli satraplık merkezlerinden biri Daskyleion-Hellespontos Phrygiası’dır.

Marathon Savaşı ve Eritrai Kentinin Yıkımı

Marathon Savaşı esnasında Perslere teslim olmayı reddedip karşı koyan ve yakılıp yıkılan Yunan kenti Eritrai’dir.

Pers Sikkelerindeki Ok Atan Figürün Anlamı

Uzun yıllar değişikliğe uğramadan kullanılan ve Pers sikke tipi olan ok atan figür (toksotes) Pers büyük kralını betimliyordu.

Ksenophon’a Göre Kyros’un Yanında Yer Alan ve Satrap Gönderilmeyen Bölge

Ksenophon’a göre Babil saldırısında gönüllü olarak Kyros’un yanında yer aldıkları için üzerine satrap gönderilmeyen bölgelerden biri Paphlagonia’dır.

İran’da Demir Çağı ve Luristan Bronzları

İran’da Demir Çağı’nın başlarında zengin bronz eserlere adını veren bölge Luristan’dır.

Pers Yönetimi Altında Lidyaca Konuşulan Kent

Pers yönetimi ve satraplık merkezliği esnasında halkının Lidyce konuşup yazmayı sürdürdüğü kent Sardeis’tir.

Susa Kentinin Uygarlığı

Susa kenti Elam uygarlığının merkezi ve başkenti olarak kabul edilmektedir.

Sonuç

Eski İran tarihi, Yunan dünyası ile olan etkileşimleri, önemli savaşları ve kültürel zenginlikleriyle dikkat çekmektedir. Vize dönemi için bu temel bilgilerin anlaşılması, dönemin ana hatlarının kavranmasına yardımcı olacaktır.

1- MÖ. 480’de Thermopylai ve Artemision Savaşlarında Yunanları yenen Persler, hemen ardından hangi savaşta yenilmişlerdi?

A) Mykale
B) Marathon
C) Eurymedon
D) Granikos
E) Salamis

Cevap : E) Salamis

Açıklama : MÖ 480 yılında Thermopylai (karada) ve Artemision (denizde) savaşlarından sonra Atina’yı işgal eden Pers donanması, hemen ardından gerçekleşen ünlü Salamis Deniz Savaşı’nda birleşik Yunan donanması karşısında büyük bir yenilgiye uğramıştır.

2- Kyros, yeni kraliyet merkezine hangi ismi vermiştir?

A) Pasargadai
B) Anzan
C) Susa
D) Ekbatana
E) Persepolis

Cevap : A) Pasargadai

Açıklama : Pers İmparatorluğu’nun kurucusu Büyük Kyros (Keyhüsrev), kendi kraliyet merkezini ve başkentini “Pasargadai” adıyla kurmuştur. Bu kent aynı zamanda Kyros’un anıt mezarına da ev sahipliği yapmaktadır.

3- Pers Kralı Büyük Kyros, aşağıdaki hangi ünlü Lydia kralını MÖ 547’de yenilgiye uğratmıştır?

A) Midas
B) Alyattes
C) Gyges
D) Salyattes
E) Kroisos

Cevap : E) Kroisos

Açıklama : Pers İmparatorluğu’nun kurucusu Büyük Kyros, Anadolu’yu fethetme sürecinde MÖ 547 yılında Lidya’nın zenginliğiyle ünlü son kralı Kroisos’u (Karun) yenilgiye uğratarak Lidya Krallığı’na son vermiştir.

4- İran’ın iklimsel ve coğrafik çeşitliliği aşağıdakilerden hangisine yol açmıştır?

A) Kültürel birlik sağlanmasına
B) Dış saldırı ve istilalara kapalı olmasına
C) Çeşitli yerel kültürlerin oluşmasına
D) Tarıma dayalı ekonominin oluşmasına
E) Başka kültürleri etki alanı içine almasına

Cevap : C) Çeşitli yerel kültürlerin oluşmasına

Açıklama : İran coğrafyasının dağlar, çöller ve platolar gibi farklı coğrafi özelliklere sahip olması, bölgeler arasında etkileşimi sınırlandırmış ve her bölgenin kendine özgü yaşam biçimleri ve gelenekler geliştirmesine, yani “çeşitli yerel kültürlerin oluşmasına” yol açmıştır.

5- Ksenophon’un Anabasis dışında MÖ 411-362 yılları arasında Yunan dünyasında yaşanan gelişmeleri anlattığı eserinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Geographika
B) Hellenika
C) Historiai
D) Odysseia
E) İliada

Cevap : B) Hellenika

Açıklama : Atinalı tarihçi ve komutan Ksenophon’un, Peloponnesos Savaşı’nın son yıllarından başlayarak MÖ 362’ye kadar olan dönemdeki Yunan dünyasındaki olayları anlattığı tarih kitabının adı “Hellenika”dır.

6- Atina önderliğinde MÖ 478’de kurulan Attika-Delos Deniz Birliği’nin merkezi en başta aşağıdakilerden hangisi idi?

A) Miletos
B) Sardeis
C) Naksos
D) Delos
E) Atina

Cevap : D) Delos

Açıklama : Pers Savaşları’ndan sonra Atina’nın liderliğinde Perslere karşı kurulan Attika-Delos Deniz Birliği’nin ilk merkezi ve hazinesinin bulunduğu yer, kutsal bir ada olan “Delos” adasıydı.

7- Atinalıların, Perslere karşı ayaklanan Kıbrıs ve Mısırlılara destek vermesi ilk olarak hangi sonucu doğurmuştur?

A) Spartalıların Atinalılarla birlikte hareket etmesi
B) Mısır’ın Pers boyunduruğundan kurtulması
C) Perslerin Atinalılara saldırması
D) Perslerin ve Spartalıların yakınlaşması
E) Kıbrıs’ın Pers boyunduruğundan kurtulması

Cevap : D) Perslerin ve Spartalıların yakınlaşması

Açıklama : Atina’nın Pers İmparatorluğu içindeki isyanlara destek vermesi, Atina’nın gücünün aşırı artmasından endişe duyan Sparta’yı rahatsız etmiştir. Bu durum, ortak düşmanları Atina’ya karşı Pers İmparatorluğu ile Sparta arasında bir yakınlaşma ve iş birliği sürecini başlatmıştır.

8- Aşağıdakilerden hangisi Eski Çağ’da İran’la birlikte Yakın Doğu’nun büyük kültürlerinden biri olarak sayılamaz?

A) Filistin
B) Mezopotamya
C) Çin
D) Mısır
E) Anadolu

Cevap : C) Çin

Açıklama : Eski Çağ’da Mezopotamya, Mısır ve Anadolu medeniyetleri, İran ile birlikte Yakın Doğu’nun büyük ve etkileşim içinde olan kültürlerini oluşturmuştur. Çin ise Yakın Doğu’da değil, Uzak Doğu’da yer alan farklı bir medeniyet havzasıdır.

9- Medler hakkında bilgi edinilen en önemli kaynak aşağıdakilerden hangisidir?

A) Manetho
B) Akad tabletleri
C) Herodotos
D) Eratosthenes
E) Thukydides

Cevap : C) Herodotos

Açıklama : Kendi yazılı kaynakları çok sınırlı olan Medler hakkında en detaylı ve kapsamlı bilgiyi, onları Perslerden önce bölgenin hakimi olarak anlatan ve kökenleri, kralları hakkında bilgiler veren tarihçi Herodotos’tan edinmekteyiz.

10- İskit seferi ile Trakya, Marmara Denizi ve Karadeniz kıyılarını hakimiyeti altına alan Pers kralı aşağıdakilerden hangisidir?

A) II. Kambyses
B) 1. Kyros
C) I. Dareios
D) L. Artakserkses
E) L. Kserkses

Cevap : C) I. Dareios

Açıklama : MÖ 6. yüzyılın sonlarında İskitlere karşı düzenlediği büyük sefer sırasında Avrupa’ya geçen ve Trakya ile Boğazlar bölgesini Pers hakimiyeti altına alan kral, I. Dareios’tur.

11- Kyros’u desteklemeyen Pers satrabı Tissaphernes’in öç alacağından korkan ve Sparta’dan yardım isteyen kentler ağadakilerden hangisidir?

A) Pamphylia kentleri
B) Batı Anadolu kentleri
C) Karia kentleri
D) Kuzey Anadolu kentleri
E) Güney Anadolu kentleri

Cevap : B) Batı Anadolu kentleri

Açıklama : Genç Kyros’un isyanına destek veren Batı Anadolu’daki Ionia kentleri, Kyros’un yenilgisinden sonra, Kral II. Artakserkses’e sadık kalan satrap Tissaphernes’in kendilerinden intikam almasından korkarak Sparta’dan yardım istemişlerdir.

12- Aşağıdakilerden hangisi İranlıların Eski Çağ’da ülkelerine verdikleri İranşehr ismi dışındaki diğer bir adlandırmadır?

A) İranzemin
B) Eran
C) Persis
D) Aneran
E) Parsua

Cevap : A) İranzemin

Açıklama :

13- Persler aşağıdaki hangi yüzyılın ortalarından itibaren kendi sikkelerini basmaya başlamışlardır?

A) MÖ 6. yy.
B) MÖ 4. yy.
C) MÖ 3. yy.
D) MÖ 7. yy.
E) MÖ 5. yy.

Cevap : A) MÖ 6. yy.

Açıklama : Persler, sikkeyi icat eden Lidya Krallığı’nı fethettikten sonra kendi para sistemlerini kurmuşlar ve I. Dareios döneminden itibaren, yani MÖ 6. yüzyılın sonlarından itibaren kendi altın (dareikos) ve gümüş (siglos) sikkelerini basmaya başlamışlardır.

14- Paradeisos adlı bahçelerin de bulunduğu, Perslerin Batı Anadolu’daki en önemli satraplık merkezlerinden biri olan kent ve satraplığın adı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Daskyleion-Hellespontos Phrygiası
B) Ksanthos-Karia
C) Sardeis-Hellespontos Phyrgiası
D) Tarsos-Kilikia
E) Daskyleion-Sparda

Cevap : A) Daskyleion-Hellespontos Phrygiası

Açıklama : Batı Anadolu’daki Hellespontos Phrygiası (Marmara’nın güneyi) satraplığının merkezi olan ve yapılan kazılarda ünlü “Paradeisos” bahçelerinin kalıntılarının bulunduğu kent, Manyas Gölü yakınlarındaki Daskyleion’dur.

15- Marathon Savaşı esnasında Perslere teslim olmayı reddedip karşı koyan ve karşılığında yakılıp yıkılan Yunan kenti aşağıdakilerden hangisidir?

A) Atina
B) Thebai
C) Korinthos
D) Sparta
E) Eritrai

Cevap : E) Eritrai

Açıklama : MÖ 490’daki Marathon seferi sırasında, Pers ordusu Atina’ya ilerlemeden önce, Ionia isyanına yardım ettiği için cezalandırmak amacıyla Eretria kentine saldırmış, direnişle karşılaşınca kenti yakıp yıkmıştır.

16- Uzun yıllar değişikliğe uğramadan kullanılan ve Pers sikke tipi olan ok atan figür (toksotes) aşağıdakilerden hangisini betimliyordu?

A) Pers savaşçısı
B) Pers büyük kralı
C) Pers satrabı
D) Ahuramazda
E) Pers asilzadesi

Cevap : B) Pers büyük kralı

Açıklama : Perslerin altın (dareikos) ve gümüş (siglos) sikkeleri üzerinde yer alan ve elinde yay veya mızrak tutan koşar pozisyondaki figür (toksotes), belirli bir kralı değil, genel olarak “Pers büyük kralı”nı ve onun gücünü simgelemektedir.

17- Aşağıdakilerden hangisi Ksenophon’a göre Babil saldırısında gönüllü olarak Kyros’un yanında yer aldıkları için üzerine satrap gönderilmeven bölgelerden biridir?

A) Bithynia
B) Paphlagonia
C) Kappadokia
D) Armenia
E) Pontos

Cevap : B) Paphlagonia

Açıklama : Ksenophon, eserinde Paphlagonialıların, Kyros’un gücünü görerek ona gönüllü olarak katıldıklarını ve bu nedenle Kyros’un bu bölgeye ayrıca bir satrap atamasına gerek kalmadığını belirtir.

18- İran’da Demir Çağı’nın başlarında genellikle hayvan ve insan figürlerinin gerçek ve hayali yansımaları olan; formları, bezemeleri ve yapım teknikleriyle oldukça zengin bir çeşitlilik gösteren bronz eserlere adını da veren bölge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zagros
B) Horasan
C) Media
D) Luristan
E) Kuzistan

Cevap : D) Luristan

Açıklama : İran’ın batısındaki Zagros Dağları’nda yer alan “Luristan” bölgesi, özellikle Demir Çağı’na tarihlenen, kendilerine özgü üsluplarıyla dikkat çeken ve “Luristan Bronzları” olarak bilinen zengin madeni eserleriyle ünlüdür.

19- Pers yönetimi ve satraplık merkezliği esnasında halkının Lydce konuşup yazmayı sürdürdüğü kent aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gordion
B) Susa
C) Halikarnassos
D) Sardeis
E) Dakyleion

Cevap : D) Sardeis

Açıklama : Eski Lidya Krallığı’nın başkenti olan ve Pers döneminde de önemli bir satraplık merkezi olan Sardeis (Sardes) kentinde, yerel halk Pers yönetimi altında dahi uzun bir süre kendi dilleri olan Lidyacayı konuşup yazmaya devam etmiştir.

20- Susa kentinin hangi uygarlığın merkezi ve başkenti olduğu kabul edilmektedir?

A) Media
B) Akhaimenid
C) Babil
D) Assur
E) Elam

Cevap : E) Elam

Açıklama : Susa kenti, Perslerden çok daha önce, MÖ 3. binyıldan itibaren İran platosunun güneybatısında gelişen ve Mezopotamya ile yakın ilişkileri olan “Elam” uygarlığının en önemli merkezi ve başkentiydi.