Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, yapı işlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin temel prensipleri ve uygulamaları ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, inşaat sektöründeki çalışanların güvenliğini sağlamaya yönelik çeşitli önlemleri ve yasal düzenlemeleri kapsamaktadır.

Bakım Onarım İşlerinde Öncelikler

Bakım onarım işlerinde çalışan kişiler için öncelikli olan tecrübeli ve eğitimli olmak, kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanmak ve yazılı talimatlara uymaktır.

İnşaat Sektöründe Kış Aylarında Görülen Kazalar

İnşaat sektöründe kış aylarında yağışlı havalarda en sık görülen kazaların nedeni kaymalar, takılmalar ve düşmelerdir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası (2012)

Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası 2012 yılında yürürlüğe girmiştir.

İskelenin Taban Genişliği Hesaplaması

İş güvenliği uzmanı tarafından değerlendirilen 6 metre yüksekliğindeki bir iskelenin 3:1 taban-yükseklik oranına sahip olması için minimum taban genişliği 2 metre olmalıdır.

Türkiye’de İş Kazaları

Türkiye’de meydana gelen iş kazalarında en çok görülen kaza tipi elle yaralanmalardır.

Kroner Kalp Hastalıklarına Neden Olan Etmenler

Kroner kalp hastalıklarına hem işyerinde hem de işyeri dışında var olan fiziksel inaktivite neden olmaktadır.

Yapı İşlerinde Meslek Hastalıklarının Sınıflandırılması

Yapı işlerinde sık görülen meslek hastalıkları etkene, zarar gören sisteme ve kişilere göre sınıflandırılabilir.

El-Kol Titreşimi Maruziyet Eylem Değeri (Yapı İşleri)

Yapım İşlerinde el-kol titreşimi ile ilgili yönetmeliklerde sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 2.5 m/s²’dir.

Elektrikli Mobil Ekipman Kazalarında Çalışan Yeterliliği

İnşaat sahasında elektrikli bir mobil ekipman kazasını araştırırken çalışan yeterliliğini belirlemede en uygun veri çalışan eğitim kayıtlarıdır.

İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Topluma Etkileri

Yapı işlerinde ortaya çıkan iş kazaları ve meslek hastalıkları toplum ve ülke açısından sosyal ve ekonomik etkilere, üretim kaybına, hizmet aksamalarına ve tazminat ödemelerine yol açmaktadır.

Biyolojik Risk İşareti

Üçgen levha olarak sarı zemin üzerinde siyah çerçeve ile sınırlandırılmış dairesel ve birbiri içine geçen üç yarım ay siyah sembol şeklindeki uyarı işareti biyolojik riski tanımlamaktadır.

Proje Sorumlusunun Görevlendirilmesi

Proje sorumlusu işveren tarafından görevlendirilen gerçek veya tüzel kişidir.

İş Kazası veya Meslek Hastalığı Sonucu Ölüm Halinde Gelir Bağlanması

Sigortalının iş kazası veya meslek hastalıklarına bağlı olarak vefat etmesi durumunda sigortalının aylık kazancının yüzde 70’i gelir olarak bağlanmaktadır.

Tehlike Kavramının Tanımı (Yapı İşleri)

Yapı İşlerinde tehlike kavramının tanımı, zarar veya hasar oluşturabilecek potansiyel bir durumdur. Belirlenmiş tehlikeli bir olayın oluşma olasılığı ve sonuçları risk olarak tanımlanır.

Tehlikeleri Belirlemede 4M Modeli

Tehlikeleri belirlemede 4M modeli sıralaması İnsan-Makine-Ortam-Yönetim şeklindedir.

Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği Kapsamındaki İşaretler

Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği kapsamında yasak, uyarı, emredici ve acil çıkış/ilkyardım işaretleri kullanılmaktadır.

İş Kazası Sayılan Durumlar (Yapı İşleri)

Yapı İşlerinde 5510 sayılı İş Kanunu’na göre iş kazası sayılan durumlar iş yerinde meydana gelen olayları, işverenin aracıyla gidiş-gelişi, görevli olarak işyeri dışına gönderilmeyi ve emziren kadının süt izni sırasındaki olayları kapsar.

İş Kazalarından Doğan Hukuki Sorumluluklar ve Tazminatlar (Yapı İşleri)

Yapı İşlerinde iş kazalarından doğan hukuki sorumluluklara yönelik maddi tazminat, manevi tazminat ve destekten yoksun kalma tazminatı uygulanmaktadır.

Genel İşaretler – Kesinti/Ara Komutu

Genel işaretlerle ilgili avuç içi öne bakacak şekilde sağ kolun yukarı kalkması kesinti/ara komutunu ifade etmektedir.

Yapı İşlerinde Meslek Hastalıklarının Etkenlere Göre Sınıflandırılması

Yapı işlerinde meslek hastalıkları etkene göre biyolojik, ergonomik, fiziksel ve toz nedenli hastalıklar şeklinde sınıflandırılmaktadır.

Sonuç

Yapı sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması, çalışanların güvenliğini ve sağlığını korumak için hayati önem taşımaktadır. Bu makalede ele alınan temel bilgiler ve yasal düzenlemeler, sektördeki risklerin azaltılmasına ve güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

1- I. Üretim
II. Tecrübeli ve eğitimli olma
III. KKD kullanma
IV. Yazılı talimatlara uyma

Bakım onarım işlerinde çalışan kişiler için yukarıdakilerden hangisi/hangileri önceliklidir?

A) II ve III
B) Yalnız IV
C) I, II ve IV
D) II, III ve IV
E) I ve III

Cevap : D) II, III ve IV

Açıklama : Bakım onarım işleri, riskli işler olduğu için bu işleri yapan kişilerin öncelikle tecrübeli ve eğitimli olmaları (II), işe uygun kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanmaları (III) ve belirlenmiş olan yazılı talimatlara uymaları (IV) can güvenlikleri için önceliklidir.

2- İnşaat sektöründe kış ayları döneminde yağışlı havalarda en sık görülen kazaların nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Elektriğe maruz kalma
B) Zehirlenme
C) Yanma
D) Boğulma
E) Kaymalar, takılmalar ve düşmeler

Cevap : E) Kaymalar, takılmalar ve düşmeler

Açıklama : Kış aylarında yağış nedeniyle çalışma alanlarının ıslak ve kaygan olması, inşaat sektöründe en sık görülen kaza türü olan “kaymalar, takılmalar ve düşmeler”in riskini önemli ölçüde artırır.

3- İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası hangi yılda yürürlüğe girmiştir?

A) 2000
B) 1947
C) 1992
D) 2012
E) 1974

Cevap : D) 2012

Açıklama : Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği alanını müstakil bir kanunla düzenleyen 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 2012 yılında kabul edilmiş ve yürürlüğe girmiştir.

4- İş güvenliği uzmanından, inşaat sahasında kullanılacak bir iskelenin taban-yükseklik oranının uygunluğunu değerlendirmesi istenmiştir. Saha şartlarına göre iskelenin yüksekliği 6 metre, istenen taban-yükseklik oranı ise 3:1’dir.

Yukarıdaki bilgilere göre, iskelenin minimum taban genişliği ne olmalıdır?

A) 9 metre
B) 2 metre
C) 18 metre
D) 3 metre
E) 1 metre

Cevap : B) 2 metre

Açıklama : İskelenin taban-yükseklik oranı 3:1 olarak isteniyorsa, bu yükseklik (H) ile taban genişliği (T) arasındaki oranın H/T = 3 olması gerektiği anlamına gelir. Yükseklik 6 metre olduğuna göre, 6 / T = 3 eşitliğinden T = 6 / 3 = 2 metre olarak bulunur.

5- Türkiye’de meydan gelen iş kazalarıya ilgili aşağıda belirtilen ifadelerden hangisi doğrudur?

A) İş kazalarında en çok görülen kaza tipi kafa yaralanmalarıdır.
B) İş kazaları en az 50 ve üzeri işçi çalıştıran yerlerde görülür.
C) İş kazalarında en çok elle yaralanmalar olmaktadır.
D) İş kazaları en çok 18-24 yaş aralığında meydana gelmektedir.
E) İş kazaları en çok mesai saati ortalarında görülmektedir.

Cevap : C) İş kazalarında en çok elle yaralanmalar olmaktadır..

Açıklama :

6- Kroner kalp hastalıklarına, hem işyerinde hem de işyeri dışında var olan aşağıdaki etmenlerden hangisi neden olmaktadır?

A) Diyabet
B) Sigara kullanımı
C) Genetik yatkınlık
D) Hipertansiyon
E) Fiziksel inaktivite

Cevap : E) Fiziksel inaktivite

Açıklama :

7- I. Etkene göre
II. Mesleklere göre
III. Zarar gören sisteme göre
IV. Kişilere göre

Yapı işlerinde sık görülen meslek hastalıkları yukarıdakilerden hangisine/hangilerine göre sınıflandırılamaz?

A) Yalnız II
B) I, II ve III
C) II, III ve IV
D) Yalnız I
E) Yalnız IV

Cevap : A) Yalnız II

Açıklama :

8- Yapım İşlerinde el-kol titreşimi ile ilgili yönetmeliklerde sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 5 m/s²
B) 1.5 m/s²
C) 2.5 m/s²
D) 0.5 m/s²
E) 1.15 m/s²

Cevap : C) 2.5 m/s²

Açıklama : İlgili yönetmeliğe göre, el-kol titreşimi için sekiz saatlik çalışma süresinde, risklerin kontrol altına alınmasını gerektiren günlük maruziyet “eylem değeri” 2,5 m/s²’dir. (Sınır değer ise 5 m/s²’dir).

9- İnşaat sahasımda elektrikli bir mobil ekipman kazasını/olayını araştırırken çalışan yeterliliğini belirlemede en uvgun veri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güvenli çalışma uygulaması ve iş prosedürü incelemeleri
B) Çalışan iş gözlemi ve disiplin iş geçmişi
C) Ekipman bakım kayıtları
D) Çalışan eğitim kayıtları
E) Çalışanın çalışma süresi

Cevap : D) Çalışan eğitim kayıtları

Açıklama : Bir çalışanın belirli bir ekipmanı kullanma konusundaki yeterliliğini belirlemede en somut ve objektif veri, o ekipmanı kullanmak için gerekli olan eğitimi alıp almadığını gösteren “çalışan eğitim kayıtları”dır.

10- I. Sosyal ve ekonomik etkiler
II. Üretim kaybı
III. Hizmet aksamaları
IV. Tazminat ödemeleri
V. İşgücü artışı

Yapı işlerinde ortaya çıkan iş kazaları ve meslek hastalıklarının toplum ve ülke açısından yukarıdaki hangi etkiye/etkilere yol açmaktadır?

A) I, II ve III
B) I ve II
C) II, III, IV ve V
D) Yalnız I
E) I, II, III ve IV

Cevap : E) I, II, III ve IV

Açıklama : İş kazaları ve meslek hastalıkları; sosyal ve ekonomik etkilere (I), üretim kayıplarına (II), hizmet aksamalarına (III) ve tazminat ödemeleri gibi maliyetlere (IV) yol açar. İşgücü artışına değil, işgücü kaybına neden olur (V yanlıştır).

11-

Aşağıdakilerden hangisi üçgen levha olarak sarı zemin üzerinde siyah çerçeve ile sınırlandırılmış dairesel ve birbiri içine geçen üç yarım ay siyah sembol şeklindeki uyarı işaretini tanımlamaktadır?

A) Biyolojik risk
B) Lazer ışını
C) Zararlı ve tahriş edici madde
D) Oksitleyici madde
E) Kuvvetli manyetik alan

Cevap : A) Biyolojik risk

Açıklama : Tanımı yapılan sarı zemin üzerine siyah piktogramlı üçgen uyarı işareti, uluslararası standartlarda “biyolojik risk” tehlikesini belirtmek için kullanılır.

12- Proje sorumlusu, …… tarafından görevlendirilen gerçek veya tüzel kişidir.

Yukarıdaki cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) işçiler
B) işveren
C) kontrol mühendisi
D) uygulama koordinatörü
E) hazırlık koordinatörü

Cevap : B) işveren

Açıklama : Yapı işlerinde, projenin tasarımından tamamlanmasına kadar olan süreçlerdeki iş sağlığı ve güvenliği sorumluluklarını yerine getirmek üzere, “işveren” tarafından bir veya daha fazla “proje sorumlusu” görevlendirilir.

13- Sigortalının iş kazası veya meslek hastalıklarına bağlı olarak vefat etmesi durumunda sigortalının aylık kazancının yüzde kaçı gelir olarak bağlanmaktadır?

A) %70
B) %80
C) %50
D) %60
E) %40

Cevap : A) %70

Açıklama : 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu vefat eden sigortalının hak sahiplerine (eş, çocuk vb.), sigortalının yıllık kazancının %70’i oranında gelir bağlanır.

14- Yapı İşlerinde tehlike kavramının tanımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Çalışanların hastalanması, yaralanması, işyeri çevresinin zarar görmesi ya da bunların kombinasyonuna neden olabilecek potansiyel bir durumdur.
B) Kişilere ve işe hasar, kayıp veya zarar verme ihtimali olan herşeydir.
C) Gerçekleşme ihtimali olan fakat istenmeyen durumdur.
D) Zarar veya hasar oluşturabilecek potansiyel bir durumdur,
E) Belirlenmiş tehlikeli bir olayın oluşma olasılığı ve sonuçlarıdır.

Cevap : E) Belirlenmiş tehlikeli bir olayın oluşma olasılığı ve sonuçlarıdır.

Açıklama : Tehlike, iş yerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek, zarar veya hasar verme potansiyeline sahip her türlü durumu ifade eder. Belirlenmiş bir tehlikenin oluşma olasılığı ve sonuçlarının birleşimi ise “tehlike” değil, “risk” olarak tanımlanır.

15- Tehlikeleri belirlemede 4M modeli sıralaması aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Çalışanlar-Çevre-İşveren-Dış unsurlar
B) İşveren-Ortam-Yapı-Makineler
C) İnsan-Yapı-Çevre-Çalışanlar
D) İnsan-Makine-Ortam-Yönetim
E) İşveren-Çalışanlar-Yapı-Makineler

Cevap : D) İnsan-Makine-Ortam-Yönetim

Açıklama : İş sağlığı ve güvenliğinde tehlike kaynaklarını sistematik olarak belirlemek için kullanılan 4M modelinin bileşenleri şunlardır: Man (İnsan), Machine (Makine), Media (Ortam/Çevre) ve Management (Yönetim).

16- I. Yasak işaretleri
II. Uyarı işaretleri
III. Emredici işaretleri
IV. Acil çıkış ve ilkyardım işaretleri
V. Coğrafi işaretleri

Yukarıdakilerden hangisi/hangileri Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği kapsamında kullanılan işaretlerdendir?

A) Yalnız I
B) I, II, III ve IV
C) I, II ve III
D) II, III ve IV
E) II, III, IV ve V

Cevap : B) I, II, III ve IV

Açıklama : Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği’ne göre iş yerlerinde kullanılması gereken temel işaretler; Yasak, Uyarı, Emredici, Acil Çıkış ve İlkyardım ile Yangınla Mücadele işaretleridir. Coğrafi işaretler bu yönetmeliğin kapsamında değildir.

17- I. Sigortalının, işverenin veya üçüncü şahısların kusuru olup olmadığına bakılmaksızın iş yerinde ve işin yürütümü esnasında her türlü kalp krizi yaşaması sırasında
II. Sigortalının, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında
III. Sigortalının kendi aracıyla işe gelip gitmesi sırasında
IV. Sigortalının işverene bağlı olarak çalışması durumunda, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda
V. Sigortalının hizmet akdi ile çalışan emziren kadın olması durumunda, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda

Yapı İşlerinde 5510 sayılı İş Kanunu’na göre meydana gelen iş kazalarıyla ilgili yukarıdakilerden hangisi/hangileri iş kazası sayılma durumları arasında yer almaktadır?

A) I, II, IV ve V
B) I, II, III ve IV
C) I, II ve IV
D) Yalnız I
E) I, III, IV ve V

Cevap : A) I, II, IV ve V

Açıklama : 5510 sayılı Kanuna göre iş kazası sayılan durumlar; iş yerinde meydana gelen olaylar (I), işverenin aracıyla gidiş-geliş (II), işveren tarafından görevli olarak başka yere gönderilme (IV) ve emziren kadın sigortalının süt izni sırasında (V) meydana gelen olayları kapsar. Sigortalının kendi aracıyla işe gidip gelmesi ise genellikle bu kapsamda sayılmaz (III yanlış).

18- I. Maddi tazminat
II. Manevi tazminat
III. Destekten yoksun kalma tazminatı
IV. Destek alma tazminatı

Yapı İşlerinde iş kazalarından doğan hukuki sorumluluklara yönelik yukarıdaki tazminatlardan hangisi/hangileri uygulanmaktadır?

A) 1 ve II
B) I, II ve III
C) I, II ve IV
D) Yalnız I
E) I III ve IV

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : İş kazaları sonucu işverenin hukuki sorumluluğu doğduğunda, zarar gören işçiye “maddi tazminat” ve “manevi tazminat” ödenir. İşçinin vefatı durumunda ise bakmakla yükümlü olduğu kişilere “destekten yoksun kalma tazminatı” ödenir.

19- Genel işaretlerle ilgili avuç içi öne bakacak şekilde sağ kolun yukarı kalkması neyi ifade etmektedir?

A) Başlama komutu
B) Hazır ol komutu
C) Kesinti/ara komutu
D) İşlemin sonu komutu
E) Tamam komutu

Cevap : C) Kesinti/ara komutu

Açıklama :

20- I. Biyolojik nedenli
II. Genetik nedenli
III. Ergonomik nedenli
IV. Fiziksel nedenli.
V. Toz nedenli

Yapı işlerinde meslek hastalıkları etkene göre….. hastalıklar şeklinde sınıflandırılmaktadır. Verilen cümledeki boşluğun yukarıdakilerden hangileri ile tamamlanması uygundur?

A) II, III ve V
B) I, II, III ve IV
C) I, III, IV ve V
D) I, III ve IV
E) II, III, IV ve V

Cevap : C) I, III, IV ve V

Açıklama : Meslek hastalıkları, hastalığa yol açan etkene göre sınıflandırılır. Yapı işlerinde sıkça rastlanan etkenler; biyolojik (I), ergonomik (III), fiziksel (gürültü, titreşim vb.) (IV) ve toz (V) kaynaklı etkenlerdir. Genetik nedenler ise meslek hastalığı değil, kalıtsal bir durumdur.