Bilişim Sistemleri Analiz ve Tasarımı 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, bilişim sistemleri analiz ve tasarımının temel kavramları, kullanılan metodolojiler ve süreçler ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, sistem geliştirme yaşam döngüsü boyunca dikkat edilmesi gereken önemli bilgileri kapsamaktadır.

Proje Beyanları ve İçeriği

Proje beyanları projenin kapsamını, tahmini bütçesini, beklenen çıktılarını ve son kullanıcılarını içerirken, proje gereksinimleri daha detaylı analiz aşamasında belirlenir.

Veritabanı Anahtarları – Tekil Anahtar

Tek bir boş değere müsaade eden tamamen benzersiz değerler içeren anahtar türü tekil anahtardır.

Ağ Topolojileri – Hiyerarşik Topoloji

Ağaç yapısındaki temel ağ topolojisi hiyerarşik topolojidir.

Bilişim Sistemleri Türleri – Hareket İşleme Sistemi

Kütüphaneden kitap ödünç alma gibi günlük işlemleri kaydeden bilişim sistemi Hareket İşleme Sistemi’ne örnektir.

Bağlam Diyagramı Özellikleri

Bağlam diyagramı sistemi tek bir süreç olarak gösterir, sistem ile dış varlıklar arasındaki veri akışını gösterir ve her yazılım projesi için tek bir defa çizilir. Harici varlıklar arasındaki doğrudan akışa izin verilmez.

Veritabanı Normalizasyonu – 2NF

İlişkisel veritabanında aynı tabloda farklı varlıklara ait bilgilerin bulunması, tablonun iki farklı tablo olarak tasarlanmasını zorlayan normalizasyon formu 2NF’dir.

Karar Tabloları ve Kural Sayısı

İki koşulun sırasıyla 2 ve 3 farklı değer alabildiği bir durumda oluşturulacak karar tablosu en fazla 6 adet kural içerebilir.

Çevik Metotlar ve Özellikleri

Çevik metotlar dokümantasyonu düşürür, paydaşlar ile iletişimi artırır, müşteri katılımını yükseltir ve ürünün kabul görme ihtimalini artırır. Değişim yönetimi ile kapsam kaymasına neden olmaz, aksine değişime uyum sağlar.

Etik Gereksinimler ve Sistem Tasarımı

Sosyal ağ tasarımında terör, kadına şiddet ve ırkçılık gibi unsurlarla ilgili paylaşımların kısıtlanması etik bir gereksinimdir.

Yazılım Dillerinin Özellikleri

Bir yazılım dilinde genelleştirilebilirlik, okunabilirlik, çevrilebilirlik ve yalınlık gibi özelliklerin olması beklenirken, bağımsızlık (donanımdan bağımsızlık kastediliyorsa) bir özellik olabilir ancak temel bir gereklilik değildir.

Mimari Gereksinimler – Güvenilirlik

Bir sistemin periyodik bakımlar dışında sürekli çalışabilir halde olması güvenilirlik mimari gereksinimi ile açıklanabilir.

Proje Planlama ve Kontrol Riskleri

Sürenin ve bütçenin yanlış belirlenmesi, planlama faaliyetlerine yeteri kadar önem verilmemesi ve çıktı tahminlerinin gerçekçi olmaması proje planlama ve kontrol risklerindendir. Eksik veya yanlış gereksinimler ise daha çok analiz aşaması riskidir.

Yazılım Bakım Türleri – Düzeltici Bakım

Sürücü güncelleme faaliyeti düzeltici bakım türü içerisinde değerlendirilir.

Kullanılabilirlik İlkesi – Üç Tıklama Kuralı

Üç tıklama kuralı, bir sistemde herhangi bir ekrana en fazla üç tıkla ulaşılmasını ifade eden bir kullanılabilirlik ilkesidir.

Çıktı Türleri – İnteraktif Çıktı

Gösterge paneli (dashboard) interaktif bir çıktı türüdür.

Etnografi (Gözlem) Süreci

Etnografi (gözlem) sürecinde gözlem yapılırken ön plana çıkılmamalıdır.

Veri Akış Diyagramları – Ebeveyn Diyagramı

Ebeveyn diyagramı çizimlerinde harici varlıklar tekrar edilebilir, bağlam diyagramındaki akışlarla dengeli çizilir, temel fonksiyonlar süreç olarak verilir ve veri depolarına yer verilir.

İş Kırılım Yapısı (WBS)

Bir iş kırılımında en üst seviye Projedir.

Sistem Geliştirme Metodolojileri – Şelale Modeli

Eğer bir sistemde kullanıcı gereksinimleri net değilse Şelale Modeli kullanmak uygun olmaz.

Mantık Modellemede Kullanılan Görsel Araçlar

Mantık modellemede kullanılan görsel araçlardan biri karar ağaçlarıdır.

Sonuç

Bilişim sistemleri analiz ve tasarımı, iş süreçlerini destekleyen ve iyileştiren etkili sistemlerin geliştirilmesi için kritik öneme sahiptir. Doğru metodolojilerin seçilmesi ve temel kavramların anlaşılması başarılı projeler için temel oluşturur.

1- Proje beyanlarında aşağıdaki soruların hangisinin cevabı yer almaz?

A) Projenin kapsamı nedir?
B) Tahmini bütçe nedir?
C) Projenin beklenen çıktıları nedir?
D) Son kullanıcılar kimlerdir?
E) Proje gereksinimleri nelerdir?

Cevap : E) Proje gereksinimleri nelerdir?

Açıklama :

2- Tek bir boş değere müsaade eden tamamen benzersiz değerler içeren anahtar türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yabancı
B) Süper
C) Birincil
D) Tekil
E) Aday

Cevap : D) Tekil

Açıklama :

3- Ağaç yapısındaki temel ağ topolojisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Veri Yolu
B) Yıldız
C) Örgü
D) Halka
E) Hiyerarşik

Cevap : E) Hiyerarşik

Açıklama : Ağaç (tree) topolojisi, birden fazla yıldız topolojisinin merkezi bir düğüme bağlanmasıyla oluşan ve “hiyerarşik” bir yapı gösteren ağ topolojisidir.

4- Kütüphaneden alınan bir kitabın, çıkarken öğrenci tarafından kendi üzerine alındığı bilişim sistemi aşağıdaki sistemlerden hangisine örnektir?

A) Bilgi Çalışanı Sistemi
B) Yönetim Bilişim Sistemi
C) Hareket İşleme Sistemi
D) Karar Destek Sistemi
E) Üst Yönetici Destek Sistemi

Cevap : C) Hareket İşleme Sistemi

Açıklama : Bir kitabın ödünç alınması gibi günlük, rutin ve tekrarlayan işlemleri kaydeden ve işleyen sistemler, “Hareket İşleme Sistemi” (Transaction Processing System – TPS) olarak adlandırılır.

5- Bağlam diyagramı ile alakalı aşağıdakilerden hangisi vanlıştır?

A) Bağlam diyagramında harici varlıklar arasındakı akışa izin verilir.
B) Sistem ile harici varlıklar arasındaki veri akışını gösterir.
C) Sadece 1 süreç içerir.
D) Her bir yazılım projesinden tek bir defa çizilir.
E) Kullanılan süreç, son ürün olan yazılım ile adlandırılır.

Cevap : A) Bağlam diyagramında harici varlıklar arasındakı akışa izin verilir.

Açıklama : Bağlam diyagramı (Context Diagram), bir sistemin bütününü tek bir süreç olarak gösterir ve bu sistemin dış varlıklarla olan veri alışverişini özetler. Bu diyagramda, dış varlıklar arasındaki doğrudan veri akışı gösterilmez; tüm akışlar sistem üzerinden gerçekleşir.

6- İlişkisel Veri tabanıda bulunan bir tabloda 2,3 ve 4. sütunların işçi ve 5,6,7. sütunların ise iş bilgilerini içerdiği görülmektedir.

Bu tablonun iki farklı tablo olarak tasarlanmasının zorlayan normalizasyon formu aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2NF
B) 4NF
C) ONF
D) INF
E) 3NF

Cevap : A) 2NF

Açıklama :

7- Bir siparişi geç veya zamanında teslim edilebilir. Müşteri zamanında veya geç onay verebilir veya hiç onay vermez.

Bu koşulları karşılamak için oluşturulan karar tablosu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) En fazla 6 adet kural olabilir.
B) En az 5 kural vardır.
C) Sütun sayısı en az 7 olmalıdır.
D) En fazla 2 kural oluşturulabilir.
E) 5 sütundan oluşur.

Cevap : A) En fazla 6 adet kural olabilir.

Açıklama : Karar tablosundaki kural sayısı, koşulların alabileceği değerlerin sayısının çarpımıyla bulunur. İlk koşul (teslimat) 2 farklı değer (geç/zamanında), ikinci koşul (müşteri onayı) ise 3 farklı değer (zamanında/geç/yok) alabilir. Toplam kural sayısı = 2 × 3 = 6’dır.

8- Aşağıdakilerden hangisi çevik metotlar için yanlıştır?

A) Dokümantasyonu düşürür.
B) Paydaşlar ile iletişimi artırır.
C) Müşteri katılımını yükseltir.
D) Değişim yönetimi ile kapsam kaymasına neden olur.
E) Ürünün kabul görme ihtimalini artırır.

Cevap : D) Değişim yönetimi ile kapsam kaymasına neden olur.

Açıklama : Çevik metotlar, müşteri katılımını ve paydaşlarla iletişimi artırarak değişime daha esnek bir şekilde uyum sağlar. Değişimi kontrolsüz bir “kapsam kayması” olarak görmek yerine, onu yönetilebilir ve projenin değerini artıran bir süreç olarak ele alır.

9- Bir sosyal ağ tasarımı yapılıyor ise, terör, kadına şiddet ve ırkçılık gibi unsurlarla ilgili paylaşımların sistem tarafından kısıtlanması aşağıdaki gereksinimlerden hangisine ait bir örnektir?

A) Yasal
B) Etik
C) Çevresel
D) Güvenirlik
E) Kullanılabilirlik

Cevap : B) Etik

Açıklama : Bir sistemin terör, şiddet ve ırkçılık gibi topluma zarar veren içerikleri kısıtlaması, yasal bir zorunluluk olmasının ötesinde, toplumun genel ahlaki değerlerine ve ilkelerine uygun davranma sorumluluğu olan “etik” bir gereksinimdir.

10- Bir yazılım dilinde aşağıdaki özelliklerden hangisinin olması beklenmez?

A) Genelleştirilebilirlik
B) Bağımsızlık
C) Okunabilirlik
D) Çevrilebilirlik
E) Yalınlık

Cevap : B) Bağımsızlık

Açıklama :

11- Bir sistemin periyodik bakımlar dışında sürekli çalışabilir halde olması aşağıdaki hangi mimari gereksinimler ile açıklanabilir?

A) Kapasite
B) Esneklik
C) Güvenirlik
D) Erişim kontrolü
E) Hız

Cevap : C) Güvenirlik

Açıklama : Bir sistemin, planlı kesintiler dışında, beklenen süre boyunca hatasız ve kesintisiz bir şekilde çalışmaya devam etme yeteneği, “güvenilirlik” (reliability) olarak tanımlanan mimari bir gereksinimdir.

12- Aşağıdakilerden hangisi proje planlama ve kontrol riski değildir?

A) Sürenin yanlış belirlenmesi
B) Bütçenin yanlış modellenmesi
C) Eksik veya yanlış gereksinimlerin oluşturulması
D) Planlama faaliyetlerine yeteri kadar önem verilmemesi
E) Çıktı tahminlerinin gerçekçi olmaması

Cevap : C) Eksik veya yanlış gereksinimlerin oluşturulması

Açıklama : Süre, bütçe ve çıktı tahminlerinin yanlış yapılması ile planlamaya yeterli önemin verilmemesi, doğrudan planlama ve kontrol sürecinin kendi içindeki risklerdir. Eksik veya yanlış gereksinimler ise planlama sürecini etkileyen ancak kökeni daha çok analiz ve müşteri iletişimi aşamalarında olan bir ürün riskidir.

13- Sürücü güncelleme faaliyeti aşağıdaki bakım türlerinden hangisi içerisinde değerlendirilir?

A) Düzeltici
B) İyileştirici
C) Uyarlayıcı
D) Denetleyici
E) Önleyici

Cevap : A) Düzeltici

Açıklama :

14- Aşağıdakilerden hangisi üç tıklama kuralını en iyi anlatan tanımlamadır?

A) Sistem en fazla 3 fare tıklamasına müsaade etmelidir
B) Sistem 3. fare tıklamasında ana sayfaya dönmelidir
C) Sistem 3 tıklama ile arayüzleri kapatmaya müsaade etmelidir
D) Sistemi çok kısa süre içerisinde üç tıklama yapılmasına müsaade etmemelidir
E) Sistemde herhangi bir ekrana en fazla üç tıkla ulaşılmalıdır

Cevap : E) Sistemde herhangi bir ekrana en fazla üç tıkla ulaşılmalıdır

Açıklama : Kullanıcı arayüzü tasarımında bir kullanılabilirlik ilkesi olan “üç tıklama kuralı”, bir kullanıcının aradığı bilgiye veya fonksiyona sistemin herhangi bir yerinden en fazla üç fare tıklamasıyla ulaşabilmesi gerektiğini savunur.

15- Aşağıdaki çıktı türlerinden hangisi interaktiftir?

A) İnfografik
B) Sunumlar
C) Podcast
D) Gösterge paneli
E) Basılı materyal

Cevap : D) Gösterge paneli

Açıklama : Diğer seçenekler genellikle statik çıktılardır. Ancak “gösterge paneli” (dashboard), kullanıcıların verileri filtrelemesine, farklı açılardan bakmasına ve detaylara inmesine olanak tanıyan, dinamik ve etkileşimli (interaktif) bir çıktı türüdür.

16- Etnografi (gözlem) süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Gözlem yapılırken önemsiz faaliyetlere odaklanılması gerekir.
B) Gözlem özellikle iş anındaki bireyler ile etkileşimli olarak yapılmalıdır.
C) Gözlem yapılırken ön plana çıkılmamalıdır.
D) Gözlem yapılacak kişilere gözlem yapıldığı hissettirilmelidir.
E) Gözlem yapılırken mümkün olduğu kadar not almaktan kaçınılmalıdır.

Cevap : C) Gözlem yapılırken ön plana çıkılmamalıdır.

Açıklama : Etnografik gözlemin amacı, insanların doğal ortamlarındaki davranışlarını olduğu gibi anlamaktır. Bu nedenle gözlemcinin, ortamı etkilememek ve insanların doğal davranmasını sağlamak için mümkün olduğunca geri planda kalması ve “ön plana çıkmaması” gerekir.

17- Ebeveyn diyagramı çizimleri için aşağıdakilerden hangisi vanlıştır?

A) Harici varlıklar diyagram içerisinde tekrar edilebilir.
B) Bağlam diyagramındaki akışlar ile dengeli olarak çizilir.
C) Diyagramda temel fonksiyonlar süreç olarak verilir.
D) Süreçler birden fazla girdi alıp birden fazla çıktı üretebilir.
E) Veri depolarına diyagram içerisinde yer verilmez.

Cevap : E) Veri depolarına diyagram içerisinde yer verilmez.

Açıklama : Ebeveyn (parent) diyagramı, yani DFD Seviye 1, bağlam diyagramındaki tek sürecin alt süreçlerini gösterir. Bu seviyede sistemin ana veri depoları gösterilmeye başlanır. Veri depolarının hiç gösterilmediği diyagram Seviye 0 olan bağlam diyagramıdır.

18- Bir iş kırılımında en üst seviye aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güncelleme
B) Aktivite
C) Aşama
D) Proje
E) İş Paketi

Cevap : D) Proje

Açıklama : İş Kırılım Yapısı (WBS), hiyerarşik bir yapıdır. Bu hiyerarşinin en tepesinde, yani en üst seviyede, yapılacak tüm işlerin bütünü olan “proje”nin kendisi yer alır.

19- Eğer bir sistemde kullanıcı gereksinimleri net değilse aşağıdaki hangi sistem geliştirme metodolojisini kullanmak uygun olmaz?

A) Aşamalı Geliştirme
B) Şelale Modeli
C) Evrimsel Prototipleme
D) Spiral Model
E) Çevik Modeller

Cevap : B) Şelale Modeli

Açıklama : Şelale (Waterfall) modeli, bir sonraki aşamaya geçmeden önce her aşamanın (gereksinim analizi, tasarım vb.) tam olarak tamamlanmasını gerektiren, katı ve ardışık bir modeldir. Bu nedenle, projenin en başında kullanıcı gereksinimlerinin net ve eksiksiz olarak belirlenmediği durumlar için uygun değildir.

20- Aşağıdakilerden hangisi mantık modellemede kullanılan görsel araçtır?

A) Karar tabloları
B) Karar ağaçları
C) Yapısal dil
D) Çok kriterli karar verme
E) Doğal dil işleme

Cevap : B) Karar ağaçları

Açıklama : Mantık modellemede, karmaşık karar kurallarını ve koşullarını görselleştirmek için kullanılan iki temel araç vardır: Karar tabloları ve “karar ağaçları”. Karar ağaçları, kararları ve olası sonuçlarını dallanan bir ağaç yapısıyla gösteren görsel bir araçtır.