Küreselleşen Dünyada Toplumsal Meseleler 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, küreselleşen dünyada ortaya çıkan önemli toplumsal meseleler farklı teorik yaklaşımlar ve güncel örnekler üzerinden ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, küreselleşmenin sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasi boyutlarını anlamayı amaçlamaktadır.

Schwartz Değer Ölçeği ve Rokeach Değer Ölçeği İlişkisi

Schwartz Değer Ölçeği, kendi geliştirdiği evrensel değerler kuramı çerçevesinde, Milton Rokeach’in kapsamlı Değer Ölçeği’ndeki birçok değeri büyük ölçüde içermektedir.

Küreselleşme Sürecine Eleştirel Bir Bakış

Küreselleşme süreci, Endüstri Devrimi’nden sonra başlamamış, çok daha köklü bir geçmişe sahiptir. Bu süreçte sorunlarla başa çıkacak yapılar henüz tam olarak oluşmamış olup, geleneksel kurumlar çözülürken yenilerinin inşası devam etmektedir. Küreselleşme sadece sermaye ve nitelikli profesyonelleri değil, bilgi, kültür ve insanları da kapsamaktadır ve yönlendirici kurumlarının meşruiyeti zaman zaman tartışma konusu olmaktadır.

Friedman’ın “Altın Deli Gömleği” Metaforu

Thomas Friedman’ın “altın deli gömleği” metaforu, küresel ekonomiye entegre olmak isteyen ülkelerin ekonomik başarı elde etmek için benimsemeleri gereken serbest piyasa kurallarını ifade etmektedir.

Modernleşme Kavramı (Alain Touraine)

Alain Touraine’e göre modernleşme, düşüncenin özgürleşmesi, hukukun herkese eşit uygulanması, yolsuzlukların kontrolü, kişisel iktidarın sınırlandırılması ve özel ile kamu yaşamının ayrılması gibi unsurları içeren çok boyutlu bir süreçtir.

Ekonomik Kriz Dönemlerinde Ulusçuluk Akımının Yükselişi

Genellikle ekonomik kriz dönemlerinde ulusçuluk akımı, artan ekonomik belirsizlik ve rekabet ortamında, ulusal kimliğe ve çıkarlara daha fazla vurgu yapılması nedeniyle yükselişe geçmektedir.

Kültürel Farklılık ve Uygarlıklar Arası Çatışma Potansiyeli

Kültürel farkçılığı savunanlar, dünya kültürlerini çatışma potansiyeli olan farklı uygarlıklar olarak görmektedirler ve küreselleşmenin kültürel homojenleşme yaratmadığını ileri sürerler.

Avrupa Parlamentosu ve Uluslarüstü Yapı

Avrupa Parlamentosu, doğrudan seçimlerle işbaşına gelen ve siyasi görüşlerine göre gruplar oluşturan uluslarüstü bir kurumdur.

“Ortak Geleceğimiz” Raporunda Sürdürülebilir Kalkınma Tanımı

“Ortak Geleceğimiz” adlı raporda sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından taviz vermeksizin karşılayan kalkınma olarak tanımlanmıştır.

Uluslarüstü Avrupa Birliği Fikrinin İlk Kapsamlı Teklifleri

Uluslarüstü Avrupa Birliği konusunda kapsamlı teklifler ilk kez Dante ve Pierre Dubois tarafından ortaya atılmıştır.

Beyin Göçü ve Gelişmekte Olan Ülkeler Sorunu

Beyin göçü, öncelikle gelişmekte olan ülkelerin nitelikli iş gücünü kaybetmesi nedeniyle önemli bir sorun olarak görülmektedir.

Avrupa’da Birleşik Yönetim Fikri ve Dante’nin Savunusu

Avrupa’da savaşların önlenmesi için Roma’nın yeniden canlandırılarak tek bir yönetimin kurulmasını savunan isim Dante’dir.

Liberal Kozmopolitlerin Küreselleşme Görüşü

Liberal kozmopolitler, küreselleşmenin insani uyumu teşvik edeceğini savunurlar.

Ronald Inglehart’ın Küreselleşme İddiaları (Dünya Değerler Araştırması)

Ronald Inglehart’ın Dünya Değerler Araştırması sonuçlarına göre küreselleşme köklü değişmeler yaratmakta, gelişmiş ülkelerde refah artışıyla post-materyalist değerlere yönelme görülmekte ve ekonomik gelişme ile yaşam tatmini arasında güçlü bir bağ bulunmaktadır. Küreselleşmeyi emperyalizmin tezahürü olarak görmek onun temel iddiası değildir.

Hindistan Hükümetinin Yurt Dışındaki Hintlilerden Faydalanma Yöntemleri

Hindistan hükümeti, yurt dışındaki Hintlilerden faydalanabilmek için yurt dışında yaşayan Hintlilere özel vergi indirimleri uygulamıştır.

“Daha İnsani Bir Küreselleşme” Tezi ve Joseph E. Stiglitz

“Daha insani bir küreselleşme” tezi, Joseph E. Stiglitz’in görüşlerine daha yakındır.

Avrupa Birliği’nin Kuruluş Aşaması ve İş Birliği Önceliği

Avrupa Birliği kuruluş aşamasında ekonomi alanında iş birliğine öncelik vermiştir.

Küreselleşme Sürecinde Yaratılan Yeni İşlerin Niteliği

Küreselleşme sürecinde yaratılan yeni işlerin niteliği, geçmişteki endüstri işlerinden farklı ve süreklilikten uzaktır.

Küresel Kültür Kavramı ve Özellikleri

Küresel kültür akışkandır ve zamansızdır. Ancak evrenselikten uzaktır ifadesi yanlıştır, zira evrenselleşme iddiası taşır.

Küreselleşmenin Sürdürülebilir Kalkınma Üzerindeki Etkisi

Küreselleşme zorluklar ve fırsatlar sunsa da fayda ve maliyet dağılımındaki adaletsizlik sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmektedir.

Melezleşme Kavramı (Ritzer ve Dean)

Ritzer ve Dean’a göre melezleşme, üretimin ve küreselleşmenin sonucudur.

Sonuç

Küreselleşme, dünyayı derinden etkileyen karmaşık bir süreçtir. Bu süreç, toplumsal meseleleri farklı boyutlarda ele almayı ve küresel işbirliğini gerektirmektedir. Farklı teorik yaklaşımlar, küreselleşmenin etkilerini anlamak ve daha adil bir dünya düzeni oluşturmak için önemli perspektifler sunmaktadır.

1- Schwartz Değer Ölçeği, aşağıdaki ölçeklerden hangisinin değerlerini büyük ölçüde içermektedir?

A) Inkeles ve Arkadaşlarının Ölçeği
B) OM Ölçeği
C) Mirrel ve Garrett’in Ölçeği
D) Rokeach Değer Ölçeği
E) Protestan Etiği Ölçeği

Cevap : D) Rokeach Değer Ölçeği

Açıklama : Shalom Schwartz, kendi evrensel değerler kuramını ve ölçeğini geliştirirken, kendisinden önceki en kapsamlı çalışmalardan biri olan Milton Rokeach’in Değer Ölçeği’ndeki birçok değeri kendi çalışmasına dahil etmiş ve onu temel alarak geliştirmiştir.

2- Küreselleşme süreci ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Küreselleşme süreci endüstri devriminden hemen sonra ortaya çıkmıştır.
B) Küreselleşme sürecinde sorunlarla başa çıkacak yapılar henüz oluşmamıştır.
C) Küreselleşme sürecinde geleneksel kurumlar çözülmüş ve yeni kurumlar henüz oluşmamıştır.
D) Küreselleşme süreci sadece sermaye ve nitelikli profesyonelleri kapsamaktadır.
E) Küreselleşme sürecinde yönlendirici kurumlarının meşruiyeti tartışmalıdır.

Cevap : D) Küreselleşme süreci sadece sermaye ve nitelikli profesyonelleri kapsamaktadır.

Açıklama :

3- Friedman’ın tanımladığı “altın deli gömleği” aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

A) Milliyetçi politikaların küreselleşmeye direnç göstermesini
B) Serbest piyasa kurallarını benimseyen ülkelerin ekonomik başarılarını
C) Küresel ekonomideki adaletsizlik ve eşitsizliği
D) Çevresel düzenlemelerin ekonomik büyümeye etkisini
E) Teknolojik gelişmelerin ekonomik dengeleri değiştirmesini

Cevap : B) Serbest piyasa kurallarını benimseyen ülkelerin ekonomik başarılarını

Açıklama : Gazeteci Thomas Friedman, “altın deli gömleği” metaforunu, küresel ekonomiye entegre olmak isteyen ülkelerin, ekonomik başarıya ulaşmak için uymak zorunda oldukları serbest piyasa kurallarını (düşük enflasyon, özelleştirme, serbest ticaret vb.) ifade etmek için kullanır.

4- Alain Touraine’in, “Düşüncenin özgürleşmesi ve hukukun kayırmacılıktan uzak herkese aynı şekilde uygulanması, yolsuzlukların kontrol edilmesi, kişi iktidarının sınırlandırılması ve özel yaşamla kamu yaşamının birbirinden ayrı tutulması” olarak ifade ettiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Endüstrisizleşme
B) Kültürleşme
C) Toplum 5.0
D) Modernleşme
E) Endüstri 4.0

Cevap : D) Modernleşme

Açıklama : Alain Touraine’in tanımında yer alan rasyonel düşüncenin yükselişi, hukukun üstünlüğü, bireysel hakların ve özel alanın tanınması gibi unsurlar, geleneksel toplumdan modern topluma geçiş sürecini ifade eden “modernleşme” kavramının temel özellikleridir.

5- Genellikle ekonomik kriz dönemlerinde aşağıdaki kavramlardan hangisi yükselişe geçmektedir?

A) Sömürgecilik
B) Kölelik
C) Avrupa’nın ortak değerleri
D) Küreselleşme
E) Ulusçuluk

Cevap : E) Ulusçuluk

Açıklama : Ekonomik kriz dönemlerinde artan işsizlik ve kaynakların azalması, toplumda dışa kapanma, yabancı düşmanlığı ve kendi ulusal çıkarlarını ön plana çıkarma eğilimlerini güçlendirir. Bu durum, “ulusçuluk” (milliyetçilik) akımının yükselişe geçmesine neden olur.

6- Kültürel farkçılığı savunanlar, dünya kültürlerini nasıl görmektedirler?

A) Yozlaşmış kültürler olarak
B) Tarihin kayıp kültürleri olarak
C) Tek bir kültür olarak
D) Küreselleşmenin etkisiyle kaybolan kültürler olarak
E) Çatışma potansiyeli olan uygarlıklar olarak

Cevap : E) Çatışma potansiyeli olan uygarlıklar olarak

Açıklama : Samuel Huntington gibi kültürel farkçılığı savunan düşünürler, küreselleşmenin tek bir Batı kültürü yaratmadığını, aksine farklı medeniyetlerin (İslam, Çin, Batı vb.) kendi kültürel kimliklerine daha çok sarıldığını ve bu durumun gelecekte “çatışma potansiyeli olan uygarlıklar” yarattığını savunurlar.

7- Doğrudan seçimlerle işbaşına gelen ve geldikleri ülkelere göre değil siyasal görüşlerine göre grup oluşturulan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Avrupa Parlamentosu
B) Milletler Cemiyeti
C) NATO
D) Avrupa Birliği
E) Birleşmiş Milletler

Cevap : A) Avrupa Parlamentosu

Açıklama : Avrupa Birliği’nin yasama organlarından biri olan Avrupa Parlamentosu, üyeleri doğrudan halk tarafından seçilen ve parlamenterlerin kendi ulusal delegasyonlarına göre değil, Hristiyan Demokratlar, Sosyalistler, Liberaller gibi siyasal görüşlerine göre gruplar oluşturduğu uluslarüstü bir kurumdur.

8- “Ortak Geleceğimiz” adlı raporda sürdürülebilir kalkınma hangi şekilde tanımlanmıştır?

A) Kesintiye uğratılmamış kalkınma
B) Yalnızca ekonomik büyüme üzerine odaklanan kalkınma
C) Çevre ve ekonomi arasında dengeyi sağlayan kalkınma
D) Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından taviz vermeksizin karşılayan kalkınma
E) Sosyal eşitsizlikleri görmezden gelen ancak ekonomik büyümeyi gerçekleştiren kalkınma

Cevap : D) Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından taviz vermeksizin karşılayan kalkınma

Açıklama : “Ortak Geleceğimiz” (Brundtland Raporu), sürdürülebilir kalkınmayı en bilinen ve kabul gören şekliyle, “bugünün ihtiyaçlarını, gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden karşılayan kalkınma” olarak tanımlamıştır.

9- Uluslarüstü Avrupa Birliği konusunda kapsamlı teklifler ilk kez kimler tarafından ortaya atılmıştır?

A) Dante ve Pierre Dubois
B) Karl Marx ve Voltaire
C) İbni Haldun ve Thomas More
D) İbni Haldun ve Karl Marx
E) Thomas More ve Voltaire

Cevap : A) Dante ve Pierre Dubois

Açıklama : Avrupa’da kalıcı barışı sağlamak amacıyla uluslarüstü bir birlik kurma fikrinin ilk kapsamlı teorik teklifleri, Orta Çağ’ın sonlarında yaşamış olan şair Dante Alighieri ve Fransız hukukçu Pierre Dubois tarafından ortaya atılmıştır.

10- Beyin göçü, öncelikle hangi ülkelerin sorunu olarak görülmektedir?

A) Gelişmekte olan ülkeler
B) Asya ülkeleri
C) Gelişmiş ülkeler
D) Avrupa Birliği ülkeleri
E) Kuzey Amerika ülkeleri

Cevap : A) Gelişmekte olan ülkeler

Açıklama : Beyin göçü, genellikle eğitimli ve nitelikli iş gücünün, daha iyi çalışma koşulları ve ekonomik imkanlar nedeniyle “gelişmekte olan ülkeler”den gelişmiş ülkelere doğru hareket etmesi şeklinde gerçekleşen bir sorundur.

11- Avrupa’da savaşların önlenmesi için Roma’nın yeniden canlandırılarak tek bir yönetimin kurulmasını savunan isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Voltaire
B) İbni Haldun
C) Karl Marx
D) Pierre Dubois
E) Dante

Cevap : E) Dante

Açıklama : Ünlü şair Dante, “De Monarchia” (Monarşi Üzerine) adlı eserinde, İtalya ve Avrupa’daki sürekli savaşları ve siyasi parçalanmışlığı sona erdirmek için Kutsal Roma İmparatorluğu’nun yeniden canlandırılarak evrensel bir tek yönetim kurulmasını savunmuştur.

12- Liberal kozmopolitlerin küreselleşme konusundaki görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Küreselleşme demokrasiyi zayıflatır.
B) Küreselleşme uluslararası kültür çatışmalarını teşvik eder.
C) Küreselleşme insani uyumu teşvik eder.
D) Küreselleşme refah devleti politikalarını ortadan kaldırır.
E) Küreselleşme ulus devleti güçlendirir.

Cevap : C) Küreselleşme insani uyumu teşvik eder.

Açıklama : Liberal kozmopolitler, küreselleşmenin artan etkileşim, ticaret ve ortak değerler yoluyla ulus devlet sınırlarını aşarak insanlar arasında bir uyum ve dünya vatandaşlığı bilinci yaratacağını ve teşvik edeceğini savunurlar.

13- Aşağıdakilerden hangisi Ronald Inglehart’ın Dünya Değerler Araştırması sonuçlarına göre küreselleşme ile ilgili iddialarından biri değildir?

A) Köklü değişmelerin olduğunu iddia etmektedir.
B) Küreselleşme, aslında emperyalizmin günümüzdeki tezahürüdür.
C) Gelişmiş ülkelerin artan refahla birlikte materyalist değerlerden post-materyalist değerlere doğru yöneldiğini iddia etmektedir.
D) Ekonomik gelişme ile yaşam tatmini arasında güçlü bir bağ vardır.
E) Ekonomik gelişme ile insanların mutlulukları arasında güçlü bir bağ vardır.

Cevap : B) Küreselleşme, aslında emperyalizmin günümüzdeki tezahürüdür.

Açıklama : Ronald Inglehart, küreselleşmenin kültürel ve ekonomik değişmelere yol açtığını, özellikle refah artışıyla post-materyalist değerlerin yükseldiğini savunur. Ancak küreselleşmeyi emperyalizmin bir tezahürü olarak gören eleştirel görüş, onun modernleşmeci yaklaşımına ait bir iddia değildir.

14- Hindistan hükümeti, yurt dışındaki Hintlilerden faydalanabilmek için aşağıdaki yöntemlerden hangisini uygulamıştır?

A) Yurt dışındaki Hintlilere ek vergiler koyulması
B) Yurt dışında yaşayan Hintlilere özel vergi indirimleri uygulanması
C) Yurt dışında yaşayan Hintlilerle fiziki toplulukların oluşturulması
D) Yurt dışındaki Hintlilere kurslar sunulması
E) Yurt dışındaki Hintlilere vatandaşlık hakları tanınması

Cevap : B) Yurt dışında yaşayan Hintlilere özel vergi indirimleri uygulanması

Açıklama :

15- “Daha insani bir küreselleşme” tezi aşağıdakilerden hangisinin görüşlerine daha yakındır?

A) Thomas L. Friedman
B) Michael Hardt
C) Joseph E. Stiglitz
D) Samuel Huntington
E) Anonio Negri

Cevap : C) Joseph E. Stiglitz

Açıklama : Nobel ödüllü iktisatçı Joseph E. Stiglitz, küreselleşmeyi tamamen reddetmek yerine, mevcut haliyle yarattığı eşitsizlikleri ve adaletsizlikleri eleştirmiş ve küresel kurumların reforme edilerek “daha insani bir küreselleşme”nin mümkün olduğunu savunmuştur.

16- Avrupa Birliği kuruluş aşamasında, aşağıdaki konulardan hangisinde iş birliğine öncelik verilmiştir?

A) Ekonomi
B) Hukuk
C) Din
D) Eğitim
E) Kültür

Cevap : A) Ekonomi

Açıklama : Avrupa Birliği’nin temeli, 1951’de kurulan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’na dayanır. Kuruluş aşamasındaki temel amaç, savaşlara neden olan kömür ve çelik gibi stratejik ekonomik kaynaklar üzerinde ortak bir kontrol mekanizması kurarak barışı sağlamaktı. Bu nedenle öncelik ekonomi alanına verilmiştir.

17- Küreselleşme sürecinde yaratılan yeni işlerin niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Yalnızca vasıfsız işçiler için uygun işlerdir.
B) Geçmişteki endüstri işlerinden farklı ve süreklilikten uzaktır.
C) Sendikal örgütlenmeye daha açık yapıdadır.
D) Yalnızca yüksek vasıflı işçiler için uygun işlerdir.
E) Genellikle yerel işgücü piyasalarının koşullarına göre belirlenmektedir.

Cevap : B) Geçmişteki endüstri işlerinden farklı ve süreklilikten uzaktır.

Açıklama : Küreselleşme sürecinde ortaya çıkan esnek üretim ve enformel ekonomi, geçmişteki standart ve güvenceli endüstri işlerinden farklı olarak, genellikle proje bazlı, geçici ve “süreklilikten uzak” (güvencesiz) işlerin yaygınlaşmasına neden olmuştur.

18- Aşağıdakilerden hangisi küresel kültür kavramına dair yanlıştır?

A) Kalıptan yoksundur.
B) Zamana ve yere karşı kayıtsızdır.
C) Akışkandır.
D) Zamansızdır.
E) Evrenselikten uzaktır.

Cevap : E) Evrenselikten uzaktır.

Açıklama : Küresel kültür, belirli bir yere bağlı olmayan, akışkan ve zamansız olarak tanımlanır. Ancak belirli bir kültürel kalıptan (genellikle Batı/Amerikan kültürü) kaynaklandığı ve tüm dünyaya yayıldığı için evrensel olma iddiası taşır. Evrensellikten uzak olduğu ifadesi yanlıştır.

19- Küreselleşmenin sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkisiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi belirtilmektedir?

A) Küreselleşme, sürdürülebilir kalkınma üzerinde herhangi bir etkiye sahip değildir.
B) Küreselleşme, sürdürülebilir kalkınmayı tamamen desteklemektedir.
C) Küreselleşme zorluklar ve fırsatlar sunsa da fayda ve maliyet dağılımındaki adaletsizlik sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmektedir.
D) Küreselleşme, sadece gelişmiş ülkeler için fırsatlar yaratmaktadır.
E) Küreselleşme, yoksulluk sorununu tamamen çözerek sürdürülebilir kalkınmayı kolaylaştırmaktadır.

Cevap : C) Küreselleşme zorluklar ve fırsatlar sunsa da fayda ve maliyet dağılımındaki adaletsizlik sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmektedir.

Açıklama : Küreselleşmenin sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkisi karmaşıktır. Bir yandan teknoloji transferi gibi fırsatlar sunarken, diğer yandan çevresel bozulma ve artan eşitsizlikler gibi zorluklar yaratır. Özellikle fayda ve maliyetlerin adil dağılmaması, sürdürülebilir kalkınmanın önündeki en büyük tehditlerden biridir.

20- Ritzer ve Dean’a göre melezleşme aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?

A) Otarşik ekonomik düzenin
B) Kimliksizliğin
C) Üretimin ve küreselleşmenin
D) Yetersiz üretimin
E) Yoksulluğun

Cevap : C) Üretimin ve küreselleşmenin

Açıklama : Melezleşme (hybridization), küreselleşme sürecinde farklı kültürlerin karşılaşması ve birbirlerinden etkilenerek yeni ve karma kültürel formlar ortaya çıkarmasıdır. Bu süreç, küresel üretim ve tüketim ağları aracılığıyla hızlanır.