Osmanlı Tarihi Metinleri 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, Osmanlı tarihi metinlerine giriş dersinin final sınavında çıkan sorular temel alınarak, Osmanlı Türkçesinin temel özellikleri, kelime anlamları, yaygın kullanılan deyimler ve metin okuma pratikleri üzerine kapsamlı bilgiler sunulacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları esas alınarak hazırlanan bu içerik, Osmanlı tarihi metinlerini doğru bir şekilde okumak ve anlamak isteyen öğrenciler ve araştırmacılar için bir rehber niteliği taşımaktadır.

Osmanlıca Metin Analizi – “Bi’l-hâssa âsâr te’lîfiyle” İfadesi

“Bi’l-hâssa âsâr te’lîfiyle” ifadesinin Osmanlı alfabesiyle doğru karşılığı بالخاصه آثار تاليفيله şeklindedir. Bu ifade, “özellikle eser telif ederek, eser yazarak” anlamına gelmektedir.

Osmanlıca Metin Transkripsiyonu – Abdülaziz Efendi Örneği

عبد العزيز افندی توركلكه خدمت ايدن ان اسكى بر عائله دندي cümlesinin doğru Latin harfli karşılığı “Abdülaziz Efendi Türklüğe hizmet eden en eski bir ailedendi” şeklindedir. Bu tür transkripsiyonlar, Osmanlıca metinleri günümüz Türkçesiyle okuyabilmek için önemlidir.

Osmanlıca Terimler – Emr-i Âlî

امر عالی ifadesinin okunuşu “Emr-i âlî” olup, “yüce buyruk, padişah emri” anlamına gelmektedir. Bu ifade, Osmanlı devlet yönetiminde önemli bir yere sahiptir.

Osmanlı Maliye Terimleri – Hazâin-i Osmâniyye

“Osmanlı hazîneleri” anlamına gelen tamlama “Hazâin-i Osmâniyye”dir. Bu terim, Osmanlı Devleti’nin mali kaynaklarını ifade etmek için kullanılmıştır.

Osmanlıca Kelime Anlamları – Mümâna’at

“Mümâna’at” kelimesi “engelleme, mâni olma” anlamına gelmektedir.

Arapça Dilbilgisi – İsm-i Mef’ûl Örneği

“Mensûb” kelimesi, Arapça dilbilgisinde ism-i mefûl cinsindendir ve “nispet edilmiş, ait kılınmış” anlamına gelir.

Osmanlı Askeri Terimleri – Müstahfız

“Müstahfız” kelimesi, Osmanlı askeri teşkilatında “kale askeri, muhafız” anlamına gelmektedir.

Osmanlıca Kelime Anlamları – Husûmet

“Husûmet” kelimesi “düşmanlık, kin” anlamına gelmektedir.

Osmanlıca Deyimler ve Anlamları – Müteneffirrâne Bir Lisân Kullanmak

“Müteneffirrâne bir lisân kullanmak” ifadesi “nefret yüklü bir dil kullanmak” anlamına gelmektedir.

Arapça Kelimelerin Tekil ve Çoğulları – Vüzera Örneği

“Vüzera” kelimesinin tekili “vezîr”dir.

Osmanlıca Kelime Anlamları – Tezâhür

تظاهر kelimesinin anlamı “ortaya çıkmak, görünmek”tir.

Osmanlıca Metin Yazımı – Nuküd-ı Kesîre İfadesi

“Nuküd-ı kesîre” ibaresinin Osmanlı alfabesi ile karşılığı نقود كثيره şeklindedir ve “çok para, bol nakit” anlamına gelir.

Osmanlıca Metin Okuma – Asker-i İslâm

عسکر اسلام ifadesinin okunuşu ve yazılışı “Asker-i İslâm” şeklindedir ve “İslam askeri” anlamına gelir.

Osmanlı Türkçesinde Farsça Tamlamalar

وکلای دولت (devletin vekilleri), تاریخ تولد (doğum tarihi), شرح هدايه (Hidaye şerhi) ve دیار قرمان (Karaman diyarı) Farsça tamlamalardır. علم النجوم (astronomi) ise Arapça bir tamlamadır.

Arapça Kelimelerin Çoğulları – Selâtîn-i Mâzıye Örneği

سلاطين ماضيه ifadesinin okunuşu “Selâtîn-i mâzıye” olup, “geçmişteki sultanlar” anlamına gelmektedir.

Arapça Masdarlar ve Vezinleri – İhtiyâr Örneği

“İhtiyâr” masdarının mezid masdar vezni İfti’al’dir.

Arapça Dilbilgisi – İsm-i Fâil Örneği

“Kâmil” kelimesi ism-i fâil cinsindendir ve “olgunlaşmış, mükemmel” anlamına gelir.

Osmanlıca İfadelerin Anlamları – Müddet-i Saltanat

“Müddet-i saltanat” ifadesi “padişahlık dönemi, saltanat süresi” anlamına gelmektedir.

Osmanlıca Metin Okuma – Umûmen Diyâr-ı Karaman

عموماً ديار قرمان ifadesinin okunuşu ve yazılışı “Umûmen diyâr-ı Karaman” şeklindedir ve “genellikle Karaman diyarı” anlamına gelir.

Osmanlıca Metin Okuma ve Çeviri – Beç’e Toğrı Teveccüh

بچه طوغری توجه ibaresinin okunuşu “Beç’e toğrı teveccüh” olup, günümüz Türkçesine “Viyana’ya doğru yönelmek” şeklinde çevrilebilir.

Sonuç

Osmanlı tarihi metinlerini anlamak, zengin kültürel mirasımızı keşfetmek için hayati öneme sahiptir. Bu makalede sunulan temel kavramlar ve örnekler, Osmanlı Türkçesi metinlerini okuma ve doğru bir şekilde yorumlama becerilerinizi geliştirmenize yardımcı olacaktır.

1- “Bi’l-hâssa âsâr te’lîfiyle” ifadesinin Osmanlı alfabesi ile karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) تالیف و ترجمه اثرلر
B) بالخاصه كنديسيله
C) خصوصیله اثر يازارق
D) با خصوص اثريله
E) بالخاصه آثار تاليفيله

Cevap : E) بالخاصه آثار تاليفيله

Açıklama : “Bi’l-hâssa” kelimesi بالخاصه, “âsâr” آثار ve “te’lîfiyle” تاليفيله şeklinde yazılır. Bu kelimelerin birleşimi E şıkkında doğru olarak verilmiştir.

2- عبد العزيز افندی توركلكه خدمت
ايدن ان اسكى بر عائله دندي
cümlesinin Latin harfli karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Abdülaziz Efendi Türklüğe hizmet eden en eski aileydi.
B) Abdülaziz Efendiler Türklere hizmet eden en eski ailelerdendi.
C) Abdülaziz Efendi Türklüğe hizmet eden en eski bir ailedendi.
D) Abdülaziz Efendi Türklüğe hizmet eden en ailedendi.
E) Abdülaziz Efendi Türklüğe hizmet eden en eski ailelerdendi.

Cevap : C) Abdülaziz Efendi Türklüğe hizmet eden en eski bir ailedendi.

Açıklama : Cümlenin doğru transkripsiyonu “Abdülaziz Efendi Türklüğe hizmet eden en eski bir ailedendi” şeklindedir.

3- امر عالی
ifadesinin okunuşu ve transkripsiyon kurallarına göre yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Emr-i âlî
B) Umûr-ı maliyye
C) Yüce buyruk
D) Kadim kural
E) Fermân-ı hümâyûn

Cevap : A) Emr-i âlî

Açıklama : Arapça “emr” ve “âlî” (yüce) kelimelerinden oluşan bu tamlama, “yüce emir, padişah emri” anlamına gelen “emr-i âlî” şeklinde okunur ve transkribe edilir.

4- “Osmanlı hazîneleri” anlamındaki tamlama aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hazain-i Osmâniyye
B) Hatt-ı hümâyün
C) Devlet hazinesi
D) Memalik-i şahane
E) Osmanlı Devleti

Cevap : A) Hazain-i Osmâniyye

Açıklama : “Hazine” kelimesinin Arapça çoğulu olan “hazâin” ile “Osmanlı” kelimesinin birleşmesinden oluşan “Osmanlı hazineleri” anlamındaki tamlama “Hazâin-i Osmâniyye”dir.

5- “Mümâna’at” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Destekleme
B) Haberleşme
C) Anlaşma
D) Engelleme
E) Muâvenet

Cevap : D) Engelleme

Açıklama : Arapça “men” kökünden gelen “mümâna’at”, bir şeye engel olma, mâni olma, yasaklama anlamlarına gelir.

6- Aşağıdaki kelimelerden hangisi ism-i mefûl cinsindendir?

A) Nisbet
B) Tensib
C) Sadık
D) Mensûb
E) Tenâsüb

Cevap : D) Mensûb

Açıklama : İsm-i mef’ûl, Arapça’da edilgen ortaçtır ve genellikle “yapılmış, edilmiş” anlamı katar. “Mensûb”, nispet edilmiş, bir yere veya kişiye ait kılınmış anlamına gelen bir ism-i mef’ûldür. Diğer şıklar farklı kalıplardadır.

7- “Müstahfız” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mahfaza
B) Kale askeri
C) Havuz
D) Muhafaza
E) Hafızlık

Cevap : B) Kale askeri

Açıklama : “Müstahfız”, Arapça “hıfz” (koruma) kökünden türemiş olup, bir kaleyi veya önemli bir yeri korumakla görevli asker, muhafız anlamına gelir.

8- “Husûmet” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eğlenceli
B) Yakınlık
C) Düşmanlık
D) Dostluk
E) İyi huylu

Cevap : C) Düşmanlık

Açıklama : Arapça kökenli “husûmet” kelimesi, hasım olma durumu, yani “düşmanlık” anlamına gelir.

9- “Müteneffirrâne bir lisân kullanmak” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nefretten uzak bir dil
B) Tebessüm ederek
C) Tatlı dilli olmak
D) Mülayemetle karşılamak
E) Nefret yüklü bir dil kullanmak

Cevap : E) Nefret yüklü bir dil kullanmak

Açıklama : “Müteneffir”, nefret eden, tiksinen anlamına gelir. “-âne” Farsça bir ektir ve “gibi, yakışır şekilde” anlamı katar. Dolayısıyla bu ifade, “nefret dolu, tiksinir bir şekilde dil kullanmak” demektir.

10- “Vüzera” kelimesinin tekili aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vezirlik
B) Vezâret
C) Vezîr
D) Tezvîr
E) Sadâret

Cevap : C) Vezîr

Açıklama : “Vüzerâ”, Arapça’da “vezir” kelimesinin çoğuludur. Dolayısıyla kelimenin tekili “vezîr”dir.

11- تظاهر
kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gizlenmek
B) Kaybolmak
C) Ortaya çıkmak
D) Geç kalmak
E) Bulunamamak

Cevap : C) Ortaya çıkmak

Açıklama : Arapça “zuhûr” (görünme) kökünden gelen “tezâhür” kelimesi, belirme, görünme, ortaya çıkma anlamlarına gelir.

12- “Nuküd-ı kesîre” ibaresinin Osmanlı alfabesi ile karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) سيف الدين
B) سل سيوف
C) كثير نقود
D) نقد جمعی
E) نقود كثيره

Cevap : E) نقود كثيره

Açıklama : “Nukūd”, nakitler, paralar anlamına gelir ve نقود şeklinde yazılır. “Kesîre” ise çok, bol anlamına gelir ve كثيره şeklinde yazılır. Bu iki kelimenin birleşimi E şıkkında doğru olarak verilmiştir.

13- عسکر اسلام
ifadesinin okunuşu ve transkripsiyon kurallarına göre yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Asker-i İslâm
B) Osmanlı ordusu
C) Osmanlı askeri
D) İslâm neferi
E) Asker-i Osman

Cevap : A) Asker-i İslâm

Açıklama : “Asker” ve “İslâm” kelimelerinden oluşan bu Farsça tamlama, “İslâm askeri” anlamına gelen “Asker-i İslâm” şeklinde okunur ve transkribe edilir.

14- Aşağıdaki terkiplerden hangisi Farsça bir tamlama değildir?

A) وکلای دولت
B) تاریخ تولد
C) شرح هدايه
D) علم النجوم
E) دیار قرمان

Cevap : D) علم النجوم

Açıklama : Diğer şıklar Farsça izafet (-i/ı) kuralına göre oluşturulmuş tamlamalardır. “İlmü’n-nücûm” ise Arapça bir tamlamadır ve “yıldızlar ilmi, astronomi” anlamına gelir.

15- سلاطين ماضيه
ifadesinin okunuşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sultânlar ve mâzî
B) Selâtîn-i mâzıye
C) Selahaddin ve mâzî
D) Mâzî olmuş sultanlar
E) Selatîn-i kadîme

Cevap : B) Selâtîn-i mâzıye

Açıklama : “Selâtîn”, sultan kelimesinin çoğuludur. “Mâziye” ise geçmişe ait demektir. Bu Arapça tamlama, “geçmiş sultanlar” anlamına gelen “selâtîn-i mâzıye” şeklinde okunur.

16- “İhtiyâr” masdarının mezid masdar vezni aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstihâre
B) İfti’al
C) Muhayyer
D) Muhtar
E) İf’al

Cevap : B) İfti’al

Açıklama : “İhtiyâr” kelimesi, Arapça’da ifti’âl vezninde (kalıbında) türetilmiş bir masdardır.

17- Aşağıdaki kelimelerden hangisi ism-i fâil cinsindendir?

A) İkmâl
B) Tekmil
C) Kemal
D) Kâmil
E) Tekâmül

Cevap : D) Kâmil

Açıklama : İsm-i fâil, Arapça’da etken ortaçtır ve “yapan, eden” anlamı katar. “Kâmil” kelimesi, kemale ermiş, olgunlaşmış anlamına gelen bir ism-i fâildir. Diğer şıklar ise masdardır.

18- “Müddet-i saltanat” ifadesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Saltanatının uzun olması
B) Padişahlar ve vezirleri
C) Saltanatın keyfini sürmek
D) Kısa padişahlık süresi
E) Padişahlık dönemi

Cevap : E) Padişahlık dönemi

Açıklama : Farsça bir tamlama olan “müddet-i saltanat”, “saltanat süresi” veya “padişahlık dönemi” anlamına gelmektedir.

19- عموماً ديار قرمان
ifadesinin okunuşu ve transkripsiyon kurallarına göre yazılışı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Umûmen diyâr-ı Karaman
B) Bütün Karaman coğrafyası
C) Karaman diyarına ferman
D) Karaman diyarının tamamı
E) Karamanoğullarının hepsi

Cevap : A) Umûmen diyâr-ı Karaman

Açıklama : İfade “genellikle” anlamına gelen “umûmen” zarfı ile “Karaman ülkesi” anlamına gelen “diyâr-ı Karaman” tamlamasından oluşur. Transkripsiyon kurallarına göre doğru yazılışı “Umûmen diyâr-ı Karaman”dır.

20- بچه طوغری توجه
ibaresinin okunuşu ve günümüz Türkçesine nasıl çevrilebilir?

A) Baki’ye doğru ilerlemek
B) Viyana’ya doğru yönelmek
C) Bacaya doğru üflemek
D) Buca’ya doğru hareket
E) Bahçeye doğru hareket

Cevap : B) Viyana’ya doğru yönelmek

Açıklama : Metnin okunuşu “Beç’e toğrı teveccüh” şeklindedir. “Beç”, Viyana’nın Osmanlıcadaki adıdır. “Teveccüh” ise yönelme anlamına gelir. Dolayısıyla ifade, “Viyana’ya doğru yönelmek” olarak çevrilebilir.