Psikolojiye Giriş-2 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, psikolojinin çeşitli alanlarına giriş niteliğinde bilgiler sunulacak olup, özellikle bilişsel süreçler, sosyal davranışlar, gelişim psikolojisi ve klinik uygulamalar gibi konulara odaklanılacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, psikolojiye ilgi duyan ve bu alanda bilgi edinmek isteyen okuyucular için kapsamlı bir kaynak teşkil etmeyi amaçlamaktadır.

Davranışsal Ekonomi ve Temsililik Kısayolu

Temsililik kısayolu, insanların karar verirken veya yargıda bulunurken, karşılaştıkları durumu önceden bildikleri veya tipik olarak düşündükleri bir kategoriye ne kadar benzediğine odaklanma eğilimidir. Yatırımcının geçmiş performansı gelecekteki başarının garantisi olarak görmesi bu bilişsel yanılgıya bir örnektir.

Çevre Psikolojisi ve Doğa Açlığı

Richard Louv’un “Doğa Açlığı” kavramı, modern yaşamın doğayla teması azaltmasının özellikle çocuklar üzerindeki olumsuz psikolojik etkilerini (dikkat eksikliği, kaygı, depresyon) açıklamaktadır.

Dijital Bağımlılık ve Önleme Stratejileri

Dijital bağımlılığı önlemek için ekran süresini sınırlamak, dijital detoks uygulamak, gerçek dünyadaki sosyal ilişkileri güçlendirmek ve bilinçli teknoloji kullanımına yönelik farkındalık geliştirmek önemlidir. Sürekli bildirimleri açık tutmak ise bağımlılığı teşvik edebilir.

Toplumsal Travmalar ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)

Vietnam Savaşı sonrası gazilerde ve toplumun farklı kesimlerinde uzun yıllar süren psikolojik etkiler, günümüz psikolojisinde toplumsal travmaların incelenmesinde Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) olgusunu ön plana çıkarmaktadır.

Kültürel Psikoloji ve Kimlik Oluşumu

Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya gibi farklı kültürlerde büyüyen bireylerin kimlik oluşum süreçleri önemli farklılıklar gösterir. Japonya’da toplumsal uyum ön plandayken, ABD’de bireysel bağımsızlık daha çok vurgulanır.

Psikolojide Kişiselleştirilmiş Uygulamaların Geleceği

Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte genetik analiz ve biyometrik ölçümlerin zihinsel sağlık süreçlerini daha iyi anlamamıza olanak tanıması, psikolojinin gelecekte daha fazla kişiselleştirilmiş uygulamalara yönelmesinin en önemli nedenidir.

Epigenetik ve Nesiller Arası Travma Aktarımı

Epigenetik araştırmalar, toplumsal travmaların (örneğin Holokost) epigenetik değişimler yoluyla gelecek nesillere aktarılabildiğini göstermektedir.

Erikson’un Psikososyal Gelişim Kuramı ve Benlik Bütünlüğü

Yaşlılık döneminde benlik bütünlüğüne ulaşmış bir birey, geçmişteki yaşamını değerlendirerek huzur bulabilir.

Dil Felsefesi ve Anlambilimsel Belirsizlik (Quine)

Quine’ın “anlambilimsel belirsizlik” kavramı, dilin mutlak bir anlamının olmaması nedeniyle farklı bireylerin aynı ifadeyi farklı şekillerde yorumlayabileceğini açıklar. “Özgürlük” kelimesinin farklı kişiler için farklı anlamlar taşıması bu duruma örnektir.

Sanat Psikolojisi ve Estetik Empati

Bir sanatseverin bir tablo aracılığıyla sanatçının duygusal dünyasıyla bağ kurması ve kendi duygusal dünyası üzerine düşünmeye başlaması süreci estetik empati kavramıyla açıklanabilir.

Kültürel Anlatılar ve Değerlerin İçselleştirilmesi (Bruner)

Farklı kültürlerde büyüyen çocuklar, masallar ve anlatılar yoluyla toplumlarının değerlerini içselleştirirler. Bu durum Jerome Bruner’in Anlatı ve Kültürel Kimlik Teorisi ile açıklanabilir.

Dijital Etkileşimlerin Paradoksu: Sosyal Bağlar ve Yalnızlık

Dijital etkileşimler sosyal bağları güçlendirebilirken, dijital ortamlarda geniş arkadaş çevresine sahip olan bireylerin yüz yüze ilişkilerde daha fazla yalnız hissetmeleri bu paradoksu açıklar.

Algı Psikolojisi ve Fenomenolojik Bedensellik (Merleau-Ponty)

Sanat eğitiminde öğrencinin tabloyu sadece gözleriyle değil, tüm bedeniyle hissetmesi gerektiği yönündeki ifade, Maurice Merleau-Ponty’nin fenomenolojik bedensellik yaklaşımıyla örtüşmektedir.

Psikolojinin Disiplinlerarası Gelişimi ve Uygulama Alanları

Psikolojinin gelecekte disiplinlerarası bir bilim dalı olarak gelişmesi, psikologların biyoloji, ekonomi ve mühendislik gibi alanlarla daha fazla iş birliği yaparak yeni uygulama alanları geliştirmesine olanak tanıyabilir.

Yapay Zekâ Destekli Psikolojik Değerlendirme Sistemlerinde Etik Sorunlar

Yapay zekâ destekli psikolojik değerlendirme sistemlerinin kullanımının artmasıyla birlikte en büyük etik sorunlardan biri, yapay zekânın bireylerin özel bilgilerine erişmesi ve veri gizliliği ihlali riskinin ortaya çıkmasıdır.

Bilişsel Gelişim ve Soyut Düşünme (Piaget)

Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramına göre, ergenler soyut işlemler dönemine girdiklerinde mantıksal ve soyut düşünme yetisini geliştirmeye başlarlar.

Şehir Yaşamının Psikolojik Etkilerini Azaltma Stratejileri

Şehir yaşamının olumsuz psikolojik etkilerini azaltmak için yeşil alanları artırmak, çevre dostu ulaşımı teşvik etmek, topluluk bahçeleri oluşturmak ve gürültü kirliliğini azaltmak gibi stratejiler önerilir. Kamusal sosyal etkinlikleri azaltmak bu stratejilerle çelişir.

Yapay Zekâ ve İnsan Zihni Taklidi (Searle’ün Çin Odası Eleştirisi)

Yapay zekânın insan zihnini taklit etme sürecine ilişkin John Searle’ün Çin Odası düşünce deneyine dayalı eleştirisi, yapay zekânın sembolleri manipüle edebileceği ancak anlamını kavrayamayacağı ve bu nedenle insan zihniyle aynı düzeyde bilinç geliştiremeyeceği yönündedir.

Yapay Zekâ ve Empati Gelişimi Üzerindeki Etkileri

Yapay zekâ ile kurulan etkileşimlerin insan-insan etkileşimindeki duygusal geri bildirimleri sağlayamaması, çocukların empati geliştirme sürecini olumsuz etkileyebilir.

Dil Felsefesi ve Konuşma Edimleri Teorisi (Searle)

Searle’ün konuşma edimleri teorisine göre, “Sana söz veriyorum, yarın seni arayacağım.” ifadesi, dilin sadece bilgi aktarmakla kalmayıp, sosyal bağlamda belirli bir eylem gerçekleştirmek amacıyla kullanıldığına bir örnektir.

Sonuç

Psikoloji, insan zihninin ve davranışlarının karmaşıklığını anlamak için sürekli gelişen bir bilim dalıdır. Bilişsel süreçlerden sosyal etkileşimlere, gelişim evrelerinden klinik uygulamalara kadar pek çok alanda yapılan araştırmalar, insan doğasına dair derinlemesine bilgiler sunmaktadır.

1- Bir yatırımcı, bir şirketin son yıllarda sürekli kâr ettiğini gördüğünde, şirketin gelecekte de başarılı olacağını varsayarak bu şirkete büyük bir yatırım yapmaya karar vermiştir. Ancak, yatırımın ardından şirket beklenmedik ekonomik dalgalanmalar nedeniyle ciddi mali kayıplar yaşamıştır.
Yatırımcının, geçmiş performansın gelecekteki başarıyı garanti edeceğini düşünerek yaptığı bu hata, davranışsal ekonomi bağlamında hangi kavram ile açıklanabilir?

A) Statüko yanlılığı
B) Çerçeveleme etkisi
C) Temsililik kısayolu
D) Bulunabilirlik kısayolu
E) Kayıptan kaçınma

Cevap : C) Temsililik kısayolu

Açıklama : Temsililik kısayolu, insanların bir olayı veya durumu, o olayın veya durumun tipik bir örneğine (prototipine) ne kadar benzediğine göre değerlendirme eğilimidir. Yatırımcının, şirketin geçmiş performansını gelecekteki performansının temsili bir örneği olarak görmesi bu kavramla açıklanır.

2- Bir araştırmaya göre, doğadan uzak büyüyen çocukların dikkat eksikliği, kaygı ve depresyon gibi psikolojik sorunlarla daha fazla karşılaştıkları bulunmuştur.
Richard Louv’un “Sonuçsuz Çocuklar” adlı çalışması bu durumu hangi kavram ile açıklar?

A) Yapay Çevre Adaptasyonu
B) Doğa Açlığı
C) Çevresel Duyarsızlık
D) Yeşil Alan Stresi
E) Ekolojik Bağlılık

Cevap : B) Doğa Açlığı

Açıklama : Richard Louv, “Doğa Açlığı Bozukluğu” (Nature-Deficit Disorder) kavramıyla, çocukların doğayla yeterince temas kuramamasının çeşitli davranışsal ve psikolojik sorunlara yol açtığını öne sürmektedir.

3- Aşağıdakilerden hangisi, dijital bağımlılığı önlemek için önerilen bir strateji değildir?

A) Ekran süresini bilinçli bir şekilde sınırlamak
B) Teknoloji kullanımına ara vererek dijital detoks yapmak
C) Sürekli bildirimleri açık tutarak dijital dünyayla sürekli bağlantıda kalmak
D) Gerçek dünyada sosyal ilişkileri güçlendirmek için yüz yüze etkileşimleri artırmak
E) Bilinçli teknoloji kullanımına yönelik farkındalık geliştirmek

Cevap : C) Sürekli bildirimleri açık tutarak dijital dünyayla sürekli bağlantıda kalmak

Açıklama : Dijital bağımlılığı önlemek, teknoloji kullanımını kontrol altına almayı gerektirir. Sürekli bildirimleri açık tutmak, dikkati dağıtarak ve sürekli dijital dünyaya çekerek bu kontrolü zorlaştırır ve bağımlılığı artıran bir faktördür.

4- Vietnam Savaşı sonrası, Amerika Birleşik Devletleri’nde birçok savaş gazisi ve toplumun farklı kesimleri, savaşın psikolojik etkilerini uzun yıllar boyunca deneyimlemiştir. Bu dönemde savaş karşıtı hareketler yükselmiş ve toplumda köklü değişiklikler meydana gelmiştir.
Bu tür toplumsal travmaların günümüz psikolojisine etkisini incelerken hangi psikolojik olgu ön plana çıkmaktadır?

A) Grup içi önyargı
B) Travma sonrası stres bozukluğu
C) Motivasyon kaybı sendromu
D) Duygusal ihmal
E) Yansıtmalı özdeşleşme

Cevap : B) Travma sonrası stres bozukluğu

Açıklama : Savaş gibi dehşet verici ve yaşamı tehdit eden bir olayı deneyimleyen veya buna tanık olan kişilerde, olaydan sonra uzun süre devam eden yeniden yaşantılama, kaçınma ve aşırı uyarılmışlık gibi belirtilerle karakterize olan durum “Travma Sonrası Stres Bozukluğu”dur (TSSB).

5- Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya’daki bireylerin kimlik oluşum süreçleri arasındaki farklılıkları anlamak için doğru örnek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Japonya’da bireyler toplumsal uyuma önem verirken, ABD’de bireyler genellikle bağımsızlıklarını ön plana çıkarır.
B) ABD ve Japonya’daki kimlik oluşum süreçleri tamamen biyolojik faktörlere dayanmaktadır.
C) ABD’de bireyler aile değerlerine daha bağlıyken, Japonya’da bireyler kişisel başarılarını toplumdan bağımsız olarak tanımlar.
D) Japon kültürü bireysel başarıyı, ABD kültürü ise grup dayanışmasını vurgular.
E) Japon bireyler kültürel normlara bağlı kalmazken, ABD bireyleri grup normlarına daha fazla uyum gösterir.

Cevap : A) Japonya’da bireyler toplumsal uyuma önem verirken, ABD’de bireyler genellikle bağımsızlıklarını ön plana çıkarır.

Açıklama : Kültürel psikolojiye göre, Japonya gibi kolektivist kültürlerde kimlik, grubun bir parçası olma ve toplumsal uyum üzerinden şekillenirken; ABD gibi bireyci kültürlerde kimlik, kişisel başarı, bağımsızlık ve özerklik üzerinden tanımlanır.

6- Psikolojinin gelecekte daha fazla kişiselleştirilmiş uygulamalara yönelmesinin en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Her bireyin aynı tedavi yöntemine aynı şekilde yanıt vermesi
B) Psikolojinin bilimsel gelişmelerden etkilenmemesi
C) Psikologların geleneksel terapi yöntemlerini terk etmesi
D) Yapay zekânın psikolojiyi tamamen devralarak insan terapistlere olan ihtiyacı azaltması
E) Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte genetik analiz ve biyometrik ölçümlerin zihinsel sağlık süreçlerini daha iyi anlamamıza olanak tanıması

Cevap : E) Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte genetik analiz ve biyometrik ölçümlerin zihinsel sağlık süreçlerini daha iyi anlamamıza olanak tanıması

Açıklama : Teknolojik gelişmeler, özellikle genetik analizler ve biyometrik veriler, her bireyin kendine özgü biyolojik ve psikolojik yapısının daha iyi anlaşılmasını sağlamaktadır. Bu durum, “herkese uyan tek bir model” yerine, kişiye özel tedavi ve müdahale programlarının geliştirilmesine olanak tanımaktadır.

7- Toplumsal travmaların nesiller boyunca aktarıldığını gösteren epigenetik araştırmalara göre, Holokost’tan sağ kurtulanların çocuklarında belirli biyolojik değişiklikler gözlemlenmiştir.
Bu araştırmalara göre, travma deneyimleri aşağıdaki mekanizmalardan hangisi yoluyla gelecek nesillere aktarılmaktadır?

A) Evrimsel seçilim
B) Epigenetik değişimler
C) Genetik mutasyonlar
D) Nöroplastisite
E) Bilişsel yeniden yapılandırma

Cevap : B) Epigenetik değişimler

Açıklama : Epigenetik, çevresel faktörlerin (travma gibi) DNA dizisini değiştirmeden genlerin ifadesini nasıl değiştirdiğini inceler. Araştırmalar, ebeveynlerin yaşadığı yoğun travmaların, gen ifadesini düzenleyen bu “epigenetik değişimler” yoluyla çocuklarına aktarılabileceğini göstermektedir.

8- Yaşlılık dönemindeki bireyler, Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre “benlik bütünlüğü vs. umutsuzluk” çatışmasıyla karşı karşıyadır.
Aşağıdakilerden hangisi, benlik bütünlüğüne ulaşmış bir bireyin sergileyebileceği bir davranıştır?

A) Geçmişte yaptığı katkıları değerlendirerek huzur bulmak
B) Yaşamının son döneminde gelecekle ilgili sürekli endişe duymak
C) Toplumdan uzaklaşarak yalnız kalmayı tercih etmek
D) Hayatındaki eksiklikler nedeniyle umutsuzluk hissetmek
E) Geçmişte yaptığı hatalara odaklanarak pişmanlık duymak

Cevap : A) Geçmişte yaptığı katkıları değerlendirerek huzur bulmak

Açıklama : Erikson’a göre benlik bütünlüğüne ulaşan birey, yaşamını bir bütün olarak kabul eder, pişmanlıklar yerine yaşadıklarından bir anlam çıkarır ve geçmişteki katkılarını değerlendirerek bilgelik ve huzur duygusuna ulaşır.

9- Quine’ın “anlambilimsel belirsizlik” kavramına göre, dilin tek bir kesin anlamının olmaması, bireylerin aynı ifadeyi farklı şekillerde yorumlamasına neden olur.
Aşağıdaki örneklerden hangisi Quine’ın bu görüşünü en iyi açıklar?

A) Bir çocuk “kitap” kelimesini öğrendiğinde, bu kelimenin kütüphanede bulunan nesnelerle ilgili olduğunu anlar.
B) Bir kişi “su içtim” dediğinde, yalnızca içme eylemini anlatır ve bundan başka bir anlam çıkarılamaz.
C) “Kırmızı ışık” ifadesi, trafikte durma anlamına gelir ve herkes tarafından aynı şekilde yorumlanır.
D) “Özgürlük” kelimesi bir birey için siyasi haklarla ilgiliyken, başka bir birey için kişisel seçim yapabilme yetisiyle ilişkilidir.
E) “Teşekkür ederim.” ifadesi her kültürde aynı anlama gelir ve tek bir yorumu vardır.

Cevap : D) “Özgürlük” kelimesi bir birey için siyasi haklarla ilgiliyken, başka bir birey için kişisel seçim yapabilme yetisiyle ilişkilidir.

Açıklama : Quine’ın tezine göre, özellikle “özgürlük” gibi soyut kavramların herkes için ortak ve tek bir referansı yoktur. Her birey, bu kelimeyi kendi deneyimleri, değerleri ve kültürel bağlamı içinde farklı bir şekilde yorumlar. Bu durum, anlambilimsel belirsizliğe iyi bir örnektir.

10- Bir sanat galerisinde, Vincent van Gogh’un Yıldızlı Gece adlı tablosunu inceleyen bir sanatsever, tablodaki dalgalı fırça darbelerinin ve renk kullanımının sanatçının içsel dünyasını yansıttığını fark eder. İzleyici, tablonun sunduğu estetik deneyim sayesinde Van Gogh’un ruh haline dair bir bağ kurduğunu hisseder ve bu bağlantı sonucunda kendi duygusal dünyası hakkında da derinlemesine düşünmeye başlar.
Bu sanatseverin yaşadığı süreç, aşağıdaki psikolojik kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanabilir?

A) Zihinsel muhasebe
B) Çapa etkisi
C) Statüko yanlılığı
D) Bilişsel yük azaltımı
E) Estetik empati

Cevap : E) Estetik empati

Açıklama : “Estetik empati”, bir sanat eseri aracılığıyla sanatçının duygularını, niyetlerini anlama ve onunla bir bağ kurma yeteneğidir. İzleyicinin, Yıldızlı Gece tablosu üzerinden Van Gogh’un ruh halini hissetmesi ve kendi duygusal dünyası üzerine düşünmesi bu kavrama tam olarak uymaktadır.

11- Bir araştırmacı, farklı kültürlerde büyüyen çocukların masallar ve anlatılar yoluyla toplumlarının değerlerini nasıl içselleştirdiğini incelemektedir. Araştırmada şu gözlemler yapılmıştır:
-Batılı kültürlerde çocuklara bireysel cesaret ve bağımsız karar alma becerilerini vurgulayan hikayeler anlatılmaktadır.
-Doğu Asya kültürlerinde ise grup dayanışması ve sosyal uyumu ön plana çıkaran anlatılar öne çıkmaktadır.
-Çocuklar, bu kültürel anlatılar aracılığıyla toplumda kabul gören davranış normlarını öğrenmektedirler.
Bu araştırma en çok hangi kuramsal çerçeveyle açıklanabilir?

A) Albert Bandura’nın Sosyal Öğrenme Kuramı
B) Henri Tajfel’in Sosyal Kimlik Teorisi
C) Vygotsky’nin Yakınsal Gelişim Alanı
D) Jerome Bruner’in Anlatı ve Kültürel Kimlik Teorisi
E) Michael Tomasello’nun Ortak Dikkat Teorisi

Cevap : D) Jerome Bruner’in Anlatı ve Kültürel Kimlik Teorisi

Açıklama : Jerome Bruner, insanların dünyayı ve kendi kimliklerini “anlatılar” (hikayeler) yoluyla inşa ettiklerini savunur. Araştırmada, farklı kültürlerin kendi değerlerini masallar ve anlatılar yoluyla yeni nesillere aktarması, Bruner’in bu teorisiyle en iyi şekilde açıklanabilir.

12- Dijital etkileşimler, bireylerin sosyal bağlarını güçlendirebilirken aynı zamanda yalnızlık duygusunu da artırabilir.
Aşağıdaki durumlardan hangisi bu paradoksu en iyi açıklar?

A) Çevrimiçi topluluklara katılan bireylerin daha fazla yüz yüze etkileşim kurmaları
B) Dijital oyun oynayan bireylerin sosyal kaygılarının azalması
C) Yapay zekâ destekli sohbet botlarının bireylerin sosyal etkileşim becerilerini artırması
D) Dijital ortamlarda geniş arkadaş çevresine sahip olan bireylerin yüz yüze ilişkilerde daha fazla yalnız hissetmeleri
E) Sosyal medyada geçirilen zamanın yüz yüze iletişimi artırması

Cevap : D) Dijital ortamlarda geniş arkadaş çevresine sahip olan bireylerin yüz yüze ilişkilerde daha fazla yalnız hissetmeleri

Açıklama : Bu paradoks, dijital dünyadaki yüzeysel ve niceliksel olarak fazla olan ilişkilerin, gerçek hayattaki derin ve nitelikli bağların yerini tutamaması ve bu durumun bireyde daha fazla yalnızlık hissine yol açmasıyla açıklanır.

13- Bir sanat öğrencisi, bir ressamın atölyesinde staj yapmaktadır. Eğitmeni ona, “Sadece gözlerinle değil, tüm bedeninle tabloyu hisset.” der. Öğrenci önce bu ifadeyi garip bulur ancak eğitmeni, fırçanın dokusunu hissetmesini, renkleri fiziksel olarak deneyimlemesini ve tablonun içindeki hareketi vücuduyla kavramasını önerir. Bu süreçte öğrenci, resmin yalnızca görsel bir unsur olmadığını, bedeninin ve hareketlerinin de bu algıya dâhil olduğunu fark eder.
Bu örnek, aşağıdaki düşünürlerden hangisinin algıya ilişkin yaklaşımıyla en iyi örtüşmektedir?

A) Immanuel Kant’ın transandantal idealizmi, çünkü öğrenci duyularını kullanarak deneyim yoluyla bilgiyi kavramaktadır.
B) René Descartes’ın düalizmi, çünkü öğrenci zihniyle resmi anlamaya çalışırken bedeni yalnızca bir araç olarak kullanmaktadır.
C) Daniel Dennett’in çoklu tasarımlar teorisi, çünkü öğrenci bilinçli olarak farklı bilişsel süreçleri bir araya getirerek resmi algılamaktadır.
D) J.J. Gibson’ın doğrudan algı teorisi, çünkü öğrenci çevresiyle etkileşime girerek doğrudan algı sürecini yaşamaktadır.
E) Maurice Merleau-Ponty’nin fenomenolojik bedensellik yaklaşımı, çünkü öğrenci resmi yalnızca gözleriyle değil, tüm bedeniyle deneyimlemektedir.

Cevap : E) Maurice Merleau-Ponty’nin fenomenolojik bedensellik yaklaşımı, çünkü öğrenci resmi yalnızca gözleriyle değil, tüm bedeniyle deneyimlemektedir.

Açıklama : Maurice Merleau-Ponty, algının sadece zihinsel bir süreç olmadığını, bedenin de bu sürece aktif olarak katıldığını ve dünyanın beden aracılığıyla deneyimlendiğini savunur. Örnekteki öğrencinin tabloyu tüm bedeniyle hissetmesi, bu “bedensellik” yaklaşımını yansıtmaktadır.

14- Psikolojinin gelecekte disiplinlerarası bir bilim dalı olarak gelişmesi, aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurabilir?

A) Psikolojinin bireysel zihinsel süreçleri incelemeyi bırakmasını
B) Psikolojik araştırmalarda sadece nitel veri toplama yöntemlerinin kullanılması gerektiğini
C) Psikolojinin diğer bilim dallarından bağımsız bir şekilde ilerlemesini
D) Psikologların, biyoloji, ekonomi ve mühendislik gibi alanlarla daha fazla iş birliği yaparak yeni uygulama alanları geliştirmesini
E) Psikolojinin yalnızca klinik alanlarla sınırlı kalmasını

Cevap : D) Psikologların, biyoloji, ekonomi ve mühendislik gibi alanlarla daha fazla iş birliği yaparak yeni uygulama alanları geliştirmesini

Açıklama : Disiplinlerarası bir yaklaşım, psikolojinin diğer bilim dallarının yöntem ve bulgularından yararlanarak insan davranışını daha bütüncül bir şekilde anlamasını ve nöroekonomi, insan-bilgisayar etkileşimi gibi yeni uygulama alanları geliştirmesini sağlar.

15- Yapay zekâ destekli psikolojik değerlendirme sistemlerinin kullanımının artmasıyla birlikte aşağıdaki durumlardan hangisi en büyük etik sorunlardan biri olarak ortaya çıkmaktadır?

A) Yapay zekânın bireylerin özel bilgilerine erişmesi ve veri gizliliği ihlali riskinin ortaya çıkması
B) Yapay zekânın psikoloji eğitimi için kullanılması
C) Yapay zekânın veri analizi yaparak bireylerin zihinsel sağlık durumlarını tahmin etmesi
D) Yapay zekânın psikolojik testleri değerlendirme sürecini hızlandırması
E) Yapay zekânın bireylere terapötik destek sunması

Cevap : A) Yapay zekânın bireylerin özel bilgilerine erişmesi ve veri gizliliği ihlali riskinin ortaya çıkması

Açıklama : Yapay zeka sistemleri, psikolojik değerlendirme için bireylerin çok hassas ve kişisel verilerini işler. Bu verilerin yetkisiz erişime karşı nasıl korunacağı, yani “veri gizliliği ve güvenliği”, bu teknolojinin yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan en büyük etik sorunlardan biridir.

16- Jean Piaget’nin bilişsel gelişim kuramına göre, ergenler soyut işlemler dönemine girdiklerinde aşağıdaki bilişsel becerilerden hangisini geliştirmeye başlarlar?

A) Başkalarının bakış açısını anlamakta zorlanma
B) Sadece görünen bilgiyi işleme yeteneği
C) Mantıksal ve soyut düşünme yetisi
D) Duyusal algılar yoluyla çevreyi keşfetme
E) Sembolik oyun oynama

Cevap : C) Mantıksal ve soyut düşünme yetisi

Açıklama : Piaget’nin kuramına göre, ergenlikle birlikte girilen soyut işlemler dönemi, bireylerin somut nesnelerden bağımsız olarak hipotezler kurabildiği, varsayımsal düşünebildiği ve mantıksal çıkarımlar yapabildiği “mantıksal ve soyut düşünme yetisi”nin geliştiği dönemdir.

17- Şehir yaşamının psikolojik etkileri üzerine yapılan araştırmalar, yoğun trafik, gürültü ve yeşil alan eksikliğinin bireylerde stres ve kaygıyı artırabileceğini göstermektedir.
Aşağıdakilerden hangisi, şehir yaşamının bu olumsuz etkilerini azaltmak için önerilen stratejilerden biri değildir?

A) Kentsel alanlarda kamusal sosyal etkinlikleri azaltarak bireylerin daha az etkileşim kurmasını sağlamak
B) Bisiklet yolları ve yürüyüş parkurları gibi çevre dostu ulaşım yöntemlerini teşvik etmek
C) Topluluk bahçeleri oluşturarak bireylerin hem doğa ile hem de birbirleriyle bağ kurmasına fırsat tanımak
D) Gürültü kirliliğini azaltmak için şehir planlamasında ses yalıtım önlemleri almak
E) Şehir içindeki yeşil alanları artırarak doğayla etkileşimi güçlendirmek

Cevap : A) Kentsel alanlarda kamusal sosyal etkinlikleri azaltarak bireylerin daha az etkileşim kurmasını sağlamak

Açıklama : Şehir yaşamının olumsuz etkilerini azaltmak için yeşil alanları artırmak, gürültüyü azaltmak ve sosyal bağları güçlendirmek gibi stratejiler önerilir. Kamusal sosyal etkinlikleri azaltmak ise bireylerin sosyal izolasyonunu artıracağı için bu stratejilerle çelişir.

18- Yapay zekânın insan zihnini taklit etme sürecine ilişkin aşağıdaki açıklamalardan hangisi John Searle’ün Çin Odası düşünce deneyine dayalı eleştirisini en iyi yansıtır?

A) Bilgisayar sistemleri ve yapay sinir ağları, insan beyninin öğrenme süreçlerini tam anlamıyla taklit edebilir ve öz farkındalığa sahip olabilir.
B) Yapay zekâ, insan zihniyle tamamen aynı bilişsel süreçlere sahiptir; dolayısıyla bilinçli düşünme yetisine sahiptir.
C) Yapay zekâ sistemleri, sembolleri manipüle edebilir ancak bu sembollerin anlamını kavrayamaz; bu yüzden insan zihniyle aynı düzeyde bilinç geliştiremez.
D) Yapay zekâ, yalnızca dil işleme yeteneği geliştirerek anlamı kavrayabilir ve insanlarla aynı bilinç seviyesine ulaşabilir.
E) Yapay zekâ, duygusal zekâ ve bilinç kavramlarını geliştirme kapasitesine sahiptir; gelecekte insanlar gibi öznel deneyimler yaşayabilir.

Cevap : C) Yapay zekâ sistemleri, sembolleri manipüle edebilir ancak bu sembollerin anlamını kavrayamaz; bu yüzden insan zihniyle aynı düzeyde bilinç geliştiremez.

Açıklama : John Searle’ün Çin Odası argümanına göre, bir bilgisayar kurallara göre Çince sembolleri doğru bir şekilde işleyebilse (sözdizimi) bile, bu onun Çince anladığı (anlambilim) anlamına gelmez. Dolayısıyla, yapay zeka sistemleri sembolleri manipüle etse de anlamı kavrayamaz ve bilinçli bir zihne sahip olamaz.

19- Bir çocuk, gün boyunca yapay zekâ destekli bir sohbet robotuyla vakit geçirmekte ve robotun verdiği tepkilere alışmaktadır.
Bu çocuğun empati geliştirme sürecinin olumsuz etkilenmesinin en önemli sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocuğun robotla uzun süre geçirmesinin sosyal becerilerini güçlendirmesi
B) Yapay zekâ ile kurulan etkileşimlerin insan-insan etkileşimindeki duygusal geri bildirimleri sağlayamaması
C) Yapay zekâ destekli sohbet robotlarının çocuğa yeni kelimeler öğretmesi
D) Yapay zeka karakterlerinin, çocuğun karar alma becerilerini geliştirmesi
E) Çocuğun teknolojiye daha hızlı adapte olması

Cevap : B) Yapay zekâ ile kurulan etkileşimlerin insan-insan etkileşimindeki duygusal geri bildirimleri sağlayamaması

Açıklama : Empati, başkalarının duygularını anlama ve onlara uygun tepkiler verme becerisidir ve bu, karşılıklı duygusal geri bildirimlerle gelişir. Yapay zeka ile kurulan etkileşimler, gerçek insan etkileşiminin bu zengin ve karmaşık duygusal geri bildirimlerini sağlayamadığı için empati gelişimini olumsuz etkileyebilir.

20- Searle’ün konuşma edimleri teorisine göre, dil yalnızca bilgi aktarmakla kalmaz, aynı zamanda sosyal bağlamda belirli etkiler yaratma amacı taşır.
Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir konuşma edimine örnektir?

A) İstanbul, Türkiye’nin en büyük şehridir.
B) Benim adım Ayşe.
C) Güneş doğudan doğar.
D) Bugün hava çok güzel.
E) Sana söz veriyorum, yarın seni arayacağım.

Cevap : E) Sana söz veriyorum, yarın seni arayacağım.

Açıklama : John Searle’e göre konuşma edimleri, sadece bir durumu betimlemekle kalmaz, aynı zamanda bir eylemde bulunur. “Söz veriyorum” ifadesi, sadece bilgi aktarmaz, aynı zamanda “söz verme” eylemini de gerçekleştirir ve karşı tarafta bir beklenti yaratır. Bu nedenle tipik bir konuşma edimi örneğidir.