Küçük Gruplar Sosyolojisi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, küçük grupların sosyolojisi alanındaki temel kavramlar, grup dinamikleri, sosyal etkileşim ve yönetim yaklaşımları ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, küçük grupların toplum ve birey üzerindeki etkilerini anlamayı amaçlamaktadır.

Sosyolojik İmgelem (C. Wright Mills)

C. Wright Mills’in “sosyolojik imgelem” kavramı, bireyin gündelik hayatının sıradanlığından uzaklaşarak düşünmesinin nasıl mümkün olabileceğini gösterir. Bireyin kişisel sorunları ile toplumsal yapılar arasındaki bağlantıyı kurabilme yeteneğini ifade eder.

Neoklasik Düşüncede Çalışan Motivasyonu

Neoklasik düşünceye göre çalışanların motivasyonunu belirleyen en önemli faktör, çalışanların bireysel farklılıkları ve işin beşerî boyutudur. Ekonomik teşviklerin yanı sıra sosyal ve psikolojik ihtiyaçlar da motivasyonu etkiler.

Zimbardo Deneyi ve Sosyal Roller

Zimbardo’nun Stanford Hapishane Deneyi’nden çıkarılan ana sonuçlardan biri, sosyal rollerin bireylerin davranışlarını güçlü bir şekilde etkileyebileceğidir.

Tavistock Enstitüsü Araştırmaları ve Teknolojik Değişim

Tavistock Enstitüsü araştırmalarına göre kömür madenlerinde yapılan teknolojik değişiklikler sonucunda işçilerin küçük gruplar hâlinde çalışmaya ve yüz yüze iletişim kurabilmeye devam ettiği bilgisi yanlıştır. Yeni sistem küçük grupları parçalamış ve iletişimi azaltmıştır.

Sanayileşme Sürecinde Üretim Biçimlerindeki Değişimler

Sanayileşme sürecinde üretim biçimlerinin değişmesiyle işçiler belirlenen hızda çalışmak zorunda kalmış, üretim makineleri ve mallar standart hale gelmiş, el zanaatlarının yerini makine üretimi almış ve kitle üretimi büyük miktarda kaynak gerektirmiştir. Üretimde yaşanan aksaklıklar yalnızca işçileri değil tüm üretim zincirini etkiler.

Gabriel Tarde ve İcat Kavramı

Gabriel Tarde’a göre “icat” kavramı, mevcut fikirlerin yeni bir şekilde bir araya getirilmesini ifade eder ve toplumsal değişimin motorudur.

Grup Üyelerinin Temel Özellikleri

Grup üyeleri asgari ölçüde birbirlerine bağımlı, etkileşim ve iş birliği içinde, ortak norm ve değerlere sahip ve ortak amaçlar etrafında toplanmıştır. Hedeflere sadece bireysel çabalarla ulaşılması grup olmanın temel özelliği değildir.

Neoklasik Yönetim Düşüncesinde İşçinin Sosyal Durumu

Neoklasik yönetim düşüncesine göre bir işçinin iş grubundaki sosyal durumu önemlidir çünkü işçinin grup içinde kabul görme ve ait olma ihtiyacını karşılar.

İkna Teknikleri – Sadece O Değil

Bir satıcının “Bu ürünü alırsanız yanında hediye de veriyoruz!” demesi “Sadece o değil” ikna tekniğine örnektir.

Hawthorne Araştırması Aşamaları

Hawthorne Araştırması’nın aşamalarından biri Röle montaj odası deneyidir. Bu deney, çalışma koşullarının verimlilik üzerindeki etkilerini incelemiştir.

Sosyometri ve Eylem Teknikleri – Psikodrama

Sosyometri kapsamındaki eylem tekniklerinden biri psikodramadır.

Fordist Üretim Sistemi ve İşçi Bilgisi

Fordist üretim sistemi açısından işçilerin, ürettikleri ürünlerin detaylarını iyi bilmek zorunda olduğu bilgisi yanlıştır. İşler küçük parçalara ayrılmıştır.

Muzaffer Şerif ve Otokinetik Etki Deneyi

Muzaffer Şerif’in Otokinetik Etki Deneyi’nin grup dinamikleri alanına en önemli katkısı, sosyal normların bireysel algıyı etkileyebileceğini göstermesidir.

Parsons’un İşlevselcilik Teorisi ve Toplumsallaşma İşlevleri

Parsons’un işlevselcilik teorisine göre toplumsallaşmanın dört temel işlevinden biri çatışma değildir. Diğer işlevler uyum, amaca ulaşma, bütünleşme ve gizlilik (örüntü sürdürme)dir.

White ve Lippitt’in Liderlik Tarzları Çalışması

White ve Lippitt’in liderlik tarzları çalışmasına göre demokratik liderlik ortamının özelliklerinden biri çalışma motivasyonunun en yüksek olması ve yaratıcı bir ortamın oluşmasıdır.

Erving Goffman ve Dramaturjik Yaklaşım

Erving Goffman’ın dramaturjik yaklaşımına göre sahne önü, bireyin kendisini diğerlerine kabul ettirmek için rol oynadığı alan; sahne arkası ise daha doğal davrandığı alandır.

Referans Grubu ve Uyumsuzluk

Bireyin referans grubu ile üyelik grubu arasında bir uyuşmazlık yaşaması kimlik sorunları ve çatışmalara neden olabilir.

Sosyometri Çalışmalarının Gruplandırılması

Sosyometri kapsamındaki çalışmalar araştırma, teşhis ve geliştirme/tedavi olmak üzere üç ana grupta toplanmaktadır.

Hawthorne Araştırması – Röle Montaj Odası Deneyi ve Verimlilik

Röle montaj odasında verimlilik artışını belirleyen etmenlerden biri işçilerin deney odasında çalışmaktan hoşlanmasıdır.

Hawthorne Araştırması – Tel Bağlama Odası Deneyi

Tel bağlama odası deneyi Hawthorne araştırması’nın aşamaları arasında yer almaktadır.

Sonuç

Küçük gruplar sosyolojisi, toplumsal yaşamın temelini oluşturan küçük ölçekli etkileşimleri ve bu etkileşimlerin bireyler üzerindeki etkilerini anlamamızı sağlar. Grup dinamikleri, liderlik tarzları ve sosyal etkileşim teknikleri gibi konular, bu alandaki önemli çalışma alanlarını oluşturmaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi C. Wright Mills’in “sosyolojik imgelem” kavramına dair doğru bir açıklamadır?

A) Bireyin gündelik yaşamını olduğu gibi kabul etmesini gerektirir.
B) Bireyin toplumu ekonomik ilişkiler üzerinden değerlendirmesi gerektiğini savunur.
C) Sosyolojik kuramları ezberlemekle ortaya çıkar.
D) Bireyin gündelik hayatının sıradanlığından uzaklaşarak düşünmesinin nasıl mümkün olabileceğini gösterir.
E) Tarih ve siyaset bilgisi edinmekle kazanılabilir.

Cevap : D) Bireyin gündelik hayatının sıradanlığından uzaklaşarak düşünmesinin nasıl mümkün olabileceğini gösterir.

Açıklama : Sosyolojik imgelem, C. Wright Mills’e göre, bireylerin kendi kişisel sorunları ile daha geniş toplumsal yapılar ve tarihsel süreçler arasındaki bağlantıyı kurabilme yeteneğidir. Bu, gündelik hayatın ötesine geçerek daha geniş bir perspektifle düşünebilmektir.

2- Neo­klasik düşünceye göre çalışanların motivasyonunu belirleyen en önemli faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yöneticilerle kurulan akılcı ilişkiler
B) İşin fiziksel koşulları ve ücret sistemi
C) Ekonomik teşvikler
D) Çalışanların fiziksel yorgunluk seviyeleri
E) Çalışanların bireysel farklılıkları ve işin beşerî boyutu

Cevap : E) Çalışanların bireysel farklılıkları ve işin beşerî boyutu

Açıklama : Neoklasik (İnsan İlişkileri) yaklaşımı, çalışanların motivasyonunda sadece ekonomik teşviklerin değil, aynı zamanda sosyal ve psikolojik ihtiyaçların, grup içi ilişkilerin ve işin beşerî boyutunun da önemli olduğunu vurgular.

3- Aşağıdakilerden hangisi Zimbardo’nun deneyinden çıkarılan ana sonuçlar arasında yer almaktadır?

A) Sosyal statü, deneyin başarısını belirler.
B) Güçlü otorite karşısında bireyler her zaman direnç gösterir.
C) İnsanlar grup içinde diğer bireylere karşı empati geliştirir.
D) Sosyal roller, bireylerin davranışlarını güçlü bir şekilde etkileyebilir.
E) İnsanlar her zaman bireysel etik değerlerine bağlı kalır.

Cevap : D) Sosyal roller, bireylerin davranışlarını güçlü bir şekilde etkileyebilir.

Açıklama : Zimbardo’nun Stanford Hapishane Deneyi’nin en önemli sonucu, bireylerin kendilerine atfedilen sosyal rolleri (gardiyan, mahkum) ne kadar çabuk içselleştirdiğini ve bu rollerin onların davranışlarını ve kişiliklerini ne kadar güçlü bir şekilde etkileyebileceğini göstermesidir.

4- Tawistok Enstitüsü araştırmalarına göre kömür madenlerinde yapılan teknolojik değişiklikler sonucunda aşağıdakilerden hangisi yaşanmamıştır?

A) Yeni sistem işçilerin kazı yeteneğinin önemini azaltmış ve küçük grupları parçalamıştır.
B) Üretimle ilgili kararlar işçilerin oluşturduğu küçük gruplardan yöneticilere geçmiştir.
C) İşçiler daha önce rakip oldukları kişilerle birlikte çalışmak zorunda kalmışlardır.
D) İşçilerin işe, çalıştıkları yöneticiye ve gruba karşı bağlılık, sevgi ve ilgileri azalmıştır.
E) İşçiler küçük gruplar hâlinde çalışmaya ve yüz yüze iletişim kurabilmeye devam etmiştir.

Cevap : E) İşçiler küçük gruplar hâlinde çalışmaya ve yüz yüze iletişim kurabilmeye devam etmiştir.

Açıklama : Tavistock Enstitüsü’nün kömür madenlerinde yaptığı araştırmalar, yeni teknolojinin geleneksel küçük ve dayanışmacı çalışma gruplarını parçaladığını, işçileri birbirinden izole ettiğini ve yüz yüze iletişimlerini engellediğini ortaya koymuştur. Bu nedenle E şıkkı yaşanmamıştır.

5- Sanayileşme sürecinde üretim biçimlerinin değişmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) İşçiler, üretim sürecinde belirlenen hızda çalışmak zorunda kalmıştır.
B) Üretim makineleri ve üretilen mallar standart hâle gelmiştir.
C) El zanaatlarının yerini makine üretimi almıştır.
D) Kitle üretimi, büyük miktarlarda ham madde, sermaye ve emek gerektirmiştir.
E) Üretimde yaşanan herhangi bir aksaklık, yalnızca işçileri etkilemiştir.

Cevap : E) Üretimde yaşanan herhangi bir aksaklık, yalnızca işçileri etkilemiştir.

Açıklama : Sanayileşme ile birlikte üretim süreçleri birbirine sıkı sıkıya bağlanmıştır. Bu nedenle üretimde yaşanan herhangi bir aksaklık, sadece işçileri değil, tüm üretim zincirini, tedarikçileri ve hatta tüketicileri bile etkileyebilir.

6- Gabriel Tarde’a göre “icat” kavramı aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Mevcut fikirlerin yeni bir şekilde bir araya getirilmesi
B) Toplumun yeni materyaller kullanması
C) Liderler tarafından gerçekleştirilen büyük dönüşümler
D) Toplumun üst tabakalarından aşağıya doğru oluşan değişimler
E) Farklı toplumlardan gelen yenilikler

Cevap : A) Mevcut fikirlerin yeni bir şekilde bir araya getirilmesi

Açıklama : Gabriel Tarde’a göre toplumsal değişimin motoru olan “icat”, tamamen sıfırdan bir şey yaratmak değil, daha çok toplumda zaten var olan fikirlerin, bilgilerin veya pratiklerin yeni ve özgün bir şekilde bir araya getirilmesiyle ortaya çıkar.

7- Aşağıdakilerden hangisi grup üyelerinin temel özelliklerinden biri değildir?

A) Asgari ölçüde birbirlerine bağımlı olmaları
B) Sadece bireysel çabalarla hedefe ulaşmaları
C) Etkileşim ve iş birliği içinde olmaları
D) Ortak normlar ve değerlere sahip olmaları
E) Ortak amaç ve hedeflere sahip olmaları

Cevap : B) Sadece bireysel çabalarla hedefe ulaşmaları

Açıklama : Bir topluluğun grup olarak nitelendirilebilmesi için üyelerin ortak amaçlara sahip olması, etkileşim içinde olması ve birbirlerine bağımlı olması gerekir. Hedeflere sadece bireysel çabalarla ulaşılması, grup olmanın temel mantığına aykırıdır.

8- Neo­klasik yönetim düşüncesine göre bir işçinin iş grubundaki sosyal durumu neden önemlidir?

A) İşverenin beklentilerini yerine getirme motivasyonunu artırdığı için
B) İşçinin fiziksel koşullara uyum sağlamasını kolaylaştırdığı için
C) İşçinin grup içinde kabul görme ve ait olma ihtiyacını karşıladığı için
D) İşçinin bireysel yeteneklerini ortaya koymasını sağladığı için
E) Çalışanlar arası rekabeti zorunlu kıldığı için

Cevap : C) İşçinin grup içinde kabul görme ve ait olma ihtiyacını karşıladığı için

Açıklama : Neoklasik (İnsan İlişkileri) yaklaşımına göre, işçilerin verimliliğini ve motivasyonunu belirleyen önemli bir faktör, onların sosyal ihtiyaçlarıdır. İşçinin çalışma grubu tarafından kabul görmesi ve kendini o gruba ait hissetmesi, bu temel ihtiyacı karşıladığı için önemlidir.

9- Bir satıcının “Bu ürünü alırsanız yanında hediye de veriyoruz!” demesi aşağıdaki ikna tekniklerinden hangisine örnektir?

A) Sadece o değil (that’s-not-all)
B) Önce küçük sonra büyük rica (foot-in-the-door)
C) Önce büyük sonra küçük rica (door-in-the-face)
D) Sıra dışı istek (pique)
E) Giderek artan rica (low-ball)

Cevap : A) Sadece o değil (that’s-not-all)

Açıklama : “Sadece o değil” tekniğinde, karşı tarafa bir teklif sunulduktan hemen sonra, kişi karar vermeden teklife ek bir avantaj veya hediye eklenerek teklif daha cazip hale getirilir.

10- Aşağıdakilerden hangisi Hawthorne Araştırması’nın aşamalarından biridir?

A) Pijama modeli deneyi
B) Sosyal ilişkiler analizi
C) Ücretlendirme deneyi
D) Röle montaj odası deneyi
E) Müzik odası deneyi

Cevap : D) Röle montaj odası deneyi

Açıklama : Ünlü Hawthorne Araştırmaları, birkaç aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamaların en bilinenlerinden biri, aydınlatma, dinlenme molaları gibi fiziksel koşulların değiştirilerek verimlilik üzerindeki etkilerinin incelendiği “Röle Montaj Odası Deneyi”dir.

11- Aşağıdakilerden hangisi bir eylem tekniği olarak sınıflandırılır?

A) Sosyometrik algı testi
B) Sosyometri testi
C) Psikodrama
D) Sosyometri soru cetveli
E) Rol testi

Cevap : C) Psikodrama

Açıklama : Moreno tarafından geliştirilen sosyometri teknikleri içinde, bireylerin iç dünyalarını, çatışmalarını ve ilişkilerini spontane bir şekilde canlandırarak (eyleme dökerek) hem anlamalarını hem de tedavi olmalarını sağlayan yönteme “psikodrama” denir.

12- Aşağıdakilerden hangisi Fordist üretim sistemi açısından yanlıştır?

A) Üretim bandına dayalı bir sistemdir.
B) İşçiler, ürettikleri ürünlerin detaylarını iyi bilmek zorundadır.
C) Fordizm, II. Dünya Savaşı sonrası kapitalist endüstrileşme süreciyle ilişkilendirilmiştir.
D) İşçiler genellikle küçük ve vasıfsız işler yapar.
E) Ürünlerin standartlaştırılarak seri üretimi esas alınır.

Cevap : B) İşçiler, ürettikleri ürünlerin detaylarını iyi bilmek zorundadır.

Açıklama : Fordist üretim sisteminde, iş süreci çok küçük ve basit parçalara ayrıldığı için işçilerin, ürettikleri ürünün bütünü veya detayları hakkında bilgi sahibi olmaları gerekmez; sadece kendilerine verilen basit ve tekrarlayıcı görevi yapmaları yeterlidir.

13- Muzaffer Şerif’in Otokinetik Etki Deneyi’nin grup dinamikleri alanına en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal normların bireysel algıyı etkileyebileceğini göstermesi
B) Grup düşüncesinin nasıl şekillendiğini gösteriyor olması
C) Grup baskısının liderlik üzerindeki etkisini incelemesi
D) Bireylerin her zaman bağımsız karar verdiğini ortaya koyması
E) Görsel algının bilimsel yöntemlerle ölçülmesi

Cevap : A) Sosyal normların bireysel algıyı etkileyebileceğini göstermesi

Açıklama : Muzaffer Şerif’in deneyi, belirsiz bir durumda bireylerin tek başlarınayken verdikleri yargıların, grup içinde bir araya geldiklerinde birbirine yakınsadığını ve ortak bir “sosyal norm” oluşturduğunu göstermiştir. Bu, grup normlarının bireysel algı ve yargıları nasıl şekillendirdiğinin klasik bir kanıtıdır.

14- Aşağıdakilerden hangisi Parsons’un işlevselcilik teorisine göre toplumsallaşmanın dört temel işlevinden biri değildir?

A) Gizlilik (Pattern Maintenance)
B) Uyum (Adaptation)
C) Amaca ulaşma (Goal Attainment)
D) Bütünleşme (Integration)
E) Çatışma (Conflict)

Cevap : E) Çatışma (Conflict)

Açıklama : Talcott Parsons’un AGIL şemasına göre, her sosyal sistemin varlığını sürdürebilmesi için dört temel işlevi yerine getirmesi gerekir: Uyum (Adaptation), Amaca Ulaşma (Goal Attainment), Bütünleşme (Integration) ve Latent Pattern Maintenance (Gizil Örüntülerin Sürdürülmesi). “Çatışma”, bu modelin bir işlevi değil, aksine sistemin dengesini bozan bir durumdur.

15- White ve Lippitt’in liderlik tarzları çalışmasına göre aşağıdakilerden hangisi demokratik liderlik ortamının özelliklerindendir?

A) Lider odada olmadığı zaman çalışmalar durmuştur.
B) Grup üyeleri daha fazla eğlenceye odaklanmıştır.
C) Çalışmalara katılım düşüktür.
D) Çalışma motivasyonu en yüksektir ve yaratıcı bir ortam oluşmuştur.
E) Bağımlı davranışlar sık görülmüştür.

Cevap : D) Çalışma motivasyonu en yüksektir ve yaratıcı bir ortam oluşmuştur.

Açıklama : White ve Lippitt’in deneyinde, grup üyelerinin karar alma süreçlerine katıldığı, liderin rehberlik ettiği “demokratik liderlik” ortamında, hem iş motivasyonunun hem de yaratıcılığın en yüksek düzeyde olduğu gözlemlenmiştir.

16- Erving Goffman’ın dramaturjik yaklaşımına göre sahne önü ve sahne arkası kavramları aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Sahne önü, bireyin yalnız başına olduğu alan; sahne arkası ise sosyal rollerin dışa vurulduğu alandır.
B) Sahne önü, bireyin kendisini diğerlerine kabul ettirmek için belirli bir rol oynadığı; sahne arkası ise daha doğal ve rahat davrandığı alandır.
C) Sahne önü, bireyin özel hayatında sergilediği davranışlar; sahne arkası ise resmi ilişkilerdeki tutumu anlamına gelir.
D) Sahne önü, bireyin toplumdan izole olduğu; sahne arkası ise toplumsal beklentilere uygun davrandığı alandır.
E) Sahne önü, bireyin olduğu gibi davrandığı; sahne arkası ise toplumsal rollerine uygun davrandığı alandır.

Cevap : B) Sahne önü, bireyin kendisini diğerlerine kabul ettirmek için belirli bir rol oynadığı; sahne arkası ise daha doğal ve rahat davrandığı alandır.

Açıklama : Goffman’a göre bireyler, sosyal etkileşimlerde belirli bir izlenim yaratmak için “sahne önünde” bir rol oynarlar. “Sahne arkası” ise bu rolden çıktıkları, daha samimi ve doğal davrandıkları özel alanlarıdır.

17- Bireyin referans grubu ile üyelik grubu arasında bir uyuşmazlık yaşaması aşağıdakilerden hangisine neden olabilir?

A) Bireylerin gruptan dışlanması
B) Kimlik sorunları ve çatışmalar
C) Sosyal kimliğin netleşmesi
D) Daha az grup çatışması
E) Daha fazla sosyal tatmin

Cevap : B) Kimlik sorunları ve çatışmalar

Açıklama : Bir bireyin, fiilen üyesi olduğu grubun (üyelik grubu) değerleriyle, örnek aldığı ve benzemek istediği grubun (referans grubu) değerleri birbiriyle çeliştiğinde, kişi bu iki grup arasında kalarak “kimlik sorunları ve çatışmalar” yaşayabilir.

18- Sosyometri kapsamındaki çalışmalar hangi üç ana grupta toplanmaktadır?

A) Davranış gözlemi, sosyal ağ analizi, deney
B) Kuram geliştirme, deneysel yöntem, psikodrama
C) Araştırma, teşhis, geliştirme/tedavi
D) Gözlem, deney, analiz
E) Bireysel inceleme, grup analizi, sosyogram

Cevap : C) Araştırma, teşhis, geliştirme/tedavi

Açıklama : Sosyometri, grup içi ilişkileri ve dinamikleri incelemek için üç temel amaçla kullanılır: Grup yapısını anlamak için “araştırma”, mevcut sorunları saptamak için “teşhis” ve grup ilişkilerini iyileştirmek için “geliştirme/tedavi”.

19- Aşağıdakilerden hangisi röle montaj odasında verimlilik artışını belirleyen etmenlerden biridir?

A) Gündelik iş süresinin yarım saat kısaltılması
B) Dinlenme aralıklarının verilmesi
C) İşçilerin deney odasında çalışmaktan hoşlanması
D) Haftada beş günlük çalışma düzenine geçilmesi
E) Ücret ödeme sisteminde yenilik yapılması

Cevap : C) İşçilerin deney odasında çalışmaktan hoşlanması

Açıklama : Hawthorne araştırmalarının röle montaj odası deneyinde, fiziksel koşullardaki değişikliklerden bağımsız olarak verimliliğin sürekli artmasının temel nedeninin, deney grubundaki işçilerin özel olarak seçildiklerini, gözlemlendiklerini ve kendilerine değer verildiğini hissetmeleri, yani “deney odasında çalışmaktan hoşlanmaları” olduğu sonucuna varılmıştır.

20- Tel bağlama odası deneyi aşağıdaki araştırmalardan hangisinin aşamaları arasında yer almaktadır?

A) Hawthorne araştırması
B) Stanford araştrıması
C) Yankee city araştrıması
D) Tawistok araştrıması
E) Harwood araştrıması

Cevap : A) Hawthorne araştırması

Açıklama : “Tel Bağlama Odası Deneyi”, Hawthorne araştırmalarının son ve en önemli aşamalarından biridir. Bu deneyde, işçilerin kendi aralarında oluşturdukları enformel grup normlarının, yönetimin koyduğu resmi üretim hedeflerinden daha etkili olduğu gözlemlenmiştir.