Memlükler Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, Memlük Devleti’nin (1250-1517) Mısır ve Suriye’deki hakimiyet dönemi, önemli sultanları, askeri ve siyasi olayları ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, Memlüklerin İslam dünyasındaki rolünü ve Osmanlılarla olan ilişkilerini anlamayı amaçlamaktadır.

Sultan Barsbay’ın İlk Hedefi: Doğu Akdeniz Korsanları

Sultan Barsbay’ın 1422’de tahta geçişinden sonraki ilk hedefi, devletin ticaretine zarar veren Doğu Akdeniz korsanları ile mücadele etmek olmuştur.

Memlüklerin Mısır’da Etkin Olma Sebepleri

Memlük askerlerinin Mısır’da daha etkin olmalarının ardındaki sebeplerden biri, Mısır’ın Abbasi hilafet merkezinden uzak ve kendine has sosyo-ekonomik özelliklere sahip olmasıdır.

Memlüklerin Eğitim Aldığı Okul: Tabaka

Kahire’ye getirilen kölelerin Müslüman olduktan sonra yerleştirildikleri ve eğitim aldıkları okulun adı Tabaka’dır.

Akka’nın Fethi ve Sonrası Gelişmeler

1293’te Akka’nın Memlükler tarafından fethinden sonraki gelişmelerden biri, Haçlıların Kıbrıs Adası’nı ele geçirmiş olması değildir. Haçlılar zaten Kıbrıs’taydı.

Üç Kez Tahta Çıkan Memlük Sultanı: Nasiruddin Muhammed b. Kalavun

Üç kez tahta çıkan Memlük sultanı Nasiruddin Muhammed b. Kalavun’dur.

Sultan Ferec’in Suriye Seferi’nin Nedeni

Şeyh el-Mahmudî ve Nevruz’un isyanı nedeniyle Sultan Ferec Suriye’ye sefer düzenlemek zorunda kalmıştır.

Sultan Baybars’ın Askerî Politikaları

Sultan Baybars’ın askerî politikalarından biri Eyyubi emirliklerini Memlük idaresinden çıkarmak değildir; tam tersine bu emirleri ortadan kaldırmıştır.

Bahrî Memlükler Dönemi Sultanları

Kayıtbay, Bahrî Memlükler döneminde hükümdarlık yapmamıştır.

Memlük Sisteminin İslam Devletleri Üzerindeki Etkisi

İslam dünyasında memlük sisteminin kullanılmaya başlanması, diğer İslam devletlerinin de memlük askeri edinmeye başlamasına neden olmuştur.

Türk Kökenli Memlükleri Bağdat’a Yerleştiren Halife

Türk kökenli memlükleri Bağdat’a ilk olarak yerleştiren halife Me’mun’dur.

“Türk Devleti’ni Kuran Sultan”: Baybars el-Bundukdarí

Döneminin tarihçileri tarafından “Türk Devleti’ni kuran sultan” şeklinde anılan Memlük sultanı Baybars el-Bundukdarí’dir.

Burcî Memlükleri Hakkında Yanlış Bilgi

Memlük Devleti’nin gerçek kurucusu sayılan Baybars el-Bundukdârî, Burcî Memlükleri dönemi sultanlarındandır bilgisi yanlıştır. Baybars Bahrî Memlükler dönemindendir.

Memlüklerde Bağlılık ve Dayanışma: Hoşdaşlık

Memlüklerin kendi aralarında ve kendilerini azat eden eski efendilerine karşı var olan bağlılık ve dayanışmaya hoşdaşlık adı verilir.

Oğulları ve Torunları Tahta Geçen Memlük Sultanı: Seyfeddin Kalavun

Kendisinden sonra oğulları ve torunları tahta geçen Memlük sultanı Seyfeddin Kalavun’dur.

Memlüklerin Siyasi Meşruiyetini Sağlayan Olay: Aynicalût Galibiyeti

Memlüklerin Mısır ve Suriye’de karşı karşıya kaldıkları siyasi meşruiyet problemlerini tamamen ortadan kaldıran olay Aynicalût galibiyetidir.

Sultan Baybars Döneminde Ele Geçirilmeyen Bölge

Sultan Baybars döneminde ele geçirilen bölgeler arasında Kıbrıs yer almamaktadır.

Seyfeddin Kalavun Hakkında Yanlış Bilgi

Seyfeddin Kalavun ile ilgili yanlış olan bilgi, Memlük Devleti’nin gerçek kurucusu sayılmasıdır. Gerçek kurucu Baybars’tır.

Timurlu Şahruh’un Kışkırtmasıyla Memlüklere Saldıran Devletler

Timurlu Şahruh’un kışkırtması ile 1433 yılında Memlük topraklarına saldırı düzenleyen iki devlet Akkoyunlular ve Dulkadıroğulları’dır.

Çerkes Memlüklerin Sayısını Artıran Emir: Yelboğa el-Ömeri

Nasiruddin Muhammed’in oğulları döneminde Çerkes memlüklerin sayısını arttırarak ilerleyen süreçte etkin olmalarını sağlayan Çerkes emiri Yelboğa el-Ömeri’dir.

Ankara Savaşı Sonrası Karamanoğullarının Tarsus’u Ele Geçirmesi

1402 yılında gerçekleşen Ankara Savaşı neticesinde Timur’un himayesinde yeniden kurulan beyliklerden Karamanoğulları, Memlükler’e karşı harekete geçip Tarsus’u ele geçirmiştir.

Sonuç

Memlükler, Orta Çağ İslam dünyasında önemli bir güç olmuş, özellikle Haçlılara ve Moğollara karşı verdikleri mücadelelerle tarihe geçmişlerdir. Mısır ve Suriye’deki uzun süreli hakimiyetleri, bölgenin siyasi ve kültürel yapısını derinden etkilemiştir.

1- Sultan Barsbay’ın 1422’de tahta geçişinden sonra ilk hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Timur tehdidine son vermek
B) Devlet yapısını dönüştürmek
C) Osmanlı Devleti’nin topraklarını ele geçirmek
D) Karamanoğulları ile ilişkileri düzeltmek
E) Doğu Akdeniz korsanları ile mücadele etmek

Cevap : E) Doğu Akdeniz korsanları ile mücadele etmek

Açıklama : Sultan Barsbay, tahta geçtikten sonra devletin ekonomisine ve ticaretine büyük zarar veren, özellikle Kıbrıs merkezli Katalan ve Cenevizli korsanların faaliyetlerine son vermeyi ilk hedef olarak belirlemiş ve Doğu Akdeniz’de güvenliği sağlamak için seferler düzenlemiştir.

2- Aşağıdakilerden hangisi Memlük askerlerinin Mısır’da daha etkin olmalarının ardındaki sebeplerden birisidir?

A) Emevi halifelerinin Mısır’da etkin olamamaları
B) Fatımi hilafetinin merkezi oluşu
C) Farklı coğrafi merkezlerin birleşim noktasında olması
D) Abbasi hilafet merkezinden uzak ve kendine has sosyo-ekonomik özelliklere sahip olması
E) Mısır’ın askeri bakımdan güçsüz oluşu

Cevap : D) Abbasi hilafet merkezinden uzak ve kendine has sosyo-ekonomik özelliklere sahip olması

Açıklama : Mısır’ın, Abbasi halifeliğinin merkezi olan Bağdat’a coğrafi olarak uzak olması, merkezden gelen kontrolü zayıflatmış ve Mısır’ın kendine has sosyo-ekonomik yapısı, burada görev yapan Memlük komutanlarının güçlenerek daha etkin ve bağımsız hareket etmelerine olanak tanımıştır.

3- Kahire’ye getirilen kölelerin Müslüman olduktan sonra yerleştirildikleri ve eğitim aldıkları okulun adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kale
B) Hoşdaş
C) Üstaddâr
D) Mansura
E) Tabaka

Cevap : E) Tabaka

Açıklama : Memlük sisteminde, satın alınan kölelerin (memlüklerin) askeri ve idari eğitim aldıkları, kışla ve okul işlevi gören kurumlara “tabaka” veya “tıbak” adı verilirdi.

4- Aşağıdakilerden hangisi 1293’te Akka’nın Memlükler tarafından fethinden sonraki gelişmelerden biri değildir?

A) Haçlılar Kıbrıs Adası’nı ele geçirmişlerdir.
B) Alaiyye saldırısı Karamanoğularının yardımı ile bertaraf edilmiştir.
C) Haçlılar Alaiyye’ye (Alanya) ve İskenderiye limanlarına bir saldırı gerçekleştirmişlerdir.
D) Papa’nın emri ile Avrupa devletleri Memlük limanlarındaki ticarete ambargo uygulamaya başladılar.
E) Haçlılar Anadolu-Mısır arasındaki ticarete zarar vermek için birtakım girişimlerde bulunmuşlardır.

Cevap : A) Haçlılar Kıbrıs Adası’nı ele geçirmişlerdir.

Açıklama : Akka’nın fethi, Haçlıların Doğu Akdeniz’deki son önemli kalesinin de kaybedilmesi anlamına geliyordu. Bu fetihten sonra Haçlılar Kıbrıs’ı ele geçirmemiş, aksine zaten daha önceden üs olarak kullandıkları Kıbrıs’a çekilmişlerdir.

5- Aşağıdaki Memlük sultanlarından hangisi üç kez tahta çıkmıştır?

A) Seyfeddin Kutuz
B) Bereke Han
C) Seyfeddin Kalavun
D) Baybars el-Bundukdârî
E) Nasiruddin Muhammed b. Kalavun

Cevap : E) Nasiruddin Muhammed b. Kalavun

Açıklama : Memlük tarihinde en uzun süre hüküm süren sultanlardan biri olan ve Sultan Kalavun’un oğlu olan Nâsırüddin Muhammed, emirler arasındaki güç mücadeleleri nedeniyle saltanatına ara verilerek toplamda üç kez tahta çıkmıştır.

6- Şeyh el-Mahmudî ve Nevruz’un isyanı nedeniyle Sultan Ferec aşağıdakilerden hangisine sefer düzenlemek zorunda kalmıştır?

A) Suriye
B) İskenderiye
C) Kahire
D) Kudüs
E) Mekke

Cevap : A) Suriye

Açıklama : Sultan Ferec döneminde, devletin Suriye valileri olan Şeyh el-Mahmudî ve Nevruz, merkezî otoriteye karşı isyan etmişlerdir. Sultan Ferec de bu isyanı bastırmak için Suriye üzerine sefer düzenlemek zorunda kalmıştır.

7- Aşağıdakilerden hangisi Sultan Baybars’ın askerî politikalarından biri değildir?

A) İlhanlılara karşı Altınordu Devleti ile ittifaklar kurmak
B) Aynicalût Savaşı neticesinde elde edilen sınırları korumak
C) Eyyubi emirliklerini Memlük idaresinden çıkarmak
D) İslam dünyasını Haçlılara ve Moğollara karşı savunmak
E) Moğollara karşı savaşarak Abbasi hilafetinin merkezi Bağdat’ı tekrar ele geçirmek

Cevap : C) Eyyubi emirliklerini Memlük idaresinden çıkarmak

Açıklama : Sultan Baybars, Memlük Devleti’nin gerçek kurucusu olarak kabul edilir ve politikası, devletin otoritesini sağlamlaştırmaya yöneliktir. Bu nedenle, Suriye’deki Eyyubi emirliklerini Memlük idaresinden çıkarmak değil, tam aksine onları ortadan kaldırarak bu bölgeleri doğrudan merkeze bağlamak istemiştir.

8- Aşağıdaki sultanlardan hangisi Bahrî Memlükler döneminde hükümdarlık yapmamıştır?

A) Kayıtbay
B) Seyfeddin Kutuz
C) Baybars el-Bundukdarî
D) Nûreddin Ali
E) İzzeddin Aybek et-Türkmâni

Cevap : A) Kayıtbay

Açıklama : İzzeddin Aybek, Kutuz, Baybars ve Nûreddin Ali, Memlük Devleti’nin ilk dönemi olan Bahrî Memlükleri (1250-1382) döneminde sultanlık yapmışlardır. Kayıtbay ise ikinci dönem olan Burcî Memlükleri (1382-1517) döneminin önemli sultanlarındandır.

9- İslam dünyasında memlük sisteminin kullanılmaya başlanması İslam devletleri üzerinde nasıl bir etki bırakmıştır?

A) Diğer İslam devletleri de memlük askeri edinmeye başlamışlardır.
B) Askeri bakımdan güçsüz düşmüşlerdir.
C) Devletler siyasi ve askerî bakımdan istikrarlı bir dönem geçirmişlerdir.
D) Köle ticaretinin azalmasına neden olmuştur.
E) Devletler arası çatışma ve savaşlar artmıştır.

Cevap : A) Diğer İslam devletleri de memlük askeri edinmeye başlamışlardır.

Açıklama :

10- Türk kökenli memlükleri Bağdat’a ilk olarak yerleştiren halife aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mu’tasım
B) Harun Reşîd
C) Emin
D) Mansûr
E) Me’mun

Cevap : E) Me’mun

Açıklama :

11- Döneminin tarihçileri tarafından “Türk Devleti’ni kuran sultan” şeklinde anılan Memlük sultanı kimdir?

A) Muzafferüddin Mûsâ
B) İzzeddin Aybek
C) Şecerüddürr
D) Baybars el-Bundukdarí
E) Nûreddin Ali

Cevap : D) Baybars el-Bundukdarí

Açıklama :

12- Burcî Memlüklerle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Kale burçlarında meskün oldukları için “Burciyye Memlükleri olarak da bilinmektedirler.
B) Burci Memlükler, Seyfeddin Kalavun’dan sonra Memlük siyasetinde etkin rol oynamaya başlamışlardır.
C) Burcî Memlükleri döneminin ilk sultanı Berkuk’tur.
D) Memlük Devleti’nin gerçek kurucusu sayılan Baybars el-Bundukdârî, Burcî Memlükleri dönemi sultanlarındandır.
E) Çoğunluğu Çerkes asıllıdır.

Cevap : D) Memlük Devleti’nin gerçek kurucusu sayılan Baybars el-Bundukdârî, Burcî Memlükleri dönemi sultanlarındandır.

Açıklama : Sultan Baybars, Memlük Devleti’nin ilk dönemi olan Bahrî Memlükleri’nin en önemli sultanıdır. Burcî Memlükleri dönemi ise 1382’de Sultan Berkuk ile başlamıştır. Bu nedenle Baybars’ın Burcî dönemi sultanı olduğu bilgisi yanlıştır.

13- Memlüklerin kendi aralarında ve kendilerini azat eden eski efendilerine karşı var olan bağlılık ve dayanışmaya ne ad verilir?

A) Ağa
B) Hoşdaşlık
C) Efendi
D) Gulam
E) Üstadüddârlık

Cevap : B) Hoşdaşlık

Açıklama : Memlük sisteminde, aynı efendiye (üstad) hizmet etmiş olan memlükler arasında kurulan güçlü yoldaşlık, kardeşlik ve dayanışma bağına “hoşdaşlık” denirdi.

14- Kendisinden sonra oğulları ve torunları tahta geçen Memlük sultanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nasiruddin Muhammed b. Kalavun
B) Baybars el-Bundukdârî
C) Seyfeddin Kalavun
D) Zeyneddin II. Şaban el-Eşref
E) Zeyneddin II. Haccî

Cevap : C) Seyfeddin Kalavun

Açıklama : Sultan Seyfeddin Kalavun’un ölümünden sonra, Memlük tahtına uzun bir süre onun oğulları ve torunları (Kalavun Hanedanı) geçmiştir. Bu durum, Memlük sisteminde nadir görülen bir hanedan egemenliği oluşturmuştur.

15- Aşağıdakilerden hangisi Memlüklerin Mısır ve Suriye’de karşı karşıya kaldıkları siyasi meşruiyet problemlerini tamamen ortadan kaldırmıştır?

A) Memlüklerin, Eyyübîleri Abbasiye civarında mağlup etmesi
B) Aynicalût galibiyeti
C) Mansura galibiyeti
D) Turanşah’ın Faraskur galibiyeti
E) Sultan İzzeddin Aybek’in öldürülmesi

Cevap : B) Aynicalût galibiyeti

Açıklama : Memlüklerin 1260 yılında Moğolları Aynicalût Savaşı’nda yenilgiye uğratması, sadece Moğol ilerleyişini durdurmakla kalmamış, aynı zamanda Memlüklerin tüm İslam dünyasının koruyucusu olarak görülmelerini sağlayarak siyasi meşruiyetlerini tamamen pekiştirmiştir.

16- Aşağıdaki yerlerden hangisi Sultan Baybars döneminde ele geçirilen bölgelerden biri değildir? (Soru iptal edilmiştir)

A) Antakya
B) Akka
C) Kıbrıs
D) Safed
E) Sayda

Cevap : C) Kıbrıs

Açıklama :

17- Seyfeddin Kalavun ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) İlhanlı ordusunu Humus civarında yenilgiye uğratmıştır.
B) 1382’ye kadar Memlük tahtına soyundan gelen kişiler oturmuştur.
C) Sultan Baybars’ın oğullarının kısa süreli saltanatlarından sonra Memlük sultanı olmuştur.
D) Memlük Devleti’nin gerçek kurucusu sayılmaktadır
E) Aslen Kıpçak Türklerindendir.

Cevap : D) Memlük Devleti’nin gerçek kurucusu sayılmaktadır

Açıklama : Seyfeddin Kalavun önemli bir sultan olsa da, Memlük Devleti’nin “gerçek kurucusu” olarak kabul edilen kişi, devleti sağlam temellere oturtan ve kurumsallaştıran Sultan Baybars’tır.

18- Timurlu Şahruh’un kışkırtması ile 1433 yılında Memlük topraklarına saldırı düzenleyen iki devlet aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Dulkadıroğulları-Eratna Beyliği
B) Osmanlı Devleti-Akkoyunlular
C) Akkoyunlular-Dulkadıroğulları
D) Kadı Burhaneddin Devleti-Karakoyunlular
E) Karakoyunlular-Karamanoğulları

Cevap : C) Akkoyunlular-Dulkadıroğulları

Açıklama :

19- Nasiruddin Muhammed’in oğulları döneminde Çerkes memlüklerin sayısını arttırarak ilerleyen süreçte etkin olmalarını sağlayan Çerkes emiri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ketboğa
B) Yelboğa el-Ömeri
C) Barsbay
D) Seyfeddin Kalavun
E) Emir Baydara

Cevap : B) Yelboğa el-Ömeri

Açıklama : Nâsırüddin Muhammed’in oğullarının yetersiz yönetimleri sırasında, Çerkes kökenli güçlü emirlerden olan Yelboğa el-Ömerî, kendi gücünü artırmak için çok sayıda Çerkes memlükü orduya ve devlete yerleştirmiş, bu da daha sonra Burcî (Çerkes) Memlükleri döneminin başlamasına zemin hazırlamıştır.

20- 1402 yılında gerçekleşen Ankara Savaşı neticesinde Timur’un himayesinde yeniden kurulan beyliklerden hangisi Memlükler’e karşı harekete geçip Tarsus’u ele geçirmiştir?

A) Karakoyunlular
B) Karamanoğulları
C) Eratna Beyliği
D) Dulkadiroğulları
E) Akkoyunlular

Cevap : B) Karamanoğulları

Açıklama : Ankara Savaşı’ndan sonra yeniden güçlenen Karamanoğulları, hem Osmanlılarla hem de güneydeki komşuları olan Memlüklerle mücadeleye girişmiş ve bu süreçte Memlüklerin elindeki Tarsus ve çevresini ele geçirmişlerdir.