Sosyolojiye Giriş-2 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, sosyolojinin temel konularından olan küreselleşme, toplumsal değişim, demografi, suç ve aile gibi kavramlar ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, sosyolojik düşüncenin farklı alanlarına giriş niteliğinde bilgiler sunmayı amaçlamaktadır.

Ekonomik Küreselleşmenin Sonuçları

Ekonomik küreselleşme, pek çok ürünün uluslararası dolaşımını, sanayileşmiş ülkelerde işlerin azalmasını ve yatırımların farklı ülkelere kaymasını beraberinde getirirken, çalışanların sosyal hak ve ücretlerinde her zaman iyileşme sağlamaz.

Yaşlanma Kuramları: Aktivite Kuramı ve Yaşamdan Geri Çekilme Teorisi

Yaşamdan geri çekilme teorisinin aksine, aktivite kuramı yaşlıların aktif kalarak daha mutlu bir yaşlılık geçireceklerini savunur.

Göç Teorileri: Petersen’in Sınıflandırması

Petersen’in isteklilik seviyesine göre geliştirdiği beş göç çeşidi arasında ilkel göç, zoraki göç, yönlendirilmiş göç, kitlesel göç ve serbest göç bulunur. İlişkilendirilmiş göç bu sınıflandırmada yer almaz.

Suç Sosyolojisi: Farklılaşmış Birlik Kuramı (Sutherland)

Edwin H. Sutherland’ın “Farklılaşmış Birlik” kuramı, suç davranışının suçlu normları benimseyen gruplarla etkileşim sonucu öğrenildiğini ifade eder.

Yeni Toplumsal Hareketlerin Özellikleri

Yeni toplumsal hareketler, ekonomik ve siyasal sınıf temelinden ziyade kültür ve bireysel kimlik temelinde örgütlenmişlerdir.

Nüfus ve Gıda İlişkisi (Malthus)

Thomas Robert Malthus, gıda arzının aritmetik, nüfusun ise geometrik olarak arttığını ve bunun kıtlıklara yol açacağını öne sürmüştür.

Suç Sosyolojisinde Sağ ve Sol Gerçekçilik

Suç sosyolojisinde sağ gerçekçiler insanın doğasına kötümser yaklaşırken, sol gerçekçiler suçun toplumsal ve ekonomik kökenlerine odaklanırlar.

Otorite Tipleri: Karizmatik Otorite (Weber)

Max Weber’e göre karizmatik otorite, liderin kişisel özelliklerine dayanan ve ilahi bir lütuf olarak algılanan bir otorite tipidir.

Kapitalizmin Ortaya Çıkışı (Weber)

Max Weber, kapitalizmin Kalvinist dini yaşantının niyetlenilmemiş bir sonucu olduğunu savunur.

Aile Tipleri: Anaerkil Aile

Soy ve otorite temelli aile türlerinden biri anaerkil ailedir; otorite annededir.

Göç Teorileri: Göç Sistemleri Teorisi

Göç sistemleri teorisi, göçü göçmen alışverişi içinde olan ülkeler arasında oluşan bir sistem olarak tanımlar.

Demografinin Temel Değişkenleri

Demografların üzerinde yoğunlaştığı temel değişkenler doğum, ölüm ve göçtür. Okuryazarlık oranı demografik bir değişken değildir.

Bürokrasinin Önemi (Weber)

Max Weber, sosyologların dikkatini bürokratik yapının modern toplumdaki önemine çekmiştir.

Çatışma Kuramı ve Eğitim

Çatışma kuramı, eğitimin toplumsal eşitsizliği nasıl desteklediğini ve güçlendirdiğini aydınlatır.

Eski Toplumsal Hareketlerin Örgütlenme Özellikleri

Eski toplumsal hareketler genellikle siyasal parti ve sendikalar temelinde örgütlenmişlerdir.

Yorumsamacı Yaklaşım ve Yaşlılık Araştırmaları

Yorumsamacı yaklaşım araştırma soruları, yaşlı insanların sosyal dünyalarına odaklanır ve hayat hikâyeleri yolu ile yaşlıların deneyimlerini anlamayı hedefler.

Küreselleşme ve Yer Poligamisi (Beck)

Ulrich Beck, küreselleşme ile birlikte insanların aynı anda birden fazla yerde yaşayabilme durumunu “yer poligamisi” kavramı ile açıklar.

Modern Kent ve Sermaye Çevrimi Kuramı (Harvey)

Modern kente ilişkin Sermaye Çevrimi Kuramı David Harvey’e aittir.

Küreselleşmenin Tanımı (Held, McGrew ve Perraton)

Held, McGrew ve Perraton, küreselleşmeyi tanımlarken genişleme, yoğunluk, hız ve etki unsurlarını vurgularlar. Benlik bu unsurlardan biri değildir.

Toplumsal Denetim/Kontrol Kavramı

Toplum, sapkın insan davranışını engellemek için birtakım teknikler ve stratejiler vasıtasıyla temel normların kabulünü sağlar; bu süreç toplumsal denetim/kontrol olarak adlandırılır.

Sonuç

Sosyoloji, toplumun yapısını, toplumsal değişimi ve bireylerin sosyal etkileşimlerini anlamak için çeşitli teorik ve metodolojik araçlar sunar. Bu makalede ele alınan kavramlar, sosyolojinin geniş ilgi alanını ve toplumsal sorunlara farklı açılardan bakma yeteneğini yansıtmaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi ekonomik küreselleşmenin bir sonucu değildir?

A) Pek çok ürünün, tüketiciye ulaşana dek birkaç farklı ülkeden geçmesi
B) Sanayileşmiş ülkelerde endüstriyel işlerin azalması
C) Sanayileşmiş ülkelerin büyük kuruluşlarının yatırımlarını iş gücünün daha ucuz olduğu ülkelere doğru kaydırması
D) Dünyanın belli bölgelerinin ekonomik faaliyetlerin belli bir sektöründe uzmanlaşması
E) Çalışanların sosyal hak, imkân ve ücretlerinde iyileştirmelerin sağlanması

Cevap : E) Çalışanların sosyal hak, imkân ve ücretlerinde iyileştirmelerin sağlanması

Açıklama : Ekonomik küreselleşme, genellikle üretimin daha ucuz iş gücünün olduğu ülkelere kaymasına, bu da gelişmiş ülkelerdeki endüstriyel işlerin azalmasına ve küresel bir iş bölümüne yol açar. Ancak bu süreç, her zaman çalışanların sosyal hak ve ücretlerinde iyileşme sağlamaz; aksine küresel rekabet nedeniyle ücretler üzerinde aşağı yönlü bir baskı yaratabilir.

2- Yaşamdan geri çekilme teorisinin tam karşıtı bir anlayışı içeren yaşlanma kuramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Damgalama kuramı
B) Aktivite kuramı
C) Sembolik etkileşimci kuram
D) Modernleşme kuramı
E) Yorumsamacı kuram

Cevap : B) Aktivite kuramı

Açıklama : Yaşamdan geri çekilme teorisi, yaşlanmanın doğal bir sosyal çekilme süreci olduğunu savunurken, “aktivite kuramı” tam tersine, yaşlıların aktif kalarak, sosyal rollerini ve etkinliklerini sürdürerek daha başarılı ve mutlu bir yaşlılık geçireceklerini öne sürer.

3- Aşağıdakilerden hangisi, Petersen’in isteklilik seviyesini temel alarak geliştirdiği beş göç çeşidinden biri değildir?

A) Kitlesel göç
B) Yönlendirilmiş göç
C) Zoraki göç
D) İlkel göç
E) İlişkilendirilmiş göç

Cevap : E) İlişkilendirilmiş göç

Açıklama : William Petersen, göçü isteklilik düzeyine göre; ilkel, zoraki, yönlendirilmiş, kitlesel ve serbest göç olmak üzere beşe ayırır. “İlişkilendirilmiş göç” bu sınıflandırmada yer almaz.

4- “Farklılaşmış birlik / farklılaştırıcı birlik” kavramı aşağıdaki isimlerden hangisine aittir?

A) Lloyd E. Ohlin
B) Ervin Goffman
C) Howard Becker
D) Cesare Lombroso
E) Edwin H. Sutherland

Cevap : E) Edwin H. Sutherland

Açıklama : Suç sosyolojisinin önemli isimlerinden Edwin H. Sutherland, “Farklılaşmış Birlik” (Differential Association) kuramıyla, suç davranışının, bireyin suçlu normları ve değerleri benimseyen gruplarla daha fazla etkileşime girmesi sonucu öğrenildiğini savunur.

5- Aşağıdaki özelliklerden hangisi yeni toplumsal hareketlerin özne profiline ait bir özelliktir?

A) Cemaatsel bağlar güçlüdür.
B) Toplumun alt kesimlerinden gelirler.
C) Kültür ve bireysel kimlik temelinde örgütlenmişlerdir.
D) Ekonomik ve siyasal sınıf temellinde örgütlenmiştir.
E) Lider figürü harekette baskındır.

Cevap : C) Kültür ve bireysel kimlik temelinde örgütlenmişlerdir.

Açıklama : Eski toplumsal hareketler (işçi hareketleri gibi) sınıf temelinde örgütlenirken; çevrecilik, feminizm gibi “yeni toplumsal hareketler”, ekonomik taleplerden çok, yaşam tarzı, kültür ve bireysel kimlik gibi değerler temelinde örgütlenirler.

6- Gıda arzı matematiksel olarak artarken nüfus geometrik olarak artar.
Yukarıdaki ifade aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Thomas Robert Malthus
B) Isaac Newton
C) Karl Marx
D) Emile Durkheim
E) Max Weber

Cevap : A) Thomas Robert Malthus

Açıklama : Bu tez, nüfus artış hızının (geometrik dizi: 1, 2, 4, 8…) gıda üretim artış hızından (aritmetik dizi: 1, 2, 3, 4…) çok daha fazla olduğunu ve bunun gelecekte büyük kıtlıklara yol açacağını öne süren İngiliz iktisatçı Thomas Robert Malthus’a aittir.

7- Suç sosyolojisi alanında çalışmalar yürüten iki farklı perspektifin, sağ ve sol gerçekçilerin, suç tanımları ve suç meselesine yaklaşımları dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

A) Sol gerçekçilere göre suçun tam olarak anlaşılabilmesi, ancak ‘suç karesi’ olarak adlandırdıkları şeyin göz önünde bulundurulmasıyla mümkündür.
B) Sağ gerçekçiler, insanın doğasına ilişkin iyimser bir yaklaşıma sahiptirler.
C) Sağ gerçekçiler, suçun toplumsal koşulların ürünü olduğunu reddederler.
D) Sağ gerçekçiler, suçun önlenebilmesi için insanların suç işlemeye kalkışmaları hâlinde alacakları riskleri artırmak ve suç işleme fırsatlarını azaltmak gibi iki temel stratejinin gerekli olduğunu vurgulamaktadırlar.
E) Sol gerçekçiler, suçun köklerini en temel toplumsal ve ekonomik ilişkilerin içine yerleştirmenin önemini vurgulamışlardır.

Cevap : B) Sağ gerçekçiler, insanın doğasına ilişkin iyimser bir yaklaşıma sahiptirler.

Açıklama : Sağ gerçekçiler, suçun bireysel bir tercih ve ahlaki bir zayıflık olduğunu savunarak insanın doğasına ilişkin kötümser bir yaklaşım sergilerler. İnsanın doğasına ilişkin iyimser yaklaşım onlara ait bir görüş değildir.

8- Kelimenin kökeni Hristiyanlığa uzanmaktadır. Hz. İsa’nın şakirtleri üzerinde uyguladığı güçte görülebilen, ilahî olarak ihsan edilmiş güç, “Tanrının lütfu” anlamına gelmektedir. Bu otorite türünün liderin statüsü veya makamı ile bir alakası yoktur, o tamamen kişinin şahsi özellikleri ve bilhassa insanlar üzerinde doğrudan ve şahsen etki edebilme yeteneği ile ilişkilidir.
Yukarıda tanımlanan otorite tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karizmatik otorite
B) Devrimci otorite
C) Geleneksel otorite
D) Yasal otorite
E) Rasyonel-yasal otorite

Cevap : A) Karizmatik otorite

Açıklama : Max Weber tarafından tanımlanan “karizmatik otorite”, gücünü liderin sahip olduğuna inanılan olağanüstü, ilahi veya kahramanca kişisel özelliklerinden alır. Bu otorite, kurallara veya geleneklere değil, tamamen liderin şahsına bağlıdır.

9- Kapitalizmi Kalvinist dinî yaşantının “niyetlenilmemiş bir sonucu” olarak değerlendiren düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Joachim Wach
B) Werner Sombart
C) Max Weber
D) Friedrich Engels
E) Karl Eugen Dühring

Cevap : C) Max Weber

Açıklama : “Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu” adlı eserinde Max Weber, Kalvinizm’in dünyevi çilecilik, sıkı çalışma ve kazancı biriktirme gibi öğretilerinin, kapitalist ruhun gelişiminin “niyetlenilmemiş bir sonucu” olduğunu savunmuştur.

10- Aşağıdaki aile tiplerinden hangisi, soy ve otorite temelli aile türlerinden biridir?

A) Anaerkil aile
B) Ekzogami
C) Çekirdek aile
D) Matrilokal
E) Endogami

Cevap : A) Anaerkil aile

Açıklama : Soy ve otorite temelinde yapılan aile sınıflandırmasında, otoritenin ve soyun anne tarafından belirlendiği aile tipine “anaerkil aile” (matriarchy) denir. Diğer şıklar evlilik kuralları veya yerleşim biçimleriyle ilgilidir.

11- Göçü,”göçmen alışverişi içinde olan iki ülkenin ya da göç alan merkez konumdaki ülke ile o ülkeye göç veren diğer ülkelerin oluşturduğu bir sistem” olarak tanımlayan teori aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnsan-sermaye yaklaşımı
B) Dünya sistemi teorisi
C) Kesişen fırsatlar teorisi
D) Göç sistemleri teorisi
E) İkili emek piyasası teorisi

Cevap : D) Göç sistemleri teorisi

Açıklama : “Göç sistemleri teorisi”, göçü tek yönlü bir hareket olarak değil, göç veren ve göç alan ülkeler arasında oluşan ve zamanla kendi dinamiklerini yaratan karşılıklı bir ilişkiler ağı ve sistemi olarak tanımlar.

12- Aşağıdakilerden hangisi, demografların üzerinde yoğunlaştığı temel değişkenlerden biri değildir?

A) Evlilik
B) Göç
C) Okuryazarlık oranı
D) Ölüm
E) Doğum

Cevap : C) Okuryazarlık oranı

Açıklama : Demografi (nüfus bilimi), bir nüfusun yapısını ve değişimini belirleyen üç temel süreç üzerinde yoğunlaşır: Doğum, ölüm ve göç. Okuryazarlık oranı ise demografik bir değişken değil, sosyal bir göstergedir.

13- Aşağıdakilerden hangisi sosyologların dikkatini bürokratik yapının önemine çekmiştir?

A) Karl Marx
B) Emile Durkheim
C) Vilfredo Pareto
D) Georg Simmel
E) Max Weber

Cevap : E) Max Weber

Açıklama : Modern toplumdaki rasyonelleşme sürecini ve bu sürecin en önemli sonucu olan bürokratik örgütlenme modelini en kapsamlı ve sistematik şekilde analiz eden ve sosyologların dikkatini bu konuya çeken düşünür Max Weber’dir.

14- Çatışma kuramı, eğitimin ….. aydınlatır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere gelebilecek en uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) açık ve kapalı işlevlerini
B) toplumsal eşitsizliği nasıl desteklediğini ve güçlendirdiğini
C) öğrencilerin toplumla uyumlu bir fert olarak nasıl yetiştirildiklerini
D) gençleri nasıl sosyalleştirdiğini
E) öğrencileri gelecek kariyerlerine nasıl hazırladığını

Cevap : B) toplumsal eşitsizliği nasıl desteklediğini ve güçlendirdiğini

Açıklama : Marksist ve çatışmacı kurama göre eğitim, toplumdaki mevcut güç ilişkilerini ve “toplumsal eşitsizliği yeniden üreten”, egemen sınıfın ideolojisini yeni nesillere aktaran bir kurumdur.

15- Aşağıdakilerden hangisi, eski toplumsal hareketlerin örgütlenme özelliklerinden bir tanesidir?

A) Siyasal parti ve sendikalar temelinde örgütlenmişlerdir.
B) Bürokratikleşme seviyesi düşüktür.
C) Gönüllülük esastır.
D) Kısa ömürlüdür.
E) Kamuoyu ve medya desteği ile bireysel olarak örgütlenmişlerdir.

Cevap : A) Siyasal parti ve sendikalar temelinde örgütlenmişlerdir.

Açıklama : İşçi hareketleri gibi “eski toplumsal hareketler”, genellikle hiyerarşik, bürokratik ve merkezi bir yapıya sahip olan “siyasal parti ve sendikalar” aracılığıyla örgütlenmişlerdir.

16- ….. araştırma soruları, yaşlı insanların sosyal dünyalarına odaklanır. Özellikle hayat hikâyeleri yolu ile yaşlıların geçirmiş oldukları deneyimler ve yaşam koşullarının neler olduğunun ortaya konularak yaşlıların dünyalarını anlamak ve öğrenmek üzerine yoğunlaşılmaktadır.
Yukarıdaki paragrafta boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Süreklilik yaklaşımının
B) Aktivite teorisinin
C) Sembolik Etkileşimci yaklaşımın
D) Yorumsamacı yaklaşımın
E) Modernleşmeci teorinin

Cevap : D) Yorumsamacı yaklaşımın

Açıklama : Metinde bahsedilen, bireylerin öznel deneyimlerini, yaşam öykülerini ve olaylara yükledikleri anlamları anlamaya odaklanan araştırma yaklaşımı, “yorumsamacı yaklaşım”dır (interpretivism).

17- Teknolojik gelişmelerle birlikte uzaklıklar eski anlamını kaybetmiş, uzun zaman alan işlemler saniyeler içerisinde yapılabilir hâle gelmiştir. İletişim teknolojileri ile diasporada bulunanların ana yurtları ile diyalogları kolaylaşmış, kendi kimlik ve kültürlerini daha rahat ortaya koyabilmelerinin yolları açılmıştır. Yerel, ulusal, bölgesel ve küresel düzeyde sanal ve reel olarak artan iletişim, yerel ve ulusal kimlik ilişkilerine yeni bir boyut kazandırmış; uzlaşan, çatışan kimlikler arasında bir kimlik krizi yaratmıştır. Artık gönüllü ya da zorunlu olarak, gerçek ya da sanal âlemde insanlar tek bir merkezde, yerde ya da bölgede yaşıyor olmayabilirler.
Ulrich Beck, yukarıdaki paragrafta tasviri yapılan durumu ifade etmek için aşağıdaki kavramlardan hangisini önermektedir?

A) Dünya-toplumlar sistemi
B) Yer poligamisi
C) Küresel köy
D) Karmaşık bağımlılık
E) Zaman-mekân sıkışması

Cevap : B) Yer poligamisi

Açıklama : Ulrich Beck, küreselleşme ile birlikte bireylerin artık tek bir yere bağlı olmadığını, aynı anda birden fazla yerde (hem fiziksel hem sanal) yaşayabildiklerini ifade etmek için “yer poligamisi” (place polygamy) kavramını kullanmıştır.

18- Modern kente ilişkin olarak geliştirilen Sermaye Çevrimi Kuramı aşağıdaki sosyologlardan hangisine aittir?

A) Peter Saunders
B) Roderick M. McKenzie
C) John Rex
D) David Harvey
E) R. E. Pahl

Cevap : D) David Harvey

Açıklama : Kentsel mekanı, sermaye birikim süreçlerinin bir ürünü olarak gören ve sermayenin kentte nasıl dolaştığını, krizlere nasıl yol açtığını ve kentsel dönüşümleri nasıl şekillendirdiğini analiz eden “Sermaye Çevrimi Kuramı”, Marksist coğrafyacı David Harvey tarafından geliştirilmiştir.

19- Aşağıdaki ifadelerden hangisi, Held, McGrew ve Perraton’un küreselleşmenin tatmin edici bir tanımını yapabilmek için zorunlu olduğunu vurguladıkları unsurlardan biri değildir?

A) Hız
B) Etki
C) Benlik
D) Genişleme
E) Yoğunluk

Cevap : C) Benlik

Açıklama : Held, McGrew ve Perraton, küreselleşmeyi tanımlarken dört temel boyut üzerinde dururlar: Küresel ilişkilerin “genişlemesi”, “yoğunluğu”, “hızı” ve yarattığı “etki”. “Benlik” ise bu tanımın bir unsuru değildir.

20- Toplum, sapkın insan davranışını engellemek için birtakım teknikler ve stratejiler vasıtasıyla temel normların kabulünü sağlar.
Yukarıdaki cümlede tanımlanan süreci ifade etmek için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Damgalama
B) Kanunlar
C) Toplumsal norm
D) Toplumsal denetim/kontrol
E) Etiketleme

Cevap : D) Toplumsal denetim/kontrol

Açıklama : Toplumun, bireylerin yerleşik normlara ve kurallara uymasını sağlamak için kullandığı resmi (kanunlar) ve gayriresmi (ayıplama, dışlama) mekanizmaların ve stratejilerin tümüne “toplumsal denetim” veya “toplumsal kontrol” denir.