Uygarlık Tarihi 2024-2025 Final Soruları (Bahar)

Giriş

Bu makalede, uygarlık tarihinin önemli dönemleri olan Aydınlanma Çağı’ndan başlayarak Antik Mısır, Yunan, Roma ve Hitit uygarlıkları ile Orta Çağ Avrupa’sına kadar uzanan geniş bir yelpazede kültürel, siyasi ve ekonomik gelişmeler ele alınacaktır. 2024-2025 bahar dönemi final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, farklı uygarlıkların yükseliş ve düşüşlerine dair temel bilgileri sunmayı amaçlamaktadır.

Aydınlanma Dönemi Düşünürleri

Aydınlanma Dönemi’nin önde gelen düşünürleri arasında Jean-Jacques Rousseau, Denis Diderot, John Locke ve Voltaire yer alırken, Dante Alighieri Orta Çağ’ın sonu ile Rönesans’ın başlangıcında yaşamıştır ve Aydınlanma düşüncesinin bir temsilcisi değildir.

Ticaret Yolları ve Uygarlıkların Gücü: Hititler

Hititler, Eski Çağ’da ticaret yollarının denetimini sağlayarak güçlü bir uygarlık inşa edebilmişlerdir. Anadolu’daki stratejik konumları, Mezopotamya ve Ege arasındaki ticareti kontrol etmelerini sağlamıştır.

Antik Mısır’ın İlk Kralı ve Başkenti: Menes ve Memfis

Mısır tarihinin bilinen ilk kralı Menes’tir ve kurduğu birleşik krallığın başkenti Memfis olmuştur.

Coğrafi Keşifler ve Kristof Kolomb

Dünyanın yuvarlak olduğu fikrinden yola çıkarak batıya doğru ilerleyerek doğu ülkelerine ulaşma girişimi Kristof Kolomb’un Amerika kıtasını keşfi ile sonuçlanmıştır.

Uygarlıkların Doğuşu ve Çevresel Faktörler (Toynbee): Sümer Uygarlığı

Toynbee’ye göre uygarlıklar, çevresel zorluklara verilen başarılı karşılıklar sonucu doğar. Sümer uygarlığının ortaya çıkışı da Mezopotamya’nın kurak iklimine ve nehirlerin düzensiz taşkınlarına verilen bir karşılık olarak açıklanabilir.

Yunan Uygarlığı ve Felsefenin Doğuşu

Yunan uygarlığında yaşanan siyasi ve toplumsal krizler, düşünsel arayışları ve sorgulamaları tetikleyerek felsefenin doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Arnold Toynbee’nin Uygarlıkların Doğuş Biçimi Sınıflandırması

Arnold Toynbee, uygarlıkları doğuş biçimine göre akraba olmayan uygarlıklar, uydu uygarlıklar ve akraba uygarlıklar olarak sınıflandırır. Kardeş uygarlıklar bu sınıflandırmada yer almaz.

Fernand Braudel’in Uygarlık Anlayışı

Fernand Braudel’e göre uygarlıklar, uzun süreli, yavaş hareket eden ve birtakım süreklilikleri ifade eden yapılardır. Uygarlıkların kendi aralarında sürekli bir savaş halinde olduğu sonucuna bu ifadeden ulaşılamaz.

Feodal Ekonominin Temel Özellikleri

Feodal ekonominin özelliklerinden biri pazar için üretim söz konusu olması değildir. Feodal ekonomi daha çok geçimlik ve toprağa bağlı bir yapıya sahiptir, para ekonomisi sınırlıdır.

Anadolu’da Kurulmuş Önemli İmparatorluklar

Asur, Pers, Hitit, Roma, Bizans, Selçuklu ve son olarak Osmanlı İmparatorluğu, tarih boyunca Anadolu üzerinde güçlü aktörler olmuşlardır.

Coğrafi Keşiflerin Başlama Nedenleri

Coğrafi keşiflerin başlamasında etkili olan sebepler arasında İstanbul’un fethinin yarattığı ekonomik sıkışmadan kurtulmak, ticaret yollarının denetimini ele geçirmek, Hindistan’a kestirme bir yol bulmayı istemek ve Kudüs’ü Müslümanlardan geri almak yer alırken, demokratik bir toplum yapısına kavuşmak bu dönemin temel motivasyonlarından biri değildir.

Modern Uygarlığın Gelişiminde Burjuva Sınıfının Rolü

Modern uygarlık, denizaşırı yayılma politikalarıyla birlikte bu süreci etkin bir biçimde yönetme başarısını gösteren burjuva sınıfının eseridir.

Roma İmparatorluğu’nun Yönetme Kapasitesi

Roma İmparatorluğu’nun yarattığı yönetme kapasitesinin temelini içeride şehir devletlerinin birleştirilmesi ve deniz aşırı alanda kurduğu hâkimiyet oluşturur.

Yeni Krallık Döneminde Mısır ve II. Ramses’in Önemi

Yeni Krallık döneminde II. Ramses, Mısır’ı refah, toplumsal düzen ve siyasi istikrar bakımından yüksek bir seviyeye taşımış önemli bir hükümdardır.

Aydınlanma Dönemi ve Uygarlık-Kültür Kavramları

Aydınlanma Dönemi ile birlikte gelişen Fransız düşüncesi uygarlık kavramını merkeze alırken Alman düşüncesi kültür kavramını merkeze almıştır.

Yunan ve Roma Uygarlıklarının Batı Tarihindeki Yeri

Yunan uygarlığı Batı tarihi için bir başlangıç noktası oluştururken, Roma uygarlığı kurumlaşma ve kendini kurma başarısının ilk evresini temsil etmektedir.

Yunan Ekonomisinin Çelişkileri

Yunan ekonomisinin çelişkilerinden biri denizaşırı ticaretin yokluğu değildir. Aksine Yunan ekonomisi deniz ticaretine dayanmaktaydı.

Orta Çağ’da Roma İmparatorluk Hiyerarşisinin Sürdürülmesi

Orta Çağ’da, Roma imparatorluk hiyerarşisi Kilise aracılığıyla sürdürülmüştür.

Modern Ekonominin Temel Dinamikleri

Modern ekonominin temel dinamiklerinden biri Haçlı Seferleri değildir. Diğer dinamikler arasında köyden kente göç, işçi sınıfının ortaya çıkması, Sanayi Devrimi ve nüfusun artışı yer alır.

Anadolu’da Varlık Göstermiş Çok Kültürlü İmparatorluk: Hititler

Çok dilli, çok kültürlü ve çok dinli yapısıyla Anadolu’da varlık göstermiş imparatorluk Hititlerdir.

Sonuç

Uygarlık tarihi, insanlığın kültürel, siyasi ve ekonomik gelişim sürecini anlamak için önemli bir alandır. Farklı coğrafyalarda ve zaman dilimlerinde ortaya çıkan uygarlıklar, birbirlerinden etkilenerek ve kendi özgünlüklerini koruyarak insanlık mirasını zenginleştirmişlerdir.

1- Aşağıdakilerden hangisi Aydınlanma Dönemi düşünürlerinden biri değildir?

A) Jean-Jacques Rousseau
B) Denis Diderot
C) Dante
D) John Locke
E) Voltaire

Cevap : C) Dante

Açıklama : John Locke, Voltaire ve Rousseau, 17. ve 18. yüzyıllarda yaşamış ve Aydınlanma düşüncesinin temelini atmış önemli filozoflardır. Dante Alighieri ise 13. ve 14. yüzyıllarda yaşamış, Orta Çağ’ın sonu ve Rönesans’ın başlangıcındaki bir düşünürdür.

2- Aşağıdakilerden hangisi ticaret yollarının denetimiyle güçlü bir uygarlık inşa edebilmiştir?

A) Çin
B) İnka
C) Vikingler
D) Hitit
E) Saksonlar

Cevap : D) Hitit

Açıklama : Anadolu’da büyük bir imparatorluk kuran Hititler, Mezopotamya ile Ege dünyası arasındaki stratejik kara ticaret yollarını denetimleri altına alarak güçlerini ve zenginliklerini artırmışlardır.

3- Mısır tarihinin en eski kralı ve bilinen ilk başkenti aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Seth-Nübye
B) I. Amenemhat- Itjtawy
C) Menes-Memfis
D) Tutankhamun- Itjtawy
E) II. Ramses-Memfis

Cevap : C) Menes-Memfis

Açıklama : Mısır’da Aşağı ve Yukarı Mısır’ı birleştirerek ilk hanedanı kuran ve böylece tarihin ilk firavunu kabul edilen kral Menes’tir (Narmer olarak da bilinir). Kurduğu birleşik krallığın başkenti ise Memfis’tir.

4- Dünyanın yuvarlak olduğu fikrinden yola çıkılarak ve hep batı yönünde ilerleyerek doğu ülkelerine ulaşma girişimleri aşağıdaki isimlerden hangisinin Amerika kıtasını keşfi ile sonuçlanmıştır?

A) Erasmus
B) Kristof Kolomb
C) Newton
D) Vasco da Gama
E) Kepler

Cevap : B) Kristof Kolomb

Açıklama : 15. yüzyılın sonunda, dünyanın yuvarlak olduğu teorisine dayanarak sürekli batıya giderek Hindistan’a ulaşmayı hedefleyen Cenovalı denizci Kristof Kolomb, bu seferi sonucunda Amerika kıtasını keşfetmiştir.

5- Toynbee’ye göre tabii, tarihî ve sosyal çevrenin meydan okuyucu şartlarına insanın ve toplumların verdikleri karşılıklar uygarlıkları doğurur.
Buna göre Sümer uygarlığının ortaya çıkışı aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

A) Düzenli tarıma geçişe karşılık
B) Büyük göç dalgalarına karşılık
C) Mezopotamya’nın kurak iklimine ve Fırat ve Dicle’nin düzensiz taşkınlarına karşılık
D) Bölgede yaşanan güç boşluğuna verilen bir karşılık
E) Başka uygarlıkların akınlarına karşılık

Cevap : C) Mezopotamya’nın kurak iklimine ve Fırat ve Dicle’nin düzensiz taşkınlarına karşılık

Açıklama : Arnold Toynbee’nin “meydan okuma ve karşılık verme” teorisine göre, Sümer uygarlığının doğuşu, Mezopotamya’nın kurak iklimi ve nehirlerin düzensiz taşkınları gibi zorlu çevre koşullarına karşı, sulama kanalları ve karmaşık bir sosyal örgütlenme yaratarak verdikleri başarılı bir karşılıktır.

6- Yunan uygarlığı sürdürülebilirlik ve uzun ömürlülük anlamında bir uygarlık kapasitesi yaratamamıştır. Siyasi ve toplumsal krizler Eski Çağ’da Yunanistan’ı sürekli olarak düşünsel arayış, sorgulama ve araştırmalara yöneltmiştir.
Yukarıda verilen bilgiye göre siyasi ve iktisadi alanda yaşanan krizler Yunan uygarlığını hangi alana yöneltmiştir?

A) Ticaret
B) Tarım
C) Hukuk
D) Felsefe
E) Sanat

Cevap : D) Felsefe

Açıklama : Antik Yunan’da sürekli yaşanan siyasi istikrarsızlıklar ve toplumsal krizler, Yunan düşünürlerini “iyi toplum nedir?”, “adalet nedir?” gibi soruları sormaya itmiş ve bu durum, dünyayı ve toplumu rasyonel bir şekilde anlamaya çalışan felsefenin doğuşuna ve gelişmesine zemin hazırlamıştır.

7- Aşağıdakilerden hangisi Arnold Toynbee’nin uygarlıkların doğuş biçimine göre yaptığı sınıflandırmada yer almaz?

A) Akraba olmayan uygarlıklar
B) Başkalarıyla ilişkisi olmayan uygarlıklar
C) Uydu uygarlıklar
D) Akraba uygarlıklar
E) Kardeş uygarlıklar

Cevap : E) Kardeş uygarlıklar

Açıklama : Arnold Toynbee, uygarlıkları doğuş biçimlerine göre; kendinden önce bir uygarlıkla ilişkisi olmayanlar, akraba uygarlıklar (bir öncekinin devamı) ve uydu uygarlıklar (daha büyük bir uygarlığın etkisinde gelişen) olarak sınıflandırır. “Kardeş uygarlıklar” onun terminolojisinde yer almaz.

8- Bir uygarlığa ancak uzun zamanda, uzun sürede, ucu bir türlü gelmeyen bir ipin başını yakalayarak ulaşılabilmektedir. Aslında ulaşılan şey; hareketli, çoğu zaman da fırtınalı bir tarih boyunca bir insan grubunun muhafaza ettiği ve en değerli şeyi olarak kuşaktan kuşağa aktardığıdır.
Fernand Braudel’in yukarıda verilen ifadesinden yola çıkılarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

A) Uygarlıklar kendi aralarında sürekli bir savaş hâlindedir.
B) Uygarlıkların zamanı, uzun sürelidir.
C) Uygarlıklar geniş bir tarihe ve mekâna yayılırlar.
D) Uygarlıklar yavaş hareket ederler.
E) Uygarlıklar birtakım süreklilikleri ifade ederler.

Cevap : A) Uygarlıklar kendi aralarında sürekli bir savaş hâlindedir.

Açıklama : Fernand Braudel, uygarlıkları uzun süreli (longue durée), yavaş değişen ve süreklilik gösteren yapılar olarak tanımlar. Metinden bu sonuçlar çıkarılabilir. Ancak uygarlıkların “sürekli bir savaş halinde” olduğuna dair bir ifadeye bu paragraftan ulaşılamaz.

9- Aşağıdakilerden hangisi feodal ekonominin özelliklerinden biri değildir?

A) Para ekonomisi yoktur.
B) Pazar için üretim söz konusudur.
C) Üretim mahalli yeterlilikle sınırlıdır.
D) Geçimlik bir ekonomidir.
E) Toprağa bağlı bir üretim söz konusudur.

Cevap : B) Pazar için üretim söz konusudur.

Açıklama : Feodal ekonomi, büyük ölçüde kapalı ve kendine yeterli (geçimlik) bir yapıya sahiptir. Üretim, pazar için değil, manorun (malikanenin) kendi ihtiyaçlarını karşılamak için yapılır. Para ekonomisi gelişmemiştir.

10- Asur, Pers, Hitit, Roma, Bizans, Selçuklu ve son olarak Osmanlı İmparatorluğu hangi bölge üzerinde güçlü aktörler olmuştur?

A) İber Yarımadası
B) Mısır
C) Anadolu
D) Hazar Bölgesi
E) Balkanlar

Cevap : C) Anadolu

Açıklama : Soruda sayılan imparatorlukların tamamı, tarih boyunca stratejik konumu nedeniyle önemli bir coğrafya olan Anadolu üzerinde egemenlik kurmuş veya burada güçlü aktörler olmuşlardır.

11- Aşağıdakilerden hangisi coğrafi keşiflerin başlamasında etkili olan sebeplerden biri değildir?

A) Demokratik bir toplum yapısına kavuşmak
B) İstanbul’un fethinin yarattığı ekonomik ve sosyal sıkışmadan kurtulmak
C) Ticaret yollarının denetimini ele geçirmek
D) Hindistan’a kestirme bir yol bulmayı istemek
E) Kudüs’ü Müslümanlardan geri almak

Cevap : A) Demokratik bir toplum yapısına kavuşmak

Açıklama : Coğrafi Keşiflerin temel nedenleri arasında; yeni ticaret yolları bulma, Hristiyanlığı yayma ve değerli madenlere ulaşma gibi ekonomik, dini ve siyasi amaçlar bulunmaktadır. Demokratik bir toplum yapısına kavuşmak bu dönemin bir amacı değildir.

12- Modern uygarlık, denizaşırı yayılma politikalarıyla birlikte bu süreci etkin bir biçimde yönetme başarısını gösteren ….. sınıfının eseridir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) burjuva
B) aristokrasi
C) işçi
D) ruhban
E) serf

Cevap : A) burjuva

Açıklama : Modern uygarlığın ve kapitalizmin gelişiminde, özellikle ticaret, sanayi ve denizaşırı yayılma gibi faaliyetlere öncülük eden girişimci sınıf olan “burjuva” sınıfı temel bir rol oynamıştır.

13- I. İçeride şehir devletlerinin tek bir siyaset etrafında birleştirilmesi
II. Deniz aşırı alanda kurduğu hâkimiyet ve bu bölgelerle ilişkileri yönetme başarısı
III. Yunan mirasına yönelik yoğun ilgi
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Roma İmparatorluğu’nun yarattığı yönetme kapasitesinin temelini teşkil eder?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I ve III
E) Yalnız II

Cevap : B) I ve II

Açıklama : Roma’nın büyük bir imparatorluk kurmasındaki temel yönetme kapasitesi, öncelikle İtalya’daki şehir devletlerini tek bir siyaset altında birleştirmesi (I) ve daha sonra fethettiği geniş denizaşırı toprakları etkili bir şekilde yönetme başarısı (II) üzerine kuruludur.

14- Yeni Krallık döneminde Mısır’ı refah, toplumsal düzen ve siyasi istikrar bakımından yüksek bir seviyeye taşıyan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tutankhamun
B) Menes
C) I. Amenemhat
D) Seth
E) II. Ramses

Cevap : E) II. Ramses

Açıklama : Mısır’ın Yeni Krallık döneminin en güçlü ve en ünlü firavunlarından olan II. Ramses, uzun hükümdarlığı boyunca yaptığı büyük imar faaliyetleri ve askeri zaferlerle Mısır’ı siyasi istikrar ve refah açısından zirveye taşımıştır.

15- Aydınlanma Dönemi ile birlikte gelişen Fransız düşüncesi uygarlık kavramını merkeze alırken Alman düşüncesi ….. kavramını merkeze almıştır. Böylece Almanya modernleşme deneyiminde kendi özgünlüğünü farklılaştırmıştır.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kültür
B) eğitim
C) hukuk
D) siyaset
E) iktisat

Cevap : A) kültür

Açıklama : Fransız Aydınlanması evrenselci “uygarlık” (civilisation) kavramını öne çıkarırken, Alman düşüncesi (özellikle Herder gibi Romantik düşünürler) her ulusun kendine özgü manevi ve tinsel yapısını ifade eden “kültür” (kultur) kavramını merkeze alarak kendi özgün yolunu vurgulamıştır.

16- Yunan uygarlığı, Batı tarihi ve uygarlığı açısından tarihe katılma anlamında, Avrupa’nın uygarlığa giriş biletini oluşturmaktadır. Yunan tecrübesi bir başlangıç, bir giriş bileti iken ….. kurumlaşma ve kendini kurma başarısının ilk evresini oluşturmaktadır.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Fenike
B) Roma
C) Çin
D) Hitit
E) Mısır

Cevap : B) Roma

Açıklama : Batı uygarlığının temelinde Yunan düşüncesi ve felsefesi yer alırken, bu mirası alıp hukuk, siyaset ve mühendislik gibi alanlarda pratik bir şekilde uygulayarak büyük bir imparatorluk kuran ve Batı’nın “kurumlaşma” başarısını sağlayan uygarlık “Roma”dır.

17- Aşağıdakilerden hangisi Yunan ekonomisinin çelişkilerinden biri değildir?

A) Servetin gittikçe az sayıda kimselerin elinde toplanması
B) İşsizliğin artışı
C) Yiyecek maddelerinin kıtlığı
D) Denizaşırı ticaretin yokluğu
E) Çiftçilerin askere alınması ve çiftliklerin düşman orduları tarafından tahribi

Cevap : D) Denizaşırı ticaretin yokluğu

Açıklama : Antik Yunan ekonomisi; servetin eşitsiz dağılımı, gıda kıtlığı ve savaşlar nedeniyle tarımın zarar görmesi gibi birçok çelişki ve sorun yaşamıştır. Ancak Yunanlar denizci bir halk olduğu için “denizaşırı ticaretin yokluğu” değil, aksine gelişmiş bir deniz ticareti söz konusudur.

18- Orta Çağ’da, Roma imparatorluk hiyerarşisi aşağıdaki hangi kurum aracılığıyla sürdürülmüştür?

A) Krallık
B) Köylülük
C) Kölelik
D) Kilise
E) Serflik

Cevap : D) Kilise

Açıklama : Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra, onun evrenselci ve hiyerarşik yönetim yapısını devralan ve Orta Çağ boyunca Avrupa’da en önemli birleştirici kurum olan yapı, Katolik “Kilise”si olmuştur.

19- I. Köyden kente göç
II. İşçi sınıfının ortaya çıkması
III. Sanayi Devrimi
IV. Nüfusun artışı
V. Haçlı Seferleri
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri modern ekonominin temel dinamiklerinden değildir?

A) Yalnız II
B) IV ve V
C) Yalnız I
D) II ve III
E) Yalnız V

Cevap : E) Yalnız V

Açıklama : Modern ekonominin ortaya çıkışı; Sanayi Devrimi (III), köyden kente göç (I), işçi sınıfının doğuşu (II) ve nüfus artışı (IV) gibi temel dinamiklere dayanır. Haçlı Seferleri ise modern ekonomiden çok daha önceki Orta Çağ’a ait bir olaydır.

20- -Çok dilli bir imparatorluktur.
-Çok kültürlü bir imparatorluktur.
-Çok dinli bir imparatorluktur.
-Birden fazla yazı dilini kullanan bir imparatorluktur.
-Anadolu’da varlık göstermiştir.
Yukarıda verilen özellikler aşağıdaki uygarlıklardan hangisine aittir?

A) İnka
B) Mısır
C) Roma
D) Sümer
E) Hitit

Cevap : E) Hitit

Açıklama : Metinde sayılan; Anadolu merkezli olması, birden fazla dili (Hititçe, Akadca, Luvice vb.) resmi yazışmalarda kullanması ve farklı kültür ve dinlerden halkları bünyesinde barındırması gibi özellikler, “Hitit” İmparatorluğu’na aittir.