Fiziki Coğrafyaya Giriş 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, fiziki coğrafyanın temel konuları olan yeryüzü şekillerinin oluşumu, ayrışma ve aşınma süreçleri, akarsular, buzullar, iklim ve toprak oluşumu 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak ele alınacaktır. Bu içerik, yeryüzünün doğal süreçlerini ve çeşitliliğini anlamayı amaçlamaktadır.

Karstik Aşınım Şekilleri

Lapya, düden, obruk ve uvala karstik aşınım şekillerindendir. Dikit ise bir birikim şeklidir.

Kütle Hareketleri ve Ayrışma Süreçleri

Devrilme tipi kütle hareketlerinin oluşmasında donma etkisi önemli bir ayrışma sürecidir.

Organik Madde ve Mineralizasyon Süreci

Organik maddenin mikroorganizmalarla parçalanması sonucu bitki besin maddelerinin salınmasına mineralizasyon denir.

Akarsuların Akım Hızını Etkileyen Faktörler

Akarsuların akım hızını kanal büyüklüğü, kanal pürüzlülüğü, akan su miktarı ve kanal eğimi etkilerken kanal uzunluğu doğrudan etkilemez.

Biyom Kavramı

Bitki ve hayvanların karakteristik yaşam şekillerine sahip oldukları bölgelere biyom denir.

Glasyal Aşındırma Süreçleri

Glasyal aşındırma süreçleri kırma, abrazyon ve erime suyunun erozyonu şeklinde sıralanır.

Biyosferdeki Bölgesel Farklılıkları Oluşturan Faktörler

Biyosferdeki ana bölgesel farklılıkları oluşturan faktörler zonal faktörler (iklim) ve azonal faktörlerdir (yerel koşullar). Buzullaşma bu ana faktörlerden biri değildir.

Lös Çökellerinin Kaynağı

Lös çökellerinin kaynağı çöl ve buzul bölgeleridir.

Kırmızı Killerin Oluşumu

Litojenik kökenli kayaçlardan kırmızı killerin oluşmasına rüzgârla taşınan tozlar neden olur.

İklim Salınımlarının En Yoğun Yaşandığı Dönem

Dünyada kısa aralıklarla iklim salınımlarının en yoğun olarak yaşandığı dönem Kuvaterner’dir.

Suyun Kalış Süresi En Uzun Olan Yer: Kutup Buzları

Suyun kalış süresi en uzun olan yer kutup buzlarıdır.

Çökel Kayaların Volkanik Kayaçlara Dönüşümü

Çökel kayaların volkanik kayaçlara dönüşümü erime ile gerçekleşir.

Gelgit Bölgesi: Kıyı Önü

Gelgit geri çekildiğinde su üzerine çıkan ve gelgit ilerlediğinde suya gömülen alana kıyı önü denir.

Kıyı Şekillerinin Oluşumunda Etkili Olmayan Faktör: Buharlaşma

Kıyılarda yer şekillerinin oluşumunda buharlaşma etkili değildir.

Toprak Erozyonu

Toprakların su, rüzgâr gibi etkenlerle aşınıp yerinden uzaklaştırılmasına erozyon denir.

Toprak Oluşumunda Etkili Faktörler: İklim ve Anakaya

Toprağın oluşumuna etki eden faktörler düşünüldüğünde iklim ve anakaya toprağın karakteristiğini belirlemede daha etkilidir.

Yüksek Debili Akarsular: Amazon ve Kongo (Ekvatoral İklim)

Dünyada en yüksek debiye sahip akarsuların Amazon ve Kongo nehirleri olmasının sebebi ekvatoral iklimdir.

Çöllerin Görülme Nedenleri (Yengeç ve Oğlak Dönenceleri): Alçalıcı Hava Hareketleri

Yengeç ve Oğlak dönencelerinde çöllerin görülmesinin sebebi alçalıcı hava hareketleridir.

Grafikteki Kütle Hareketi: Akma

Grafikte verilen kütle hareketinin tipi akmadır.

Türkiye’nin Karstik Sahaları ve Batı Karadeniz

Batı Karadeniz Bölgesi’nde sığ karst egemen olduğu yargısı Türkiye’nin karstik sahaları haritasından çıkarılamaz.

Sonuç

Fiziki coğrafya, yeryüzünün doğal sistemlerini ve süreçlerini inceleyen önemli bir bilim dalıdır. Yeryüzü şekillerinin oluşumu, iklimsel olaylar ve doğal kaynakların dağılımı gibi konular, fiziki coğrafyanın temel ilgi alanlarını oluşturmaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi karstik aşınım şekillerinden biri değildir?

A) Lapya
B) Düden
C) Dikit
D) Obruk
E) Uvala

Cevap : C) Dikit

Açıklama : Lapya, düden, obruk ve uvala, kireçtaşlarının erimesiyle oluşan karstik aşınım şekilleridir. Dikit ise mağara tavanından damlayan sulardaki kirecin birikmesiyle oluşan bir birikim şeklidir, aşınım değil.

2- Merkezi İtalya’daki Umbria bölgesine arazi çalışması düzenleyen bir araştırma ekibi yol boyunca Kütle hareketlerinden olan Devrilme hareketi sonucu oluşmuş, bir çatlak zonu boyunca gerisindeki yamaçtan ayrılan ve devrilen kayaları gözlemlemişlerdir.
Araştırma ekibinin gözlemlediği bu kütle hareketinin oluşmasında aşağıdaki ayrışma süreçlerinden hangisi daha etkili olmuştur?

A) Donma etkisi
B) Çözülme
C) Termal gerilme
D) Redüksiyon
E) Yük azalması

Cevap : A) Donma etkisi

Açıklama : Kayaların çatlakları arasına sızan suyun donarak hacminin genişlemesi ve bu sürecin tekrarlanması (donma-çözülme), kayalarda büyük bir basınç yaratarak onların parçalanmasına ve devrilmesine yol açan en etkili ayrışma süreçlerinden biridir.

3- Organik maddenin mikroorganizmalarla parçalanması sırasında özellikle azot, fosfor ve sülfür olmak üzere bitki besin maddelerinin salınmasına ne ad verilir?

A) Mineralizasyon
B) Partiküller
C) Toprak suyu
D) Kılcal su
E) Podzolleşme

Cevap : A) Mineralizasyon

Açıklama : Organik maddenin mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılarak, bitkilerin kullanabileceği inorganik besin maddelerine (minerallere) dönüştürülmesi sürecine “mineralizasyon” denir.

4- Aşağıdakilerden hangisi akarsuların akım hızına etki eden faktörlerden biri değildir?

A) Kanal büyüklüğü ve enine kesit şekli
B) Kanal pürüzlülüğü
C) Kanalda akan su miktarı
D) Kanal uzunluğu
E) Kanal eğimi veya gradyanı

Cevap : D) Kanal uzunluğu

Açıklama : Bir akarsuyun hızı; yatak eğimi, taşıdığı su miktarı (debi), kanalın şekli ve yatağın pürüzlülüğü gibi faktörlere bağlıdır. Akarsuyun toplam uzunluğu ise akım hızını doğrudan etkileyen bir faktör değildir.

5- Bitki ve hayvanların karakteristik yaşam şekillerine sahip oldukları bölgelere ne denir?

A) Biyota
B) Ekoton
C) Sulak alan
D) Biyom
E) Ekosistem

Cevap : D) Biyom

Açıklama : “Biyom”, benzer iklim koşullarına sahip geniş coğrafi alanlarda, o koşullara uyum sağlamış karakteristik bitki ve hayvan topluluklarının oluşturduğu büyük ekosistemlere verilen addır (Örn: Tundra biyomu, Çöl biyomu).

6- Glasyal aşındırma süreçleri aşağıdakilerden hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

A) Abrazyon-Sürükleme-Ayrışma
B) Sürükleme-Ayrışma-Koparma
C) Kırma-Sürükleme-Biriktirme
D) Kırma-Abrazyon-Erime Suyunun Erozyonu
E) Çizme-Koparma-Sürükleme

Cevap : D) Kırma-Abrazyon-Erime Suyunun Erozyonu

Açıklama : Buzul aşındırması; buzulun ağırlığıyla ana kayayı kırması (plucking), tabanındaki kaya parçalarıyla yatağını çizmesi ve parlatması (abrazyon) ve buzulun erimesiyle ortaya çıkan suların yaptığı erozyon gibi temel süreçleri içerir.

7- Aşağıdakilerden hangisi biyosfer içerisindeki ana bölgesel farklılıkları oluşturan faktörlerden değildir?

A) Zonal Faktörler
B) Buzullaşma
C) Nem
D) Sıcaklık
E) Azonal Faktörler

Cevap : B) Buzullaşma

Açıklama : Biyosferdeki bölgesel farklılıklar; sıcaklık ve nem gibi iklimsel faktörler ile topografya ve anakaya gibi yerel (azonal) faktörlerden etkilenir. Buzullaşma ise bu ana faktörlerden biri değil, belirli bir döneme ait iklimsel bir olaydır.

8- “Lös”ler çok geniş alanları kaplayan ve rüzgar tarafından biriktirilmiş çökellerdir.
Bu çökellerin kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Deniz-Buzul
B) Akarsu-Buzul
C) Çöl-Deniz
D) Çöl-Buzul
E) Akarsu-Deniz

Cevap : D) Çöl-Buzul

Açıklama : Lös, rüzgarlar tarafından taşınan ince taneli tozlardan oluşan bir çökertidir. Bu tozların ana kaynağı genellikle kurak ve yarı kurak bölgelerdeki çöller ile buzulların önündeki ve kenarındaki ince malzemelerdir.

9- Aşağıdaki etkenlerden hangisi litojenik kökenli kayaçlardan kırmızı killerin oluşmasına neden olur?

A) Mercan adaları
B) Okyanus tabanı volkanizması
C) Buzullarla taşınan morenler
D) Akarsularla taşınan yatak yükleri
E) Rüzgârla taşınan tozlar

Cevap : E) Rüzgârla taşınan tozlar

Açıklama :

10- Dünya’da kısa aralıklarla iklim salınımlarının en yoğun olarak yaşandığı dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kretase
B) Paleosen
C) Miyosen
D) Prekambriyen
E) Kuvaterner

Cevap : E) Kuvaterner

Açıklama : Dünya tarihinde, buzul ve buzul arası dönemler arasındaki hızlı ve kısa aralıklı iklim salınımlarının en yoğun olarak yaşandığı dönem, günümüzü de içeren ve son 2.6 milyon yılı kapsayan jeolojik dönem olan Kuvaterner’dir.

11- Aşağıdakilerin hangisinde suyun kalış süresi en uzundur?

A) Toprak nemi
B) Kutup buzları
C) Atmosferik sular
D) Nehirler
E) Okyanuslar

Cevap : B) Kutup buzları

Açıklama : Hidrolojik döngüde suyun farklı rezervuarlardaki kalış süreleri değişir. Atmosferdeki su buharı veya nehirlerdeki su birkaç gün/hafta kalırken, okyanuslardaki su binlerce yıl kalabilir. Ancak en uzun kalış süresi, on binlerce, hatta yüz binlerce yıl boyunca donmuş halde kalan Antarktika ve Grönland gibi “kutup buzları”ndadır.

12- Çökel kayaların volkanik kayaçlara dönüşümü aşağıdakilerden hangisi ile gerçekleşir?

A) Ayrışma
B) Isı
C) Erime
D) Aşınma
E) Basınç

Cevap : C) Erime

Açıklama : Kayaç döngüsünde, bir çökel kayanın volkanik (magmatik) bir kayaca dönüşebilmesi için öncelikle yerin derinliklerine inerek yüksek sıcaklık altında tamamen “erimesi” ve magmaya dönüşmesi, ardından da bu magmanın yeniden soğuyup katılaşması gerekir.

13- Gelgit geri çekildiğinde su üzerine çıkan ve gelgit ilerlediğinde suya gömülen alana ne ad verilir?

A) Kıyı yakını
B) Kıyı önü
C) Kıyı ötesi
D) Kıyı kenar çizgisi
E) Kıyı gerisi

Cevap : B) Kıyı önü

Açıklama :

14- Kıyılarda yer şekillerinin oluşumunda aşağıdakilerden hangisi etkili değildir?

A) Dış etkenler
B) İç etkenler
C) Zaman unsuru
D) Yapı ve litoloji
E) Buharlaşma

Cevap : E) Buharlaşma

Açıklama : Kıyı şekillerinin oluşumunda; dalgalar gibi dış etkenler, tektonik hareketler gibi iç etkenler, zaman ve kıyıdaki kayaçların yapısı etkilidir. Buharlaşma ise kıyı şekillenmesinde doğrudan ve birincil bir etken değildir.

15- Toprakların su, rüzgâr, buzul, dalga ve yer çekimi ile çığ gibi çeşitli atmosferik faktörlerle aşınıp yerinden uzaklaştırılmasına ne denir?

A) Heyelan
B) Erozyon
C) Deprem
D) Sel
E) Orman yangını

Cevap : B) Erozyon

Açıklama : Toprak ve kayaçların su, rüzgar, buzul gibi dış kuvvetler tarafından aşındırılıp taşınması ve başka bir yerde biriktirilmesi sürecinin genel adına “erozyon” denir.

16- Toprağın oluşumuna etki eden faktörler düşünüldüğünde, aşağıdaki seçeneklerden hangi ikilinin rolü toprağın karakteristiğini/türünü belirlemede daha etkilidir?

A) Topoğrafik şartlar – İklim
B) İklim – Organizmalar
C) Organizmalar – Anakaya
D) Anakaya – Topoğrafik şartlar
E) İklim – Anakaya

Cevap : E) İklim – Anakaya

Açıklama : Toprak oluşumunda birçok faktör etkili olsa da, bir toprağın temel karakterini belirleyen en önemli iki faktör; ayrışma süreçlerini kontrol eden “iklim” ve toprağın mineral yapısını belirleyen “anakaya”dır.

17- Dünyada en yüksek debiye sahip akarsuların Amazon ve Kongo nehirleri olmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Drenaj yoğunlukları
B) Havzalarının boyutları
C) Ekvatoral iklim
D) Yoğun bitki örtüsü
E) Geçirimsiz kayalar

Cevap : C) Ekvatoral iklim

Açıklama : Amazon ve Kongo nehirlerinin havzaları, yıl boyunca bol ve düzenli yağış alan “ekvatoral iklim” kuşağında yer alır. Bu sürekli ve bol yağış, bu nehirlerin çok yüksek bir akım gücüne (debi) sahip olmasının temel nedenidir.

18- Yengeç ve Oğlak dönencelerinde çöllerin görülmesinin sebebi nedir?

A) Tropikal yağışlar
B) Yükselici hava hareketleri
C) Alçalıcı hava hareketleri
D) Dağların uzanışı
E) Okyanusal akıntılar

Cevap : C) Alçalıcı hava hareketleri

Açıklama : Yengeç ve Oğlak dönenceleri civarında, yaklaşık 30° kuzey ve güney enlemlerinde, atmosferin üst katmanlarından yeryüzüne doğru sürekli “alçalıcı hava hareketleri” görülür. Alçalan hava ısınır, nemi dağılır ve bulut oluşumunu engelleyerek bu bölgelerin çöl olmasına neden olur.

19-
Yukarıdaki grafikte verilen kütle hareketinin tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Akma
B) Devrilme
C) Düşme
D) Sürünme
E) Kayma

Cevap : A) Akma

Açıklama :

20-
Yukarıdaki haritada Türkiye’nin karstik sahaları genel hatlarıyla verilmiştir. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılamaz?

A) Batı Karadeniz Bölgesi’nde sığ karst egemendir.
B) En yaygın karstlaşma Akdeniz kıyı kuşağı ve gerisinde yer alır.
C) Jips yaygın olarak iç bölgelerde yer alır.
D) İstanbul il sınırları içinde kireç taşı sahaları gözlenir.
E) Van Gölü güneyinde karst mevcuttur.

Cevap : A) Batı Karadeniz Bölgesi’nde sığ karst egemendir.

Açıklama :