Osmanlı Sosyal Tarihi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, Osmanlı İmparatorluğu’nun sosyal yapısını şekillendiren önemli kurumlar, çeşitli meslek grupları, günlük yaşam ve toplumsal ilişkiler 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak ele alınacaktır. Bu içerik, Osmanlı toplumunun farklı katmanlarını ve işleyişini anlamayı amaçlamaktadır.

Osmanlı’da Belediyeciliğin İlk Adımları: İstanbul Şehremaneti (1855)

Osmanlı Devleti’nde belediyecilik alanında ilk resmî teşkilatlanma 1855 yılında İstanbul Şehremaneti’nin kurulmasıyla başlatılmıştır.

Osmanlı’da Çarşı ve Pazar Denetimi: Muhtesip ve Koloğlanları

Muhtesibin iktisadî görevlerinden biri olan vergi toplama işi, yardımcı memurları olan koloğlanları tarafından yürütülmekteydi.

Osmanlı’da Haberleşme Ağı: Posta Nezâreti (1840)

Osmanlı Devleti’nde Posta Nezâreti 1840 yılında kurulmuştur.

Osmanlı İlmiye Sınıfının Giysileri: Şeyhülislamın Beyaz Cübbesi

Osmanlı şeyhülislamları resmî merasimlerde beyaz renkli kıyafetler giyerlerdi.

Devlet Bürokrasisi ve Harçlar: Harc-ı Aklâm

Devlet bürolarında düzenlenen evrak için alınan harca harc-ı aklâm adı verilirdi.

Osmanlı Medeni Kanunu: Mecelle ve Cevdet Paşa

Tanzimat döneminin önemli kanunu olan Mecelle’nin hazırlanmasında ve kaleme alınmasında Cevdet Paşa önemli rol oynamıştır.

Yeniçerilerin Yardımlaşma Sandığı: Tas Parası

Yeniçerilerin yardımlaşma sandıkları için maaşlarından alınan aidata tas parası denirdi.

Osmanlı Mahkemelerinde Uzlaşma: Muslihûn

Yargılamanın tarafların anlaşmasıyla sona ermesinde muslihûn denilen yardımcı bir grup olumlu rol oynardı.

İmaret Sitelerinin Merkezi: Cami

İmaret sitelerinin merkezinde cami yer alırdı.

Nizamiye Mahkemelerinin Kuruluşu: Vilayet Nizamnâmesi (1864)

Nizamiye mahkemelerinin kurulması Vilayet Nizamnâmesi ile gerçekleşmiştir.

Karadeniz’in Osmanlı Denizi Olarak Kabulü (XIX. Yüzyıl Öncesi)

XIX. yy. öncesinde Karadeniz, çok nadiren yabancı geminin girdiği ve taşımacılığın Osmanlı gemileriyle yapıldığı bir Osmanlı deniziydi.

Osmanlı Ekonomisinde Fiyat Kontrolü: Narh

Bir mal veya hizmet için, ilgili resmî makamların tespit ettiği fiyata narh denir.

Osmanlı Toplumunda İlmiye Sınıfı: Kadı

Kadı, ilmiye sınıfına mensup bir görevlidir.

Osmanlı Döneminde Rumeli’deki Demiryolları

Osmanlı döneminde Rumeli’de yapılan demiryollarından biri İzmir-Kasaba hattı değildir; bu hat Anadolu’dadır.

Enderun Mektebi Öğrenci Seçimi: Devşirme Usulü

Enderun Mektebinde eğitim gören öğrenciler devşirme usulüyle seçilirdi.

Fiyat Tespiti ve Maliyet Hesaplama: Çeşni Tutmak

Bir malın fiyatı tespit edilirken yetkililer huzurunda maliyetinin hesaplanması işlemine çeşni tutmak denir.

Yabancı Tüccarlar ve Konsolosluk Mahkemeleri

Osmanlı Devleti’nde yabancı tüccarların kendi aralarındaki ihtilaflara konsolosluk mahkemeleri bakardı.

Osmanlı Dericiliğinde Ünlü Şehir: Tokat

Osmanlılarda dericilik alanında en iyi sahtiyanların yapıldığı şehir Tokat’tır.

Osmanlı Esnaf Teşkilatı: Kethüdanın Görevleri

Osmanlı esnaf teşkilatından kethüdanın görevlerinden biri peştamal kuşanma merasimini yürütmek değildir.

Osmanlı Menzil Teşkilatı Görevlileri: Çavuş Hariç

Menzillerde görev yapan vazifelilerden biri çavuş değildir.

Sonuç

Osmanlı sosyal tarihi, İmparatorluğun zengin ve çeşitli toplumsal yapısını, kurumlarını ve günlük yaşamını anlamak için önemli bir alandır. Bu makalede ele alınan konular, Osmanlı toplumunun farklı yönlerini yansıtarak dönemin sosyal dokusuna ışık tutmaktadır.

1- Osmanlı Devleti’nde belediyecilik alanında ilk resmî teşkilatlanmanın başlatıldığı ve İstanbul Şehremaneti’nin kurulduğu tarih aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1846
B) 1826
C) 1840
D) 1855
E) 1830

Cevap : D) 1855

Açıklama : Modern anlamda belediyecilik hizmetlerini yürütmek amacıyla, Kırım Savaşı sırasında İstanbul’da bulunan müttefik askerlerinin de etkisiyle, İstanbul Şehremaneti 1855 yılında kurulmuştur.

2- Muhtesibin iktisadî vazifesinin en önemli kısmını teşkil eden vergi toplama işi hangi yardımcı memur veya memurlar tarafından yapılmaktadır?

A) Koloğlanları
B) Yiğitbaşı
C) Bostancıbaşı
D) Taşoğlanları
E) Terazicibaşı

Cevap : A) Koloğlanları

Açıklama : Muhtesibin (çarşı ve pazar denetçisi) en önemli yardımcılarından olan koloğlanları, hem güvenliği sağlamak hem de ihtisap vergisi gibi vergilerin toplanmasında görev alırlardı.

3- Osmanlı Devleti’nde Posta Nezâreti hangi yılda kurulmuştur?

A) 1840
B) 1832
C) 1829
D) 1851
E) 1839

Cevap : A) 1840

Açıklama : Tanzimat Fermanı’nın ardından yapılan modernleşme çalışmaları kapsamında, devlet ile vilayetler arasındaki iletişimi sağlamak ve merkezileşmeyi güçlendirmek amacıyla Posta Nezareti 1840 yılında kurulmuştur.

4- Osmanlı şeyhülislamlarının resmî merasimlerde giydikleri kıyafet hangi renktir?

A) Mavi
B) Yeşil
C) Sarı
D) Siyah
E) Beyaz

Cevap : E) Beyaz

Açıklama : Osmanlı ilmiye sınıfının en üst makamı olan şeyhülislamlar, resmi merasimlerde ve divan toplantılarında saflığı ve ilmi temsil eden beyaz renkte cübbeler giyerlerdi.

5- Devlet bürolarında kâtiplerin düzenlediği evrak için iş sahiplerinden harç nizamnamelerine uygun olarak alınan harc’a verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Harc-ı aklâm
B) Harc-ı kâtib
C) Evrak bedeli
D) Kalem ödeneği
E) Evrak harcı

Cevap : A) Harc-ı aklâm

Açıklama : “Aklâm”, kalemler yani devlet daireleri demektir. “Harc-ı aklâm” ise, bu devlet dairelerinde (kalemlerde) düzenlenen evraklar için alınan harç anlamına gelmektedir.

6- Tanzimat döneminde hazırlanan en önemli kanun olan Mecelle­-i Ahkâm-ı Adliyye’nin hazırlanmasında ve kaleme alınmasında önemli rolü olan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tevkiî Abdurrahman Paşa
B) Cevdet Paşa
C) Midhat Paşa
D) Mahmud Esad Efendi
E) Lütfi Paşa

Cevap : B) Cevdet Paşa

Açıklama : Osmanlı medeni kanunu olarak kabul edilen Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’nin hazırlanması için kurulan komisyonun başkanlığını yapan ve eserin kaleme alınmasında en büyük rolü oynayan devlet adamı ve tarihçi Ahmed Cevdet Paşa’dır.

7- Yeniçerilerin yardımlaşma sandıkları için maaşlarının % 3­-5 oranlarında alınan aidata verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fon parası
B) Prim
C) Sandık harcı
D) Tas parası
E) Yardım parası

Cevap : D) Tas parası

Açıklama : Yeniçerilerin kendi aralarındaki yardımlaşma sandıkları için ulufe (maaş) dağıtılırken, her bir yeniçerinin maaşından kesilen ve belirli bir tasta toplanan aidata “tas parası” denirdi.

8- Yargılamanın tarafların anlaşmasıyla sona ermesinde yaygın olarak devreye girdikleri ve olumlu rol oynadıkları görülen ….. denilen bir yardımcı grup vardır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) şühûdü’l-hâl
B) muhzır
C) müftü
D) kassâm
E) muslihûn

Cevap : E) muslihûn

Açıklama : Osmanlı mahkemelerinde, davalı ve davacı taraflar arasında arabuluculuk yaparak onları uzlaştırmaya ve barıştırmaya çalışan, toplumda saygınlığı olan kişilere “muslihûn” (ıslah edenler, barıştıranlar) denirdi.

9- İmaret sitelerinin merkezine konumlandırılmış olan birim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Medrese
B) Kütüphane
C) Darülhadis
D) Cami
E) Darüşşifa

Cevap : D) Cami

Açıklama : Osmanlı külliyelerinde (imaret siteleri), tüm diğer yapılar (medrese, darüşşifa, hamam, aşevi vb.) genellikle ibadet merkezi olan “cami”nin etrafına konumlandırılırdı.

10- Nizamiye mahkemelerinin kurulması hangi kanunla gerçekleşmiştir?

A) Ticaret Kanunnâmesi
B) Islahat Fermanı
C) Ceza Kanunnâmesi
D) Tanzimat Fermanı
E) Vilayet Nizamnâmesi

Cevap : E) Vilayet Nizamnâmesi

Açıklama : Tanzimat döneminde, şeriye mahkemelerinin yanı sıra ceza ve ticaret gibi alanlarda laik kanunlara göre yargılama yapacak olan Nizamiye mahkemelerinin taşradaki kuruluşu ve yetki alanları, 1864 tarihli Vilayet Nizamnamesi ile düzenlenmiştir.

11- XIX. yy. öncesinde çok nadiren yabancı geminin girdiği ve gemi reislerinin kefalete bağlanıp, izn­-i sefineler verilmek suretiyle taşımacılığın tamamen Osmanlı gemileriyle yapıldığı Osmanlı denizi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Marmara Denizi
B) Ege Denizi
C) Akdeniz
D) Karadeniz
E) Kızıldeniz

Cevap : D) Karadeniz

Açıklama : 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’na kadar Karadeniz, yabancı savaş ve ticaret gemilerine büyük ölçüde kapalı olan ve bir “Türk gölü” veya “Osmanlı denizi” olarak kabul edilen bir denizdi.

12- ….. bir mal veya hizmet için, ilgili resmî makamların tespit ettiği fiyattır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Narh
B) İhtisap
C) Rayiç
D) Gedik
E) Cari

Cevap : A) Narh

Açıklama : Osmanlı iktisadi sisteminde, özellikle temel tüketim malları için devletin (kadı ve muhtesip aracılığıyla) belirlediği tavan fiyata “narh” denirdi.

13- Aşağıdakilerden hangisi ilmiye sınıfına mensup bir görevlidir?

A) Sipahi
B) Peyk
C) Kadı
D) Defterdar
E) Subaşı

Cevap : C) Kadı

Açıklama : Osmanlı toplumunda “ilmiye” sınıfı, eğitim ve yargı işleriyle uğraşan alimleri kapsardı. Kadı, bu sınıfın en önemli temsilcilerinden biridir. Defterdar kalemiye, sipahi ve subaşı ise seyfiye (askeri) sınıfına mensuptur.

14- Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde Rumeli’de yapılan demiryollarından biri değildir?

A) Edirne-Dedeağaç
B) İzmir-Kasaba
C) Köstence-Çernavo
D) İstanbul-Selanik
E) Selanik-Manastır

Cevap : B) İzmir-Kasaba

Açıklama : Edirne-Dedeağaç, Köstence-Çernavoda, İstanbul-Selanik ve Selanik-Manastır hatları Rumeli’de inşa edilmiştir. İzmir-Kasaba (Turgutlu) demiryolu hattı ise Rumeli’de değil, Anadolu’da inşa edilen ilk hatlardan biridir.

15- Enderun Mektebinde eğitim gören öğrencilerin seçilme usulü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sınavla
B) Devşirme usulüyle
C) Başvuruyla
D) Kura ile
E) Tavsiyeyle

Cevap : B) Devşirme usulüyle

Açıklama : Enderun Mektebi, Osmanlı sarayında devlete yönetici yetiştiren bir okuldu ve bu okula öğrenciler, genellikle Balkanlardaki Hristiyan tebaadan alınan zeki ve yetenekli çocukların seçildiği “devşirme usulü” ile alınırdı.

16- Bir malın fiyatı tespit edilirken yetkililer huzurunda imal edilerek maliyetinin hesaplanması işlemine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üretim hesabı
B) Fiyat tespiti
C) Çeşni tutmak
D) İmalat
E) Maliyet hesabı

Cevap : C) Çeşni tutmak

Açıklama : Osmanlı’da narh belirlenirken, özellikle ekmek gibi temel gıda maddelerinin fiyatını tespit etmek için, kadı ve diğer yetkililerin huzurunda bir miktar un kullanılarak deneme üretimi yapılır ve bu işleme “çeşni tutmak” denirdi.

17- Osmanlı Devleti’nde geçici bir statü ile bulunan yabancı tüccarın (müste’men)kendi aralarındaki ihtilâflara kapitülasyonlar gereği olarak bakan ve onlara kendi hukuklarını uygulayan mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ticaret mahkemesi
B) Konsolosluk mahkemesi
C) Ecnebi mahkemeleri
D) Lonca mahkemesi
E) Cemaat mahkemesi

Cevap : B) Konsolosluk mahkemesi

Açıklama : Kapitülasyonlar uyarınca, Osmanlı topraklarında bulunan yabancı tüccarların kendi aralarındaki hukuki anlaşmazlıklara, kendi ülkelerinin hukukunu uygulayan ve kendi konsolosları tarafından yönetilen “konsolosluk mahkemeleri” bakardı.

18- Osmanlılarda çok gelişmiş bir sanayi kolu olan dericilik alanında en iyi sahtiyanların yapıldığı şehir aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstanbul
B) İzmir
C) Aydın
D) Adana
E) Tokat

Cevap : E) Tokat

Açıklama : Osmanlı döneminde, işlenmiş ve boyanmış ince meşin anlamına gelen “sahtiyan” üretiminde en meşhur ve en kaliteli ürünlerin yapıldığı merkez, Tokat şehriydi.

19- Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı esnaf teşkilatından kethüdanın görevlerinden biri değildir?

A) Esnafa ham madde temin etmek
B) Gedik intikallerini yapmak
C) Peştamal kuşanma merasimini yürütmek
D) Esnafa ceza vermek
E) Esnafın yolsuzluklara karışmasını önlemek

Cevap : C) Peştamal kuşanma merasimini yürütmek

Açıklama :

20- Aşağıdakilerden hangisi menzillerde görev yapan vazifelilerden biri değildir?

A) Ahır kethüdası
B) Seyis
C) Çavuş
D) Menzil emini
E) Menzil kethüdası

Cevap : C) Çavuş

Açıklama : Osmanlı posta ve ulaşım sistemi olan menzil teşkilatında; menzilin genel sorumlusu olan menzil emini, idari işlere bakan menzil kethüdası ve atların bakımından sorumlu olan ahır kethüdası ve seyisler gibi görevliler bulunurdu. Çavuş ise daha çok askeri veya saray teşkilatına ait bir unvandır.