Yoksulluk ve Sosyal Hizmet 2023-2024 Bütünleme Soruları

Giriş

Bu makalede, yoksulluk kavramı, sosyal hizmetin yoksullukla mücadeledeki rolü, farklı sosyal yardım modelleri ve Türkiye’deki uygulamalar 2023-2024 bütünleme sınavı soruları temel alınarak ele alınacaktır. Bu içerik, yoksullukla mücadelede sosyal hizmetin önemini ve farklı yaklaşımlarını anlamayı amaçlamaktadır.

Vakıf Kurumu ve Sosyal Yardım

Bir malın hayır işlerine tahsis edilmesi amacıyla mülkiyetinden çıkarılarak sosyal mülkiyet kategorisine aktarılması anlamına gelen kurum vakıftır.

Hicret Kavramı ve Göç Olgusu

Dini inançlar veya zulüm nedeniyle yapılan anlamlı göçler hicret olarak değerlendirilirken, suçtan dolayı kaçma eylemi hicret olarak kabul edilemez.

Sosyal Yardımın Rolü: Sosyal Güvenlik Sistemini Tamamlama

Sosyal yardımın önemli faydalarından biri, sosyal güvenlik sistemindeki boşlukları, özellikle sosyal sigorta kapsamı dışındaki veya yetersiz kalan durumları tamamlayıcı özelliğinin bulunmasıdır.

Boşanma Sonrası Nafaka Türleri: Yoksulluk Nafakası

Türk hukukuna göre, boşanma sonrasında yoksulluğa düşecek olan hak sahibi tarafa ödenen nafaka türü yoksulluk nafakasıdır.

Türkiye’de Tek Parti Dönemi Sosyal Yardımları

Türkiye’deki tek parti dönemi sosyal yardımlarında devletin varlığı genellikle acil durumlar sonrası olmuş, sosyal yardım hakkında doğrudan düzenlemeler sınırlı kalmış ve sosyal yardım ile ilgili bir kurumsal yapılanma bulunmamıştır. Ancak çalışma hayatı ile ilgili bazı düzenlemeler dolaylı olarak sosyal yardımla bağlantılı olabilmektedir. Anayasada sosyal yardımlarla ilgili hükümler bulunmaktadır.

Türkiye’de Sosyal Yardım Sisteminin Değişimi ve İstihdam Bağlantısı

Türkiye’de Nisan 2010’da kabul edilen “Sosyal Yardım Sisteminin İstihdam ile Bağlantısının Kurulması ve Etkinleştirilmesi Eylem Planı”, merkezi sosyal yardımların değişim özelliğini yansıtmaktadır.

Dünyada Şartlı Nakit Transferi (ŞNT) Uygulamaları

Dünyadaki ŞNT uygulamaları genellikle en yoksul aileleri hedefler, kız çocukları ve engelli çocukları önceliklendiren ülkeler vardır ve HIV/AIDS nedeniyle ailesini kaybeden çocuklar da hedef kitlesindedir. Ancak hedef kitlesinde kır-kent ayrımı her zaman olmamıştır; birçok ülkede kırsal bölgelere öncelik verilmiştir.

Türkiye’deki ŞNT Uygulamasının Tarihsel Gelişimi

Türkiye’deki ŞNT uygulaması, 2001 yılında Dünya Bankası projesi olarak gündeme gelmiş, 2003 yılında pilot uygulaması yapılmış, 2004 yılında tüm Türkiye’de yaygınlaşmış ve 2007 yılında Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü bünyesine alınmıştır.

Yoksulluk Türleri: Nöbetleşe Yoksulluk

Kente göç edenlerin kentte kalma stratejilerini kendilerinden sonra gelenlere aktarması nöbetleşe yoksulluk olarak ifade edilir.

Mikrokredi Uygulamasının Öncüsü: Muhammed Yunus

Dünyada mikrokredi uygulamasını ilk defa başlatan kişi Muhammed Yunus’tur.

Belediyelerde Sosyal Yardım Birimleri

Belediyelerde sosyal yardımların müstakil bir birim şeklinde yapılanmasına Sosyal Yardım ve Hizmet Daire Başkanlığı, Sosyal Yardım Müdürlüğü, Sosyal ve Maddi Destek Müdürlüğü ve Sosyal Hizmet ve Yardım Müdürlüğü örnek gösterilebilir. Halkla İlişkiler Müdürlüğü bu duruma uymaz.

Refah Modelleri: Liberal Model

Sosyal refah programlarının geliri telafi edici özelliğinin sınırlı olduğu ve sadece asgari gelir garantisinin sağlandığı refah modeli liberal modeldir.

Mahrukat Ofisi (1942)

1942 tarihinde kurulan Mahrukat Ofisi devletin odun ve kömür dağıtımı ile ilgilidir.

Yaşlanma Türleri: Psikolojik Yaşlanma

“İnsan hissettiği yaştadır.” ifadesi psikolojik yaşlanma türüne girer.

Türkiye’deki Sivil Toplum Kuruluşlarının (STK) Sosyal Yardım Alanındaki Varlıkları

Türkiye’deki STK’ların sosyal yardım alanındaki varlıklarında amatörlük önemli bir sorun teşkil etmekte, güçleri/etkileri sınırlı kalmakta ve varlıkları koordineli bir hal arz etmemektedir. Vakıfların ve derneklerin sosyal yardım alanındaki karşılıkları belirli bir yüzdeye ulaşmış durumdadır.

Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü’nün Tarihi Gelişimi

Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü 1963 yılında Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı’na bağlı olarak kurulmuş ve 1983 yılına kadar sosyal yardım mahiyetindeki görevler üstlenmiştir.

Göçün Nedenleri ve Sonuçları Arasında Ortak Faktör: İşsizlik

İşsizlik, göçün hem nedeni hem de sonuçları arasında sayılmaktadır.

Asgari Gelir ve Negatif Gelir Vergisi Uygulamaları

Asgari gelir kavramıyla bağlantılı şartsız modelin bir ürünü olan negatif gelir vergisinin İngiltere, Almanya ve Kanada gibi ülkelerde uygulama imkanı bulunurken Güney Kore ve Japonya örnek gösterilemez.

Mikrofinansın Unsurları

Mikrofinansın unsurları arasında mikro kredi, mikro tasarruf ve mikro sigorta yer alırken sivil toplum beceri eğitimi bu unsurlardan biri değildir.

Vatandaşlık Kâr Payı Kavramı

Ülkenin doğal kaynak gelirlerinden vatandaşlara pay verilmesi fikri vatandaşlık kâr payını işaret etmektedir.

Sonuç

Yoksulluk, küresel bir sorun olup sosyal hizmet bu sorunla mücadelede önemli bir role sahiptir. Farklı sosyal yardım modelleri ve uygulamaları, yoksulluğun azaltılması ve sosyal refahın sağlanması için çeşitli stratejiler sunmaktadır.

1- “Bir malın, geliri ile birlikte hayri bir hizmete tahsis etmek üzere, mülk sahibinin mülkiyetinden çıkarak, sosyal mülkiyet kategorisine aktarılması” anlamına gelen kurumun adı nedir?

A) Tekke
B) Vakıf
C) Medrese
E) Ahilik
D) Dergah

Cevap : B) Vakıf

Açıklama : Metinde verilen tanım, bir mülkün gelirinin hayır işlerine harcanması amacıyla sahibinin mülkiyetinden çıkarılarak kamu yararına tahsis edildiği “Vakıf” kurumunu açıklamaktadır.

2- Aşağıdakilerden hangisi “hicret” olarak değerlendirilemez?

A) Suriyelilerin müslümanlar oldukları için Türkiye’ye göçmesi
B) Süryaniler’in Suriye’den Türkiye’ye göçmesi
C) Yahudiler’in İspanya’dan Osmanlı topraklarına göçmesi
D) Müslüman ülkesinde yaptığı kötü fiilden dolayı arananların başka bir ülkeye göçmesi
E) Müslümanların Mekke’den Medine’ye göçmesi

Cevap : D) Müslüman ülkesinde yaptığı kötü fiilden dolayı arananların başka bir ülkeye göçmesi

Açıklama : Hicret, genellikle dini inançlar veya zulüm nedeniyle bir yerden başka bir yere yapılan kitlesel ve anlamlı göçü ifade eder. Bir kişinin işlediği bir suçtan dolayı kaçması ise kişisel bir eylemdir ve hicret olarak değerlendirilemez.

3- Sosyal yardımın bir çok faydası bulunmaktadır. Bunlardan biri de sosyal yardımın sosyal güvenlik sistemindeki boşlukları tamamlayıcı özelliğinin bulunmasıdır. Burada sözü edilen boşluk, hangi araçtaki aksaklıkların varlığı sonrası gündeme gelmektedir?

A) Sosyal sigorta
B) Sosyal hizmet
C) Sosyal sözleşme
D) Sosyal tazmin
E) Sosyal diyalog

Cevap : A) Sosyal sigorta

Açıklama : Sosyal yardım, sosyal sigorta sisteminin (emeklilik, sağlık sigortası vb.) kapsamadığı veya yetersiz kaldığı durumlarda devreye girerek, bu sistemdeki boşlukları dolduran tamamlayıcı bir mekanizmadır.

4- Türk hukukuna göre, boşanma sonrasında hak kazanan tarafa verilmesi gereken ve kamuoyunda “ömür boyu nafaka” olarak ünlenmiş olan nafaka türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yardım nafakası
B) Yetim nafakası
C) İştirak nafakası
D) Yardım nafakası
E) Yoksulluk nafakası

Cevap : E) Yoksulluk nafakası

Açıklama : Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan tarafa, diğer tarafın mali gücü oranında süresiz olarak ödediği nafakaya “yoksulluk nafakası” denir.

5- Türkiye’deki tek parti dönemi sosyal yardımları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Devletin sosyal yardımlardaki varlığı genellikle acil durumlar/olaylar sonrasındadır
B) Anayasa’da sosyal yardımlarla ilgili herhangi bir hüküm yoktur.
C) Sosyal yardım hakkında doğrudan birkaç cılız düzenleme söz konusudur.
D) Sosyal yardım ile ilgili bir kurumsal yapılanma bulunmamaktadır
E) Çalışma hayatı ile ilgili bazı düzenlemeler, dolaylı olarak sosyal yardımla bağlantılı olabilmektedir.

Cevap : D) Sosyal yardım ile ilgili bir kurumsal yapılanma bulunmamaktadır

Açıklama :

6- Türkiye’de Nisan 2010 tarihindeki Ekonomik Koordinasyon Kurulu toplantısındaki “Sosyal Yardım Sisteminin İstihdam ile Bağlantısının Kurulması ve Etkinleştirilmesi Eylem Planı”nın kabul edilmesi, merkezi sosyal yardımların hangi özelliğiyle ilgilidir?

A) Dalgalanma
B) Değişim
C) Etkileşim
D) Statiklik
E) Süreklilik

Cevap : B) Değişim

Açıklama :

7- Dünyadaki Şartlı Nakit Transferi (ŞNT) uygulamalarının hedef kitlesi konusunda verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) HIV/AIDS virüsünden dolayı ailesini kaybeden çocuklar hedef kitlesindedir.
B) Engelli çocukların de hedef kitlesinde olduğu ülke vardır.
C) En yoksul ailelerin kız çocuklarının hedef kitlesinde ön planda olduğu ülkeler vardır.
D) Hedef kitlesi içinde şimdiye kadar kır-kent ayrımı söz konusu olmamıştır.
E) ŞNT’nin ana hedef kitlesi yoksulun da yoksulu kesimlerdir.

Cevap : D) Hedef kitlesi içinde şimdiye kadar kır-kent ayrımı söz konusu olmamıştır.

Açıklama : Şartlı Nakit Transferi programları, genellikle yoksulluğun daha yoğun olduğu kırsal bölgelerde başlamış veya bu bölgelere öncelik vermiştir. Bu nedenle hedef kitlesinde kır-kent ayrımının hiç söz konusu olmadığı ifadesi yanlıştır.

8- Türkiye’deki ŞNT uygulaması bir Dünya Bankası projesi olarak öncelikle …… yılında hayata geçirilmiştir. Daha sonra …… yılında altı farklı noktada pilot uygulaması yapılmıştır. Sonrasında da …… yılında tüm Türkiye’de yayılmıştır. En nihayetinde, proje bitiminden sonra …… yılında Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü bünyesine alınmıştır.
Yukarıda boş bırakılan yerlere gelmesi gereken yıllar, sırasıyla aşağıdakilerden hangileridir?

A) 2001-2004-2006-2007
B) 2001-2003-2006-2007
C) 2001-2002-2004-2007
D) 2001-2003-2004-2007
E) 2001-2002-2006-2007

Cevap : D) 2001-2003-2004-2007

Açıklama : Türkiye’de Şartlı Nakit Transferi (ŞNT) uygulaması ilk olarak Dünya Bankası desteğiyle **2001** krizinden sonra gündeme gelmiş, **2003** yılında pilot uygulaması başlamış, **2004** yılında ülke geneline yayılmış ve proje bittikten sonra **2007**’de kalıcı bir program olarak SYDGM’ye devredilmiştir.

9- Kente göç edenlerin kentte ayakta kalma stratejilerini geliştirmeleri yanında, kendilerinden sonra kente göç edenlere bu stratejilerini ellerindeki dükkanları kiralamak veya satmak gibi yollarla aktarmalarını ifade eden yoksulluk türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çalışan yoksulluk
B) Mutlak yoksulluk
C) Nöbetleşe yoksulluk
D) Göre(ce)li yoksulluk
E) İnsani yoksulluk

Cevap : C) Nöbetleşe yoksulluk

Açıklama : Kavram, kente yeni gelen yoksulların, kendilerinden önce gelmiş hemşerilerinin desteğiyle (onların devrettiği işler, dükkanlar vb.) ayakta kaldığı ve bu yoksulluk döngüsünün bir tür nöbet devri gibi aktarıldığı durumu ifade eder.

10- Dünyada mikrokredi uygulamasını dünyada ilk defa başlatan kişi kimdir?

A) Muhammed Yunus
B) Amartya Sen
C) Adam Smith
D) Aziz Akgül
E) Kral Faysal

Cevap : A) Muhammed Yunus

Açıklama : Yoksullara, özellikle kadınlara, küçük sermayeler vererek kendi işlerini kurmalarını sağlayan mikrokredi sistemini ilk kez Bangladeş’te kuran ve bu çalışmasıyla Nobel Barış Ödülü’nü kazanan kişi iktisatçı Muhammed Yunus’tur.

11- Belediyelerde sosyal yardım alanındaki uzmanlaşma farklı şekillerde olabilmektedir. Bunlardan biri, belediyelerde sosyal yardımların “müstakil” bir birim şeklinde yapılanmasıdır.
Buna göre, aşağıdaki yapılanmalardan hangisi bu duruma uymamaktadır?

A) Sosyal Yardım ve Hizmet Daire Başkanlığı
B) Sosyal Yardım Müdürlüğü
C) Halkla İlişkiler Müdürlüğü
D) Sosyal ve Maddi Destek Müdürlüğü
E) Sosyal Hizmet ve Yardım Müdürlüğü

Cevap : C) Halkla İlişkiler Müdürlüğü

Açıklama : Diğer şıklardaki birimler doğrudan sosyal yardım ve hizmet sunumuyla ilgili müstakil birimlerken, Halkla İlişkiler Müdürlüğü’nün ana görevi sosyal yardım değil, belediyenin genel iletişim ve tanıtım faaliyetleridir.

12- Sosyal refah programlarının geliri telafi edici özelliğinin oldukça sınırlı olduğu, yalnızca asgari/minimum gelir garantisinin sağlandığı ve genel anlamda en sonda çok sınırlı müdahalede bulunulduğu refah modeli hangisidir?

A) Güney Avrupa modeli
B) Muhafazakâr model
C) Doğu Asya modeli
D) Sosyal demokrat model
E) Liberal model

Cevap : E) Liberal model

Açıklama : “Liberal model” (Anglo-Sakson modeli), piyasanın rolünü ön plana çıkarır ve devletin sosyal müdahalelerini en aza indirir. Bu modelde sosyal yardımlar genellikle sadece en yoksul kesimle sınırlı ve asgari düzeydedir.

13- 1942 tarihinde kurulan Mahrukat Ofisi aşağıdaki hususlardan hangisi ile ilgilidir?

A) Devletin ekmek dağıtımı
B) Himaye-i Etfal Cemiyeti’nin çocukları koruması
C) Belediyelerin engellilere sosyal yardımı
D) Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı’nın bakım hizmeti
E) Devletin odun ve kömür dağıtımı

Cevap : E) Devletin odun ve kömür dağıtımı

Açıklama : “Mahrûkât”, yakacak demektir. II. Dünya Savaşı yıllarında yaşanan kıtlık nedeniyle, devlet tarafından halka yakacak (odun, kömür) dağıtımını organize etmek amacıyla Mahrukat Ofisi kurulmuştur.

14- “İnsan hissettiği yaştadır.” ifadesinin karşılığı hangi yaşlanma türüne girebilir?

A) Kronolojik yaşlanma
B) Fizyolojik yaşlanma
C) Biyolojik yaşlanma
D) Sosyo-kültürel yaşlanma
E) Psikolojik yaşlanma

Cevap : E) Psikolojik yaşlanma

Açıklama : Bireyin kendini hangi yaşta hissettiği, zihinsel kapasitesi, duygusal durumu ve hayata bakış açısı gibi unsurları içeren yaşlanma boyutu “psikolojik yaşlanma”dır.

15- Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarının (STK) sosyal yardım alanındaki varlıkları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Sosyal yardımları yapan STK’larda amatörlük önemli bir sorundur.
B) STK’ların sosyal yardım alanındaki güçleri/etkileri azdır.
C) STK’ların sosyal yardım alanındaki varlıkları, koordineli bir hal arz etmektedir.
D) Vakıfların sosyal yardım alanındaki karşılıkları, tüm vakıflar içinde yüzde 20’ye yaklaşmış durumdadır.
E) Doğrudan ve dolaylı sosyal yardım yapan dernekler, tüm derneklerin 4’te 1’ine denk gelmektedir.

Cevap : C) STK’ların sosyal yardım alanındaki varlıkları, koordineli bir hal arz etmektedir.

Açıklama : Türkiye’de sosyal yardım alanında faaliyet gösteren çok sayıda STK bulunmasına rağmen, bu kuruluşlar arasındaki iletişim, iş birliği ve faaliyetlerin “koordineli” olması konusunda ciddi eksiklikler bulunmaktadır.

16- I. 1963 yılında Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı’na bağlı olarak kurulmuştur.
II. Kaldırıldığı 1983 yılına kadar sosyal yardım mahiyetindeki görevler üstlenmiştir.
III. Sosyal yardım görevlerini, yapılan müracaatları gönüllü kuruluşlara sevk ederek yerine getirmiştir.
Söz konusu kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü
B) Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü
C) Afet Destekleri Müdürlüğü
D) Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
E) Sosyal Hizmet Akademisi

Cevap : B) Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü

Açıklama : Türkiye’de sosyal hizmetleri ve yardımları tek bir çatı altında toplayan ilk kapsamlı kurumsal yapı, 1963’te kurulan ve 1983’te Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu’na (SHÇEK) dönüştürülen “Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü”dür.

17- Aşağıdakilerden hangisi, göçün hem nedeni hem de sonuçları arasında sayılmaktadır?

A) Kırın iticiliği
B) Enformel sektör
C) İşsizlik
D) Konut sorunu
E) Tarımsal dönüşüm

Cevap : C) İşsizlik

Açıklama :

18- Aşağıdakilerden hangisi, asgari gelir kavramıyla bağlantılı şartsız modelin bir ürünü olan negatif gelir vergisinin uygulama imkânı bulduğu ülkelerden biri değildir?

A) Japonya
B) Güney Kore
C) Kanada
D) İngiltere
E) Almanya

Cevap : B) Güney Kore

Açıklama :

19- Aşağıdakilerden hangisi mikrofinansın unsurlarından/parçalarından biri değildir?

A) Sivil toplum beceri eğitimi
B) Sağlık hizmeti
C) Mikro sigorta
D) Mikro tasarruf
E) Mikro kredi

Cevap : A) Sivil toplum beceri eğitimi

Açıklama : Mikrofinans, sadece küçük krediler (mikrokredi) vermeyi değil, aynı zamanda yoksulların tasarruf yapmasını (mikro tasarruf) ve beklenmedik risklere karşı korunmasını (mikro sigorta) sağlayan bir sistemdir. Sivil toplum beceri eğitimi ise bu sistemin bir unsuru değildir.

20- “Bizim ülkede çıkan petrolün ve bir kısım madenlerin gelirlerinden bizlere de az olsa da verilse, ülkemizde yoksul kalmaz.” diyen birinin işaret ettiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vatandaşlık kâr payı
B) Sosyal yardım
C) Artan oranlı destek
D) Asgari gelir desteği
E) Negatif gelir vergisi

Cevap : A) Vatandaşlık kâr payı

Açıklama : Ülkenin doğal kaynaklarından (petrol, maden vb.) elde edilen gelirlerin, tüm vatandaşlara eşit bir şekilde kâr payı olarak dağıtılması fikrine “vatandaşlık kâr payı” veya “temettü” denir.