Türkiye Tarım Coğrafyası 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Bu makalede, Türkiye’nin tarımsal coğrafyası, önemli tarım ürünleri, tarım politikaları, sektörel gelişmeler ve sürdürülebilirlik çabaları 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak detaylı bir şekilde incelenecektir. Amaç, Türkiye tarımının coğrafi çeşitliliğini, ekonomik önemini ve karşılaştığı zorlukları anlamaktır.

Alternatif Enerji Kaynakları: Rudolf Diesel ve Yer Fıstığı Yağı

Alternatif enerji kaynaklarından bitkisel yağların yakıt olarak kullanılabileceği fikrini ilk kez Rudolph Diesel 1900’lü yılların başında ortaya atmış ve dizel motorunu yakıt olarak yer fıstığı yağı kullanarak çalıştırmıştır.

Türkiye Tarımının Güçlü Yanları

Türkiye’nin tarımsal alana ilişkin güçlü yanları arasında ürün çeşitliliği, zengin biyolojik ve genetik çeşitlilik, sanayi başta olmak üzere diğer sektörlerle dinamik etkileşim ve toprak kaynaklarının göreceli olarak fazla kirlenmemiş olması sayılabilir. Ancak küçük üreticilerin örgütlü davranma eğilimlerinin azalması güçlü bir yan olarak değerlendirilemez.

Türkiye’deki Havzalar ve İl Sayısı

Büyük Ağrı Havzası, Türkiye’deki diğer havzalara göre en az ilin topraklarını kapsamaktadır.

Sera Gazı Salınımı ve Faktörlerin Sıralaması (2013)

2013 yılı verilerine göre dünya genelinde sera gazı salınımı kapsamında enerji kullanımı en büyük paya sahipken, tarımsal üretim endüstriyel süreçlerden daha fazla sera gazı salımına neden olmaktadır.

Altıncı Kalkınma Planı (1990-1994) Tarım Sektörü Politikaları

Altıncı Kalkınma Planı’nda tarım sektörünün politika hedefleri arasında tarım ürünlerinin dış pazarlarda rekabet gücünü artırmak, üretim metotlarını modernleştirmek, tarımsal ürünlerin ihracatını geliştirmek ve tarımsal ürün destekleme fiyatlarını çiftçinin gelirinde istikrar sağlayacak şekilde tespit etmek yer almıştır. Küçük ve orta gelir grubuna giren çiftçilerin modern girdi teminini sınırlamak gibi bir hedef bulunmamaktadır.

Dünya Gıda Ürünleri İhracatında İlk Sırada Yer Alan Ülke (2018)

WITS’in 2018 verilerine göre dünya gıda ürünleri ihracatında ilk sırada yer alan ülke Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’dir.

Tarım Arazilerindeki Aşırı Parçalanmanın Sonuçları

Tarım arazilerindeki aşırı parçalanma üretim maliyetlerini artırır, tarımsal yapıda bozulmaya neden olur, mekanizasyonu engeller ve arazi kullanımını olumsuz yönde etkiler. Üretimde verimliliği artırmaz, aksine azaltır.

Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) Kuruluşu (1938)

Destekleme çalışmalarını uygulamak üzere Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) 1938 yılında kurulmuştur.

Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri: Lüksemburg Zirvesi (1997)

Türkiye’nin tam üyeliğe ehliyetli olduğunun teyit edildiği ve Türkiye’yi tam üyeliğe hazırlamak için bir strateji tespitinin kararlaştırıldığı Lüksemburg Zirvesi 1997 yılında toplanmıştır.

Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri: Cardiff Zirvesi (1998)

15-16 Haziran 1998 tarihlerinde gerçekleştirilmiş olan Türkiye için Avrupa stratejisi belgesinin onaylanarak resmiyet kazandığı zirve Cardiff Zirvesi’dir.

Türkiye Gıda Sanayisinin Gelişimi: Dondurulmuş Meyve ve Sebze Sanayisi

Dondurulmuş meyve ve sebze sanayisi, Türkiye’de endüstriyel anlamda ilk kez 1973 yılında dış pazar taleplerini karşılamak üzere faaliyete başlamış ve takip eden yıllarda ihracatın artmasıyla gelişimi hızlanmıştır.

Dünyada İlk Topraksız Tarım Derneği’nin Kuruluşu (1955)

Dünyada İlk Topraksız Tarım Derneği 1955 yılında kurulmuştur.

Türkiye’de İşlenen Tarım Alanlarının Dağılımı (2019)

2019 yılı verilerine göre Türkiye’de İşlenen tarım alanları içinde en büyük payı nadas alanı alırken, onu meyvelik ve baharat bitkileri alanı ve sebze bahçeleri alanı takip etmektedir.

Türkiye Tarım Havzaları Modeli’nin Öngörüleri

Türkiye Tarım Havzaları Modeli verimlilik artışı, biyolojik çeşitlilik ile toprak ve su kaynaklarının korunması, üreticinin kârının artması ve etkin üretim planlaması gibi öngörüler sunarken tarımda istihdamın artması doğrudan bir öngörü değildir.

Türkiye Tarımının Potansiyel ve Fırsatları

Türkiye tarımının potansiyel ve fırsatları arasında tüketici bilincinin gelişmesi, organik ürünlere talebin artması ve kırsal ile tarımsal alana yönelik desteklemelerin artması sayılabilirken tarımsal alanda istihdamın giderek gerilemesi bir fırsat olarak değerlendirilemez.

Bitki Gen Kaynakları Avrupa İşbirliği Programı (ECP/GR)

Bitki Gen Kaynakları Avrupa İşbirliği Programının kısa adı ECP/GR’dir.

Organik Tarım Kanunu Maddeleri

Organik Tarım Kanunu’na göre kontrol ve sertifikasyon kuruluşu tarafından sertifikalandırılmış ürünler organik ürün veya organik girdi adı altında satılabilir.

1980’li Yıllarda Tarımın GSMH’daki Payı

1980’li yıllarda tarımın GSMH’daki payı yaklaşık yüzde 26’dır.

Türkiye-Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD) Projeleri

Türkiye-Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonunun (IFAD) tarafından sağlanan kaynaklarla Yozgat, Bingöl-Muş, Ordu-Giresun ve Erzurum kırsal kalkınma projeleri gerçekleştirilmiş olup Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) bu kapsamda değildir.

Cumhuriyetin İlk Yıllarında Tarımsal Makineleşme Politikaları

Cumhuriyetin ilk yıllarında tarımsal üretimde verimi artırmak amacıyla uygulanan makineleşme politikalarında kimyevi girdilere ve akaryakıta gümrük muafiyeti uygulanmış, makine kullanan büyük çiftçiler askerlikten muaf tutulmuş ve hükümet malı traktörler çiftçilere uygun şartlarda kiralanmıştır. Ancak makineleri kullanacak teknik personelin eğitimi bu dönemde öne çıkan bir unsur değildir.

Sonuç

Türkiye, sahip olduğu coğrafi çeşitlilik ve iklim özellikleri sayesinde zengin bir tarım potansiyeline sahiptir. Tarım sektörü, ülke ekonomisi ve istihdamı açısından önemli bir role sahip olup, sürdürülebilir tarım uygulamaları ve doğru politikalarla bu potansiyelin daha da artırılması mümkündür.

1- Alternatif enerji kaynaklarından biri olan bitkisel yağlardan yakıt elde edilmesi fikri 20. yüzyılın başlarına kadar inmektedir. İlk defa 1900’lü yılların başında Rudolph Diesel sebze yağlarının yakıt olarak kullanılabileceğini göstermiştir.
Adı geçen bilim insanı aşağıdaki tarımsal ürünlerden hangisinin yağını kullanarak dizel motorunu çalıştırmıştır?

A) Yer fıstığı
B) Pamuk
C) Zeytin
D) Soya
E) Ayçiçeği

Cevap : A) Yer fıstığı

Açıklama : Dizel motorunun mucidi olan Rudolph Diesel, 1900’deki Paris Dünya Fuarı’nda, motorunu yakıt olarak “yer fıstığı” yağı kullanarak çalıştırmış ve böylece bitkisel yağların potansiyel bir yakıt kaynağı olabileceğini göstermiştir.

2- Aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye’nin tarımsal alana ilişkin güçlü yanlarından biri olarak değerlendirilemez?

A) Ürün çeşitliliği
B) Zengin biyolojik ve genetik çeşitlilik
C) Küçük üreticilerin örgütlü davranma eğilimlerinin azalması
D) Özellikle sanayi başta olmak üzere diğer sektörlerle dinamik bir etkileşimin varlığı
E) Toprak kaynaklarının göreceli olarak fazla kirlenmemiş olması

Cevap : C) Küçük üreticilerin örgütlü davranma eğilimlerinin azalması

Açıklama : Küçük üreticilerin örgütlü davranma eğilimlerinin azalması, onların pazarlık gücünü düşüren ve tarımsal verimliliği olumsuz etkileyen bir durumdur. Bu nedenle güçlü bir yan olarak değerlendirilemez.

3- Aşağıdaki havzaların hangisinde en az ilin toprakları yer almaktadır?

A) Van Gölü Havzası
B) Yukarı Fırat Havzası
C) Söğüt Havzası
D) İç Ege Havzası
E) Büyük Ağrı Havzası

Cevap : E) Büyük Ağrı Havzası

Açıklama :

4- I. Enerji kullanımı
II. Endüstriyel süreçler
III. Tarımsal üretim
2013 yılı verilerine göre dünya genelinde sera gazı salınımı kapsamında yukarıda belirtilen faktörler büyükten küçüğe doğru aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak sıralanmıştır?

A) I-II-III
B) I-III-II
C) II-III-I
D) III-II-I
E) III-I-II

Cevap : B) I-III-II

Açıklama :

5- Aşağıdakilerden hangisi büyüme ve gelişmenin, istikrar içinde ve sektörlerarası denge dikkate alınarak gerçekleştirilmesini hedeflemiş olan Altıncı Kalkınma Planında (1990-1994) tarım sektörünün politika hedefleri ve amaçları içinde yer almamıştır?

A) Tarım ürünlerinin dış pazarlarda rekabet gücünü artırmak
B) Üretim metodlarını modernleştirmek
C) Tarımsal ürünlerin ihracatını geliştirmek
D) Küçük ve orta gelir grubuna giren çiftçilerin modern girdi temin, tedarik ve kullanımını sınırlamak
E) Tarımsal ürün destekleme fiyatlarının çiftçinin gelirinde istikrar sağlayacak şekilde tespit etmek

Cevap : D) Küçük ve orta gelir grubuna giren çiftçilerin modern girdi temin, tedarik ve kullanımını sınırlamak

Açıklama : Kalkınma planlarının amacı, küçük ve orta ölçekli çiftçilerin modern girdilere (gübre, tohum vb.) erişimini sınırlamak değil, tam aksine kolaylaştırarak verimliliği ve refahı artırmaktır.

6- WITS’in (World Integrated Trade Solution) 2018 yılı verilerine göre aşağıdaki ülkelerden hangisi dünya gıda ürünleri ihracatında ilk sırada yer almaktadır?

A) ABD
B) Çin
C) Hollanda
D) Fransa
E) Almanya

Cevap : A) ABD

Açıklama : Dünya Bankası’nın WITS veritabanına göre, 2018 yılında toplam gıda ürünleri ihracatında Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ilk sırada yer almaktadır.

7- Aşağıdakilerden hangisi tarım arazilerindeki aşırı parçalanmanın sonuçlarından biri değildir?

A) Üretim maliyetlerini arttırma
B) Üretimde verimliliği arttırma
C) Tarımsal yapıda bozulma
D) Mekanizasyonu engelleme
E) Arazi kullanımını olumsuz yönde etkileme

Cevap : B) Üretimde verimliliği arttırma

Açıklama : Tarım arazilerinin küçük ve dağınık parçalara ayrılması, makine kullanımını (mekanizasyon) zorlaştırır, birim alandan elde edilen verimi düşürür ve maliyetleri artırır. Dolayısıyla verimliliği artırmaz, aksine azaltır.

8- Destekleme çalışmalarını uygulamak üzere 3491 sayılı kanunla Ticaret Bakanlığı’na bağlı olarak Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) hangi yıl kurulmuştur?

A) 1927
B) 1938
C) 1928
D) 1964
E) 1932

Cevap : B) 1938

Açıklama : Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), hububat piyasasını düzenlemek ve çiftçiyi desteklemek amacıyla 1938 yılında kurulmuştur.

9- Türkiye’nin tam üyeliğe ehliyetli olduğu bir kez daha teyit edilen ve Türkiye’yi tam üyeliğe hazırlamak için bir strateji tespitinin kararlaştırıldığı Lüksemburg Zirvesi hangi yıl toplanmıştır?

A) 1982
B) 1967
C) 1971
D) 1997
E) 2004

Cevap : D) 1997

Açıklama : Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üyelik için uygun olduğunun teyit edildiği ancak katılım müzakerelerinin başlatılmadığı zirve, 1997 yılında yapılan Lüksemburg Zirvesi’dir.

10- 15-16 Haziran 1998 tarihlerinde gerçekleştirilmiş olan Türkiye için Avrupa stratejisi belgesinin onaylanarak resmiyet kazandığı zirve aşağıdakilerden hangisidir?

A) Paris Zirvesi
B) Cardiff Zirvesi
C) Londra Zirvesi
D) Stockholm Zirvesi
E) Brüksel Zirvesi

Cevap : B) Cardiff Zirvesi

Açıklama : Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne katılımını hazırlamaya yönelik bir strateji belgesinin kabul edildiği ve bu sürecin değerlendirildiği zirve, 1998 yılında İngiltere’de yapılan Cardiff Zirvesi’dir.

11- Endüstriyel anlamda ilk kez 1973 yılında dış pazar taleplerini karşılamak üzere faaliyete başlamış, takip eden yıllarda dış pazar taleplerinin istikrarlı bir şekilde artmasıyla gelişimi hızlanmış olan gıda sanayi alt dalı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Konserve meyve ve sebze işleme sanayi
B) Bitkisel yağ sanayi
C) Dondurulmuş meyve ve sebze sanayi
D) Şekerli ve çikolatalı mamuller sanayi
E) Salça sanayi

Cevap : C) Dondurulmuş meyve ve sebze sanayi

Açıklama : Türkiye’de dondurulmuş meyve ve sebze sanayisi, özellikle 1973 petrol krizi sonrası artan dış pazar taleplerini karşılamak amacıyla gelişmeye başlamıştır.

12- Dünyada İlk Topraksız Tarım Derneği hangi yıl kurulmuştur?

A) 1937
B) 1962
C) 1955
D) 1932
E) 1957

Cevap : C) 1955

Açıklama : Topraksız tarım (hidroponik) tekniklerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla kurulan ilk uluslararası dernek, 1955 yılında faaliyete geçmiştir.

13- I. Meyveler, içecek ve baharat bitkileri alanı
II. Nadas alanı
III. Sebze bahçeleri alanı
2019 yılı verilerine göre Türkiye’de İşlenen tarım alanları içinde kapladığı alan açısından yukarıda belirtilenler büyükten küçüğe doğru aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) III-II-I
B) III-I-II
C) II-III-I
D) II-I-III
E) I-II-III

Cevap : D) II-I-III

Açıklama : Türkiye’de işlenen tarım arazileri içinde en büyük payı, kuraklık ve sulama yetersizliği nedeniyle toprağın bir yıl boş bırakıldığı “nadas alanları” (II) alır. Bunu “meyve, içecek ve baharat bitkileri alanı” (I) ve en az payı da “sebze bahçeleri alanı” (III) takip eder.

14- Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Tarım Havzaları Modeli’nde sıralanan öngörüler arasında yer almamaktadır?

A) Verimlilik artacaktır.
B) Biyolojik çeşitlilik, toprak ve su kaynaklarının korunması sağlanabilecektir.
C) Üreticinin kârı artacaktır.
D) Etkin üretim planlaması yapılabilecektir.
E) Tarımda istihdam artacaktır.

Cevap : E) Tarımda istihdam artacaktır.

Açıklama : Tarım Havzaları Modeli, doğru ürünün doğru havzada üretilmesini teşvik ederek verimliliği ve üretici kârını artırmayı hedefler. Ancak bu modelin bir amacı, tarımsal mekanizasyonu ve verimliliği artırarak istihdamı artırmak değil, aksine mevcut durumu daha verimli hale getirmektir.

15- Aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye’nin tarımsal alana ilişkin potansiyel veya fırsatlarından biri olarak değerlendirilemez?

A) Tarımsal üretime yönelik düzenlemelerin hızlandırılması
B) Tüketici bilincinin gelişmesi ve organik ürünlere talebin artması
C) Kırsal ve tarımsal alana yönelik desteklemelerin artması
D) Tarımsal alanda istihdamın giderek gerilemesi
E) Çiftçilerin bilinçlenme isteğinin artması ve bunu ihtiyaç olarak görme eğilimi

Cevap : D) Tarımsal alanda istihdamın giderek gerilemesi

Açıklama : Tarımsal alanda istihdamın gerilemesi, kırsal nüfusun azalması ve tarımın ekonomideki payının düşmesi gibi sorunları beraberinde getirdiği için bir potansiyel veya fırsat değil, bir tehdit veya zayıflık olarak değerlendirilir.

16- Temel hedefi, üye ülkeler arasında bitki gen kaynaklarının muhafazası ve kullanılması konusunda yapılan çalışmaları aktif bir işbirliği çerçevesinde aşamalı olarak geliştirmek olan Bitki Gen Kaynakları Avrupa İşbirliği Programının kısa adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) ISTA
B) IFAD
C) EPPO
D) OILB
E) ECP/GR

Cevap : E) ECP/GR

Açıklama : Metinde hedefleri anlatılan Avrupa Bitki Genetik Kaynakları İşbirliği Programı’nın uluslararası kısa adı ECPGR’dir (European Cooperative Programme for Plant Genetic Resources).

17- Aşağıdakilerden hangisi Organik Tarım Kanunu’nda yer alan maddelerden biri değildir?

A) Kontrol ve sertifikasyon kuruluşu tarafından sertifikalandırılmış ürünler, organik ürün veya organik girdi adı altında satılamaz
B) Gümrükler dâhil yapılan kontrollerde, organik olmadığı tespit edilen ürün ve girdilerin, yurt içine organik ürün veya girdi adı altında sokulması, dağıtılması ve satışının yapılmasına izin verilmez
C) İhracat sertifikası olmayan organik ürün veya girdiler, organik ürün veya organik girdi adı altında ihraç edilemez
D) Organik tarım faaliyetlerinin her türlü kontrol ve sertifikalandırma işlemleri Tarım Bakanlığı veya bu Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşlarca yapılır
E) Organik ürün ve girdilerin etiket ve logoları yalnızca organik ürünler ve girdiler için kullanılır

Cevap : A) Kontrol ve sertifikasyon kuruluşu tarafından sertifikalandırılmış ürünler, organik ürün veya organik girdi adı altında satılamaz

Açıklama : Organik Tarım Kanunu’nun amacı tam tersidir: Sadece yetkili bir kontrol ve sertifikasyon kuruluşu tarafından sertifikalandırılmış ürünlerin “organik” adı altında satılabilmesini sağlamaktır.

18- Diğer bütün alanlarda olduğu gibi tarımsal alanda da önemli değişimlerin yaşandığı 1980’li yıllarda tarımın GSMH’daki payı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) yüzde 12
B) yüzde 37
C) yüzde 26
D) yüzde 69
E) yüzde 43

Cevap : C) yüzde 26

Açıklama : Türkiye ekonomisinin sanayi ve hizmet sektörleri lehine yapısal bir dönüşüm geçirdiği 1980’li yıllarda, tarımın Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) içindeki payı yüzde 26 civarına gerilemiştir.

19- Aşağıdakilerden hangisi Türkiye-Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonunun (IFAD) tarafından sağlanan kaynaklarla gerçekleştirilmiş projelerden biri değildir?

A) Güneydoğu Anadolu Projesi
B) Bingöl-Muş Kırsal Kalkınma Projesi
C) Ordu-Giresun Kırsal Kalkınma Projesi
D) Erzurum Kırsal Kalkınma Projesi
E) Yozgat Kırsal Kalkınma Projesi

Cevap : A) Güneydoğu Anadolu Projesi

Açıklama : IFAD, Türkiye’de Yozgat, Bingöl-Muş, Ordu-Giresun gibi daha az gelişmiş bölgelerdeki kırsal kalkınma projelerini finanse etmiştir. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ise IFAD projesi değil, Türkiye’nin kendi kaynaklarıyla yürüttüğü çok daha büyük ölçekli bir bölgesel kalkınma projesidir.

20- Cumhuriyetin ilk yıllarında tarımsal üretim alanında ürün miktarı ve verimin yükseltilmesi amacıyla tarımsal makineleşmeye de büyük önem verilmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi bu kapsamda uygulanan politikalarda öne çıkan unsurlardan biri değildir?

A) Kimyevi girdilere gümrük muafiyeti uygulanması
B) Makine kullanan büyük çiftçilerin askerlikten muaf tutulması
C) Hükümet malı traktörlerin büyük çiftçilere elverişli şartlarda kiralanması
D) Makinelerde kullanılan akaryakıta gümrük muafiyeti uygulanması
E) Makineleri kullanacak teknik personelin eğitilmesi

Cevap : E) Makineleri kullanacak teknik personelin eğitilmesi

Açıklama :