Erken Çocukluk Eğitiminde Montessori Yaklaşımı 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Bu makalede, erken çocukluk eğitiminde Montessori yaklaşımının temel ilkeleri, öğretmenin rolleri, günlük yaşam becerileri, duyu materyalleri, dil ve matematik çalışmaları ile kozmik eğitim alanı 2025 bütünleme sınavı soruları temel alınarak detaylı bir şekilde incelenecektir. Amaç, Montessori eğitim felsefesini ve uygulamalarını kapsamlı bir şekilde anlamaktır.

Montessori Yaklaşımında Öğretmen Rolü: Rehber ve Gözlemci

Montessori yaklaşımında öğretmen, bilgiyi doğrudan aktaran bir figür olmaktan ziyade, çocuğun kendi kendine öğrenme sürecini destekleyen bir rehber, dikkatli bir gözlemci ve çocuğun hazırlandığı gelişimsel evrelere uygun materyalleri sunan bir kolaylaştırıcıdır. Öğretmen, çocuğun bireysel öğrenme hızına ve ilgisine saygı duyarak, her zaman öğreten konumunda olmaz ve çocuğun kendi kendini değerlendirmesine olanak tanır.

Montessori’de Günlük Yaşam Becerileri: Bağımsızlık ve Öz Bakım

Montessori yaklaşımında yer alan günlük yaşam becerileri, çocukların kendi kendilerine yetebilmelerini ve bağımsızlıklarını kazanmalarını desteklemeyi amaçlar. Bu çalışmalar, sadece el ve parmak kaslarının (ince motor becerileri) gelişimine katkıda bulunmakla kalmaz, aynı zamanda öz bakım becerilerini içerir, kültüre uyumlu gerçek malzemelerle hazırlanır, çocukların yapmaktan hoşlandıkları etkinliklerden oluşur ve amaçlı eylemlerle çocukların özgürlüğünü destekler.

Montessori Gelişim Dönemleri: Ruhsal Embriyo Dönemi

Çocukların içinde bulundukları çevreye uyum sağladıkları, hareket, zekâ, konuşma ve duygular gibi psişik organların temelinin atıldığı ilk gelişim dönemi, Montessori tarafından “Ruhsal Embriyo Dönemi” olarak adlandırılır.

Montessori Matematik: Bellek Oyunları ve Günlük Hayat İlişkisi

Montessori matematik materyallerinden olan bellek oyunları, sayısal kavramların somut deneyimlerle öğrenilmesini ve sayılarla ilgili öğrenilen bilgilerin günlük hayatta kullanılmasını sağlar. Bu materyaller sadece hazır olarak temin edilmekle kalmaz, öğretmen tarafından da hazırlanabilir. Çalışmalar bireysel olarak yapılabileceği gibi küçük gruplar halinde de gerçekleştirilebilir. Büyük-küçük kavramı farklı materyallerle kazandırılır ve bellek oyunları doğrudan rakamların yazılışını öğretmede kullanılmaz.

Montessori’de Toplumsal Davranış Biçimleri: Günlük Yaşam Alıştırmaları

Montessori eğitiminde günlük yaşam becerilerini geliştirmeye yönelik alıştırmalar, toplumsal davranış biçimlerini de içerir. Selamlaşma, öksürme ve hapşırma gibi görgü kuralları bu alıştırmalara örnektir. Sessizlik alıştırmaları da çocuğun iç disiplinini geliştirmeye yöneliktir. Kapı açma-kapama ise daha çok pratik becerilere yönelik bir alıştırmadır.

Montessori Dil Çalışmaları: Hareketli Alfabe ve Başlangıç Yaşı

Montessori dil alanında okuma ve yazmaya hazırlık için kullanılan hareketli alfabe ile çalışmalar genellikle 5 yaşından itibaren başlayabilir.

Montessori Kozmik Eğitim Materyalleri: Evreni Keşfetmek

Montessori’nin kozmik eğitim alanı, çocuğa evreni, dünyayı ve yaşamı bir bütün olarak tanıtmayı amaçlar. Bu alanda kullanılan materyallerden biri de kıta ve su formlarıdır ki bunlar çocuğun coğrafya bilgisini somut bir şekilde edinmesine yardımcı olur. Dokunma tablaları duyu alanına, geometrik yüzeyler ve kart takımları matematik ve duyu alanlarına, minyatür cisimler dil alanına, mekik kutusu ise matematik alanına aittir.

Montessori Dil Çalışmaları: Kabartma Harflerle Çalışma İlkeleri

Kabartma harflerle çalışılırken harf seçimine dikkat edilir; görünüşleri birbirinden farklı olan harfler tercih edilir. Minyatür cisimlerle en az üç harfle çalışıldıktan sonra kabartma harflere geçilir. Kabartma harfler, harflerin adlandırılması ve seslerinin öğrenilmesi için kullanılır, doğrudan yazılışlarını öğretmek için farklı materyaller kullanılır. Çalışmaya genellikle küçük harflerle başlanır.

Montessori Duyu Materyallerinin Özellikleri: Duyuların Yalıtılması

Montessori duyu materyalleri çocuğa hassasiyet kazandırır ve estetik özelliklere sahiptir. Materyaller basitten zora doğru sıralanır ve günlük hayat uygulamalarıyla bağlantılıdır. Temel özelliklerinden biri de materyallerin bir defada sadece tek bir duyuya hitap etmesi, yani duyuların yalıtılmasıdır.

Montessori’de Özgürlük ve Disiplin Dengesi

Montessori yaklaşımında özgürlük, çocuğun hazırlanmış çevrede, belirli sınırlar ve kurallar dahilinde seçim yapabilmesidir; istenilen her şeyin yapılabileceği anlamına gelmez. Özgürlük aynı zamanda sorumluluk bilincini de beraberinde getirir. Disiplin ise bireyin ve toplumun gelişmesi için gerekli olan, hayatın getirdiği kurallara sadık olmayı içerir ve hem kendisi hem de başkaları için iyi olanı seçme yeteneğiyle yakından ilişkilidir.

Montessori Kozmik Eğitim: Kültürel Farkındalık

Montessori’nin kozmik eğitim alanı, çocukların kendi kültürü ve diğer kültürlere ilişkin farklı gelenekler, yemekler, danslar ve müzikler gibi konularda bilgi sahibi olmasını ve farkındalıklarının artmasını sağlar. Bu alan, çocuğun dünyaya geniş bir perspektiften bakmasına yardımcı olur ve kültürel çeşitliliğe saygıyı teşvik eder.

Montessori Duyu Materyalleri: Streognostik Duyu ve Esrarengiz Torba

Streognostik duyunun (dokunarak tanıma) gelişmesini sağlayan önemli duyu materyallerinden biri esrarengiz torbadır. Torbanın içindeki farklı nesneleri çocuk gözleri kapalıyken sadece dokunarak tanımaya çalışır.

Montessori ve Reggio Emilia Yaklaşımlarının Ortaya Çıktığı Ülke

Hem Montessori yaklaşımı hem de Reggio Emilia yaklaşımı ilk defa İtalya’da uygulanmıştır.

Montessori Kozmik Eğitim Anlayışı: Bütüncül Dünya Görüşü

Montessori yaklaşımında kozmik eğitim, “bilinçli aktif katılımcılar olarak karşılıklı ilişkiler içinde kişinin kendi kozmik vizyonunu geliştirmesi ve işleyen kozmik plana dâhil olması” şeklinde tanımlanır; bu, çocuğa bütüncül bir dünya görüşü kazandırmayı hedefler.

Montessori Yaklaşımının Temel Unsurları

Montessori yaklaşımı özel eğitimde öğretici materyallerin kullanılması gerektiğini vurgulamış, zihinsel engellilerin eğitimi için programlar ve gözlem yöntemleri geliştirmiş, çocuğun bireyselliği, hijyenin önemi ve gözlem konularına önem vermiştir. Yaklaşımının çıkış noktasını ilk olarak zihinsel engelli çocuklarla yaptığı çalışmalar oluşturmuştur ve çocukların kendi deneyimleri aracılığıyla öğrendikleri bir yöntemdir.

Montessori Duyu Materyalleri: Küreler Hariç

Renk tabletleri, koku tüpleri, geometri çekmeceleri ve kahverengi merdiven duyu materyallerindendir. Küreler ise kozmik eğitim alanına aittir.

Montessori Dil Çalışmaları: Minyatür Cisimlerle Ses Çalışması

Çocuklarla minyatür cisimlerle ses çalışmasına genellikle 4 yaşından itibaren başlanabilir.

Montessori Matematik: Mekik Kutusu ve Kazanımları

Mekik kutusu ile yapılan çalışma, 10’a kadar olan rakamların sıralamasını pekiştirme, miktarların birliklerden oluştuğunu öğrenme ve “0” sayısının miktar olarak karşılığı olmadığını öğrenme gibi kazanımlar sağlar. Tek ve çift sayıları öğrenme bu materyalle doğrudan ilişkili değildir.

Montessori Günlük Yaşam Becerileri: Sandalye Taşıma Çalışması

Sandalye taşıma çalışması hareket koordinasyonu sağlama, gürültü kirliliğini önleme, kullandığı eşyaya saygılı olma ve elindeki eşya ile dengeli yürüme gibi kazanımlar sağlar. Temizlik alışkanlığı kazanma bu çalışmanın dolaylı bir sonucudur.

Montessori Matematik Materyalleri: Birinci Grup

Montessori matematik materyallerinin birinci grubunda kabartma rakamlar, mekik kutusu, kırmızı mavi çubuklar ve sayılar ile pullar yer alır. Marka oyunları daha ileri düzey bir materyaldir.

Sonuç

Montessori yaklaşımı, çocuğun bireysel gelişimini destekleyen, duyularını eğitmesine olanak tanıyan, özgürlük ve sorumluluk dengesini önemseyen bütüncül bir eğitim felsefesidir. Hazırlanmış çevre, nitelikli öğretmenler ve özel materyaller aracılığıyla çocukların öğrenme süreçleri desteklenir ve onların potansiyellerini en üst düzeye çıkarmaları hedeflenir.

1- Montessori yaklaşımında öğretmenin rolleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Kendi kendini değerlendirme
B) Her zaman öğreten kişi olma
C) Alanında uzman olma
D) İyi bir gözlemci olma
E) Rehber olma

Cevap : B) Her zaman öğreten kişi olma

Açıklama : Montessori yaklaşımında öğretmen, bilgiyi doğrudan aktaran “öğreten kişi” değil, çocuğun kendi kendine öğrenme sürecini kolaylaştıran bir “rehber” ve “gözlemci” rolündedir.

2- Montessori yaklaşımında yer alan günlük yaşam becerileri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sadece el ve parmak kaslarının gelişimi hedeflenir.
B) Öz bakım becerilerine yönelik çalışmaları içerir.
C) Kültüre uyumlu gerçek malzemelerle hazırlanır.
D) Çocukların yapmaktan hoşlandıkları çalışmalardan oluşur.
E) Amaçlı eylemlerle çocukların özgürlüklerini destekler.

Cevap : A) Sadece el ve parmak kaslarının gelişimi hedeflenir.

Açıklama : Günlük yaşam becerileri, el-parmak kaslarının (ince motor) gelişiminin yanı sıra, çocuğun bağımsızlık, sorumluluk, konsantrasyon ve öz düzenleme gibi birçok farklı becerisini de geliştirmeyi hedefler.

3- Çocukların içinde bulunduğu çevreye uyum sağladığı; hareket, zekâ, konuşma, duygular gibi psişik organların oluştuğu gelişim dönemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Duyusal dönem
B) Bilinç dönemi
C) Emici zihin dönemi
D) Mneme dönemi
E) Ruhsal embriyo dönemi

Cevap : E) Ruhsal embriyo dönemi

Açıklama :

4- Bellek oyunları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Sadece hazır materyal olarak temin edilebilir.
B) Sayılarla ilgili öğrenilen bilgilerin günlük hayatta kullanılmasını sağlar.
C) Çalışma sadece bireysel olarak gerçekleştirilebilir.
D) Büyük-küçük kavramını kazandırmada etkilidir.
E) Rakamların yazılışını öğretmede kullanılır.

Cevap : B) Sayılarla ilgili öğrenilen bilgilerin günlük hayatta kullanılmasını sağlar.

Açıklama : Montessori matematik materyallerinden olan bellek oyunları, çocukların sayıları ve miktarları ezberlemek yerine, onları somut nesnelerle ilişkilendirerek anlamalarını ve günlük hayatta kullanmalarını sağlar.

5- Aşağıdakilerden hangisi günlük yaşam becerilerini geliştirmeye yönelik yapılan, toplumsal davranış biçimlerine yönelik alıştırmalar arasında yer almaz?

A) Sessizlik alıştırmaları
B) Kapı açma-kapama
C) Öksürme
D) Hapşırma
E) Selamlaşma

Cevap : B) Kapı açma-kapama

Açıklama :

6- Hareketli alfabe ile çalışmalar hangi yaştan itibaren başlayabilir?

A) 3 yaş
B) 7 yaş
C) 5 yaş
D) 4 yaş
E) 6 yaş

Cevap : C) 5 yaş

Açıklama :

7- Aşağıdakilerden hangisi kozmik eğitim materyallerinden biridir?

A) Dokunma tablaları
B) Geometrik yüzeyler ve kart takımları
C) Minyatür cisimler
D) Mekik kutusu
E) Kıta ve su formları

Cevap : E) Kıta ve su formları

Açıklama : Kozmik eğitim, çocuğa evreni ve dünyayı bir bütün olarak tanıtan alandır. “Kıta ve su formları” (yapboz haritalar, yeryüzü şekilleri tepsileri vb.) bu alanın coğrafya materyallerindendir.

8- Aşağıdakilerden hangisi kabartma harflerle çalışılırken dikkat edilmesi gerekenler arasında sayılamaz?

A) Harf seçilirken görünüşlerinin birbirinden farklı olmasına dikkat edilir.
B) Minyatür cisimlerle en az üç harfle çalışıldıktan sonra kabartma harflerle çalışılır.
C) Harflerin yazılışını öğretmek için kullanılır.
D) Kabartma harflerde hareketle adlandırma aynı anda yapılır.
E) Çalışmaya büyük harflerle başlanır.

Cevap : E) Çalışmaya büyük harflerle başlanır.

Açıklama : Montessori dil çalışmalarında, çocukların günlük hayatta daha sık karşılaştığı ve yazımı daha kolay olan “küçük harfler” ile çalışmaya başlanır.

9- Duyu materyallerinin özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Materyaller çocuğa hassasiyet kazandırır.
B) Estetik özelliklere sahiptir.
C) Materyaller bir defada birden fazla duyuya hitap eder.
D) Günlük hayat uygulamalarıyla bağlantılıdır.
E) Basitten zora doğru sıralanır.

Cevap : C) Materyaller bir defada birden fazla duyuya hitap eder.

Açıklama : Montessori duyu materyallerinin temel bir özelliği, “duyuların yalıtılması” ilkesidir. Yani her materyal, çocuğun dikkatini dağıtmamak için bir defada sadece tek bir duyuya (görme, dokunma, işitme vb.) hitap edecek şekilde tasarlanmıştır.

10- Montessori yaklaşımında özgürlük ve disiplin anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Özgürlük, istenilen her şeyin yapılabileceği anlamına gelir.
B) Özgürlük, aynı zamanda sorumluluk getirir.
C) Disiplin, hayatın getirdiği kurallara sadık olmayı içerir.
D) Özgürlük, hem kendisi hem de başkaları için iyi olanı seçme yeteneğidir.
E) Disiplinli bir çalışma, bireyin ve toplumun gelişmesini sağlar.

Cevap : A) Özgürlük, istenilen her şeyin yapılabileceği anlamına gelir.

Açıklama : Montessori eğitiminde özgürlük, sınırsızlık ve kuralsızlık demek değildir. “Seçme özgürlüğü”, hazırlanmış bir çevre içinde, belirli kurallar dahilinde ve başkalarının haklarına saygı göstererek hareket etmektir.

11- Çocukların kendi kültürü ve diğer kültürlere ilişkin farklı gelenek, yemek, dans ve müzik gibi konularda bilgi sahibi olmasını ve farkındalıklarının artmasını sağlayan Montessori çalışma alanı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Matematik
B) Evrensel eğitim
C) Duyu
D) Günlük yaşam becerileri
E) Dil

Cevap : B) Evrensel eğitim

Açıklama : Bu sorunun kurgusunda bir hata olabilir. Montessori’de bu alan genellikle “Kozmik Eğitim” veya “Kültür” olarak adlandırılır. Şıklar arasında en yakın anlamı taşıyan “Evrensel Eğitim”dir.

12- Streognostik duyunun gelişmesini sağlayan duyu materyali aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kırmızı çubuklar
B) Dokunma tabletleri
C) Esrarengiz torba
D) Pembe kule
E) Ses tüpleri

Cevap : C) Esrarengiz torba

Açıklama : Stereognostik duyu, nesneleri görmeden, sadece dokunarak tanıma becerisidir. “Esrarengiz torba” (Mystery Bag), içine konulan nesneleri çocuğun görmeden, sadece dokunarak tanımasını sağlayarak bu duyuyu geliştirir.

13- Montessori ve Reggio Emilia yaklaşımı ilk defa hangi ülkede uygulanmıştır?

A) Almanya
B) İngiltere
C) Hollanda
D) İtalya
E) Amerika Birleşik Devletleri

Cevap : D) İtalya

Açıklama : Hem Maria Montessori’nin geliştirdiği Montessori yaklaşımı hem de Loris Malaguzzi’nin öncülük ettiği Reggio Emilia yaklaşımı, 20. yüzyılın başlarında İtalya’da ortaya çıkmış iki önemli erken çocukluk eğitimi yaklaşımıdır.

14- Montessori yaklaşımında “bilinçli aktif katılımcılar olarak karşılıklı ilişkiler içinde kişinin kendi kozmik vizyonunu geliştirmesi ve işleyen kozmik plana dâhil olması” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vizyon
B) Kozmik plan
C) Kozmik vizyon
D) Kozmik eğitim
E) Misyon

Cevap : D) Kozmik eğitim

Açıklama : Montessori’nin “Kozmik Eğitim” anlayışı, çocuğa evrenin bir bütün olduğunu, her şeyin birbiriyle bağlantılı olduğunu ve kendisinin de bu büyük planın bir parçası olduğunu anlatarak bir “kozmik vizyon” kazandırmayı hedefler.

15- Montessori’nin yaklaşımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Özel eğitimde öğretici materyallerin kullanılması gerektiğini vurgulamıştır.
B) Montessori, zihinsel engellilerin eğitiminde kullanılacak eğitim programları ve gözlem yöntemleri geliştirmiştir.
C) Çocuğun bireyselliği, hijyenin önemi ve gözlem konularına önem vermiştir.
D) Eğitiminin çıkış noktasını 2-5 yaş arasındaki küçük çocuklarla yaptığı gözlemler oluşturmuştur.
E) Çocukların kendi deneyimleri aracılığıyla öğrendikleri bir yöntem geliştirmiştir.

Cevap : D) Eğitiminin çıkış noktasını 2-5 yaş arasındaki küçük çocuklarla yaptığı gözlemler oluşturmuştur.

Açıklama : Maria Montessori, eğitim yaklaşımını ilk olarak zihinsel engelli çocuklarla yaptığı çalışmalarla geliştirmiş, daha sonra bu yaklaşımı Roma’nın gecekondu mahallelerindeki (San Lorenzo) normal gelişim gösteren çocuklara uyarlamıştır. Çıkış noktası sadece 2-5 yaş arası küçük çocuklar değildir.

16- Aşağıdakilerden hangisi duyu materyallerinden biri değildir?

A) Renk tabletleri
B) Koku tüpleri
C) Geometri çekmeceleri
D) Küreler
E) Kahverengi merdiven

Cevap : D) Küreler

Açıklama : Renk tabletleri, koku tüpleri, geometri çekmeceleri ve kahverengi merdiven, Montessori duyu alanının temel materyallerindendir. Küreler (özellikle yeryüzü küresi) ise duyu alanına değil, kozmik eğitim (coğrafya) alanına aittir.

17- Çocuklarla minyatür cisimlerle ses çalışmasına hangi yaştan itibaren başlanabilir?

A) 4 yaş
B) 5 yaş
C) 6 yaş
D) 3 yaş
E) 2 yaş

Cevap : A) 4 yaş

Açıklama :

18- Aşağıdakilerden hangisi mekik kutusu ile yapılan çalışmanın kazanım ve göstergeleri arasında yer almaz?

A) Tek ve çift sayıları öğrenme
B) 0’dan 9’a kadar başka rakam olmadığını öğrenme
C) 10’a kadar olan rakamların sıralamasını pekiştirme
D) Miktarların birliklerden oluştuğunu öğrenme
E) “0” sayısının miktar olarak karşılığı olmadığını öğrenme

Cevap : A) Tek ve çift sayıları öğrenme

Açıklama : Mekik kutusu, çocukların 1-9 arası rakamlarla miktarları eşleştirmesini ve sıfır kavramını somut olarak anlamasını sağlar. Tek ve çift sayılar ise daha sonra “sayılar ve pullar” gibi farklı bir materyalle öğretilir.

19- Aşağıdakilerden hangisi sandalye taşıma çalışmasının kazanım ve göstergeleri arasında sayılamaz?

A) Hareket koordinasyonu sağlama
B) Gürültü kirliliğini önleme
C) Temizlik alışkanlığı kazanma
D) Kullandığı eşyaya saygılı olma
E) Elindeki eşya ile dengeli yürüme

Cevap : C) Temizlik alışkanlığı kazanma

Açıklama : Sandalye taşıma alıştırması, çocuğun hareket koordinasyonunu, dengesini, eşyaya saygısını ve çevresine karşı farkındalığını (gürültü yapmama) geliştirir. Temizlik alışkanlığı ise bu çalışmanın doğrudan bir kazanımı değildir.

20- I. grup matematik materyalleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Kabartma rakamlar
B) Mekik kutusu
C) Kırmızı mavi çubuklar
D) Sayılar ve çipler
E) Marka oyunları

Cevap : E) Marka oyunları

Açıklama : Montessori matematiğinin ilk grubunda, 1-10 arası sayıları ve miktarları somut olarak öğreten kırmızı-mavi çubuklar, kabartma rakamlar, mekik kutusu ve sayılar-pullar gibi materyaller yer alır. “Marka oyunları” ise onluk sistemi ve dört işlemi öğreten daha ileri düzey bir materyaldir.