ABD Dış Politikası 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Bu makalede, Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) dış politikasının tarihsel evrimi, önemli başkanlık dönemlerindeki yaklaşımları, uluslararası krizlere tepkileri ve güncel politik eğilimleri 2024-2025 bütünleme sınavı soruları temel alınarak detaylı bir şekilde incelenecektir. Amaç, ABD dış politikasının temel dinamiklerini ve küresel arenadaki etkilerini kapsamlı bir şekilde anlamaktır.

Amerika’nın Düşmanlarına Yaptırım Yoluyla Karşı Koyma Yasası (CAATSA)

Amerika’nın Düşmanlarına Yaptırım Yoluyla Karşı Koyma Yasası (CAATSA), Rusya’ya karşı yeni yaptırımlar getirmiş, Kongre’ye yeni veto yetkisi vermiş ve Başkan’ın yaptırımları hafifletme kabiliyetini kısıtlamıştır. Ancak bu yasa ABD’nin Rusya politikasını bütünüyle Beyaz Saray’ın eline bırakmamış, Kongre’nin denetimini artırmıştır.

George W. Bush’un 11 Eylül Öncesi Dış Politika Yaklaşımı

Başkan George W. Bush’un 11 Eylül 2001 saldırısı öncesindeki dış politika yaklaşımı, ABD’nin ulusal çıkarlarıyla uyumlu tek taraflı politikaya yönelmesini, ulus inşa etme işine girmemesini ve taahhütlerde seçici olmasını öngörüyordu. Clinton döneminin çok taraflılık politikası sürdürülmemiştir.

Körfez Savaşı (1991) ve George H. W. Bush

Körfez Savaşı George H. W. Bush’un başkanlığı döneminde gerçekleşmiştir.

Elit Model ve Medyanın Kamuoyu Üzerindeki İşlevleri

Elit modele göre medya, siyasi söylemi şekillendirme, rıza üretme, kapı bekçiliği yapma ve gündem belirleme işlevlerine sahiptir. Kamuoyunu elitlere karşı örgütleme bu modelin bir işlevi değildir.

ABD’nin Kuruluşundaki Liberal Etki

ABD’nin kuruluşunda liberalizm felsefesi etkili olmuştur.

Soğuk Savaş Dönemi: “New Look” Siyaseti (Eisenhower-Dulles)

New Look siyasetinin mimarları Dwight Eisenhower ve John F. Dulles’tır. Bu politika, nükleer caydırıcılığa ve kitlesel karşılık doktrinine odaklanmıştır.

İzolasyonizm Anlamı: Yalnızcılık Politikası

İzolasyonizm yalnızcılık anlamına gelmektedir.

Küba Füze Krizi (1962) ve U-2 Uçak Krizi

SSCB’nin Küba’da nükleer başlık taşıyacak balistik füze mevzii inşa ettiklerini keşfeden olay U-2 Uçak Krizi’dir.

Akıllı Güç Kavramı

Akıllı güç, yumuşak güç ile sert gücün sentezini ifade eden bir kavramdır. Joseph Nye tarafından geliştirilmiştir.

1973 Savaş Güçleri Kararı ve Başkanlık Yetkileri

1973 Savaş Güçleri Kararı, ABD Başkanı’nın yurt dışında askeri eylemleri başlatma veya arttırma yeteneğini sınırlamak için tasarlanmıştır. Kongre bu kararla başkanların savaş başlatmasını zorlaştırmayı amaçlamıştır.

Berlin Duvarı’nın Yıkılışı (1989)

Berlin Duvarı 1989 yılında yıkılmıştır.

11 Eylül 2001 Saldırısı Sonrası ABD Politikası

11 Eylül 2001 saldırısı sonrasında Başkan Bush teröre karşı savaş ilan etmiş ve NATO tarihinde ilk defa 5. Maddeye başvurmuştur. Ancak Bush, Soğuk Savaş döneminin çevreleme ve caydırma stratejisinin sürdürüleceğini açıklamamış, önleyici vuruş doktrinini benimsemiştir.

Barack Obama’nın Kampanya Vurgusu: Değişim ve Yenilenme

Barack Obama’nın başkanlık seçimi kampanyasındaki iç ve dış politikadaki temel vurgu değişim ve yenilenme olmuştur.

BM Daimi Üyelerine Veto Hakkı: Yalta Konferansı (1945)

BM daimi üyelerine veto hakkı Yalta Konferansı’nda getirilmiştir.

Dış Politika Kararları ve Ulusal Çıkar

Dış politika kararları ulusal çıkara göre alınır. Realist teoriye göre devletler kendi ulusal çıkarlarını maksimize etmeyi hedeflerler.

“Haydut Devlet” Tanımı

“Haydut devlet” olarak tanımlanan ülkelerden biri Kosova değildir. Genellikle İran, Irak, Kuzey Kore gibi ülkeler bu kategoriye girer.

2016 ABD Başkanlık Seçimlerine Müdahale İddiası

Donald Trump ve Hillary Clinton’ın aday olarak yarıştığı 2016 yılındaki ABD başkanlık seçimlerine müdahale ettiği iddia edilen ülke Rusya’dır.

Kudüs Kararı ve ABD Büyükelçiliği: Donald Trump

Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıyan ve Tel Aviv’deki ABD Büyükelçiliği’nin Kudüs’e taşınacağını açıklayan ABD Başkanı Donald Trump’tır.

Donald Trump’ın İlk Başkanlık Dönemi Dış Politika Yaklaşımı

Donald Trump’ın ilk başkanlık dönemindeki dış politika yaklaşımının ilkeleri arasında ulusal çıkarların rehberliği, kötü antlaşmaların yenilenmesi ve ABD askeri gücünün yeniden tesisi yer alır. Çok taraflı kurumlar olmazsa olmaz değildir.

Obama Yönetimi ve “Afghan Good Enough” Görüşü

Obama yönetiminin ikinci döneminde benimsenen “Afghan good enough” olarak adlandırılan görüş, mevcut kaynaklar göz önünde bulundurulduğunda yapılabilenin en iyisinin yapıldığı anlamına gelir.

Sonuç

ABD dış politikası, küresel güç dengelerini ve uluslararası ilişkileri derinden etkileyen karmaşık ve dinamik bir alandır. Farklı başkanlık dönemlerindeki değişen yaklaşımlar, ABD’nin dünya sahnesindeki rolünü ve uluslararası sorunlara verdiği tepkileri şekillendirmiştir.

1- Amerika’nın Düşmanlarına Yaptırım Yoluyla Karşı Koyma Yasası’na ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Yürütmenin müzakere yeteneğini kısıtladığı gerekçesiyle Başkan Trump, antlaşmayı “ciddi kusurlu” olarak nitelendirmiştir.
B) Rusya’ya karşı yeni yaptırımlar getirmiştir.
C) Kongre’ye yeni veto yetkisi verir.
D) ABD’nin Rusya politikasını bütünüyle Beyaz Saray’ın eline bırakır.
E) Başkanın yaptırımları hafifletme kabiliyetini kısıtlar.

Cevap : D) ABD’nin Rusya politikasını bütünüyle Beyaz Saray’ın eline bırakır.

Açıklama : CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act) olarak bilinen bu yasa, tam aksine, Rusya politikasını Beyaz Saray’ın elinden alarak Kongre’nin denetimini artırmayı hedefler. Başkan’ın Kongre onayı olmadan yaptırımları kaldırmasını veya hafifletmesini engeller.

2- Aşağıdakilerden hangisi Başkan George W. Bush’un 11 Eylül 2001 saldırısı öncesindeki dış politika yaklaşımıyla uyumlu değildir?

A) ABD, ulusal çıkarlarıyla uyumlu tek taraflı politikaya yönelmelidir.
B) ABD, ulus inşa etme işine girmemelidir.
C) ABD taahhütlerde bulunurken seçici olmalıdır.
D) Clinton döneminin çok taraflılık politikası sürdürülmelidir.
E) Dış politikaya idealizm değil realizm hakim olmalıdır.

Cevap : D) Clinton döneminin çok taraflılık politikası sürdürülmelidir.

Açıklama : George W. Bush, 11 Eylül öncesinde, önceki başkan Clinton’ın çok taraflı ve uluslararası iş birliğine dayalı politikasını eleştirerek, bunun yerine ABD’nin ulusal çıkarlarını ön planda tutan tek taraflı (unilateralist) bir dış politikayı savunuyordu.

3- Körfez Savaşı hangi ABD Başkanı döneminde gerçekleşmiştir?

A) Barack Obama
B) Bill Clinton
C) Ronald Reagan
D) Donald Trump
E) George H. W. Bush

Cevap : E) George H. W. Bush

Açıklama : Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesi üzerine 1991 yılında başlayan Birinci Körfez Savaşı, baba George H. W. Bush’un başkanlığı döneminde gerçekleşmiştir.

4- Aşağıdakilerden hangisi elit modele göre medyanın kamuoyu üzerindeki işlevlerinden biri değildir?

A) Siyasi söylemi şekillendirme
B) Rıza üretme
C) Kapı bekçiliği
D) Gündem belirleme
E) Kamuoyunu elitlere karşı örgütleme

Cevap : E) Kamuoyunu elitlere karşı örgütleme

Açıklama : Elit modeline göre medya, genellikle egemen elitlerin görüşlerini yansıtarak ve gündemi belirleyerek kamuoyunu şekillendirir ve mevcut düzene karşı “rıza üretir”. Kamuoyunu elitlere karşı örgütlemek bu modelin bir işlevi değildir.

5- ABD’nin kuruluşunda aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?

A) Wilsonculuk
B) Komünizm
C) Leninizm
D) Rasyonalizm
E) Liberalizm

Cevap : E) Liberalizm

Açıklama : ABD’nin kuruluşu, John Locke gibi düşünürlerin geliştirdiği, bireysel hak ve özgürlükleri, sınırlı devleti ve halkın rızasına dayalı yönetimi savunan “liberalizm” felsefesinden derinden etkilenmiştir.

6- Aşağıdakilerden hangisi New Look siyasetinin mimarlarıdır?

A) Dwight Eisenhower-Harry S. Truman
B) Dwight Eisenhower-John F. Dulles
C) Harry S. Truman-George C. Marshall
D) George C. Marshall-John F. Foster
E) George C. Marshall-John F. Dulles

Cevap : B) Dwight Eisenhower-John F. Dulles

Açıklama : Soğuk Savaş döneminde, Sovyet tehdidine karşı nükleer silahların caydırıcılığını ve kitlesel karşılık doktrinini ön plana çıkaran “New Look” (Yeni Bakış) politikasının mimarları, dönemin başkanı Dwight D. Eisenhower ve Dışişleri Bakanı John Foster Dulles’tır.

7- İzolasyonizm ne anlama gelmektedir?

A) Yayılmacılık
B) Devrimcilik
C) İdealizm
D) Rasyonalizm
E) Yalnızcılık

Cevap : E) Yalnızcılık

Açıklama : İzolasyonizm (Isolationism), bir devletin kendisini uluslararası ittifaklardan, anlaşmazlıklardan ve genel olarak dış dünyadan soyutlayarak kendi içine kapanmasını ifade eden “yalnızcılık” politikasıdır.

8- Aşağıdaki olaylardan hangisi SSCB’nin kısa ve orta menzilli nükleer başlığı taşıyacak balistik füze için Küba’da fırlatma mevzii inşa ettiklerini keşfeden olaydır?

A) Yıldız Savaşları
B) Vietnam Krizi
C) Tet Saldırısı
D) U-2 Uçak Krizi
E) Domuzlar Körfezi Çıkarması

Cevap : D) U-2 Uçak Krizi

Açıklama : 1962 Küba Füze Krizi, bir Amerikan U-2 casus uçağının Küba üzerinde yaptığı keşif uçuşu sırasında Sovyetler Birliği’nin adaya nükleer füze rampaları inşa ettiğini fotoğraflamasıyla ortaya çıkmıştır.

9- Akıllı güç aşağıdakilerden hangilerinin sentezini ifade eden bir kavramdır?

A) Süper güç ile küresel güç
B) Küresel güç ile sert güç
C) Nükleer güç ile süper güç
D) Yumuşak güç ile sert güç
E) Süper güç ile sert güç

Cevap : D) Yumuşak güç ile sert güç

Açıklama : “Akıllı Güç” (Smart Power) kavramı, Joseph Nye tarafından geliştirilmiş olup, bir devletin dış politika hedeflerine ulaşmak için askeri ve ekonomik baskı gibi “sert güç” unsurları ile kültürel ve diplomatik cazibe gibi “yumuşak güç” unsurlarını etkili bir şekilde birleştirmesini ifade eder.

10- 1973 Savaş Güçleri Kararı’na ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Kongre savaş ilan etmedikçe veya güç kullanımına izin vermedikçe ABD askerlerinin katılımı 60 günü aşmamalıdır.
B) ABD Başkanı’nın yurt dışında askeri eylemleri başlatma veya arttırma yeteneğini sınırlamak için tasarlanmıştır.
C) Kongre bu kararla, başkanların savaş başlatmasını kolaylaştırmıştır.
D) Kongre bu kararla, başkanların tek başlarına savaş başlatmasını zorlaştırmayı amaçlamaktadır.
E) Başkan, ABD kuvvetlerinin askeri katılımını gerektiren durumlarda katılımın süresi ve kapsamı hakkında 48 saat içinde Kongre’ye rapor vermelidir.

Cevap : C) Kongre bu kararla, başkanların savaş başlatmasını kolaylaştırmıştır.

Açıklama : Vietnam Savaşı deneyiminden sonra çıkarılan Savaş Güçleri Kararı, tam aksine, Başkan’ın Kongre’ye danışmadan veya onayı olmadan tek taraflı olarak savaş başlatma yetkisini kısıtlamayı ve zorlaştırmayı amaçlamaktadır.

11- Berlin Duvarı ne zaman yıkılmıştır?

A) 1947
B) 2009
C) 1989
D) 1999
E) 1949

Cevap : C) 1989

Açıklama : Soğuk Savaş’ın sembolü olan ve Doğu ile Batı Berlin’i ayıran Berlin Duvarı, 9 Kasım 1989 tarihinde yıkılmıştır.

12- 11 Eylül 2001 saldırısına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Başkan Bush, saldırı sonrasında teröre karşı savaş ilan etmiş ve bu savaşta her ülkenin tarafını belirlemesi gerektiğini açıklamıştır.
B) Saldırının ardından ABD’ye büyük ölçekli küresel destek gelmiştir.
C) Saldırı sonrasında Başkan Bush, Soğuk Savaş döneminin çevreleme ve caydırma stratejisinin kararlılıkla sürdürüleceğini açıklamıştır.
D) Saldırı, ABD’nin siyasi ve ticari simgelerine yapılmıştır.
E) NATO, tarihinde ilk defa 5. Maddeye başvurmuştur.

Cevap : C) Saldırı sonrasında Başkan Bush, Soğuk Savaş döneminin çevreleme ve caydırma stratejisinin kararlılıkla sürdürüleceğini açıklamıştır.

Açıklama : 11 Eylül saldırıları sonrası Başkan Bush, Soğuk Savaş’ın “çevreleme” ve “caydırma” stratejilerinin artık yetersiz olduğunu, bunun yerine “önleyici vuruş” (preemptive strike) doktrinine dayalı proaktif bir strateji izleneceğini açıklamıştır.

13- Barack Obama’nın başkanlık seçimi kampanyasındaki iç ve dış politikadaki temel vurgu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ön alıcı saldırı
B) Askeri üstünlük
C) Değişim ve yenilenme
D) Tek taraflılık
E) Teröre karşı savaş

Cevap : C) Değişim ve yenilenme

Açıklama : Barack Obama, 2008’deki başkanlık kampanyasını, Bush yönetiminin politikalarından bir kopuşu simgeleyen “Değişim” (Change) ve “Umut” (Hope) sloganları üzerine kurmuştur.

14- Aşağıdaki konferanslardan hangisinde BM daimi üyelerine veto hakkı getirilmiştir?

A) Postdam Konferansı
B) Yalta Konferansı
C) Tahran Konferansı
D) Kahire Konferansı
E) Quebec Konferansı

Cevap : B) Yalta Konferansı

Açıklama : Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde beş daimi üyeye (ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin) veto hakkı tanınması kararı, 1945 yılında toplanan Yalta Konferansı’nda alınmıştır.

15- Dış politika kararları ….. göre alınır.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?

A) hükümetin yapısına
B) ulusal çıkara
C) uluslararası sistemin yapısına
D) toplumsal kaynaklara
E) liderin kişisel özelliklerine

Cevap : B) ulusal çıkara

Açıklama : Uluslararası ilişkilerde realist teoriye göre, devletlerin dış politika kararlarını alırken temel aldıkları en önemli kriter, kendi “ulusal çıkarları”dır.

16- Aşağıdaki ülkelerden hangisi “haydut devlet” olarak tanımlanan ülkelerden biri değildir?

A) Kosova
B) Irak
C) Kuzey Kore
D) İran
E) Libya

Cevap : A) Kosova

Açıklama : “Haydut devlet” (Rogue state) terimi, ABD tarafından kitle imha silahları geliştiren, terörü destekleyen ve uluslararası normlara uymayan İran, Irak, Kuzey Kore gibi ülkeleri tanımlamak için kullanılmıştır. Kosova bu kategoride yer almaz.

17- Donald Trump ve Hillary Clinton’ın aday olarak yarıştığı 2016 yılındaki ABD başkanlık seçimlerine müdahale ettiği iddia edilen ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) İngiltere
B) Rusya
C) Kuzey Kore
D) Çin
E) İran

Cevap : B) Rusya

Açıklama : ABD istihbarat kurumları, 2016 başkanlık seçimleri sırasında Rusya’nın, siber saldırılar ve dezenformasyon kampanyaları yoluyla seçimlere Donald Trump lehine müdahale ettiği sonucuna varmıştır.

18- Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıyan ve Tel Aviv’deki ABD Büyükelçiliği’nin Kudüs’e taşınacağını açıklayan ABD Başkanı kimdir?

A) Donald Trump
B) Bill Clinton
C) Barack Obama
D) George H. W. Bush
E) George W. Bush

Cevap : A) Donald Trump

Açıklama : 2017 yılında, uzun yıllardır devam eden Amerikan politikasını değiştirerek Kudüs’ü resmen İsrail’in başkenti olarak tanıyan ve ABD Büyükelçiliği’ni Tel Aviv’den Kudüs’e taşıma kararını alan başkan Donald Trump’tır.

19- Aşağıdakilerden hangisi Donald Trump’ın ilk başkanlık dönemindeki (2017-2021) dış politika yaklaşımının ilkeleri arasında sayılmaz?

A) Çok taraflı kurumlar, ortaklıklar ve ittifaklar Amerikan ulusal çıkarları için olmazsa olmazdır.
B) Ulusal çıkarlar ABD’nin dünyadaki eylemlerinin tek rehberidir.
C) ABD, kötü antlaşmaların kurbanıdır, bu antlaşmalar yenilenmelidir.
D) ABD askeri gücü yeniden tesis edilmelidir.
E) İslami terörizm ABD’nin en büyük düşmanıdır.

Cevap : A) Çok taraflı kurumlar, ortaklıklar ve ittifaklar Amerikan ulusal çıkarları için olmazsa olmazdır.

Açıklama : Donald Trump’ın dış politikası “Önce Amerika” (America First) sloganıyla, çok taraflı kurumlar ve ittifaklardan ziyade, ABD’nin ulusal çıkarlarını ön planda tutan tek taraflı bir yaklaşıma dayanıyordu.

20- Obama yönetiminin ikinci döneminde benimsenen “Afghan good enough” olarak adlandırılan görüş aşağıdakilerden hangisine karşılık gelir?

A) Mevcut kaynaklar göz önünde bulundurulduğunda yapılabilenin en iyisinin yapıldığı
B) ABD’nin Afganistan’daki savaşa daha fazla kaynak ayırması gerektiği
C) Afganistan hükümetinin güvenilir ve sorumluluk sahibi bir ortak olduğu
D) Batı tarzı demokrasi geliştirme girişiminin başarıyla sonuçlandığı
E) Afganistan’daki savaşın başarıyla tamamlandığı

Cevap : A) Mevcut kaynaklar göz önünde bulundurulduğunda yapılabilenin en iyisinin yapıldığı

Açıklama : “Afghan good enough” (Yeterince iyi Afganistan) ifadesi, Obama yönetiminin Afganistan’da mükemmel bir demokrasi kurma hedefinden vazgeçerek, mevcut koşullar altında ulaşılabilecek “yeterli” bir istikrar seviyesini hedeflediği daha gerçekçi bir politikaya geçişini ifade eder.