Küreselleşen Dünyada Toplumsal Meseleler 2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Küreselleşme, Anthony Giddens’ın tanımıyla “dünya çapındaki toplumsal ilişkilerin yoğunlaşması” olarak ifade edilebilir. Bu süreç, uzak coğrafyaların birbirine bağlanmasıyla yerel olayların küresel, küresel olayların ise yerel etkiler doğurduğu karmaşık bir ağ oluşturur. Küreselleşmenin doğası, etkileri ve geleceği, farklı düşünürler tarafından çeşitli şekillerde yorumlanmış ve günümüzün en önemli toplumsal meselelerinin merkezine yerleşmiştir. Bu makalede, küreselleşme kuramları, yarattığı toplumsal sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm arayışları ele alınacaktır.

Küreselleşme Kuramları ve Yorumları

Küreselleşmeye dair farklı teorik bakış açıları mevcuttur. Thomas L. Friedman, teknolojinin dünyayı “düzleştirdiğini” ve insanlar arasında enformasyon, haber ve kültürel alışverişi artırdığını savunur. Buna karşılık Michael Mann, küreselleşmenin etkilerinin tek tip olmadığını ve ülkelere göre değişebileceğini belirtir. Kenneth Boulding ise, “Yirminci Asrın Manası” adlı kitabında, teknoloji ve iletişimle birlikte uygarlık sonrası toplumların birbirine daha çok benzeyeceğini öngörmüştür. Hardt ve Negri, “İmparatorluk” ve “Çokluk” adlı eserleriyle küresel egemenlik ve direniş biçimlerine dair tartışmalara yeni bir boyut getirmişlerdir. Soğuk Savaş sonrası dönemin en önemli entelektüel tartışmalarından biri de, Francis Fukuyama’nın “tarihin sonu” tezine Samuel Huntington’ın “uygarlıklar çatışması” teziyle getirdiği itiraz olmuştur.

Küreselleşmenin Toplumsal ve Siyasal Etkileri

Küreselleşme, toplumsal yapılar üzerinde derin etkiler bırakmaktadır. Bazı düşünürlere göre, küreselleşme hem ekonomik eşitsizlikleri artırarak hem de yerel kimlikleri aşındırarak toplumsal bütünlüğe “ikili bir darbe” indirmekte ve toplumsal çözülme riskini artırmaktadır. Aydınlanma düşüncesinin bilim ve teknoloji ile artan insan kontrolü öngörüsünün aksine, günümüz dünyasının giderek daha karmaşık ve kontrolsüz hale geldiği yönünde güçlü argümanlar bulunmaktadır. Bu küresel sorunlarla başa çıkmak için çözümler de küresel düzeyde aranmaktadır. Joseph Stiglitz’e göre, bu zorlukların üstesinden gelmek için ulusal değil, “küresel demokratik kurumlara” ihtiyaç vardır. Bu bağlamda, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra uluslararası iş birliğini güçlendirmek amacıyla kurulan Birleşmiş Milletler gibi yapılar önem taşır. Siyasi birliklerin en ileri formu olan “federal birlik” ise, üye devletlerin belirli egemenlik haklarından vazgeçmesini gerektirir.

Küresel Meseleler: Göç, Çevre ve Değerler

Küreselleşme, göç, çevre sorunları ve değerler sistemi gibi meseleleri küresel ölçeğe taşımıştır. Göç, veren ülkeler açısından en önemli ekonomik yararlarından biri, yurtdışındaki işçilerin gönderdiği döviz havaleleriyle sağlanan “döviz girdisidir”. Tarihsel olarak Avrupa’dan Amerika’ya göçün nedenleri arasında yetersiz araştırma imkanları ve düşük ücretler gibi faktörler yer almıştır. Çevre sorunları ise tüm dünyanın ortak meselesidir. Rio+20 gibi zirveler, çevre hakkının sağlanması için sadece devletlerin değil, sivil toplumun, özel sektörün ve vatandaşların da duyarlı olması gerektiğini vurgular. Türkiye’de ise Çevre Kanunu kapsamında, uygun niteliklere sahip ve aykırı faaliyetleri Bakanlığa bildirmekle görevli kişilere “çevre gönüllüsü” adı verilmektedir. Küreselleşme, değerler sistemini de etkilemektedir; genel eğilim, eğitimin artmasının “modern-seküler değerleri” güçlendirdiği yönündedir. Peter Berger ise, püritan ruhun özellikle gelişmekte olan ülkelerde canlılığını koruduğunu iddia etmiştir.

Avrupa Örneği ve Türkiye

Avrupa Birliği, küreselleşme çağında bölgesel bir entegrasyon modeli olarak öne çıkar. Bu birlik, ortak kültür veya dilden ziyade, öncelikle üye ülkelerin “ortak çıkarları” temelinde oluşmuş bir yapıdır. E. Morin’e göre Avrupa kimliğinin tarihsel kökenlerinde ise “Orta Çağ Avrupası”nda Hristiyanlığın birleştirici etkisi önemli bir yer tutar. Türkiye’nin AB ile olan ilişkisi ise karmaşık bir gündem maddesidir. AB içindeki Türkiye karşıtları, argümanlarını güçlendirmek için Türkiye’de “dinî eğilimlerin yükseliş trendine girmesi” gibi gelişmeleri kullanabilmektedir.

Sonuç

Küreselleşen dünya, fırsatlar ve zorluklarla dolu karmaşık bir manzaradır. Bir yandan artan iletişim ve kültürel alışveriş imkanları sunarken, diğer yandan toplumsal çözülme, eşitsizlik ve çevre sorunları gibi ciddi meseleleri de beraberinde getirmektedir. Bu sorunlarla başa çıkmak, sadece ulusal düzeyde politikalarla değil, aynı zamanda Stiglitz’in de vurguladığı gibi, daha adil ve demokratik küresel kurumların inşasıyla mümkün olacaktır.

1- Stiglitz’e göre küreselleşmenin yarattığı zorlukların üstesinden gelmek için aşağıdakilerden hangisine ihtiyaç vardır?

A) Küresel demokratik kurumlara
B) Güçlü liderlere
C) Ulusal ticari anlaşmalara
D) Ulusal köklü şirketlere
E) Ulusal demokratik kurumlara

Cevap : A) Küresel demokratik kurumlara

Açıklama : Joseph Stiglitz, küreselleşmenin yarattığı sorunların adil ve etkin bir şekilde yönetilebilmesi için küresel düzeyde daha demokratik ve hesap verebilir kurumlara ihtiyaç olduğunu savunmuştur.

2- Bakanlıkça, uygun niteliklere sahip kişiler arasından seçilen ve Çevre Kanunu’na göre yürürlüğe konulan düzenlemelere aykırı faaliyetleri Bakanlığa iletmekle görevli ve yetkili kişilere ne ad verilmektedir?

A) Çevre dedektifi
B) Çevre koruma elemanı
C) Çevre görevlisi
D) Çevre polisi
E) Çevre gönüllüsü

Cevap : E) Çevre gönüllüsü

Açıklama :

3- Michael Mann, küreselleşmenin etkisi konusunda aşağıdaki görüşlerden hangisini savunur?

A) Bütün ülkelere benzer etkide bulunur.
B) İnsan haklarının önemini artırır.
C) Ulus devletlerin gücünü artırır.
D) Ulus devletlere etkisi yoktur.
E) Ülkelere göre değişebilir.

Cevap : E) Ülkelere göre değişebilir.

Açıklama : Michael Mann, küreselleşmenin etkilerinin tek tip olmadığını, ulus devletlerin ve toplumların yapısal özelliklerine, kapasitelerine ve küresel sistemle entegrasyon biçimlerine göre farklılık gösterebileceğini savunur.

4- Hardt ve Negri, hangi kitaplarıyla küreselleşme tartışmalarına yeni bir boyut getirmişlerdir?

A) İmparatorluk – Savaş ve Barış
B) Commonwealth – Çokluk
C) İmparatorluk – Commonwealth
D) İmparatorluk – Çokluk
E) Savaş ve Barış – Çokluk

Cevap : D) İmparatorluk – Çokluk

Açıklama : Michael Hardt ve Antonio Negri, “İmparatorluk” (Empire) ve “Çokluk” (Multitude) adlı kitaplarıyla küreselleşme, egemenlik ve yeni siyasal özneler üzerine önemli tartışmalar başlatmışlardır.

5- Kenneth Boulding’in “Yirminci Asrın Manası” adlı kitabında aşağıdakilerden hangisi öngörülmektedir?

A) Kültürler arasındaki farklılıkların azalacağı
B) Kültürler arasındaki farklılıkların artacağı
C) Uygarlık sonrası dönemde kültürel ayrışma yaşanacağı
D) Uygarlık sonrası cemiyetlerin birbirinden daha farklı olacağı
E) Uygarlık sonrası cemiyetlerin birbirine daha çok benzer olacağı

Cevap : E) Uygarlık sonrası cemiyetlerin birbirine daha çok benzer olacağı

Açıklama : Kenneth Boulding, “Yirminci Asrın Manası” adlı eserinde, teknolojik ve iletişimsel gelişmelerin etkisiyle uygarlık sonrası toplulukların birbirine daha çok benzeyeceğini ve bir “küresel medeniyet” oluşacağını öngörmüştür.

6- Göç veren ülkeler açısından göçün hangi ekonomik yararı vardır?

A) İşsizlik oranının azalması
B) Ülke içindeki yatırım artışı
C) İç tüketimin artması
D) Döviz girdisi
E) Turizm sektörünün büyümesi

Cevap : D) Döviz girdisi

Açıklama : Göç veren ülkeler açısından göçün en önemli ekonomik yararlarından biri, yurtdışında çalışan vatandaşların ülkelerine gönderdikleri döviz havaleleridir. Bu havaleler, ülkenin döviz rezervlerini artırır.

7- E. Morin’e göre Hristiyanlığın etkisini en fazla gösterdiği Avrupa hangisidir?

A) Orta Çağ Avrupası
B) Rönesans Avrupası
C) Aydınlanma Avrupası
D) Antik Yunan
E) Modern Avrupa

Cevap : A) Orta Çağ Avrupası

Açıklama : Edgar Morin gibi düşünürlere göre, Hristiyanlığın toplumsal, kültürel ve siyasal yaşam üzerindeki etkisi en belirgin ve baskın olduğu dönem Orta Çağ Avrupası’dır.

8- Aşağıdaki hangi birlik türünde, üye ülkeler egemenlik haklarından vazgeçmek zorundadır?

A) Uluslaraltı birlik
B) Uluslararası askerî birlik
C) Konfederal birlik
D) Uluslararası ekonomik birlik
E) Federal birlik

Cevap : E) Federal birlik

Açıklama : Federal birliklerde, üye devletler merkezi federal hükümete belirli egemenlik haklarını devreder ve federal anayasa ile bağlı hale gelirler. Bu, diğer birlik türlerine göre daha ileri düzeyde bir egemenlik devri gerektirir.

9- Avrupa’dan Amerika’ya göçün başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kültürel farklılıklar
B) Siyasi istikrarsızlık
C) Ekonomik kriz
D) Yetersiz araştırma imkânları ve düşük ödemeler
E) Yüksek ücretler

Cevap : D) Yetersiz araştırma imkânları ve düşük ödemeler

Açıklama :

10- Thomas L. Friedman, küreselleşme ile dünya üzerinde ne tür bir etki yaratıldığını iddia etmektedir?

A) Local terörizm
B) İnsanlar arasında enformasyon, haber ve kültürel alışverişin artması
C) Artan yoksulluk
D) Siyasal kutuplaşma
E) Eşitsizliklerin ortadan kalkması

Cevap : B) İnsanlar arasında enformasyon, haber ve kültürel alışverişin artması

Açıklama : Thomas L. Friedman, küreselleşmenin dünyayı “düzleştirdiğini” ve teknolojik gelişmelerle birlikte insanlar arasında enformasyon, haber ve kültürel alışverişin dramatik bir şekilde arttığını savunmaktadır.

11- Giddens küreselleşmeyi ne olarak tanımlar?

A) Küresel kurumların sayısında artış olması
B) Dünya çapındaki toplumsal ilişkilerin yoğunlaşması
C) Yerel ve uzak toplumsal biçim ve olaylar arasındaki ilişkilerin esnemesi
D) Çevre sorunları ve dünya vatandaşlığına duyarlılık bulunması
E) Uluslararası ilişkilerin ve daha somut bir insanlık anlayışının yerleşmesi

Cevap : B) Dünya çapındaki toplumsal ilişkilerin yoğunlaşması

Açıklama :

12- Küreselleşme sürecinin kamçıladığı sorunların toplumsal çözülmeyi teşvik edebileceği ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Çalışmanın sürekliliğini yitirmesi, bütünleştirici işlevini de yitirmesine neden olmuştur.
B) Küreselleşme toplumsal bütünlüğe ikili bir darbe indirmektedir.
C) Kamçılanan sorunlar, özellikle gelişmekte olan ülkeleri etkilemektedir.
D) Gelişmiş ülkelerdeki küresel dönüşüm, toplumsal dayanışmayı güçlendirmiştir.
E) Bu potansiyellerin mevcudiyetine rağmen, küreselleşmenin çözülme riski büyük değildir.

Cevap : B) Küreselleşme toplumsal bütünlüğe ikili bir darbe indirmektedir.

Açıklama : Küreselleşme, bazı sosyologlara göre hem ekonomik eşitsizlikleri derinleştirerek hem de kültürel kimlikleri zayıflatarak toplumsal bütünlüğe “ikili bir darbe” indirebilir ve çözülme riskini artırabilir.

13- Aydınlanma düşüncesi, bilimin ve teknolojinin gelişimiyle insanoğlunun kontrolünün artacağını iddia etmesine rağmen günümüzdeki durum nedir?

A) İnsanın kontrolü artmıştır ve dünya giderek daha düzenli hâle gelmektedir.
B) Dünya, kontrolsüz olduğu için aydınlanma düşüncesi geçerli değildir.
C) Aydınlanma düşüncesi tarafından öngörülenin tam tersidir ve dünya giderek daha düzensizleşmektedir.
D) Bilim ve teknoloji gelişimi, insanoğlunun kontrolüne olanak tanımayan bir süreçtir.
E) Bilim ve teknoloji artmasına rağmen insanoğlunun kontrolü gerçekleşmemiştir ve dünya giderek daha kontrolsüz hâle gelmektedir.

Cevap : C) Aydınlanma düşüncesi tarafından öngörülenin tam tersidir ve dünya giderek daha düzensizleşmektedir.

Açıklama :

14- Avrupa, öncelikle aşağıdaki unsurlardan hangisinin etkisiyle oluşmuş bir devletler topluluğudur?

A) Ortak ideal
B) Ortak çıkarlar
C) Ortak kültür
D) Ortak değerler
E) Ortak dil

Cevap : B) Ortak çıkarlar

Açıklama : Avrupa Birliği gibi oluşumlar, başlangıçta ve süreç içinde üye ülkelerin ekonomik ve siyasi “ortak çıkarları” temelinde bir araya gelmesi ve iş birliği yapmasıyla şekillenmiştir. Ortak kültür veya dil gibi unsurlar da olsa da, birleşmenin temel itici gücü çıkarlardır.

15- Huntington’un uygarlıklar çatışması tezi, aşağıdakilerden hangisine itiraz niteliğindedir?

A) Endüstrileşme tezi
B) Postmodernizm tezi
C) Tarihin sonu tezi
D) Küreselleşme tezi
E) Modernizm tezi

Cevap : C) Tarihin sonu tezi

Açıklama : Samuel Huntington’ın “Uygarlıklar Çatışması” tezi, Francis Fukuyama’nın Soğuk Savaş sonrası liberal demokrasinin zaferiyle “Tarihin Sonu”na gelindiği yönündeki tezine doğrudan bir itiraz niteliğindedir. Huntington, gelecekteki çatışmaların ideolojiler yerine uygarlıklar arasında olacağını savunmuştur.

16- İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra uluslararasında siyaset ve ekonomi alanındaki iş birliğini güçlendirmek amacıyla aşağıdaki birliklerden hangisi kurulmuştur?

A) Unesco
B) Avrupa Konseyi
C) Milletler Cemiyeti
D) Birleşmiş Milletler
E) Avrupa Birliği

Cevap : D) Birleşmiş Milletler

Açıklama : İkinci Dünya Savaşı’nın ardından uluslararası barış ve güvenliği sağlamak, siyasi ve ekonomik iş birliğini geliştirmek amacıyla 1945 yılında Birleşmiş Milletler (BM) kurulmuştur.

17- Aşağıdakilerden hangisi Rio+20’ye göre çevre hakkının sağlanması için gerekli unsurlardan biri değildir?

A) Çevreye Duyarlı Sivil Toplum
B) Çevreye Duyarlı Vatandaş
C) Çevreye Duyarlı Kıta Avrupası
D) Çevreye Duyarlı Özel Sektör
E) Çevreye Duyarlı Devlet

Cevap : C) Çevreye Duyarlı Kıta Avrupası

Açıklama : Rio+20 gibi küresel çevre zirveleri, çevre hakkının sağlanması için tüm küresel aktörlerin (devletler, sivil toplum, özel sektör, bireyler) “çevreye duyarlı” olması gerektiğini vurgular. “Çevreye Duyarlı Kıta Avrupası” gibi bölgesel bir vurgu, genel ve kapsamlı bir unsur değildir.

18- Aşağıdaki sosyologlardan hangisi püritan ruhun gelişmekte olan ülkelerde canlılığını koruduğunu iddia etmektedir?

A) Peter Berger
B) John Carroll
C) Zygmunt Bauman
D) Daniel Bell
E) Christopher Lasch

Cevap : A) Peter Berger

Açıklama : Peter Berger, özellikle “Kapitalizmin Protestan Etiği ve Gelişmekte Olan Ülkeler” gibi çalışmalarında, Protestan (püritan) iş ahlakının ve rasyonel ekonomik davranışların modernleşme ve gelişmekte olan ülkelerdeki etkileşimini incelemiştir.

19- Eğitimin artması, değerleri nasıl etkiler?

A) Modern-seküler değerleri güçlendirir.
B) Materyalist değerleri güçlendirir.
C) Püritan değerleri güçlendirir.
D) Geleneksel değerleri güçlendirir.
E) Dinî değerleri güçlendirir.

Cevap : A) Modern-seküler değerleri güçlendirir.

Açıklama : Sosyolojik araştırmalar, genellikle eğitimin artışının, bireylerin modernleşme süreçlerine daha fazla dahil olmasına ve dolayısıyla daha rasyonel, eleştirel ve bireysel özgürlüklere dayalı “modern-seküler değerleri” benimsemesine katkıda bulunduğunu göstermektedir.

20- Aşağıdaki gelişmelerden hangisi AB ülkeleri içinde Türkiye karşıtlarının elini güçlendirmektedir?

A) Türkiye demokrasisinin gelişmesi
B) Hukuk kurallarının herkese eşit uygulanması
C) Dinî eğilimlerin yükseliş trendine girmesi
D) Sorgulayıcı bir eğitim sisteminin gelişmesi
E) Dinî eğilimlerin gerilemesi

Cevap : C) Dinî eğilimlerin yükseliş trendine girmesi

Açıklama : AB ülkeleri içinde Türkiye karşıtları, Türkiye’deki laiklik ve demokratik değerler konusundaki endişelerini dile getirirken, “dinî eğilimlerin yükseliş trendine girmesi” gibi algılanan durumları argüman olarak kullanabilmektedirler. Bu, özellikle AB’nin laiklik ve çokkültürlülük anlayışıyla çatışma potansiyeli taşıyan bir durum olarak görülebilir.