Balkanlar Siyaseti 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Balkanlar, coğrafi konumu ve tarihi derinliğiyle Avrupa’nın en karmaşık ve siyasi açıdan en dinamik bölgelerinden biridir. Antik çağlardan Bizans ve Osmanlı imparatorluklarına, 20. yüzyılın ideolojik mücadelelerinden Soğuk Savaş sonrası ulus-devlet inşa süreçlerine kadar uzanan zengin bir geçmişe sahiptir. Bu makalede, Balkanlar siyasetini şekillendiren önemli tarihsel olaylar, kilit figürler ve temel siyasi dönüşümler ele alınacaktır.

Antik ve Orta Çağ Mirası

Bölgenin siyasi düşünce temelleri Antik Yunan’a kadar uzanır. Atina’nın “yasa koyucu” sıfatıyla bilinen ünlü devlet adamı Solon, bu mirasın önemli bir parçasıdır. Orta Çağ’da ise bölge, Bizans İmparatorluğu’nun hakimiyetinde kalmış ve pek çok etnik ve siyasi mücadeleye sahne olmuştur. Bu dönemin en bilinen figürlerinden biri, Bulgarlara karşı yürüttüğü amansız mücadeleler nedeniyle “Bulgar Katili” lakabıyla anılan Bizans İmparatoru II. Basileios’tur.

İmparatorluklar Çağı ve Ulusal Uyanış

Osmanlı hakimiyeti döneminde Balkanlar’da ulusal kimlikler belirginleşmeye başlamıştır. Bu dönemde Makedonya’nın Bulgaristan’a bağlanması için silahlı eylemler düzenleyen “Makedonya Dahili Devrim Örgütü” (VMRO) gibi milliyetçi örgütler ortaya çıkmıştır. Yunanistan’da ise Filik-i Eterya ve Mavr-i Mira gibi bağımsızlık ve yayılmacılık yanlısı örgütler faaliyet göstermiştir. I. Dünya Savaşı yıllarında Yunan siyasetini derinden sarsan “Ethnikos Dichasmos” (Ulusal Bölünme) da bu dönemin önemli bir siyasi ayrışmasıdır. Bu süreçte Arnavutluk’ta faaliyet gösteren milliyetçi “Kombetar Balli” gibi örgütler ise Yunan ayrılıkçı hareketlerinden farklı bir ulusal kimliği temsil etmiştir. 1914’te kurulan kısa ömürlü Arnavutluk Prensliği’nin ilk devlet başkanı ise Alman prens Wilhelm Wied olmuştur.

Yirminci Yüzyıl: Yugoslavya’nın Kuruluşu ve Soğuk Savaş

I. Dünya Savaşı’nın ardından Balkanlar’ın siyasi haritası yeniden çizilmiştir. Bu dönemin en önemli gelişmelerinden biri, başlangıçta “Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı” adıyla kurulan Yugoslavya’nın doğuşudur. Bu krallık içinde Karadağ, “Zeta” idari birimi olarak yer almıştır. İki dünya savaşı arası dönemde, Sloven rahip ve siyasetçi Anton Korošec gibi isimler, Yugoslav devleti içinde Sloven milli hareketinin sembolü olmuşlardır. Soğuk Savaş yıllarında ise Balkan ülkeleri farklı ideolojik kamplarda yer almıştır. Yugoslavya, lideri Tito’nun öncülüğünde 1955 Bandung Konferansı ile başlayan “Bağlantısızlar Hareketi”nin kurucu isimlerinden biri olmuştur. Diğer yandan Bulgaristan, 1954-1989 yılları arasında ülkeyi yöneten Todor Jivkov liderliğinde Sovyet bloğunun sadık bir üyesi olarak kalmıştır. Romanya’da Çavuşesku dönemi, “Transfagarasan” gibi büyük ölçekli projelerle anılırken, Enver Hoca’nın Arnavutluk’u kendi içine kapanmıştır. Hoca’nın ölümünün ardından yerine Ramiz Alia geçmiş, ülke 1968’deki “Prag Baharı”nın Sovyetler tarafından işgal edilmesini protesto ederek Varşova Paktı’ndan çekilmiştir.

Yugoslavya’nın Dağılması ve Sonrası

Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle Yugoslavya’nın dağılması, Balkanlar’da kanlı savaşlara yol açmıştır. Bosna Savaşı’nda Boşnaklar, 1994 yılına kadar hem Sırplar hem de Hırvatlarla çatışma halinde olmuşlardır. 1994’te imzalanan “Washington Antlaşması” ile Boşnaklar ve Hırvatlar, Sırplara karşı ortak bir cephe oluşturmuştur. Kosova’daki kriz ise Sırbistan’ın bölgedeki askeri operasyonlarını durdurmak amacıyla 1999 yılında gerçekleşen “NATO bombardımanı” ile sonuçlanmıştır. Bu dağılma sürecinin hukuki boyutunu inceleyen “Badinter Komisyonu”, Kosova’nın diğer cumhuriyetler gibi anayasal bir ayrılma hakkına sahip olmadığını belirtmiştir.

Çağdaş Balkanlar ve Ulusal Kimlikler

Dağılma sonrası süreçte yeni ulus-devletler kendi kimliklerini pekiştirmiştir. Örneğin, Slovenya’nın başkenti “Ljubljana” ve milli şairi “France Prešeren”, ülkenin bağımsız kültürel ve siyasi kimliğinin önemli sembolleridir. Yugoslavya tarihinde ise Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı veya Sosyalist Federal Cumhuriyet gibi isimler yer alırken, “Atina Devleti” gibi bir yapı bu tarihle ilgisizdir.

Sonuç

Balkanlar siyaseti, imparatorlukların mirası, milliyetçilik akımları, ideolojik çatışmalar ve büyük güçlerin müdahaleleriyle şekillenen çok katmanlı bir tarihe sahiptir. Bizans’tan Soğuk Savaş liderlerine, ulusal şairlerden savaşları bitiren antlaşmalara kadar her bir unsur, bölgenin bugünkü siyasi haritasını anlamak için önemli birer ipucu sunmaktadır.

1- Sırbistan’ın Kosova’ya müdahalelerini durdurmak için 1999 yılında gerçekleşen müdahale aşağıdakilerden hangisidir?

A) BM bombardımanı
B) Hırvatistan’ın askeri müdahalesi
C) AB’nin askeri müdahalesi
D) Arnavutluk’un askeri müdahalesi
E) NATO bombardımanı

Cevap : E) NATO bombardımanı

Açıklama : Sırbistan’ın Kosova’daki askeri operasyonlarını durdurmak amacıyla 1999 yılında gerçekleşen müdahale, NATO tarafından yapılan hava bombardımanıdır.

2- “Bulgar Katili” lakabıyla bilinen Doğu Roma/Bizans İmparatoru’nun adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) I. Justinianus
B) John I Tzimiskes
C) II. Romanos
D) II. Basileios
E) Nikephoros Phokas

Cevap : D) II. Basileios

Açıklama : Bizans İmparatoru II. Basileios, 1014 yılında Klyuch (Kleidion) Muharebesi’nde Bulgarlara karşı kazandığı zafer ve sonrasında aldığı acımasız önlemler nedeniyle “Bulgar Katili” (Bulgaroktonos) lakabıyla anılmıştır.

3- Karadağ, I. Dünya Savaşı sonrasında kurulan Sloven-Hırvat-Sırp Krallığı’nın içinde hangi isimle yer almıştır?

A) Preşova
B) Krajina
C) Zeta
D) Mitroviça
E) Vojvodina

Cevap : C) Zeta

Açıklama : Karadağ, I. Dünya Savaşı sonrasında kurulan Sloven, Hırvat ve Sırp Krallığı’na (daha sonra Yugoslavya Krallığı) “Zeta Banovina” olarak dahil edilmiştir.

4- Çavuşesku dönemi Romanya’sında inşa edilen büyük ölçekli ulaşım projesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Transfagarasan
B) Kombinat
C) Belomorkanal
D) Korinth Kanalı
E) Sov-Rom

Cevap : A) Transfagarasan

Açıklama : Nikolay Çavuşesku döneminde Romanya’da inşa edilen ve ülkenin önemli dağ geçitlerinden biri olan büyük ölçekli ulaşım projesi Transfagarasan Karayolu’dur.

5- Antik Yunan’ın “yasa koyucu” sıfatıyla bilinen devlet ve hukuk adamı kimdir?

A) Demosthenes
B) Plato
C) Aristo
D) Solon
E) Eupatrides

Cevap : D) Solon

Açıklama : Antik Atina’nın önemli devlet adamı ve reformcusu Solon, “yasa koyucu” sıfatıyla bilinir ve önemli hukuki düzenlemeler yapmıştır.

6- Enver Hoca’nın ölümünün ardından Arnavutluk’un başına kim geçmiştir?

A) Edi Rama
B) Christoper Fraşeri
C) Şemseddin Sami
D) Ramiz Aliya
E) Sali Berisha

Cevap : D) Ramiz Aliya

Açıklama : Arnavutluk’un uzun süreli komünist lideri Enver Hoca’nın 1985’teki ölümünün ardından ülkenin başına Ramiz Alia geçmiştir.

7- Yunan siyasetini ve toplumunu 1914-1918 arasında ikiye bölen siyasi ayrışmaya ne ad verilmektedir?

A) Goudi
B) Megali Idea
C) Dekemvriana
D) Mavr-i Mira
E) Ethnikos Dichasmos

Cevap : E) Ethnikos Dichasmos

Açıklama : Yunanistan’ı 1914-1918 yılları arasında derin bir şekilde bölen ve siyasal kutuplaşmaya yol açan ayrışmaya “Ulusal Bölünme” veya “Ethnikos Dichasmos” denir.

8- Yugoslavya tarihinde aşağıdaki isimlerden hangisiyle devlet kurulmamıştır?

A) Yugoslavya Krallığı
B) Atina Devleti
C) Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti
D) Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti
E) Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı

Cevap : B) Atina Devleti

Açıklama : Yugoslavya tarihinde Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı, Yugoslavya Krallığı, Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti ve Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti gibi isimlerle devlet kurulmuştur. “Atina Devleti” ise Antik Yunan dönemine ait bir yapıdır ve Yugoslavya ile ilgisi yoktur.

9- Aşağıdakilerden hangisi Slovenya’nın başkentidir?

A) Maribor
B) Tiran
C) Split
D) Zagreb
E) Ljubljana

Cevap : E) Ljubljana

Açıklama : Slovenya’nın başkenti Ljubljana’dır.

10- Aşağıdakilerden hangisi Sloven millî şair ve edebiyatçısıdır?

A) Franjo Tudjman
B) Milovan Dilas
C) Edvard Kardelj
D) France Preseren
E) Ante Pavelic

Cevap : D) France Preseren

Açıklama : France Prešeren, Slovenya’nın en önemli milli şairi ve romantik edebiyatının önde gelen temsilcisidir.

11- İki dünya savaşı arası dönemde (1919-1939) Sloven millî hareketinin Yugoslav devleti içindeki sembol isimlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Broz Tito
B) Nikola Pasic
C) Anton Korosec
D) Enver Hoca
E) Stepan Radic

Cevap : C) Anton Korosec

Açıklama : İki dünya savaşı arası dönemde (1919-1939) Sloven millî hareketinin Yugoslav devleti içindeki önemli sembol isimlerinden biri Anton Korošec’tir. Kendisi Katolik Halk Partisi’nin lideriydi ve Sloven özerkliği için mücadele etmiştir.

12- Aşağıdaki örgütlerden hangisi Makedonya’nın Osmanlı hâkimiyeti döneminde Bulgaristan’a bağlanması için silahlı eylemler düzenlemiştir?

A) Makedonya Dahili Devrim Örgütü
B) Etnik-i Eterya
C) Kombetari
D) Çetnik
E) Gizli Makedonya Komitesi

Cevap : A) Makedonya Dahili Devrim Örgütü

Açıklama : Makedonya’nın Osmanlı hakimiyeti döneminde Bulgaristan’a bağlanmasını savunan ve bu amaçla silahlı eylemler düzenleyen örgüt “Makedonya Dahili Devrimci Örgütü” (VMRO)’dir.

13- Arnavutluk hangi hadisenin ardından Varşova Paktı’ndan çekilmiştir?

A) Kültür Devrimi
B) Joseph Stalin’in Ölümü
C) Prag Baharı
D) Macar İsyanı
E) Soğuk Savaşın Bitişi ve Doğu Bloğu’nun Dağılışı

Cevap : C) Prag Baharı

Açıklama : Arnavutluk, 1968’deki Prag Baharı’nın Sovyetler Birliği tarafından bastırılmasının ardından Varşova Paktı’ndan çekilmiştir.

14- Kosova’nın Yugoslavya dâhilindeki diğer cumhuriyetler gibi anayasaya dayanarak ayrılma hakkı bulunmadığını belirten organizasyonun adı nedir?

A) Badinter Komisyonu
B) Avrupa Ekonomik Topluluğu Bakanlar Konseyi
C) Uluslararası Adalet Divanı
D) Bosna-Hersek Anayasa Mahkemesi
E) Viyana Konvansiyonu

Cevap : A) Badinter Komisyonu

Açıklama : Yugoslavya’nın dağılması sürecinde eski Yugoslavya cumhuriyetlerinin uluslararası hukuk statüsünü değerlendiren Badinter Komisyonu, Kosova’nın diğer cumhuriyetler gibi ayrılma hakkına sahip olmadığını belirtmiştir.

15- Arnavutluk Prensliği’nin ilk devlet başkanı kimdir?

A) Wilhelm Wied
B) Ahmet Zogoli
C) Esad Paşa Toptani
D) Naim Frasheri
E) Enver Hoxha

Cevap : A) Wilhelm Wied

Açıklama : 1914 yılında kurulan kısa ömürlü Arnavutluk Prensliği’nin ilk ve tek prensi (devlet başkanı) Wilhelm zu Wied’dir.

16- Soğuk Savaş yıllarında Bulgar siyasetine damgasını vuran ve 1954-1989 yılları arasında ülkeyi yöneten siyasetçi kimdir?

A) Dimitur Popov
B) Alexander Tsankov
C) Todor Jivkov
D) Andrei Liapçev
E) Alexander Stamboliski

Cevap : C) Todor Jivkov

Açıklama : Soğuk Savaş döneminde Bulgaristan’ın en uzun süre görev yapan komünist lideri, 1954’ten 1989’a kadar ülkeyi yöneten Todor Jivkov’dur.

17- Aşağıdakilerden hangisinin Yunan bağımsızlık ve ayrılıkçı hareketleriyle tarihsel bir ilgisi yoktur?

A) Pontus Cemiyeti
B) Filik-i Eterya
C) Mavr-i Mira
D) Etnik-i Eterya
E) Kombetar Balli

Cevap : E) Kombetar Balli

Açıklama : “Kombëtar Balli” (Milli Cephe), II. Dünya Savaşı sırasında Arnavutluk’ta faaliyet gösteren milliyetçi ve anti-komünist bir örgüttür. Diğer şıklar (Pontus Cemiyeti, Filik-i Eterya, Mavr-i Mira, Etnik-i Eterya) ise Yunan bağımsızlık hareketleri ve daha sonraki dönemlerdeki ayrılıkçı veya milliyetçi Yunan örgütleriyle ilişkilidir.

18- 1955’te gerçekleştirilen Bandung Konferansı’nda hangi Balkan ülkesinin lideri Bağlantısız Hareketi’nin önde gelen isimlerinden olarak öne çıkmıştır?

A) Türkiye
B) Yugoslavya
C) Arnavutluk
D) Yunanistan
E) Romanya

Cevap : B) Yugoslavya

Açıklama : 1955 Bandung Konferansı’nda ve sonrasında kurulan Bağlantısızlar Hareketi’nin önde gelen isimlerinden biri, Yugoslavya’nın lideri Josip Broz Tito olmuştur.

19- 1994 yılında Hırvatlar ve Boşnakların arasında imzalanan ve Bosna Savaşında aynı tarafta yer almalarını sağlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Brüksel
B) Washington
C) Dayton
D) Ohrid
E) Paris

Cevap : B) Washington

Açıklama : 1994 yılında Hırvatlar ve Boşnaklar arasında imzalanan ve Federasyon’un kurulmasını öngören antlaşma “Washington Anlaşması”dır. Bu anlaşma, her iki tarafın Bosna Savaşı’nda Sırplara karşı ortak hareket etmesini sağlamıştır.

20- Bosna savaşında 1994 yılına kadar Boşnaklar hangi gruplarla çatışma halinde olmuştur?

A) Hırvatlar ve Arnavutlar
B) Sırplar ve Hırvatlar
C) Hırvatlar ve Makedonlar
D) Sırplar ve Makedonlar
E) Makedonlar ve Arnavutlar

Cevap : B) Sırplar ve Hırvatlar

Açıklama : Bosna Savaşı sırasında, 1994 yılındaki Washington Anlaşması’na kadar, Boşnaklar hem Sırp güçleriyle hem de Hırvat güçleriyle çatışma halindeydi.