Bitki Coğrafyası 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Bitki coğrafyası, bitkilerin yeryüzündeki dağılışını, bu dağılışın nedenlerini ve bitkiler ile çevreleri arasındaki karmaşık ilişkileri inceleyen bir bilim dalıdır. Modern bitki coğrafyasının temellerini atan Alexander von Humboldt gibi öncü bilim insanları, And Dağları’ndaki vejetasyon kuşaklarını ilk kez ayrıntılı bir şekilde göstererek, bitki yaşamının coğrafi faktörlere ne kadar sıkı sıkıya bağlı olduğunu ortaya koymuşlardır. Bu disiplin, belirli bir bölgedeki bitki türlerinin tespiti ve sınıflandırılmasına odaklanan “floristik bitki coğrafyası” gibi alt dallara ayrılır.

Bitkilerin Sınıflandırılması ve Yaşam Formları

Bitkileri anlamanın ilk adımı onları sınıflandırmaktır. Biyolojik sınıflandırmanın temel taksonomik birimi “tür”dür. Coğrafi bir yaklaşımla ise bitkiler, olumsuz mevsimleri nasıl geçirdiklerine göre yaşam formlarına ayrılır. Raunkiaer’in sınıflandırmasında, toprak üstü sürgünleri kururken yenilenme tomurcukları toprak seviyesinde olan bitkilere “hemikriptofit” denir. Bu sistemde Fanerofit, Kamefit, Kriptofit ve Terofit gibi ana kategoriler bulunur; “epifitler” (başka bitkiler üzerinde yaşayanlar) ise bu temel sınıflandırmanın dışında kalır. Bir diğer önemli yaşam formu ise kökleri toprakta olan ancak ağaçlara sarılarak yükselen odunsu bitkiler olan “liyanlardır”.

İklimsel ve Edafik (Toprak) Faktörler

Bitkilerin yayılışını kontrol eden en önemli faktörler iklim ve topraktır. Sıcaklık isteklerine göre bitkiler, çok sıcak seven Megatermlerden, soğuğa ve don olaylarına en dayanıklı olan “Hekistotermlere” kadar çeşitli gruplara ayrılır; “Nanoterm” ise bu sınıflandırmada yer almayan bir terimdir. Su, bir diğer kritik faktördür. Tamamen su içinde yaşayan bitkilere “hidrofit”, bol yağış alan nemli yamaçlarda yaşayanlara ise “higrofil” denir. Toprakta bitkinin ihtiyacına yetecek kadar su bulunmaması durumu “fiziki kuraklık” olarak tanımlanırken, bitkilerin kökleri tarafından emilemeyen ve “ölü su” olarak da bilinen suya “higroskopik su” adı verilir. Toprağın kimyasal yapısı da bitki yaşamı için belirleyicidir. pH değeri 7 civarında olan nötr topraklarda yaşayan bitkiler “nötrofil” olarak tanımlanır. Belirli iklim ve vejetasyon koşulları altında ise karakteristik toprak tipleri gelişir. Örneğin, soğuk ve nemli iklimlerdeki iğne yapraklı ormanların altında oluşan asidik topraklara “Podzoller” denir.

Diğer Çevresel Faktörler ve Fizyoloji

Canlı (“biyotik”) ve cansız (“abiyotik”) etkenler de bitkilerin yaşamını etkiler. Arılar ve kuşlar biyotik etkenlerken, “rüzgâr” abiyotik bir faktördür. Rüzgâr, bazı bitkilerin tozlaşmasında kilit rol oynar; bu bitkilere “anemogam bitkiler” denir. Yükselti de önemli bir faktördür. Dağların yüksek kesimlerinde rüzgâr hızı artar ve bu durum bitkilerde terleme (transpirasyon) ile su kaybını artırır. Bitkilerin temel fizyolojik süreçlerinden biri olan fotosentez ve solunum arasındaki denge de kritiktir. Bir bitkinin solunumla kaybettiği enerjinin, fotosentezle ürettiği maddeye eşit olduğu noktaya “kompensasyon noktası” denir ve bu noktada net büyüme durur.

Bitki Formasyonları ve Birlikleri

Belirli iklim ve coğrafi koşullar altında bir araya gelen bitkiler, karakteristik bitki örtüsü tiplerini veya formasyonlarını oluşturur. Örneğin, tipik Akdeniz ikliminin etkili olduğu sahaların en karakteristik ağaç türlerinden biri “Kızılçam”dır. Bitki birlikleri, Schimper gibi bilim insanları tarafından da sınıflandırılmıştır. Onun tanımladığı birlikler arasında epifitler, liyanlar, parazitler ve saprofitler gibi farklı yaşam stratejilerine sahip bitki grupları yer alır.

Sonuç

Bitkilerin yeryüzündeki dağılışı, sıcaklık, su, toprak, ışık ve diğer canlılarla olan karmaşık bir ilişkiler ağının sonucudur. Bitki coğrafyası, bu faktörleri ve bitkilerin bunlara verdiği tepkileri inceleyerek, gezegenimizdeki yaşamın coğrafi desenlerini anlamamızı sağlar. Humboldt’un And Dağları’ndaki gözlemlerinden günümüzün modern ekolojik analizlerine kadar bu bilim dalı, bitki dünyasının gizemlerini ve çevreleriyle olan hassas dengesini ortaya koymaya devam etmektedir.

1- Yaprak yüzeyleri geniş, stomaları az, kökleri iyi gelişmemiş olan ve tamamı su içinde yetişen bitkilere ne ad verilir?

A) Hidrofit
B) Higrofit
C) Mesofit
D) Terofit
E) Kserofit

Cevap : A) Hidrofit

Açıklama : Tamamen su içinde yetişen, suya adapte olmuş bitkilere “hidrofit” denir. Bu bitkilerin yaprak yüzeyleri genellikle geniş, stomaları az ve kök sistemleri zayıf veya körelmiş olabilir.

2- Çiçekli toprak üstü sürgünleri tek bir yetişme devresinde canlı kalan, uygun olmayan mevsimde ise kuruyan, iki veya çok yıllık bitkiler Raunkiaer’in sınıflandırmasında hangi gruba girer?

A) Fanerofit
B) Kriptofit
C) Kamefit
D) Hemikriptofit
E) Terofit

Cevap : D) Hemikriptofit

Açıklama :

3- Sıcaklık istekleri en az olan ve aynı zamanda don olaylarına dayanıklı olan bitkiler aşağıdakilerden hangi gruba dâhil edilir?

A) Siofit
B) Megaterm
C) Hekistoterm
D) Heliofit
E) Mikroterm

Cevap : C) Hekistoterm

Açıklama : Sıcaklık istekleri en az olan ve soğuğa (don olaylarına) karşı en dayanıklı bitki grubuna “hekistoterm” (çok soğukçul) denir. Genellikle kutup ve yüksek dağlık bölgelerde yayılış gösterirler.

4- Bazı bitkiler “anemogam bitki” olarak tanımlanır.
Aşağıdakilerden hangisi bu bitkilerin ortak özelliğidir?

A) Rüzgârla tozlaşan bitkilerdir.
B) Klorofil içermedikleri için fotosentez yapamayan bitkilerdir.
C) Su istekleri orta derecede olan bitkilerdir.
D) Sıcaklık istekleri düşük olan bitkilerdir.
E) Düşük sıcaklıklara dayanabilen bitkilerdir.

Cevap : A) Rüzgârla tozlaşan bitkilerdir.

Açıklama : Anemogam bitkiler, polenlerini rüzgar aracılığıyla taşıyarak tozlaşan bitkilerdir. Bu tozlaşma tipine “anemofili” denir.

5- Aşağıdakilerden hangisi ağaçların üreme ve gelişmesinde etkili olan biyotik etkenlerden biri değildir?

A) Arılar
B) Böcekler
C) Kelebekler
D) Rüzgâr
E) Kuşlar

Cevap : D) Rüzgâr

Açıklama : Biyotik etkenler, canlı organizmaların (hayvanlar, mikroorganizmalar vb.) bitkiler üzerindeki etkisini ifade eder. Rüzgar ise cansız (abiyotik) bir etken olup, bitkilerin tozlaşmasında (anemogam bitkilerde) veya tohum yayılmasında rol oynayan fiziksel bir faktördür.

6- Bitkilerin yayılış alanlarının belirlenmesinde iklim özellikleri önemli rol oynar. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde tipik Akdeniz ikliminin etkisini gösteren ağaç türü yer almaktadır?

A) Kızılçam
B) Huş
C) Melez
D) Sarıçam
E) Kayın

Cevap : A) Kızılçam

Açıklama : Kızılçam (Pinus brutia), tipik Akdeniz ikliminin görüldüğü bölgelerde yayılış gösteren ve bu iklimin karakteristik ağaç türlerinden biridir. Genellikle maki formasyonunun üst sınırında veya tahrip edilmiş alanlarda yayılış gösterir.

7- Sarılıcı ve odunsu bitkiler olan liyanlar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kökleri toprakta değildir
B) Bunlar fotosentez yapmazlar
C) Kökleri topraktadır
D) Bunlar tamamen ağaçların üzerinde yaşayan epifitlerdir
E) Kökleri toprakta olmayan epifitlerdir

Cevap : C) Kökleri topraktadır

Açıklama : Liyanlar (lianalar), kökleri toprakta olan, ancak büyümek ve güneş ışığına ulaşmak için diğer ağaçlara veya desteklere sarılarak yükselen odunsu tırmanıcı bitkilerdir. Epifitlerden farkı, köklerinin toprakta olmasıdır.

8- Aşağıdakilerden hangisi ölü su ile aynı anlamda kullanılan bir terimdir?

A) Higroskopik su
B) Gravitasyon suyu
C) Sızıntı suyu
D) Kapillar su
E) Durgun su

Cevap : A) Higroskopik su

Açıklama : Topraktaki “ölü su”, bitkilerin kökleri tarafından emilemeyen ve kullanılamayan sudur. Bu su, toprak partiküllerine çok sıkı bağlı olan “higroskopik su” olarak da bilinir.

9- pH değeri 7 civarında olan topraklarda yaşayan bitkiler aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

A) Bazifil
B) Hekistoterm
C) Neutrofil
D) Hidrofil
E) Oksifil

Cevap : C) Neutrofil

Açıklama : pH değeri 7 civarında olan, yani nötr topraklarda iyi gelişen bitkilere “nötrofil” bitkiler denir.

10- Solunumla enerji kaybının fotosentez ile madde birikmesine eşit olduğu nokta, aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

A) Transpirasyon
B) Krummholz
C) Kompensasyon noktası
D) Optimum
E) Klimaks

Cevap : C) Kompensasyon noktası

Açıklama : Bir bitkinin, solunumla kaybettiği enerjinin fotosentez yoluyla ürettiği maddeye eşit olduğu noktaya “kompensasyon noktası” denir. Bu noktada bitkinin net büyümesi sıfırdır.

11- Nem yüklü, yağış getiren rüzgârların etkisinde olmayan ve bu nedenle daha az yağış alan yamaçların aksine bol yağış alan yamaçlarda görülen bitki türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mezofil
B) Kserofil
C) Hidrofil
D) Higrofil
E) Terofil

Cevap : D) Higrofil

Açıklama : Bol yağış alan, nemli ortamlarda (genellikle rüzgarların nem getirdiği yamaçlarda) yetişen ve yüksek neme ihtiyaç duyan bitkilere “higrofil” denir.

12- Aşağıdakilerden hangisi Schimper’in tanımladığı bitki birliklerinden değildir?

A) Epifitler
B) Parazitler
C) Liyanlar
D) Yosunlar
E) Saprofitler

Cevap : D) Yosunlar

Açıklama : A.F.W. Schimper, bitki coğrafyasında bitki yaşam formlarını ve birliklerini tanımlamıştır. Epifitler (ağaçlar üzerinde yaşayan), parazitler (başka bitkilerden beslenen), liyanlar (sarılıcı bitkiler) ve saprofitler (çürümüş organik maddeden beslenen) Schimper’in ilgi alanına girer. Yosunlar (Bryophyta) ise daha çok botanik sınıflandırmada yer alan bir bitki grubudur, Schimper’in spesifik “bitki birlikleri” veya yaşam formları kategorisi değildir.

13- Fiziki kuraklık aşağıdaki hangi maddede doğru olarak tanımlanmıştır?

A) Toprakta bulunan sudan bitkinin toprağın donmuş olması nedeniyle faydalanamaması
B) Toprakta bitki ihtiyacına yetecek kadar su bulunmaması
C) Toprakta bulunan sudan bitkinin organik asit içermesi nedeniyle faydalanmaması
D) Toprakta bulunan sudan bitkinin tuzluluk veya asit içeriğinin fazlalığı nedeniyle faydalanamaması
E) Toprakta bulunan sudan bitkinin aşırı tuzluluk nedeniyle faydalanamaması

Cevap : B) Toprakta bitki ihtiyacına yetecek kadar su bulunmaması

Açıklama :

14- Soğuk nemli iklim bölgelerinde ve iğne yapraklı orman formasyonu altında gelişen topraklar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çernozyom topraklar
B) Grumusoller
C) Rendzina topraklar
D) Laterit topraklar
E) Podzoller

Cevap : E) Podzoller

Açıklama : Soğuk ve nemli iklim bölgelerinde, özellikle iğne yapraklı ormanlar altında, yıkanma (leaching) sürecinin yoğun olduğu, asidik ve soluk renkli topraklara “podzol” denir.

15- Sıcaklık isteklerine göre bitkiler sınıflandırıldığında aşağıdakilerden hangisi bu sınıflandırmada yer almaz?

A) Megaterm
B) Nanoterm
C) Mesoterm
D) Mikroterm
E) Hekistoterm

Cevap : B) Nanoterm

Açıklama : Sıcaklık isteklerine göre bitkiler genellikle Megaterm (sıcakçıl), Mezoterm (orta sıcakçıl), Mikroterm (az sıcakçıl) ve Hekistoterm (çok soğukçul) olarak sınıflandırılır. “Nanoterm” bu sınıflandırma içinde yer alan bir kategori değildir.

16- Bitkilerin sınıflandırılmasında taksonomik temel birimi, aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Kültüvar
B) Tür
C) Familya
D) Varyete
E) Cins

Cevap : B) Tür

Açıklama : Bitkilerin (ve tüm canlıların) taksonomik sınıflandırmasında temel birim “tür” (species) dür. Türler, birbirleriyle doğal yollarla çiftleşebilen ve verimli döller verebilen bireylerden oluşur.

17- Aşağıdakilerden hangisi Raunkiaer’in, bitkileri yaşam şekillerine göre yaptığı sınıflandırmalardan biri değildir?

A) Kriptofit
B) Epifit
C) Terofit
D) Kamefit
E) Fanerofit

Cevap : B) Epifit

Açıklama : Raunkiaer’in bitkileri yaşam formlarına göre yaptığı sınıflandırmada Fanerofit, Kamefit, Hemikriptofit, Kriptofit ve Terofit gibi gruplar bulunur. Epifitler, bitkilerin yaşam şekli olsa da Raunkiaer’in temel fizyonomik sınıflandırmasında ayrı bir ana kategori olarak yer almaz.

18- Güney Amerika’da And Dağları üzerindeki vejetasyon kuşaklarını oldukça ayrıntılı bir şekilde ilk kez gösteren çalışmanın yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Grisebach
B) Schouw
C) Drude
D) De Candolle
E) Humboldt

Cevap : E) Humboldt

Açıklama : Modern bitki coğrafyasının kurucularından biri olan Alexander von Humboldt, Güney Amerika’da And Dağları’nda yaptığı gözlemlerle, farklı yükseltilerdeki bitki örtüsü kuşaklarını (vejetasyon zonasyonunu) ayrıntılı bir şekilde ilk kez tanımlayan ve gösteren bilim insanıdır.

19- Dağlık sahaların yüksek kesimlerindeki bitkiler için aşağıdakilerden hangisi doğru olarak belirtilmiştir?

A) Buralarda rüzgâr hızı artar ve bu durum bitkilerde terleme ile su kaybını azaltır
B) Buralarda sıcaklık artar ve bitkilerde terleme azalır
C) Buralarda rüzgâr hızı azalır ve bu durum bitkilerde terleme ile su kaybını azaltır
D) Buralarda sıcaklık artar ve bitkilerde terleme artar
E) Buralarda rüzgâr hızı artar ve bu durum bitkilerde terleme ile su kaybını arttırır

Cevap : E) Buralarda rüzgâr hızı artar ve bu durum bitkilerde terleme ile su kaybını arttırır

Açıklama : Dağlık sahaların yüksek kesimlerinde yükselti arttıkça sıcaklık azalır, ancak rüzgar hızı artar. Artan rüzgar hızı, bitkilerdeki transpirasyon (terleme) oranını artırarak su kaybını artırır. Bu durum, yüksek rakımdaki bitkilerin su stresine daha duyarlı olmasına yol açar.

20- Yapılan araştırmalarda floranın her bir elemanının toplanması ve bunların bulundukları yerlerin özelliklerinin ortaya konulması, sistematik öneminin belirlenmesi ve diğer unsurlarla ilişkilerinin açıklanması hedeflenmektedir. Diels bu çalışmaları aşağıdaki hangi terimle adlandırmaktadır?

A) Genetik bitki coğrafyası
B) Filogenetik bitki coğrafyası
C) Geogenetik bitki coğrafyası
D) Ekolojik bitki coğrafyası
E) Floristik bitki coğrafyası

Cevap : E) Floristik bitki coğrafyası

Açıklama : Ludwig Diels, bitki coğrafyası çalışmalarında, belirli bir bölgedeki bitki türlerinin (floranın) tespiti, sınıflandırılması ve yayılış alanlarının incelenmesine “floristik bitki coğrafyası” adını vermiştir.