Stratejik Yönetim 2024 Üç Ders Soruları

Giriş

“İşletme Stratejisi”, bir şirketin amaç ve hedeflerini belirleyen, bu hedeflere ulaşmak için planlar yapan ve paydaşlarına katkı sağlamayı amaçlayan bir karar verme modelidir. Bu stratejinin oluşturulması ve uygulanması süreci ise stratejik yönetim olarak adlandırılır. Değişim ve yeniden örgütlenme gibi kritik süreçlerde, işletmenin gelecekte ne olmak istediğini tanımlayan “vizyonu”, üst yönetim için temel bir referans noktasıdır. Stratejik yönetim süreci temel olarak; iç ve dış çevre analizi, strateji seçimi ve uygulama adımlarından oluşur ve nihai hedefi rekabet avantajı sağlamaktır.

Stratejik Analiz: Çevreyi ve İşletmeyi Anlamak

Etkili bir strateji, kapsamlı bir analizle başlar. İç analizde, işletmenin varlıkları ve kapasitesi değerlendirilir. Fabrikalar, makineler gibi “maddi kaynaklar” ile bu kaynakları bir koordinasyon içinde kullanabilme kapasitesi olan işletme “yeteneği” birbirinden ayrılır. Değer zinciri analizi, işletmenin “temel faaliyetlerini” (üretim, pazarlama, servis vb.) ve destek faaliyetlerini inceler; depolama ise genellikle lojistik faaliyetlerinin bir parçası olarak görülür. Dış analizde ise pazar ve rekabet yapısı incelenir. Rekabetin şiddeti, sektörden çıkış engelleri ve düşük ürün farklılaşması gibi unsurlarla artarken, pazara girmek için yüksek know-how gerekliliği gibi giriş engelleri rekabeti azaltabilir. Pazarın yapısı da önemlidir; “giriş evresindeki pazarlarda” atak işletmelerin çekingen davranması değil, liderliği ele geçirmek için yatırım yapması beklenir. Ayrıca, “tedarikçilerin gücü” de analiz edilmesi gereken bir unsurdur; tedarikçinin pazarda tek olması gücünü artırırken, sektörde maliyet lideri olması müşterisine karşı doğrudan bir güç unsuru değildir.

Strateji Geliştirme: Kurumsal ve Rekabetçi Düzey

Analizler sonucunda işletme, farklı düzeylerde stratejiler geliştirir. Üst yönetim düzeyinde, “çeşitlendirme” ile yeni iş alanlarına girme veya “dikey entegrasyon” ile değer zinciri üzerinde geriye (tedarikçiye) ya da ileriye (müşteriye) doğru genişleme kararları alınabilir. Ancak “coğrafi pazar çeşitlendirmesi”, dikey entegrasyon ile karıştırılmamalıdır. İşletmenin içinde bulunduğu zorlu durumlarda ise tüm faaliyetleri durdurma anlamına gelen “tam tasfiye stratejisi” gibi küçülme stratejileri gündeme gelebilir. Uluslararası alanda faaliyet gösteren “uluslarötesi işletmeler” ise, hem küresel entegrasyonu hem de yerel duyarlılığı birleştiren ideal ancak ulaşılması zor yapılardır. Rekabet düzeyinde ise en temel stratejilerden biri “maliyet liderliğidir”. Bu strateji, sadece masrafları kısmakla değil, değer yaratmayan maliyet unsurlarını elimine ederek ve maliyetleri yeniden yapılandırarak sağlanır ve işletmenin ortalama fiyatlarla yüksek getiri elde etmesine olanak tanır. Bazen de piyasadaki yapısal bir gelişmeden faydalanarak sektör ilişkilerini yeniden tanımlayan “yapısal/yönetsel inovasyon” gibi stratejiler geliştirilebilir.

Stratejinin Uygulanması: Yapı ve Karar Verme

Geliştirilen stratejilerin hayata geçirilmesi, doğru organizasyon yapısını ve etkin karar verme süreçlerini gerektirir. Temel organizasyon yapıları arasında basit, fonksiyonel ve matris yapılar bulunur; “dikine organizasyon yapısı” ise bir yapı tipi değil, hiyerarşik bir özelliktir. Stratejik kararlar genellikle “Ussal-İktisadi Karar Alma Modeli” gibi sistematik süreçlerle alınır. Bu model, sorunun tanımından alternatiflerin değerlendirilmesine ve en uygun olanın seçilmesine kadar rasyonel adımları içerir. Ancak karar verme her zaman tamamen rasyonel değildir; “sezgisellik” de önemli bir rol oynar ve bu iki kavram birbiriyle aynı değildir. Bireyler, karar sonrası süreçte, özellikle olumsuz sonuçlar karşısında egolarını korumak için “kendini haklı çıkarma duygusu” gibi psikolojik mekanizmalara başvurabilirler.

Sonuç

Stratejik yönetim, bir işletmenin belirsizliklerle dolu bir çevrede yönünü bulmasını ve sürdürülebilir bir başarıya ulaşmasını sağlayan dinamik bir süreçtir. Kapsamlı bir analizden yola çıkarak doğru stratejileri geliştirmek ve bu stratejileri etkin bir organizasyon yapısı ve karar verme mekanizmasıyla hayata geçirmek, günümüz rekabet ortamında ayakta kalmanın ve öne geçmenin temel anahtarıdır.

1- Aşağıdakilerden hangisi değişimi ve yeniden örgütlenmeyi planlayan bir işletmenin üst yönetimi için bir referans ve dönüm noktası olmalıdır?

A) Vizyon
B) Entelektüel Sermaye
C) Paydaş Yaklaşımı
D) Üretim Süreci
E) Mavi Okyanus

Cevap : A) Vizyon

Açıklama : Bir işletmenin “vizyonu”, gelecekte ulaşmak istediği ideal durumu ve ne olmak istediğini tanımlar. Bu, değişimi ve yeniden örgütlenmeyi planlayan üst yönetim için yol gösterici bir referans ve dönüm noktasıdır.

2- Uluslararası stratejiler beraberinde bazı riskleri getirmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu riskler arasında sayılamaz?

A) Ev sahibi ülke riski
B) Ticari riskler
C) Sosyokültürel riskler
D) Finansal riskler ve kur riskleri
E) Lojistik riski

Cevap : E) Lojistik riski

Açıklama :

3- İşletmenin sahip olduğu fabrikalar, makine parkı, hammadde kaynakları, ürünler, teknoloji altyapısı ve yetenekli iş gücü aşağıdaki hangi kaynak türüne örnektir?

A) Maddi olmayan kaynaklar
B) Birincil kaynaklar
C) Değerli kaynaklar
D) Maddi kaynaklar
E) Güçlü kaynaklar

Cevap : D) Maddi kaynaklar

Açıklama : Fabrikalar, makineler, hammaddeler, ürünler ve teknolojik altyapı gibi fiziksel varlıklar ile somut olarak ölçülebilen yetenekli işgücü “maddi kaynaklar” kategorisine girer.

4- Stratejik yönetim ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Çeşitlendirme stratejisi, yeni iş alanlarına girmek ve oradaki fırsatlardan yararlanarak ortalamanın üzerinde getiri elde etmek isteyen işletmelerde uygulanan bir üst yönetim stratejisidir.
B) Kumaş üreten bir işletmenin daha sonradan tasarım, kesim, dikiş işlerini yapacak bir atölye kurarak değer zincirinin bir sonraki basamağına entegre olması veya fason olarak kıyafet üreten bir işletmenin markalaşmaya giderek mağazalar açması “ileriye doğru dikey entegrasyon” için örnek teşkil eder.
C) Coğrafi olarak pazar çeşitlendirmesi, bir işletmenin başka işletmeler ile iş birliği içerisine girmek suretiyle, dikey entegrasyon ile birçok farklı endüstride faaliyet göstermesini ifade eder.
D) Dikey entegrasyon bir ürünün değer zinciri üzerinde yer alan odak işletmenin o değer zinciri üzerinde kendinden bir önceki (kendi tedarikçisi) veya bir sonraki (kendi müşterisi) süreci bünyesine katması anlamına gelmektedir.
E) Dikey entegrasyonun ileriye doğru ya da geriye doğru olarak sınıflandırılması ise tamamen değer zincirinin birbirini takip eden adımları ile alakalıdır.

Cevap : C) Coğrafi olarak pazar çeşitlendirmesi, bir işletmenin başka işletmeler ile iş birliği içerisine girmek suretiyle, dikey entegrasyon ile birçok farklı endüstride faaliyet göstermesini ifade eder.

Açıklama : Coğrafi pazar çeşitlendirmesi, işletmenin farklı coğrafi bölgelere yayılması anlamına gelir. Bu ifade, coğrafi çeşitlendirme ile dikey entegrasyonu ve farklı endüstrilerde faaliyeti karıştırmaktadır. Dikey entegrasyon aynı değer zinciri içinde hareket etmeyi ifade eder, farklı endüstrilerde faaliyet göstermeyi değil.

5- Aşağıdakilerden hangisi temel organizasyon yapılarından değildir?

A) Basit organizasyon yapısı
B) Fonksiyon temelli organizasyon yapısı
C) Matris organizasyon yapısı
D) Karma organizasyon yapısı
E) Dikine organizasyon yapısı

Cevap : E) Dikine organizasyon yapısı

Açıklama : Temel organizasyon yapıları arasında basit yapı, fonksiyonel yapı, divisional (bölümlü) yapı ve matris yapı gibi türler bulunur. “Dikine organizasyon yapısı” ise genel bir tanımlama olup, doğrudan bir organizasyon yapısı tipi değildir, daha çok hiyerarşik bir özelliği ifade eder.

6- İşletmenin tüm faaliyetlerini durdurması ve varlıklarını sona erdirmesi ile ilgili stratejilere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) İlişkisiz Tek Merkezli Çeşitlendirme Stratejisi
B) Tam Tasfiye Stratejisi
C) Tasarruf Stratejisi
D) Kısmi Tasfiye Stratejisi
E) Kazan-Sat Stratejisi

Cevap : B) Tam Tasfiye Stratejisi

Açıklama : İşletmenin tüm faaliyetlerini sona erdirip varlıklarını satarak kapanmasına yönelik stratejiye “tam tasfiye stratejisi” denir.

7- ….. ideal yapılardır. Ulaşılması zor bir organizasyonları vardır. Hiçbir işletme ilk kuruluşunda bu yapı ile başlayamaz ancak ideal olan bu yapıya dönüşme eğiliminde olabilmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Uluslarötesi işletmeler
B) Uluslararası işletmeler
C) Global işletmeler
D) Pazarlama işletmeleri
E) Yerel işletmeler

Cevap : A) Uluslarötesi işletmeler

Açıklama : Uluslarötesi (Transnational) işletmeler, hem küresel entegrasyon hem de yerel duyarlılığa aynı anda ulaşmayı hedefleyen, karmaşık ve ideal organizasyonel yapılardır. Bu yapıya ulaşmak zordur ve genellikle ilk kuruluşta bu şekilde başlanmaz.

8- I. Bir sorunun varlığını gösteren belirtiler keşfedilir.
II. Sorun belirlenir, sorunun çözümü ile ulaşılacak hedefler tanımlanır.
III. Mümkün çözüm yollarını değerlendirmede kullanılacak olan kıstaslar belirlenir.
IV. Sorunu çözmek için potansiyel olarak mevcut bütün alternatif çözüm yolları belirlenir.
V. Toplanan bilgilerin ışığında her bir eylem yolu kriterlere göre değerlendirilir.
VI. Nihayet, kriterlere göre maksimum yararları sağladığı görülen alternatif seçilir ve uygulanır.
Yukarıda aşamaları anlatılan karar alma modeli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hızlı Karar Alma Modeli
B) İçsel Karar Alma Modeli
C) Riskli Karar Alma Modeli
D) Ussal – İktisadi Karar Alma Modeli
E) Ertelemeci Karar Alma Modeli

Cevap : D) Ussal – İktisadi Karar Alma Modeli

Açıklama : Verilen aşamalar, sorun tanımı, alternatiflerin belirlenmesi, kriterlere göre değerlendirme ve en uygun olanı seçme gibi rasyonel ve sistematik bir yaklaşımı ifade eder. Bu model, “Ussal-İktisadi Karar Alma Modeli” veya rasyonel karar alma modeli olarak bilinir.

9- Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir şirketin amaç ve hedeflerini belirleyen ve ortaya koyan, bu hedeflere ulaşmak için planlar yapan, işletmenin takip edeceği faaliyetlere karar veren ve ayrıca hissedarlara, çalışanlara, tüketicilere, topluma iktisadi ve iktisadi olmayan katkılar sağlamaya yönelik bir karar verme modeli olarak tanımlanmaktadır?

A) Misyon
B) İşletme Kuralları
C) İşletme Stratejisi
D) Süreç Yönetimi
E) Proje Yönetimi

Cevap : C) İşletme Stratejisi

Açıklama : Şirketin genel amaçlarını, hedeflerini, bu hedeflere ulaşmak için yapılacak planları ve faaliyetleri belirleyen ve paydaşlara katkı sağlamayı da içeren kapsamlı bir çerçeve “İşletme Stratejisi”dir.

10- Stratejik yönetim süreci adımları hangi seçenekte doğru sıra ile verilmiştir?

A) Rekabet Avantajı- Strateji Seçimi- Uygulama- Çevre Analizi
B) Strateji seçimi – Uygulama- Rekabet Avantajı – Misyon ve Vizyon tanımı
C) Strateji Seçimi ve uygulama- Misyon ve Vizyon Tanımı- Rekabet Avantajı
D) İç ve dış çevre analizi- Strateji seçimi ve uygulama- Rekabet Avantajı
E) İç ve dış çevre analizi – Rekabet Avantajı – Stratejinin uygulanması

Cevap : D) İç ve dış çevre analizi- Strateji seçimi ve uygulama- Rekabet Avantajı

Açıklama : Stratejik yönetim süreci genellikle iç ve dış çevre analiziyle başlar, ardından stratejilerin belirlenmesi ve uygulanması gelir. Bu süreç sonucunda rekabet avantajı elde edilmesi hedeflenir.

11- Değer zinciri analizine göre aşağıdaki faaliyetlerden hangisi işletmenin “temel” faaliyetlerinden birisi değildir?

A) Depolama
B) Servis
C) İçe yönelik lojistik
D) Dışa yönelik lojistik
E) Üretim

Cevap : A) Depolama

Açıklama : Porter’ın değer zinciri analizinde temel faaliyetler; içe yönelik lojistik, üretim/operasyonlar, dışa yönelik lojistik, pazarlama ve satış ile hizmet sonrası servis olarak beş ana kategoriye ayrılır. Depolama, genellikle içe veya dışa yönelik lojistik faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirilir, tek başına ayrı bir “temel faaliyet” değildir.

12- Aşağıdakilerden hangisi tam rekabet koşullarının işlediği pazarlarda rekabetin şiddetini artıran başlıca unsurlardan biri değildir?

A) Pazara girmek için yüksek know-how gerekliliği
B) Düşük düzeyde ürün farklılaştırması
C) Sektörden çıkış engellerinin olması
D) Sektörde, benzer yetenek veya ölçekte çok sayıda rakibin faaliyet gösteriyor olması
E) Yavaş büyüyen ya da küçülen pazar

Cevap : A) Pazara girmek için yüksek know-how gerekliliği

Açıklama : Pazara girmek için yüksek know-how (bilgi birikimi) gerekliliği, “pazara giriş engeli” oluşturur ve rekabetin şiddetini artırmaktan ziyade, yeni rakiplerin girişini zorlaştırarak mevcut rekabeti azaltabilir. Diğer faktörler (düşük ürün farklılaştırması, çıkış engelleri, çok sayıda benzer rakip, yavaş büyüyen pazar) rekabetin şiddetini artıran unsurlardır.

13- Karar verme ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İstek ve irade, karar davranışının ögelerindendir.
B) Sınırlı rasyonellik, yönetsel karar modeli ile ilgilidir.
C) Rasyonellik ve sezgisellik aynı şeylerdir.
D) Tatmin şansının en yüksek olduğu seçeneği seçmek doyurucu karardır.
E) Psikolojik bir süreçtir.

Cevap : C) Rasyonellik ve sezgisellik aynı şeylerdir.

Açıklama : Rasyonellik, sistematik analiz ve mantığa dayalı bir karar verme sürecini ifade ederken, sezgisellik (intuition) daha çok içgüdüsel, hızlı ve bilinçaltı süreçlere dayalı bir karar vermedir. Bu iki kavram aynı şeyler değildir, aksine sıklıkla karşıt olarak ele alınır.

14- Piyasada meydana gelen yapısal bir gelişmeden istifade edip sektör ilişkilerini yeniden tanımlama şeklinde geliştirilen inovasyon türüdür. Şirketler bunu özellikle sıfır kâr durumlarında ve çöküş içindeki sektörlerde kullanırlar.
Yukarıda örneği verilen inovasyon türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Deneyim inovasyonu
B) Ürün inovasyonu
C) Yapısal / yönetsel inovasyon
D) Süreç inovasyonu
E) Entegre (bütünleşik) inovasyon

Cevap : C) Yapısal / yönetsel inovasyon

Açıklama : Yapısal/yönetsel inovasyon, işletmenin organizasyonel yapısında, iş süreçlerinde veya sektördeki temel işleyiş kurallarında köklü değişiklikler yaparak rekabet avantajı elde etmeyi amaçlar. Özellikle pazarın durakladığı veya düştüğü durumlarda yeni bir büyüme alanı yaratmak için kullanılır.

15- İşletmenin sahip olduğu iş ve faaliyetlerinde veya mal ve hizmet üretiminde yararlandıkları maddi veya maddi olmayan tüm unsurları onun ‘varlıkları’dır. Bu varlıkları bir koordinasyon içinde kullanabilme ve amacına uygun bir faaliyeti gerçekleştirebilme kapasitesi ise işletmenin ….. belirler.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) gücünü
B) kârlılığını
C) avantajını
D) değerini
E) yeteneğini

Cevap : E) yeteneğini

Açıklama : İşletmenin varlıklarını (kaynaklarını) bir koordinasyon içinde kullanma ve belirli bir amacı gerçekleştirebilme kapasitesi, onun “yeteneğini” (capability) veya becerilerini belirler.

16- Aşağıdaki stratejilerden hangisi maliyetleri düşürüp ortalama fiyat düzeyinde satış yapmak suretiyle ortalamanın üzeri getiri sağlamak anlamına gelmektedir?

A) Uzmanlaşma
B) Sektör
C) Yüksek kâr
D) Maliyet liderliği
E) Pazar

Cevap : D) Maliyet liderliği

Açıklama : Maliyet liderliği stratejisi, bir sektörde en düşük üretim ve işletme maliyetine sahip olmayı hedefler. Bu sayede, ortalama piyasa fiyatlarından satış yaparak rakiplerine göre daha yüksek kar marjları elde edebilir.

17- Maliyet liderliği veya üstünlüğü hangi yol ile sağlanabilir?

A) Yatırım yapmamak suretiyle herhangi bir strateji uygulanmaması ile
B) Değer yaratmayan bazı maliyet unsuru faaliyetlerin elimine edilmesi ve maliyetlerin yeniden yapılandırılması ile
C) İşletmede üretim, personel giderleri, yönetim giderleri, reklam giderleri gibi masrafların kısılması ile
D) Değer yaratan faaliyetlerde farklılaştırma çalışmalarıyla maliyetlerin artırılması sureti ile
E) Ar-Ge çalışmalarını ve pazarlama faaliyetlerini ikiye katlayıp farklılaştırma için bütçe artırılması ile

Cevap : B) Değer yaratmayan bazı maliyet unsuru faaliyetlerin elimine edilmesi ve maliyetlerin yeniden yapılandırılması ile

Açıklama : Maliyet liderliği, sadece masrafları kısmaktan ziyade, süreçleri optimize ederek, gereksiz veya değer yaratmayan faaliyetleri ortadan kaldırarak ve maliyet yapılarını verimli bir şekilde yeniden düzenleyerek sağlanır.

18- Bireylerin, meydana gelen sonuçları değerlendirirken başvurdukları bir çeşit kendilerini ve egolarını koruma mekanizmasından doğan duygu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Alınganlık
B) Kendini haklı çıkarma duygusu
C) Aşağılık duygusu
D) Bardağın yarısı boş duygusu
E) Aşk duygusu

Cevap : B) Kendini haklı çıkarma duygusu

Açıklama : Bireylerin, özellikle olumsuz sonuçlarla karşılaştıklarında, kendi davranışlarını veya inançlarını rasyonelleştirerek benliklerini ve egolarını koruma eğilimi “kendini haklı çıkarma duygusu”dur (cognitive dissonance reduction).

19- Aşağıdakilerden hangisi tedarikçilerin güçlü olduğunu gösteren unsurlardan biri değildir?

A) Tedarikçinin pazarda tek üretici olması veya ürünlerinde farklılık yaratmış olması
B) Tedarikçilerin sektörde maliyet lideri olmaları
C) Tedarikçinin ürünlerini sattığı işletmenin faaliyette bulunduğu sektöre girme tehdidi
D) Başka tedarikçilere geçiş maliyetinin yüksekliği
E) Tedarikçinin ürünlerinin ikame mal olarak alternatifinin bulunmaması

Cevap : B) Tedarikçilerin sektörde maliyet lideri olmaları

Açıklama : Bir tedarikçinin sektörde maliyet lideri olması, kendi karlılığı ve verimliliği açısından önemli bir avantajdır ancak bu durum, müşterisi olan işletmeye karşı doğrudan pazarlık gücünü (güçlü olma unsurunu) göstermez. Diğer şıklar (tek üretici/farklılaşma, sektöre girme tehdidi, geçiş maliyeti, ikame malın olmaması) tedarikçinin müşterisine karşı gücünü artıran faktörlerdir.

20- Pazarlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Olgunluğa ulaşmış pazarlarda talep büyümesi yavaşlamış ya da neredeyse durmuştur. Teknoloji standartları oturmuştur ve kalıplaşmış uygulamalar söz konusudur.
B) Gelişen pazarlar yeni ve büyümekte olan endüstrileri ifade eder. Genellikle çığır açan bir teknoloji, yenilik ya da ürünün ortaya çıkması ile ortaya çıkarlar. Bu tip pazarlarda henüz bir ürün standardı yakalanmamıştır.
C) Düşüşteki pazarlar satış ve talepteki azalmayı geçerli görmektedir. Oturmuş ve eski işletmelerin birçoğu pazardan çıkmıştır.
D) Parçalanmış pazarlarda çok sayıda küçük işletme faaliyet gösterir. İşletmeler içinde baskın olarak adlandırılabilecek bir lider işletme yoktur.
E) Giriş evresindeki pazarlarda işletmeler yatırımlarını geri planda tutarlar. Bu tip pazarlarda en atak işletme dahi çekingen davranmaktadır. Genellikle bir pazar lideri vardır.

Cevap : E) Giriş evresindeki pazarlarda işletmeler yatırımlarını geri planda tutarlar. Bu tip pazarlarda en atak işletme dahi çekingen davranmaktadır. Genellikle bir pazar lideri vardır.

Açıklama : Giriş evresindeki (doğuş veya başlangıç) pazarlar, yüksek belirsizlik içerse de, büyük potansiyeller barındırır. Bu tip pazarlarda, risk almayı seven “atak işletmeler” liderliği ele geçirmek için yoğun yatırımlar yapar ve hızlı hareket ederler, çekingen davranmazlar. Genellikle yeni bir teknoloji veya ürünün pazara girişiyle karakterize edilirler ve pazar lideri henüz oluşmamış veya yeni yeni belirmeye başlamış olabilir.