Dünya Bölgeleri: Ortadoğu 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Ortadoğu, zengin tarihi, stratejik konumu ve enerji kaynaklarıyla dünya siyasetinin ve coğrafyasının en önemli bölgelerinden biridir. Geniş çölleri, yüksek platoları ve verimli nehir vadileriyle karmaşık bir fiziki yapıya sahip olan bölge, aynı zamanda çeşitli etnik, dini ve kültürel topluluklara ev sahipliği yapmaktadır. Bu makalede, Ortadoğu’nun öne çıkan ülkelerinin coğrafi, sosyal ve ekonomik özellikleri incelenecektir.

Yüksek Saha Ülkeleri: Türkiye ve İran

Ortadoğu’nun kuzeyinde yer alan Türkiye ve İran, geniş ve yüksek platolarıyla karakterize edilir. Bu karasal yapıları nedeniyle, bölgede en sıcak ve en soğuk ay ortalamaları arasındaki en yüksek fark bu iki ülkede görülür. Türkiye, “Yüksek Saha’nın kenar bölümlerinde yer alan ovalar” açısından en zengin örneklere sahiptir. Hidrografik olarak ise Fırat ve Dicle nehirleri ülkenin ve bölgenin can damarlarıdır; Keban ve Karakaya gibi barajlar Fırat üzerindeyken, “Kralkızı” Barajı Dicle üzerinde yer alır. İran ise, %75.9’luk bir oranla oldukça yüksek bir şehirleşme düzeyine sahiptir ve ülkenin bakır endüstrisinin merkezi “Kirman” eyaletidir.

Arap Yarımadası: Çöl ve Petrol

Arap Yarımadası, dünyanın en büyük petrol rezervlerine ve en geniş çöllerine ev sahipliği yapar. Yüzölçümü bakımından Ortadoğu’nun en büyük ülkesi olan “Suudi Arabistan”, bu yarımadanın merkezinde yer alır. Başkenti “Riyad”, ülkenin iç kesimlerinde bulunurken; Cidde, Mekke ve Medine gibi önemli şehirler Kızıldeniz kıyısındaki Batı Bölgesi’ndedir. Yarımadanın güneydoğusundaki Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise “Şarcah” Emirliği, Dubai ve Re’sül-Hayme arasında konumlanmıştır ve ekili alanlarının büyük çoğunluğu “hurma” ağaçları ile kaplıdır. “Kuveyt”, dünya ham petrol rezervlerinin yaklaşık %10’una sahip olarak önemli bir ekonomik güçtür. Yarımadanın güneyinde yer alan “Yemen” ise kuzeyden Suudi Arabistan ile komşudur ve ekonomisinin hâkim sektörü sanayi değil, tarım ve hizmetlerdir. “Umman” ise, Musandam Yarımadası’nda bulunan ve Norveç’in fiyortları ile karşılaştırılan “Elphinstone Koyu” gibi eşsiz coğrafi şekillere sahiptir.

Levant Bölgesi: Tarih, Toplum ve Çatışma

Akdeniz’in doğusunda yer alan Levant bölgesi, tarih boyunca medeniyetlerin ve dinlerin kesişim noktası olmuştur. “Lübnan”, coğrafi olarak omurgasını oluşturan “Lübnan Dağları” ve sosyal olarak en dikkat çekici özelliği olan “farklı dinlerden oluşan bileşimi” ile tanınır. “Irak”ta ise, 1958 yılında başlatılan arazi reformu ve dağıtım programları kırsal yapıyı önemli ölçüde değiştirmiştir. “İsrail” topraklarındaki en büyük tatlı su kütlesi, Taberiye Gölü olarak da bilinen “Kineret” Gölü’dür. Bölge, aynı zamanda önemli siyasi çatışmalara da sahne olmuştur; örneğin İsrail, 1967’deki Altı Gün Savaşı sırasında Golan Tepeleri’ni “Suriye”den almıştır.

Sonuç

Ortadoğu, coğrafi ve beşeri açıdan büyük bir çeşitlilik sunan bir bölgedir. Türkiye ve İran’ın karasal platolarından, Suudi Arabistan’ın çöllerine, Lübnan’ın dağlık yapısından Fırat ve Dicle’nin hayat verdiği vadilere kadar her bir coğrafi unsur, bölgedeki ülkelerin sosyal, ekonomik ve siyasi yapılarını derinden etkilemiştir. Bölgenin zengin petrol ve doğal gaz kaynakları küresel önemini artırırken, toplam tarımsal arazinin sadece yaklaşık %15’inin sulanabilir olması gibi su kıtlığı sorunları da bölgenin geleceği için en büyük zorluklardan birini teşkil etmektedir.

1- İran nüfusunun ne kadarı şehirlerde yaşamaktadır?

A) yüzde 75.9’u
B) yüzde 85.2’si
C) yüzde 58.6’sı
D) yüzde 45.6’sı
E) yüzde 60.1’i

Cevap : A) yüzde 75.9’u

Açıklama : İran nüfusunun büyük bir çoğunluğu (yüzde 75.9’u) şehirlerde yaşamaktadır. Bu oran, ülkenin yüksek bir şehirleşme oranına sahip olduğunu göstermektedir.

2- Orta Doğu’da en sıcak ve en soğuk ay ortalamaları arasındaki en yüksek farka hangi iki ülkede rastlanmaktadır?

A) Türkiye-İran
B) Yemen-Irak
C) Suriye-İran
D) Türkiye-Suudi Arabistan
E) Kuveyt-Irak

Cevap : A) Türkiye-İran

Açıklama : Orta Doğu’da en sıcak ve en soğuk ay ortalamaları arasındaki en yüksek fark, karasal iklimin etkisiyle Türkiye ve İran’da görülmektedir. Özellikle iç kesimlerdeki yüksek platolar bu farklılığın artmasına neden olmaktadır.

3- Şarcah’ın toprakları hangi emirlikler arasında yer alır?

A) Acman ve Şarcah
B) Abu Dabi ve Re’sül-Hayme
C) Dubai ve Re’sül-Hayme
D) Abu Dabi ve Dubai
E) Şarcah ve Dubai

Cevap : C) Dubai ve Re’sül-Hayme

Açıklama : Birleşik Arap Emirlikleri’nin bir parçası olan Şarcah’ın toprakları, coğrafi olarak Dubai ve Re’sül-Hayme Emirlikleri arasında yer alır.

4- Aşağıdakilerden hangisi Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısı boyunca uzanan Batı Bölgesi’nde yer alan şehirlerden biri değildir?

A) Medine
B) Yanbu
C) Cidde
D) Riyad
E) Mekke

Cevap : D) Riyad

Açıklama : Suudi Arabistan’ın başkenti olan Riyad, ülkenin merkezinde yer alır ve Kızıldeniz kıyısında değildir. Cidde, Mekke, Medine ve Yanbu ise Kızıldeniz kıyısı boyunca yer alan Batı Bölgesi’ndeki önemli şehirlerdir.

5- Aşağıdakilerden hangisi Fırat Nehri üzerinde kurulan barajlardan biri değildir?

A) Karakaya
B) Keban
C) Birecik
D) Kralkızı
E) Kargamış

Cevap : D) Kralkızı

Açıklama : Kralkızı Barajı, Dicle Nehri üzerinde yer almaktadır. Keban, Karakaya ve Birecik ile Kargamış Barajı ise Fırat Nehri üzerinde yer alan önemli barajlardır.

6- Orta Doğu’nun en büyük yüzölçümüne sahip olan ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İran
B) Katar
C) Umman
D) İsrail
E) Suudi Arabistan

Cevap : E) Suudi Arabistan

Açıklama : Yüzölçümü bakımından Orta Doğu’nun en büyük ülkesi, yaklaşık 2.15 milyon kilometrekarelik bir alana sahip olan Suudi Arabistan’dır.

7- Orta Doğu’da “Yüksek Saha’da yer alan ülkelerin kenar bölümlerinde yer alan ovalar”ın en zengin örnekleri hangi ülkede görülmektedir?

A) Suriye
B) Türkiye
C) Irak
D) İran
E) Yemen

Cevap : B) Türkiye

Açıklama :

8- Orta Doğu’da toplam tarımsal arazinin ortalama ne kadarı sulanabilir durumdadır?

A) yüzde 30’u
B) yüzde 10’u
C) yüzde 25’i
D) yüzde 40’1
E) yüzde 15’i

Cevap : E) yüzde 15’i

Açıklama :

9- Lübnan’ın landscape’inin en önemli özelliğini aşağıdakilerden hangisi oluşturur?

A) Bekaa Vadisi
B) Lübnan Dağları
C) Anti-Lübnan Dağları
D) Merkezî Bölge
E) Kıyı Ovası

Cevap : B) Lübnan Dağları

Açıklama : Lübnan’ın coğrafi görünümünü (landscape) en belirgin şekilde şekillendiren unsur, ülkenin omurgasını oluşturan ve kıyıya paralel uzanan Lübnan Dağları’dır.

10- Birleşik Arap Emirlikleri’nde ekili alanın çoğu hangi ağaçla kaplıdır?

A) Elma
B) Yağ palmiyesi
C) Kauçuk
D) Muz
E) Hurma

Cevap : E) Hurma

Açıklama : Birleşik Arap Emirlikleri’nde, çöl iklimine uygunluğu ve ekonomik önemi nedeniyle, ekili alanların büyük bir çoğunluğu “hurma ağaçları” ile kaplıdır.

11- Lübnan’ın sosyal ve kültürel yapısının en dikkat çekici özelliği nedir?

A) 1932’den beri yapılan sayımların resmi olmaması
B) Göçe hevesli olmaları
C) Farklı dinlerden oluşan bileşimi
D) Nüfusun küçük bir yüzdesinin Ermenice konuşması
E) Arapçanın resmi dil oluşu

Cevap : C) Farklı dinlerden oluşan bileşimi

Açıklama : Lübnan, Hristiyan (Maruniler, Rum Ortodokslar vb.), Müslüman (Sünni, Şii, Dürziler) ve diğer inançlara sahip toplulukların bir arada yaşadığı, çok dinli ve mezhepsel yapısıyla Orta Doğu’da dikkat çekici bir ülkedir.

12- Kırsal Irak’ta arazi reformu ve arazi dağıtımı programları hangi yıl başlamıştır?

A) 1945’te
B) 1975’te
C) 1958’de
D) 1978’de
E) 1960’da

Cevap : C) 1958’de

Açıklama : Kırsal Irak’ta kapsamlı arazi reformu ve arazi dağıtımı programları, 1958’deki darbeden sonra kurulan yönetim tarafından başlatılmıştır.

13- 16 km uzunluğunda ve 1.000-1.250 m yüksekliğindeki uçurumlarla kuşatılmış olan ve Norveç’in fiyortları ile karşılaştırılan Elphinstone Koyu hangi Orta Doğu ülkesindedir?

A) Yemen
B) Suudi Arabistan
C) Umman
D) Ürdün
E) Kuveyt

Cevap : C) Umman

Açıklama : Elphinstone Koyu, Norveç fiyortlarına benzeyen coğrafi yapısıyla bilinen ve Umman’ın Musandam Yarımadası’nda yer alan bir koydur.

14- Yemen’de sanayi faaliyetlerinin genel özelliklerine bakıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Güney Yemen, Arabistan Yarımadası’nın en fakir alanlarından birisidir.
B) Maden kaynakları tam olarak belirlenmemiştir ya da tümüyle keşfedilmemiştir.
C) Kuzey Yemen’de sanayi faaliyetleri hafif imalat sanayilerine dayanmaktadır.
D) Ekonominin hâkim sektörü sanayidir.
E) Gıda işleme ve pamuklu dokuma, deri eşyalar, çimento ve alüminyum ürünleri gibi kollarda üretim artmıştır.

Cevap : D) Ekonominin hâkim sektörü sanayidir.

Açıklama : Yemen ekonomisinin hâkim sektörü sanayi değil, daha çok tarım ve hizmet sektörleridir. Sanayi faaliyetleri sınırlı ve hafif imalat sanayileriyle sınırlıdır. Bu nedenle ekonominin hâkim sektörünün sanayi olduğu ifadesi yanlıştır.

15- İran’ın bakır endüstrisinin merkezi neresidir?

A) Horasan
B) Gilan
C) Mazederan
D) Tahran
E) Kirman

Cevap : E) Kirman

Açıklama : İran’ın önemli maden yataklarından olan bakırın en büyük rezervleri ve endüstri merkezi Kirman Eyaleti’nde yer almaktadır.

16- Yemen kuzeyden hangi ülke ile çevrelenmiştir?

A) Suudi Arabistan
B) Kuveyt
C) Katar
D) Umman
E) Ürdün

Cevap : A) Suudi Arabistan

Açıklama : Yemen’in kuzey komşusu Suudi Arabistan’dır. Doğusunda ise Umman yer alır.

17- İsrail topraklarındaki en büyük tatlı su kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kineret
B) Hula
C) Aaiha
D) Urumiye
E) Karun

Cevap : A) Kineret

Açıklama : İsrail topraklarındaki en büyük ve en önemli tatlı su kütlesi, Taberiye Gölü olarak da bilinen “Kineret” Gölü’dür.

18- Aşağıdakilerden hangisi Suudi Arabistan’ın başkentidir?

A) Yanbu
B) Riyad
C) Mekke
D) Medine
E) Cidde

Cevap : B) Riyad

Açıklama : Suudi Arabistan Krallığı’nın başkenti ve en büyük şehri “Riyad”dır.

19- İsrail 1967’deki Altı Gün Savaşları sırasında Golan Tepeleri’ni hangi ülkeden almıştır?

A) Lübnan
B) Ürdün
C) Irak
D) Suriye
E) İran

Cevap : D) Suriye

Açıklama : 1967 Altı Gün Savaşı’nda İsrail, “Suriye”den Golan Tepeleri’ni ele geçirmiştir.

20- Kuveyt dünya toplam ham petrol rezervlerinin ne kadarına sahiptir?

A) yüzde 19
B) yüzde 10
C) yüzde 30
D) yüzde 40
E) yüzde 25

Cevap : B) yüzde 10

Açıklama : Kuveyt, dünya toplam ham petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 10’una sahiptir ve bu oran onu dünyanın önemli petrol rezervi sahibi ülkelerinden biri yapmaktadır.