Çevre Sorunları 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Çevre sorunları, insan faaliyetlerinin doğal sistemler üzerindeki olumsuz etkileri sonucu ortaya çıkan ve günümüz dünyasının en önemli gündem maddelerinden biri olan karmaşık meselelerdir. Bu sorunların kökenleri, insanoğlunun “tarımsal faaliyetler” ile yerleşik hayata geçmesine kadar uzansa da, Sanayi Devrimi ile birlikte küresel bir boyut kazanmıştır. Bu makalede, çevre sorunlarının tarihsel gelişimi, temel türleri ve bu sorunlara karşı geliştirilen ulusal ve uluslararası politikalar incelenecektir.

Çevre Sorunlarının Doğuşu ve Tarihsel Gelişimi

İnsanın çevre üzerindeki etkisi Neolitik Devrim ile başlamış olsa da, Sanayi Devrimi’nin ilk dönemlerinde hava, su ve toprak kirliliği gibi sorunlar belirgin hale gelmiştir. “İklim değişikliği” ise bu sürecin daha uzun vadeli bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Çevre sorunlarına yönelik küresel farkındalığın artması 20. yüzyılda gerçekleşmiştir. Uluslararası ölçekte çevre hakkının ortaya çıktığı ilk büyük toplantı, 1972 yılında düzenlenen Birleşmiş Milletler “Stockholm” İnsan Çevresi Konferansı’dır. Türkiye’de ise çevre sorunlarıyla kurumsal olarak ilgilenmek üzere 1978 yılında “Çevre Müsteşarlığı” kurulmuştur.

Küresel ve Yerel Çevre Sorunları

Çevre sorunları, kirlilik, kaynakların tükenmesi ve doğal afetler gibi çeşitli başlıklarda incelenebilir. Termik santrallerde yakıtların yanması sonucu atmosfere salınan karbondioksit ve kükürtdioksit gibi gazlar önemli kirleticilerdir; “Helyum” ise bu kirleticilerden biri değildir. Özellikle büyükşehirlerde yoğun aydınlatma nedeniyle ortaya çıkan “ışık kirliliği” de önemli bir modern çevre sorunudur. Tarımda ise verimi artırmak için kullanılan “fungisitler” gibi kimyasallar, “mantarları” yok ederken ekosisteme zarar verebilir. Kaynak yönetimi de kritik bir konudur. Türkiye’nin en büyük hidrolojik havzası “Fırat-Dicle Havzası” iken, “İsrail” gibi ülkeler su fakiri olarak sınıflandırılmaktadır. Kıtasal ölçekte ise en az su varlığına sahip olan kıta “Okyanusya”dır. Enerji kaynakları açısından ise “doğalgaz” gibi fosil yakıtlar yenilenemeyen kaynaklar arasında yer alır.

Çevre Politikaları ve Uluslararası Kurumlar

Günümüzde dünya ülkeleri, çevre sorunlarına çözüm bulmak için “ekolojik planlama” yaklaşımını bir kurtarıcı olarak görmektedir. Bu yaklaşıma öncülük eden ülkeler arasında Almanya ve Hollanda gibi Batı Avrupa ülkeleri yer alırken, Hindistan bu grubun içinde sayılmaz. Avrupa düzeyinde çevre politikalarını koordine eden “Avrupa Çevre Ajansı”nın (AÇA) merkezi Danimarka’nın “Kopenhag” şehrindedir. AB’nin “Altıncı Çevre Eylem Programı” ise “Çevre 2010: Geleceğimiz, Tercihimiz” sloganı ile anılmıştır. Çevre sorunlarına yönelik uluslararası iş birliğinin bir örneği de Türkiye ile Yunanistan arasında 1997’de “Kalamata” kentinde düzenlenen ekonomi zirvesidir.

Afetler ve İnsani Yardım

Çevre sorunları, afetlerin sıklığını ve şiddetini de artırmaktadır. Sanayi veya ulaşım kazaları gibi olaylar “teknolojik afetler” olarak sınıflandırılır. Doğal afetler sonrasında ise uluslararası yardım kuruluşları devreye girer. “Türk Kızılayı”, dünya çapında yaptığı yardımlarla bu alanda uluslararası bir statü kazanmıştır.

Sonuç

Yerleşik hayatın başlangıcından günümüze uzanan süreçte insanlığın çevre üzerindeki etkisi giderek artmıştır. Sanayi Devrimi ile başlayan kirlilik sorunları, bugün iklim değişikliği gibi küresel tehditlere dönüşmüştür. Bu sorunlarla mücadele, ekolojik planlama, uluslararası anlaşmalar ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelme gibi çok yönlü ve kararlı adımlar atılmasını zorunlu kılmaktadır.

1- Tarım ilaçları arasında yer alan fungisitler, aşağıdaki unsurlardan hangisinin yok edilmesinde kullanılmaktadır?

A) Mantarlar
B) Otlar
C) Böcekler
D) Fareler
E) Salyangozlar

Cevap : A) Mantarlar

Açıklama : Fungisitler, tarımsal üretimde bitkilere zarar veren ve hastalıklara neden olan “mantarları” yok etmek veya kontrol altına almak için kullanılan kimyasal maddelerdir.

2- Türkiye’de 2013-2020 arası göz önüne alındığında en fazla gübre üretiminin olduğu yıl aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2019
B) 2017
C) 2018
D) 2016
E) 2020

Cevap : B) 2017

Açıklama :

3- Türkiye’deki en büyük hidrolojik havza aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fırat-Dicle Havzası
B) Van Gölü Havzası
C) Kızılırmak Havzası
D) Sakarya Havzası
E) Ceyhan Havzası

Cevap : A) Fırat-Dicle Havzası

Açıklama : Türkiye’deki en büyük yüzölçümüne ve su potansiyeline sahip hidrolojik havza, “Fırat-Dicle Havzası”dır. Bu havza, ülkenin en büyük nehir sistemlerini içerir.

4- Aşağıdaki ülkelerden hangisi en fakir su ülkesidir?

A) ABD
B) Brezilya
C) Kanada
D) İsrail
E) Rusya

Cevap : D) İsrail

Açıklama : İsrail, kişi başına düşen yıllık su miktarı açısından su kaynakları en kısıtlı ve bu nedenle “en fakir su ülkelerinden” biridir. Su yönetimi ve arıtma teknolojileri bu nedenle oldukça gelişmiştir.

5- Aşağıdakilerden hangisi Sanayi Devrimi’nin ilk dönemlerindeki sorunlardan biri değildir?

A) Su kirliliği
B) Bitki örtüsü tahribatı
C) İklim değişikliği
D) Toprak kirliliği
E) Hava kirliliği

Cevap : C) İklim değişikliği

Açıklama : Sanayi Devrimi’nin ilk dönemlerinde ortaya çıkan temel çevre sorunları su kirliliği, hava kirliliği, bitki örtüsü tahribatı ve toprak kirliliğidir. “İklim değişikliği” ise daha çok 20. yüzyıldan itibaren küresel ölçekte belirginleşen ve sanayileşmenin uzun vadeli sonucu olarak anlaşılan bir sorundur.

6- “Türkiye Ege Kıyıları-Yunanistan Ege Adaları” başlıklı VIII. Ekonomi Zirvesi Yunanistan’ın hangi kentinde yapılmıştır?

A) Atina
B) Dedeağaç
C) Hanya
D) Pire
E) Kalamata

Cevap : E) Kalamata

Açıklama : “Türkiye Ege Kıyıları – Yunanistan Ege Adaları” başlıklı VIII. Ekonomi Zirvesi, 1997 yılında Yunanistan’ın güneyinde bulunan “Kalamata” kentinde düzenlenmiştir.

7- “Kimyasal silahlar ve kazalar, ulaşım-sanayi-maden kazaları” aşağıdaki afet türlerinden hangisi içinde yer almaktadır?

A) Jeolojik Afetler
B) Biyolojik Afetler
C) Teknolojik Afetler
D) Sosyal Afetler
E) Meteorolojik Afetler

Cevap : C) Teknolojik Afetler

Açıklama : Kimyasal silahlar ve kazalar, ulaşım-sanayi-maden kazaları gibi insan eliyle üretilen teknolojilerin neden olduğu afetlere “teknolojik afetler” denir.

8- İnsanoğlunun yerleşik hayata geçmesi doğaya verilen tahribatı arttırmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi insanoğlunun yerleşik hayata geçmesine öncülük etmiştir?

A) Sanayi Devrimi
B) Avcılık faaliyetleri
C) Tarımsal faaliyetler
D) Hayvancılık faaliyetleri
E) Teknolojik faaliyetler

Cevap : C) Tarımsal faaliyetler

Açıklama : İnsanoğlunun avcılık ve toplayıcılıktan “tarımsal faaliyetlere” geçişi (Neolitik Devrim), yerleşik hayata geçişin temelini atmıştır. Bu durum, nüfusun artmasına ve çevre üzerindeki tahribatın başlamasına yol açmıştır.

9- Aşağıdakilerden hangisi yenilenebilir enerji kaynaklarından biri değildir?

A) Jeotermal
B) Güneş
C) Doğalgaz
D) Biyokütle
E) Rüzgâr

Cevap : C) Doğalgaz

Açıklama : Doğalgaz, fosil yakıt grubuna giren ve yenilenemeyen bir enerji kaynağıdır. Jeotermal, güneş, biyokütle ve rüzgâr ise yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.

10- “Çevre 2010: Geleceğimiz, Tercihimiz” sloganı ile anılan çevre eylem programı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dördüncü Çevre Eylem Programı
B) Beşinci Çevre Eylem Programı
C) Üçüncü Çevre Eylem Programı
D) Altıncı Çevre Eylem Programı
E) İkinci Çevre Eylem Programı

Cevap : D) Altıncı Çevre Eylem Programı

Açıklama :

11- Türkiye’de rüzgar gücünden enerji üretme çalışmalarında en önemli yıl aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2004
B) 2006
C) 2007
D) 2005
E) 2008

Cevap : D) 2005

Açıklama :

12- Ülkemizde Çevre Müsteşarlığı kaç yılında kurulmuştur?

A) 1980
B) 1976
C) 1979
D) 1978
E) 1977

Cevap : D) 1978

Açıklama : Türkiye’de çevre sorunlarıyla ilgili yasal ve idari düzenlemelerin yapılmaya başlandığı dönemde, “Çevre Müsteşarlığı” 1978 yılında kurulmuştur.

13- Doğayı kirleten ülkeler arasında doğanın korunması için uluslararası ölçekte çevre hakkının ortaya çıktığı ilk toplantı hangi şehirde yapılmıştır?

A) New York
B) Los Angeles
C) Liverpool
D) Londra
E) Stockholm

Cevap : E) Stockholm

Açıklama : Uluslararası düzeyde çevre hakkının ve çevre koruma bilincinin en geniş çapta ortaya çıktığı ilk toplantı, 1972 yılında düzenlenen Birleşmiş Milletler “Stockholm” İnsan Çevresi Konferansı’dır.

14- Aşağıdakilerden hangisi doğal afetler sonrası yaptığı yardımlarla dünya çapında uluslararası bir statüye gelmiştir?

A) Yeryüzü Doktorları
B) Yeşilay
C) AFAD
D) Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü
E) Türk Kızılayı

Cevap : E) Türk Kızılayı

Açıklama : Türk Kızılayı, doğal afetler ve insani krizler sonrasında hem yurtiçinde hem de yurtdışında yaptığı yardımlarla uluslararası alanda saygın bir konuma gelmiş, dünyanın en büyük insani yardım kuruluşlarından biri haline gelmiştir.

15- Aşağıdakilerden hangisi ekolojik modernleşme düşüncesinin öncü ülkelerinden biri değildir?

A) Fransa
B) Almanya
C) Hollanda
D) İngiltere
E) Hindistan

Cevap : E) Hindistan

Açıklama : Ekolojik modernleşme teorisi, Batı Avrupa’daki gelişmiş ülkelerde (Almanya, Hollanda, İngiltere, Fransa gibi) sanayi ve çevre politikalarının dönüşümünü inceleyen ve bu ülkeleri öncü olarak gösteren bir yaklaşımdır. Hindistan bu öncü ülkeler arasında sayılmaz.

16- Avrupa Çevre Ajansı’nın (AÇA) merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Amsterdam
B) Kopenhag
C) Paris
D) Londra
E) Roma

Cevap : B) Kopenhag

Açıklama : Avrupa Çevre Ajansı (AÇA) veya European Environment Agency’nin merkezi Danimarka’nın başkenti “Kopenhag”dadır.

17- Aşağıdakilerden hangisi özellikle günümüzün gelişmiş ve öne çıkmış büyükşehirlerinde fazlaca hissedilmektedir?

A) Işık kirliliği
B) Heyelan
C) Hayvansal kirlilik
D) Tarımsal kirlilik
E) Erozyon

Cevap : A) Işık kirliliği

Açıklama : Gelişmiş büyükşehirlerdeki yoğun ve kontrolsüz aydınlatma, “ışık kirliliğine” neden olur. Bu durum, özellikle gece gökyüzünün gözlemlenmesini engeller ve ekolojik dengeyi etkiler. Heyelan ve erozyon gibi sorunlar kırsal alanlarda daha yaygındır.

18- Aşağıdakilerden hangisi termik santrallerde yakıtın yanması sonucu oluşan, atmosfere verilen başlıca kirleticilerden değildir?

A) Helyum
B) Kükürtdioksit
C) Karbondioksit
D) Partikül madde
E) Azotoksit

Cevap : A) Helyum

Açıklama : Termik santrallerde yakıtın yanması sonucu atmosfere salınan başlıca kirleticiler arasında kükürtdioksit, karbondioksit, azotoksitler ve partikül maddeler bulunur. “Helyum” (He) ise reaktif olmayan ve yakıt yanması sonucu oluşmayan bir gazdır.

19- Dünya su varlığının en az olduğu kıta aşağıdakilerden hangisidir?

A) Avrupa
B) Okyanusya
C) Amerika
D) Afrika
E) Asya

Cevap : B) Okyanusya

Açıklama : Okyanusya kıtası, hem nüfus hem de yüzölçümü olarak küçük bir kıtadır. Tatlı su kaynakları, diğer kıtalara göre oldukça sınırlıdır ve bu nedenle dünya su varlığının en az olduğu kıtadır.

20- Türkiye’de işletme büyüklüğü bakımından en fazla hangi dekarlar arasında olan araziler dikkat çekmektedir?

A) 200-499
B) 20-49
C) 100-199
D) 50-99
E) 10-19

Cevap : B) 20-49

Açıklama :