Dünya Bölgeleri: Ortadoğu 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Ortadoğu, eski imparatorlukların doğduğu, dünyanın en zengin petrol yataklarına sahip, önemli geçiş yolları üzerinde yer alan ve tarımın ilk kez başladığı Mümbit Hilal’i içinde barındıran, stratejik ve tarihi önemi büyük bir bölgedir. Ancak yaygın kanının aksine, “dünyanın en yoğun ormanlarla kaplı bölgelerinden birisi değildir”; aksine genellikle kurak ve yarı kurak iklim koşulları hakimdir. Bu makalede, Irak, İran ve Yemen gibi ülkeleri kapsayan, ancak genellikle Afganistan’ı dışında bırakan bu bölgenin fiziki ve beşeri coğrafya özellikleri incelenecektir.

Fiziki Coğrafya: Yüksek Saha ve Platolar

Ortadoğu’nun fiziki coğrafyası, kuzeydeki genç ve hareketli dağ kuşağı ile güneydeki yaşlı ve durağan plato alanları olarak iki ana üniteye ayrılabilir. Kuzeydeki “Yüksek Saha”, jeolojik olarak “her zaman durağan olmamış”, aksine sürekli hareket halinde kalarak kıvrımlı dağ sıralarını meydana getirmiştir. İran’daki “Elbruzlar” üzerinde yer alan 5.669 metrelik Demavent Zirvesi ve Türkiye’nin Batı Karadeniz bölümündeki “Köroğlu Dağları” bu kuşağın önemli parçalarıdır. Güneyde ise, geniş alanları kaplayan ve homojen bir iklim özelliği gösteren “Arap Platosu” yer alır. Bu genel kuraklık içinde, Türkiye’nin “Doğu Karadeniz” bölgesi gibi nemli ve ormanlık alanlar istisna oluşturur. Karadeniz Dağları’nda ormanın üst sınırı yaklaşık 2.100 metreye kadar ulaşır.

Hidrografya: Hayat Veren Nehirler

Bölgenin kurak iklimi, nehirleri hayati öneme sahip kılar. Bölgenin en büyük nehir sistemi olan Fırat ve Dicle, “Irak” topraklarında birleşerek Şattülarap’ı oluşturur. Fırat Nehri’nin toplam uzunluğu yaklaşık 2.800 km’dir. Bu nehir sistemleri üzerinde birçok baraj inşa edilmiştir. Lübnan’daki Gor Çukuru’nun içinden ise Leytani Nehri akar. Akarsu rejimleri ve büyüklükleri de farklılık gösterir; örneğin Türkiye’nin büyük nehirlerinden Kızılırmak, Akdeniz’e dökülen daha küçük nehirlerden farklı olarak “basit akarsu” kategorisinde değerlendirilmez.

Beşeri Coğrafya: Nüfus, Tarım ve Kalkınma

Ortadoğu’nun beşeri coğrafyası da fiziki coğrafyası kadar çeşitlidir. Nüfus dağılımı ve şehirleşme oranları ülkeden ülkeye değişir. Örneğin, bölgede şehirsel nüfusun toplam nüfus içindeki payının en yüksek olduğu ülke “Kuveyt”tir. Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti “Abu Dabi”, Umman’ın başkenti ise “Muskat”tır. Tarım, bölge ekonomileri için önemli bir yer tutar. “Lübnan, Türkiye ve İsrail”, ekili-dikili alanların ülke yüzölçümüne oranının nispeten yüksek olduğu ülkelerdir. Bölge ülkelerinin ekonomik ve sosyal gelişme programlarının ortak hedefleri arasında arazi reformu, göçebelerin yerleştirilmesi ve ekili alanların genişletilmesi yer alır; ancak “kırlardan şehirlere göçün teşvik edilmesi” bu hedeflerden biri değildir. Buna rağmen, “Yemen” gibi bazı ülkelerde kırsal kesimdeki gelir seviyesi hala oldukça düşüktür. Ulaşım altyapısı da bölgenin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır; 1883’e kadar bölgede demiryollarına sahip tek ülke “İran” idi.

Sonuç

Ortadoğu, jeolojik olarak aktif dağ sıralarından devasa çöl platolarına, hayat veren nehirlerden zengin petrol yataklarına kadar uzanan bir zıtlıklar coğrafyasıdır. Bu fiziki yapı, bölgedeki nüfusun dağılımını, tarımsal faaliyetleri ve ekonomik kalkınma süreçlerini derinden etkilemiştir. Bölge ülkelerinin karşı karşıya olduğu su kıtlığı, kırsal kalkınma ve sürdürülebilir kentleşme gibi sorunlar, coğrafi gerçeklerle doğrudan bağlantılıdır ve gelecekteki siyasi ve sosyal dinamikleri de şekillendirmeye devam edecektir.

1- Aşağıdakilerden hangisi Orta Doğu’da ekzoreik sahalardaki “basit akarsular”dan biri değildir?

A) Manavgat
B) Kızılırmak
C) Dalaman
D) Aksu
E) İngur

Cevap : B) Kızılırmak

Açıklama :

2- Fırat Nehri, Dicle Nehri ile hangi ülkede birleşmektedir?

A) Irak
B) Suudi Arabistan
C) İran
D) Türkiye
E) Suriye

Cevap : A) Irak

Açıklama : Fırat ve Dicle nehirleri, Irak topraklarında Basra yakınlarında birleşerek Şattülarap’ı (Shatt al-Arab) oluşturur.

3- Aşağıdakilerden hangisi Orta Doğu’da steplerin geniş bir yayılış alanına sahip olduğu bölgelerden biri değildir?

A) Güney Kafkasya
B) Orta Suriye
C) Doğu Karadeniz
D) Aşağı Mezopotamya
E) Ermenistan Platosu

Cevap : C) Doğu Karadeniz

Açıklama : Doğu Karadeniz bölgesi, nemli ve ılıman iklimi nedeniyle ormanlarla kaplıdır. Steplerin geniş yayılış alanı gösterdiği bölgeler arasında yer almaz. Diğer şıklar, Orta Doğu’nun kurak ve yarı kurak bölgeleridir ve steplerin yayılış alanlarıdır.

4- Aşağıdakilerden hangisi Orta Doğu ülkelerinde ekonomik ve sosyal gelişme programlarının gelişmesi yönündeki ortak hedefler arasında yer almaz? (Soru iptal edilmiştir.)

A) Arazi dağıtımının kurumlaşması
B) Arazi reformu
C) Göçebelerin yerleştirilmesi
D) Ekili alanın genişlemesi
E) Kırlardan şehirlere göçün teşvik edilmesi

Cevap : E) Kırlardan şehirlere göçün teşvik edilmesi

Açıklama :

5- Umman’ın başkenti aşağıdakilerden hangisidir?

A) Amman
B) Sana
C) Muskat
D) Manama
E) Doha

Cevap : C) Muskat

Açıklama : Umman Sultanlığı’nın başkenti ve en büyük şehri “Muskat”tır. Amman (Ürdün), Sana (Yemen), Manama (Bahreyn) ve Doha (Katar) diğer Ortadoğu ülkelerinin başkentleridir.

6- Orta Doğu ülkeleri içinde bazılarında ekili-dikili alanın ülke toplam alanı içindeki payı nispeten yüksektir.
Aşağıdakilerden hangisinde bu ülkeler doğru olarak verilmiştir?

A) Suriye, Irak ve İran
B) Lübnan, Suudi Arabistan ve Yemen
C) Yemen, Kuveyt ve Türkiye
D) Lübnan, Türkiye ve İsrail
E) Türkiye, Irak ve İran

Cevap : D) Lübnan, Türkiye ve İsrail

Açıklama : Orta Doğu’da ekili-dikili alanın toplam yüzölçümüne oranı en yüksek olan ülkelerden bazıları Lübnan, Türkiye ve İsrail’dir. Bu ülkeler, diğerlerine göre daha az çöl alanına sahip olup, tarımsal faaliyetler daha yoğun ve verimlidir.

7- Gor Çukuru’nun içinden hangi nehir akar?

A) Seyhan
B) Dicle
C) Leytani
D) Asi
E) Fırat

Cevap : C) Leytani

Açıklama :

8- Aşağıdakilerden hangisi Orta Doğu ülkelerinde ekonomik ve sosyal gelişme programlarının gelişmesi yönündeki ortak hedefler arasında öncelikle yer almamaktadır? (Soru iptal edilmiştir.)

A) Göçebelerin yerleştirilmesi
B) Şehir merkezlerinin yenilenmesi
C) Arazi reformunun uygulamaya konulması
D) Arazi dağıtımının kurumlaşması
E) Ekili alanların genişletilmesi

Cevap : B) Şehir merkezlerinin yenilenmesi

Açıklama :

9- Ormanın üst sınırı Karadeniz Dağları’nda kaç metrede son bulur?

A) 2.100 m
B) 2.500 m
C) 2.800 m
D) 1.900 m
E) 1.500 m

Cevap : A) 2.100 m

Açıklama :

10- Orta Doğu’da ekonomik gelişme ve planlama ile tanımlanan 40 yıldan sonra birçok ülkede kırlarda gelir seviyesi hâlâ düşüktür.
Aşağıdakilerden hangisi bu ülkelerden birisidir?

A) Kuveyt
B) İsrail
C) Lübnan
D) Yemen
E) İran

Cevap : D) Yemen

Açıklama : Yemen, Orta Doğu’nun en fakir ülkelerinden biri olup, ekonomik gelişme çabalarına rağmen kırsal kesimdeki gelir seviyesi hala oldukça düşüktür. Kuveyt ve İsrail gibi ülkeler ise yüksek gelir seviyelerine sahiptir.

11- Orta Doğu dünya için birçok açıdan büyük önem taşıyan bir bölgedir. Aşağıdakilerden hangisi bölgenin bu özelliğini vurgulayan bir ifadeye sahip değildir?

A) Dünyanın en yoğun ormanlarla kaplı bölgelerinden birisidir.
B) Eski ve büyük imparatorlukların büyük bir kısmı bu topraklarda doğmuş ya da bu toprakların bir kısmını etki alanları içine almışlardır.
C) Geçiş yolları üzerindeki lokasyonu her zaman önemli olmuştur.
D) Dünya tarımının temelini oluşturan bitkilerin ve hayvanların çoğu ilk kez Orta Doğu’da (Mümbit Hilal’de) ehlileştirilmiştir.
E) Sahip olduğu zengin petrol yatakları ile dünya enerji Coğrafyasında büyük bir öneme sahiptir.

Cevap : A) Dünyanın en yoğun ormanlarla kaplı bölgelerinden birisidir.

Açıklama : Orta Doğu, genel olarak kurak ve yarı kurak bir iklime sahip olduğu için “dünyanın en yoğun ormanlarla kaplı bölgelerinden biri” değildir. Aksine, ormanlık alanları sınırlıdır.

12- Karadeniz dağları Türkiye’nin Batı Karadeniz bölümünde hangi adla anılmaktadırlar?

A) Kafkaslar
B) Murat Dağı
C) Istranca Dağları
D) Alp Dağları
E) Köroğlu Dağları

Cevap : E) Köroğlu Dağları

Açıklama : Karadeniz dağlarının Batı Karadeniz bölümünde yer alan önemli dağ sıralarından biri “Köroğlu Dağları”dır.

13- Aşağıdakilerden hangisi Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkentidir? (Soru iptal edilmiştir.)

A) Dubai
B) Füceyre
C) Abu Dabi
D) Ummül Kuveyn
E) Şarcah

Cevap : C) Abu Dabi

Açıklama :

14- Orta Doğu’da şehirsel nüfusun toplam nüfus içindeki payının en yüksek olduğu ülke hangisidir?

A) Birleşik Arap Emirlikleri
B) Katar
C) Irak
D) Suriye
E) Kuveyt

Cevap : E) Kuveyt

Açıklama :

15- Günümüzde Orta Doğu olarak adlandırılan bölgede aşağıdaki ülkelerden hangisi yer almaz?

A) Irak
B) Afganistan
C) Suriye
D) İran
E) Yemen

Cevap : B) Afganistan

Açıklama : Afganistan, genellikle Orta Doğu değil, Orta Asya veya Güney Asya bölgeleri içinde değerlendirilir. Diğer şıklar (Irak, Suriye, İran, Yemen) ise Orta Doğu bölgesinde yer alan ülkelerdir.

16- Aşağıdakilerden hangisi “Yüksek Saha” adını taşıyan ünitenin özellikleri arasında yer almaz?

A) Her zaman durağan olmuştur.
B) Zaman zaman kıvrılmış ve kıvrımlı dağ sıralarını meydana getirmiştir.
C) Bazı devrelerde sürekli hareket halinde kalmıştır.
D) Jeolojik yaşı güneydeki kütleye göre oldukça yenidir.
E) Bazı devrelerde derin denizlerin gelişme sahası olmuştur.

Cevap : A) Her zaman durağan olmuştur.

Açıklama : Orta Doğu’daki “Yüksek Saha” (Toros-İran-Kafkas sistemleri), jeolojik olarak genç ve hareketli bir bölgedir. Bu nedenle “her zaman durağan olmuştur” ifadesi yanlıştır; aksine, sürekli hareket halinde olmuştur.

17- 5.669 metre yüksekliğindeki Demavent Zirvesi hangi dağ sıraları üzerinde bulunmaktadır?

A) Doğu Karadeniz Dağları
B) Toros Dağları
C) Kafkaslar
D) Köroğlu Dağları
E) Elbruzlar

Cevap : E) Elbruzlar

Açıklama : Demavent Zirvesi, 5.669 metrelik yüksekliğiyle İran’ın en yüksek dağı olup, “Elbruzlar” (Elburz) Dağları üzerinde yer almaktadır.

18- Fırat Nehri’nin toplam uzunluğu kaç km’dir?

A) 2.300 km
B) 2.900 km
C) 3.020 km
D) 2.800 km
E) 2.500 km

Cevap : D) 2.800 km

Açıklama : Fırat Nehri’nin toplam uzunluğu yaklaşık olarak 2.800 km’dir. Bu uzunluğun önemli bir kısmı Türkiye, Suriye ve Irak topraklarından geçer.

19- Orta Doğu’da bir bölge dışında çok geniş sahaları kaplayan iklim bölgelerinden söz etmek pek mümkün değildir. Bu bölge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anadolu Yarımadası
B) Sina Yarımadası
C) İran’ın doğusu
D) Arap Platosu
E) Yemen’in güneyi

Cevap : D) Arap Platosu

Açıklama : Orta Doğu’da çok geniş alanları kaplayan ve homojen bir iklim özelliği gösteren bölge, çoğunlukla çöl ikliminin hakim olduğu “Arap Platosu”dur.

20- Orta Doğu’da 1883’e kadar yalnızca bir ülke demiryollarına sahipti. Bu ülke aşağıdakilerden hangisidir? (Soru iptal edilmiştir.)

A) Irak
B) İran
C) Kuveyt
D) Suriye
E) Suudi Arabistan

Cevap : B) İran

Açıklama :