Enerji ve Alternatif Enerji Kaynakları 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Enerji, medeniyetlerin gelişiminin ve ekonomik sistemlerin temel motorudur. Enerjinin türü ve yoğunluğu, toplumların üretim biçimlerini ve sanayileşme süreçlerini doğrudan şekillendirmiştir. Düşük enerji kaynaklarının yüksek ekonomik kaynaklara geçişi, “yeryüzündeki sanayileşme hareketlerinin dağılışının oyunlarına” neden oldu. Bu günlük, geleneksel fosil yakıtlardan modern enerji kaynaklarına yayılan küresel enerji görünümü incelenecektir.

Fosil Yakıtlar: Geleneksel Enerjinin Temelleri

Fosil yakıtlar, bireysel yıllarda küresel enerjinin bel kemiğini oluşturur. Kömürün yanıcı özelliğini kazandıran en önemli madde “karbon”dur ve gerçekleşmesinin ilk aşaması organik içeriğin ayrılmasıyla başlayan “hüm”leşme sürecidir. Tarihte maden kömürünü kullanan ilk ülkenin “Çin” olduğu bilinmektedir. Petrolün oluşumu için optimum sıcaklık değerlerinin 107-177°C arasında olduğu bir diğer önemli fosil yakıttır. Günümüzdeki en zengin raporlanmış petrol rezervleri “Ortadoğu” bölgesinde yer almaktadır.

Yenilenebilir Enerji Kaynakları: Potansiyeller ve Zorluklar

Fosil yakıtlara alternatif olarak ayrılan enerji kaynakları, sürdürülebilir bir gelecek için büyük önem taşıyor. Ancak bu değişimin bazı zayıf dinamikleri de vardır; Örneğin, “ilk kurulum masraflarının genellikle yüksek olması” bilinen parçalardan biridir.

Rüzgâr Enerjisi: Dünyanın toplam rüzgar enerjisi potansiyelinin yaklaşık olarak “50.000 TWh/Yıl” olduğu tahmin edilmektedir. Bu potansiyel yaratan “Alize rüzgarları” gibi küresel rüzgarlar, yerel rüzgarlardan farklı olarak sürekli bir enerji kaynağı sunuyor.

Güneş Enerjisi: Güneş enerjisinin en büyük zorlukları, “yayınık olması” yani düşük yoğunlukta olması. Bu nedenle, yüksek sıcaklıklar elde etmek için enerjinin aynaları veya merceklerle bir yerde yoğunlaştırılması gerekir.

Jeotermal Enerji: Bir jeotermal kaynak oluşumu için üç temel ortak özellik gereklidir: 200°C’den yüksek sıcaklığa sahip bir rezervuar, bu rezervuarın altında işletilen bir formasyon ve bu formasyonun içinde bulunur.

Hidroelektrik: Akarsuların gücüne dayanan bu enerji patlaması en büyük açığı, Tanoğlu’na göre “yağış rejimlerinin dağılımıdır”. Bu durum, enerji artışı dalgalanmalarına neden olabilir.

Küresel Enerji Tüketimi ve Dinamikleri

Dünya enerji tüketimi, özellikle İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, “1950”den bu yana çok büyük bir artış yaşandı. Bu artışta, akaryakıt gibi yeni benzinli motorların kullanılmasıyla ortaya çıkması da etkili olmuştur. Enerji tüketimi, ülkelerin gelişmişliklerinin de bir göstergesidir. Tayland, Meksika ve Türkiye gibi gelişim gösteren kişi başına tüketim 1500-2000 kgpe (kilogram petrol değişimi) aralığındadır. Tüketimin bakanlığının gidişatında ise bazı ülkelerde rol oynar; “Kuzey Amerika’da ABD”, kıtanın enerji tüketiminin büyük bir kısmını tek başına gerçekleştirmesiyle bu durumun karakteristik bir örneğidir. 1970-1980 döneminde yaşanan büyük petrol krizleri ise, tüm dünyada yeni enerji kaynakları arayışının hızlanmasının nedeni olmuştur. Bu araştırmalar, bilinen enerji kaynaklarından farklı yararlanma yollarının oluşmasıyla sonuçlanmıştır.

Sonuç

Enerji manzarası, nükleer ve petrol gibi yüksek “enerji yoğunluğuna” sahip ticari rekabet hakimiyetinde belirtilmiştir. Ancak modern iklim değişikliği ve sınırlaması gibi değiştirilebilen enerji kaynaklarına doğru bir sürdürülebilirdir. Bu dönüşüm, “Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli” (IPCC) gibi özelleştirilmiş yönetimsel raporlarıyla da desteklenmektedir. Geleceğin enerji ekonomisi, fosil yakıtlara sahip olan enerjinin azalması, güneş, rüzgar ve jeotermal gibi temiz enerji potansiyelini ve en üst düzeyde ortaya çıkmasına odaklanacaktır.

1- Dünya rüzgar enerjisi potansiyeli hangisidir?

A) 25.000 TWh/Yıl
B) 15.000 TWh/Yıl
C) 150.000 TWh/Yıl
D) 5.000 TWh/Yıl
E) 50.000 TWh/Yıl

Cevap : E) 50.000 TWh/Yıl

Açıklama :

2- Aşağıdakilerden hangisi küresel rüzgârlardan biridir?

A) Krivetz rüzgarları
B) Etezyen rüzgarları
C) Keşişleme rüzgarları
D) Alize rüzgarları
E) Lodos rüzgarları

Cevap : D) Alize rüzgarları

Açıklama : Alize rüzgarları (Ticaret Rüzgârları), tropikal kuşaklarda yıl boyunca esen ve küresel rüzgarların bir parçası olan sürekli rüzgarlardır. Krivetz, Etezyen ve Lodos gibi rüzgarlar yerel veya bölgesel rüzgarlardır.

3- Petrol oluşumu için optimum sıcaklık değerleri hangisidir?

A) 107-177°C
B) 17-77°C
C) 178-189°C
D) 66°C’den daha düşük
E) 260°C’den daha fazla

Cevap : A) 107-177°C

Açıklama :

4- Bitkisel kökenli organik içerikli anaerobik mikroorganizmalar tarafından değişime uğratılarak, organik bileşenlerin oksijen ve oksijence fakirleşmesini, bileşimlerine giren karbon miktarının artmasını ve azotun amonyaklı ürünlerin hâline dönüşmesini ifade etmeyen sürecin adı hangisidir?

A) Litostatik
B) Turbalaşma
C) Sübsidans
D) Oksidasyon
E) Hümifikasyon

Cevap : E) Hümifikasyon

Açıklama : Bitkisel kökenli organik gruplar havasız (anaerobik) uygulanan mikroorganizmalar tarafından parçalanarak karbonca zengin, oksijen ve oksijen fakirleşmesine “hümifikasyon” denir. Bu sürecin kömürleşme sürecinin ilk aşamasıdır.

5-Aşağıdakilerden hangisinde tarihte ilk kez maden kömürünü kullanan ülke verilmiştir?

A) ABD
B) Hindistan
C) Çin
D) Polonya
E) Almanya

Cevap : C) Çin

Açıklama : Tarihte bilinen en eski maden kömürü kullanımı M.Ö. 1000’li yıllara kadar dayanıklı ve bu kömür kullanımları “Çin’e” aittir.

6-Aşağıdakilerden hangisinde dünya petrol rezervlerine en fazla sahip olan bölge verilmiştir?

A) Güney ve Orta Amerika
B) Afrika
C) Avrupa
D) Kuzey Amerika
E) Ortadoğu

Cevap : E) Ortadoğu

Açıklama : Dünyadaki en büyük kanıtlanmış ham petrol rezervleri “Ortadoğu” bölgesinde yer almaktadır. Suudi Arabistan, İran, Irak, Kuveyt gibi ülkeler bu bölgede bulunmaktadır.

7- Yeni enerji kaynakları arayışının hızlanmasına neden olan petrol krizlerinin yaşandığı zaman dilimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1950-1960
B) 1970-1980
C) 1990-2000
D) 2010-2020
E) 2000-2010

Cevap : B) 1970-1980

Açıklama : 1970’li yıllarda yaşanan iki büyük petrol krizi (1973 ve 1979), enerji piyasalarında büyük dalgalanmalara neden olmuş ve fosil yakıtlara alternatif enerji kaynakları arayışını hızlandırmıştır.

8- Aşağıdakilerden hangisi yenilenebilir enerji kaynaklarının zayıf yönlerinden biridir?

A) İlk kurulum masraflarının genellikle yüksek olması
B) Sürekli olmaları
C) Modüler yapıya sahip olmaları
D) Kurulum sürelerinin kısa olması
E) Üretilen enerjinin depolanabilmesi

Cevap : A) İlk kurulum masraflarının genellikle yüksek olması

Açıklama : Yenilenebilir enerji kaynaklarının zayıf yönlerinden biri, santral kurulumları ve altyapı yatırımları nedeniyle ilk kurulum masraflarının genellikle yüksek olmasıdır. Diğer şıklar ise olumlu veya güçlü yönleri arasındadır.

9- Aşağıdakilerden hangisinde “Ticari Enerji Kaynaklarının” ortak özelliklerinden biri verilmiştir?

A) Denizel kökenli kaynaklar olması
B) Özgül ağırlıklarının fazla olması
C) Her yerde kolayca bulunabilmeleri
D) Enerji kaynaklarının gaz halinde olması
E) Enerji yoğunluğunun fazla olması

Cevap : E) Enerji yoğunluğunun fazla olması

Açıklama : Ticari enerji kaynakları (fosil yakıtlar, nükleer), birim hacim veya kütle başına yüksek miktarda enerji içermeleri, yani “enerji yoğunluklarının fazla olması” ortak özelliğine sahiptir.

10- Aşağıdakilerden hangisinde 2000’li yıllardan sonra güneş, rüzgâr, jeotermal ve biyokütle gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının, düşük oranlarda olsa bile, enerji bilançolarıda yer almaya başlamasının nedenlerinden biri verilmiştir?

A) Bilinen doğalgaz rezervlerinin hızla azalmakta olması
B) Bilinen kömür rezervlerinin hızla azalmakta olması
C) Bilinen enerji kaynaklarından farklı şekillerde yararlanılmasının yollarının bulunması
D) Bilinen fosil enerji kaynaklarının rezervlerinin hızla azalmakta olması
E) Bilinen petrol rezervlerinin hızla azalmakta olması

Cevap : C) Bilinen enerji kaynaklarından farklı şekillerde yararlanılmasının yollarının bulunması

Açıklama :

11- 2020 yılı verilerine göre Tayland, Meksika ve Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde kişi başına tüketilen enerji miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 3500-4000 kgpe
B) 2500-3000 kgpe
C) 1500-2000 kgpe
D) 4000-6000 kgpe
E) 3000-3500 kgpe

Cevap : C) 1500-2000 kgpe

Açıklama : Tayland, Meksika ve Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde kişi başına düşen enerji tüketimi, gelişmiş ülkelere göre daha düşüktür ve bu miktar genellikle 1500-2000 kgpe (kilogram petrol eşdeğeri) aralığında yer almaktadır.

12- Aşağıdakilerden hangisinde 20. yüzyılın başlarından 2020’ye kadar geçen süre içinde enerji tüketiminde çok büyük artışın yaşandığı ve yeni boyutlar kazanmaya başladığı yıl verilmiştir?

A) 2000
B) 1950
C) 1920
D) 2020
E) 1980

Cevap : B) 1950

Açıklama : İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde, özellikle “1950” yılından itibaren küresel ekonomik toparlanma ve sanayileşme süreciyle birlikte dünya enerji tüketimi çok büyük bir hızla artış göstermeye başlamıştır.

13- Yeryüzünün önemli miktarda enerji tüketen bölge veya kıtalarının ortak özelliği olarak, bölge veya kıtanın enerji tüketimini gerçekleştiren genellikle bir veya birkaç öncü ülkenin bulunmasının karakteristik örneği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Afrika’da Mısır
B) Avrupa’da İtalya
C) Kuzey Amerika’da ABD
D) Uzakdoğu’da Endonezya
E) Ortadoğu’da Suriye

Cevap : C) Kuzey Amerika’da ABD

Açıklama : Kuzey Amerika kıtasındaki toplam enerji tüketiminin büyük bir kısmı, kıtanın öncü ve en büyük ekonomisi olan ABD tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu durum, bir bölgedeki enerji tüketiminde bir veya birkaç öncü ülkenin baskın rol oynamasına iyi bir örnektir.

14- Aşağıdakilerden hangisi üretim sistemlerinde düşük yoğunluklu enerji kaynakları yerine enerji yoğunluğu fazla olan kaynakların kullanılmasının sonuçlarından biridir?

A) Yeryüzündeki sanayileşme hareketlerinin dağılışının değişmesi
B) Mevcut sanayi tesislerinin boyutlarının değişmemesi
C) Sanayi tesislerinde işlenen ham madde miktarının azalması
D) Sanayi tesislerinde üretim mal miktarının azalması
E) Mevcut sanayi tesislerinin konumlarını koruması

Cevap : A) Yeryüzündeki sanayileşme hareketlerinin dağılışının değişmesi

Açıklama : Düşük enerji yoğunluklu kaynaklardan (odun, su gücü) yüksek enerji yoğunluklu kaynaklara (kömür, petrol) geçiş, sanayi tesislerinin konumu ve dağılışı üzerinde devrimsel değişikliklere yol açmıştır. Su kenarlarına kurulan fabrikalar, kömür yataklarına veya limanlara yakınlaşmıştır. Bu durum, “sanayileşme hareketlerinin dağılışının değişmesi” sonucunu doğurmuştur.

15- Kömüre yanıcı özelliğini kazandıran en önemli madde aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karbon
B) Hidrojen
C) Nem
D) Azot
E) Kükürt

Cevap : A) Karbon

Açıklama : Kömürün temel bileşeni karbondur ve kömüre yanıcı özelliğini kazandıran en önemli madde “karbon”dur. Yanma, karbonun oksijenle reaksiyona girmesidir.

16- Güneş enerjisinden yüksek derecelerde sıcaklık elde etmek için enerjinin yoğunlaştırılması gerekmektedir. Bu durumun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yenilenebilir olması
B) Yeryüzündeki dağılımının eşitsiz olması
C) Maliyetinin yüksek olması
D) Yayınık olması
E) Gece ve gündüz olması

Cevap : D) Yayınık olması

Açıklama : Güneş enerjisi, doğası gereği “yayınık” (diffuse) bir kaynaktır; yani birim alana düşen enerji miktarı düşüktür. Yüksek derecede sıcaklık elde etmek için bu enerjinin ayna veya mercek sistemleriyle bir noktada “yoğunlaştırılması” gerekir.

17- I. Bitki örtüsünün sık ormanlardan oluşması
II. Örtü tabakasının altında geçirgen bir formasyonun bulunması
III. Rezervuarı meydana getiren kayaçların sıcaklığının 200°C’den yüksek olması
IV. İlgili formasyon içinde suyun bulunması
V. Üretilen enerjinin kullanılabileceği sanayi tesislerinin bulunması
Yukarıdakilerden hangisi/hangileri bir jeotermal kaynağın oluşumu için olması gereken ortak özelliklerdendir?

A) I, III ve V
B) I, II ve III
C) II, IV ve V
D) II, III ve IV
E) III, IV ve V

Cevap : D) II, III ve IV

Açıklama :

18- Aşağıdakilerden hangisi Tanoğlu’na göre enerji kaynağı olarak akarsuların kömür karşısında gerilemesine neden olan faktörlerden biridir?

A) Akarsu yatağının geniş olması
B) Yağış rejimlerinin düzensizliği
C) Akarsuların debilerinin düzenli olması
D) Akarsuların taşıdığı kum ve mil miktarının yetersizliği
E) Akarsu havzasının doğal ortamda yer alması

Cevap : B) Yağış rejimlerinin düzensizliği

Açıklama : Akarsuların enerji üretim potansiyeli, debilerinin düzenliliğine bağlıdır. Türkiye gibi birçok ülkede “yağış rejimlerinin düzensizliği”, akarsu debilerinin de düzensiz olmasına neden olarak, akarsuların enerji kaynağı olarak kömür karşısında gerilemesine yol açmıştır.

19- Özellikle 1950 yılı sonrasında petrole yönelik talebin artmasının temel sebeplerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yenilenebilir enerji kaynaklarından daha fazla yararlanma arzusu
B) Kömüre yönelik talebin artması
C) Petrolün küresel ısınmayı azaltma potansiyelinin bulunması
D) Diğer petrol türevlerinin (fuel-oil) kullanılır hâle gelmesi
E) Ormanların tahrip edilmesinin engellenmesi

Cevap : D) Diğer petrol türevlerinin (fuel-oil) kullanılır hâle gelmesi

Açıklama : 1950’li yıllardan sonra petrole yönelik talebin artmasında, petrolün sadece benzin olarak değil, aynı zamanda ısıtma, sanayi ve elektrik üretimi için “fuel-oil” gibi diğer türevlerinin de yaygın olarak kullanılır hale gelmesi önemli bir rol oynamıştır.

20- Güneş enerjisinden yararlanmayı engelleyen en önemli faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güneş enerjisinin sürekli olması
B) Güneş enerjisinin düşük sıcaklıkta olması
C) Güneş enerjisiyle çalışan kolektörlerin maliyetlerinin düşük olması
D) Güneş pillerinin halihazırda yaygınlaşmamış olması
E) Güneş enerjisinin sürekli olması

Cevap : B) Güneş enerjisinin düşük sıcaklıkta olması

Açıklama : Güneş enerjisinden verimli bir şekilde yararlanmayı engelleyen en önemli faktörlerden biri, güneş patlamalarının “düşük sıcaklıkta” ve “yayınık” olmasıdır. Bu durum, geniş alanlara yayılan kolektör veya panellerin harcamaları ve enerji verimini etkiler.